Jouw uitgangspunt is de bestaande FIDE-regel, waardoor je van de rokadezet ‘twee halve zetten’ maakt. Daar is niets op tegen, het is toch maar een juridische fictie (wiskundigen komen niet meer bij van het lachen, maar dit terzijde). Echter, diezelfde redenering geldt ook, als bij reglement of mededeling van de hoofdarbiter de rokade als koningssprong is toegestaan. Dan krijg je hetzelfde gevolg. Er is geen verschil. Het blijven ficties.

Het verschil tussen jou en mij is, dat jouw regel (de FIDE-regel) conflictopwekkend is, terwijl de Amerikaanse rokaderegel (waar ik een voorstander van ben) conflicten bij een rokade voorkomt. Dit laatste is in het belang van amateur schakers en amateur wedstrijdleiders. Amerikanen houden rekening met de praktijk. Precies zoals het hoort met regels.

Casus 1. Td8# mat is mogelijk, maar O-O-O is illegaal. Stel zwart speelt Ta8-d8 en speelt direct daarna Ke8-c8. Wat is nu de uitslag van deze partij?

– Zwart verliest de partij nu wegens een onreglementaire zet.

– Zwart moet een andere koningszet doen.

– Wit staat mat door Td8# en zwart wint dus (volgens artikel 5.1a).

Wie het weet mag het zeggen. Hier is dus weer een juridische fictie nodig?

Casus 2. Ta8-d8 is pat en volgens art. 5.2a is de partij dan direct beeindigd, maar zwart wil eigenlijk O-O-O (mat) spelen. Wat is de uitlsag van deze partij?

– Het is pat, dus remise, volgens artikel 5.2a.

– Zwart krijgt nog de kans O-O-O af te ronden, in strijd met art. 5.2a.

Weer een juridische fictie nodig.

Casus 3. Gelijk aan vorige casus, maar nu is O-O-O is illegaal. Na Ta8-d8 heeft zwart echter zijn koning aangeraakt. Wat is de uitslag van deze partij?

– Het blijft pat, volgens artikel 5.2.a.

– De toren moet terug naar a8 en zwart moet een koningszet uitvoeren.

Weer een juridische fictie nodig.

Casus 4. De speler neemt de toren op a8 van het bord, met de bedoeling te rokeren. Op dat moment ontdekt hij echter dat de rokade niet mogelijk is omdat zijn koning schaak staat. Wat is het vervolg?

– Zwart moet met de toren het schaakgevende stuk slaan (“aanraken is zetten)”.

– Zwart moet een koningszet doen (volgens de USCF regels).

– Zwart mag zelf kiezen of hij een torenzet of een koningszet doet.

Weer juridische fictie nodig.

Casus 5. De zwartspeler doet Ta8-d8 en verlaat het bord zonder zijn klok in te drukken. Wit speelt vervolgens De6 mat. Zwart komt terug aan het bord.

– Zwart mag alsnog de O-O-O uitvoeren; hij had immers zijn klok nog niet ingedrukt, dus de zet was nog niet beëindigd.

– Zwart verliest de partij; hij staat immers mat.

Weer juridische fictie nodig.

Enzovoort. Het is niet moeilijk om nog meer van dit soort conflictsituaties te beschrijven, wanneer de omgekeerde rokade wordt toegestaan. Dat zal gelukkig niet gebeuren. Wijze lieden hebben ons vanaf 1971 verlost van al deze problemen. Hulde daarvoor! En het is écht niet zo moeilijk te leren, hoor! Nog één keertje dan:

Eérst de koning twee stapjes opzij en dán de toren erover heen.

En nu houd ik er verder over op.

(a) het is buiten de rokade om nóóit mogelijk om de koning twee velden te verplaatsen.

(b) het is buiten de rokade om nóóit mogelijk om met de toren over de koning te springen.

Op deze manier hebben de halfzetten elkaar dus nodig. Zonder (b) is (a) niet toegestaan en vice versa. De huidige regeling is daarom bijzonder elegant! Het gaat altijd goed, er zijn geen misverstanden. Dit simpele feit kan niet genoeg benadrukt worden.

Wanneer we echter de voorschreven volgorde van de twee halfzetten loslaten, dan ontstaan er echter onmiddellijk allerlei problemen. Dit komt omdat dan de ene halfzet, die van de toren, tegelijkertijd ook een legale "hele" zet is. Dus in het voorbeeld – de verplaatsing toren van het veld a8 naar het veld d8 is:

(c) óf een halfzet, onderdeel uitmakend van de rokade O-O-O

(d) óf een hele zet, namelijk Ta8-d8

Het verschil tussen (c) en (d) wordt pas duidelijk uit wat er daarná gebeurt. Dit roept direct al de vraag op: wannéér dan precies? Mag er een seconde verstrijken tussen de twee halfzetten? Of twee seconden, of drie? Of is alle vertraging toegestaan, zolang de klok nog niet is ingedrukt? Maar hoe zit het dan met pat? En mat? Op deze vragen ga ik hieronder verder in.

Een andere categorie van problemen die de omgekeerde rokade introduceert, heeft betrekking op de bestaande regels "aanraken is zetten" en "loslaten is gezet hebben", in combinatie met de regels over wat er moet gebeuren als een onreglementaire zet wordt gedaan (bijvoorbeeld: rokeren als de koning schaak staat).

Bij alle conflictsituaties die ik hieronder zal beschrijven, dient men zich te realiseren dat deze zich kunnen voordoen in partijen met een normaal speeltempo, maar ook in partijen met een versneld speeltempo, rapid-partijen en snelschaak.

(wordt vervolgd)

Welnu, gedurende vijfhonderd jaar gold op grond van het gewoonterecht, en geldt nog steeds in Amerika op grond van de USCF-rules, diezelfde juridische fictie als het gaat om bijvoorbeeld 1. Th1-f1 en Ke1-g1. Precies zoals je het kunt regelen voor de koningszet, kun je ook doen voor de koningssprong (eerst de toren, dan de koning). Dat kan je regelen door de FIDE-regels te wijzigen, maar dat kun je ook regelen in een competitiereglement of desnoods in een mededeling van de hoofdarbiter tijdens de opening van het toernooi. Alles kun je regelen. Het barst namelijk in het leven van uitzonderingen op de regel. Het leven zou ondraaglijk zijn als dat niet zou kunnen. En reken maar, dat ook jij in jouw leven zelf uitzonderingen op (desnoods huis-) regels creëert.

In punt 16 schreef je dat de speler behalve de torenzet, ‘daarnaast’ moest worden berispt ‘wegens het hinderen van de tegenstander’. Ik begrijp nu dat dat ‘een waarschuwing’ moet zijn. Afgezien van het feit dat de betrokken speler al is gestraft door het moeten doen van de torenzet, slaat de waarschuwing natuurlijk nergens op. Een waarschuwing heeft tot doel dat iemand het gedrag niet een tweede keer doet. Welnu, een speler kan niet twee keer rokeren in een partij. De waarschuwing is dus absurd, en is bedoeld om de speler extra uit zijn concentratie te halen.

Echter, je had de term ‘berisping’ wel degelijk treffend gekozen, omdat een berisping leidt tot een publicatie, en deel uitmaakt van iemands dossier. Als hij nog eens op een verkeerde wijze rokeert, wordt hij gedurende een bepaalde termijn geschorst om te schaken.

Maar je hebt nog steeds geen antwoord op de tegenstelling die je hebt gecreëerd. De omgekeerde rokade is in strijd met de regel "loslaten (van de toren) is gezet hebben". Hoe wil je dat oplossen?

Een aantal jaren geleden vertelde een bekende nationaal arbiter mij dat hij eens had meegemaakt in de KNSB-competitie (een hogere klasse dan de derde klasse) dat er werd geclaimd wegens een verkeerd uitgevoerde rokadezet. Omdat hij de uitvoering van de zet niet had gezien, en er ook geen betrouwbare getuigen waren die het voorval hadden gezien, kon hij niet vaststellen wie de waarheid sprak. Vandaar dat hij besliste dat de partij moest worden vervolgd na de ‘rokadezet’. Er is dus een conflict met een onbevredigde afloop. Want, het is natuurlijk duidelijk dat één van de twee spelers niet de waarheid sprak. Of, wat ook kan, zich niet bewust was dat hij de rokadezet verkeerd had uitgevoerd, en dus te goeder trouw niet de waarheid sprak. We zullen en kunnen dus nooit weten wie de waarheid sprak.

Als op twee manieren had mogen worden gerokeerd, had er nooit kunnen worden geclaimd, was er nooit een conflict geweest. Dat heet: verder kunnen denken.

Dit heb ik beschreven in punten 4 en 9.

En wat een groot woord over ‘struisvogelpolitiek’ die ik bedrijf. De lezers zitten nog altijd te wachten op jouw passende straf op een verkeerd uitgevoerde rokade. Dat is nog eens struisvogelpolitiek. Het is het geval van een balk in het oog van een ander, en een heipaal in het eigen oog.

Zodra je deelneemt in competitie, dien je je aan spelregels te houden, hoe laag het niveau ook is. Sport maakt de meeste mensen fanatiek (op welk niveau dan ook), en fanatisme brengt met zich mee dat je van je tegenstander ook verwacht, dat deze zich aan de regels houdt. Pietluttige regels zijn er in elke sport, om de doodeenvoudige reden dat je er niet aan ontkomst. Die zijn er vanwege uniformiteit, om chaos en onduidelijkheid (wat mag wel en wat mag niet?) te voorkomen.

Dat geldt met schaken voor de rokade, bij elke willekeurige sport voor de aftrap (vanaf de middenstip, en niet ernaast), een inworp omdat de bal over de lijn is geweest (hetzij 2 millimeter, het zij op het veld ernaast).

Ik kan me in alle welwillendheid niet voorstellen, dat er ook maar één lid bij zou komen, indien we bijvoorbeeld de rokaderegel zouden afschaffen. Ik zou ze niet eens willen hebben, want als mensen om dat soort redenen niet zouden willen meedoen, zullen ze over wel meer vallen. Als dit arrogant is, so be it. Als het al effect zou hebben, zou het denk ik eerder leden kosten.

– meer plezier in het schaken

– een minder fanatieke uitstraling

– een gunstiger klimaat voor breedte schaak

– meer vrijwilligers.

De Nederlandse schaakwereld is veel te ongezellig voor breedte schakers. Het heeft een veel te fanatieke uitstraling, stelt te hoge eisen aan amateurschakers. Lees vooral de intolerante reactie van Bazman hiervoor. Voor hem mogen die amateur schakers wegblijven. Dat is kenmerkend voor het beeld van de Nederlandse schaakwereld, er lopen duizenden Bazmannen rond. Het is dan ook geen wonder dat er weinig nieuwe leden bijkomen.

Reken maar dat onder de amateurschakers in Nederland er nog steeds veel schakers zijn die – ook vandaag – van een familielid leren dat op de oude manier moet worden gerokeerd. Zo heb ik pas in 2001 op de scheidsrechterscursus geleerd dat ik op een andere manier moest rokeren. Hoe had ik dat eerder kunnen weten?

Vandaar dat ik ervoor pleit dat de rokadezet zowel op de huidige manier als op de oude manier kan worden gedaan. Het doet er niet toe hoe iemand de rokadezet uitvoert. Zo kunnen er nooit conflicten komen. Amerikanen begrijpen zoiets wel, want conflicten houden je van het werk en van het schaken af. Het kost geld en is negatieve energie.

De beleidsmakers en hun volgelingen hebben er alles voor over om enige tolerantie en begrip voor amateurs te bestrijden om daarvoor hun zwart-wit beeld in de plaats te stellen. Ze hebben er een dure reis naar Amerika voor over.