Los daarvan is er helemaal niets vreemds aan zo’n verlies. Alles staat in het reglement, dus beide spelers weten vooraf waar ze aan toe zijn. Niemand zegt bijvoorbeeld dat een remise pat "oneerlijk" is, omdat je de tegenstander immers hebt vastgezet. Nee, dat pat een remise oplevert, weet iedereen en maakt dus onderdeel uit van het spel. Net zoals een tijdsoverschrijding.

Gelukkig wel! Ik hoop van harte dat dit ook zo blijft en dat wij schakers verschoond blijven van "moderne" rechtsspraak. Ik zie het al voor me: ja, mijn client heeft weliswaar fraude gepleegd door tijdens de partij een computer te raadplegen, maar hij was op dat moment tijdelijk verminderd toerekeningsvatbaar. Dus we kunnen het hem niet aanrekenen.

Een leuke is het volgende dat in die tijd zich in Duitsland voordeed. Iemand laat op een schip een waardevol glas vallen. Indien het glas op het dek valt en kapot gaat, moet degene die het glas liet vallen de schade vergoeden. Echter, als het glas overboord in het water valt, en dus niet kapot gaat, hoeft de veroorzaker niet de schade te vergoeden.

Na 1919 gaat het in het recht niet om ‘wetmatigheid’, maar om rechtmatigheid. En de afgelopen twintig jaar is de rechtsontwikkeling nog verder gemoderniseerd.

Ik durf het nog niet hardop te zeggen, maar mijn indruk is dat het schaakrecht in de negentiende eeuw is blijven steken. Misschien dat ik er nog es enkele artikelen over dit fenomeen schrijf. David Schields en Brenda Bredemeier lieten dat al zien in hun onderzoek: wedstrijdsport leidt eerder tot minder dan tot meer sportiviteit.

Het is het primitieve beginsel van ‘Als men mij een kunstje met de FIDE-regels (K+T tegen K+T is geen remise) heeft geflikt, wil ik dat in de toekomst ook met anderen uithalen.’ Kijk, zo blijven we in de rechtsontwikkeling van vroeger steken. En haken schakers af. Een leuk onderwerp voor een student om een scriptie over te schrijven.

Wat het Voorwoord betreft gaat het dus om ‘bestuurszaken’. Maar, wie is belast met de bestuurszaken, met de uitvoering van de regels? Dat is die persoon die later in het Voorwoord op de proppen komt, de arbiter. De termen ‘administratie’ (een term die we niet meer gebruiken) en ‘organisatie’ (ik kan het mis hebben, maar m.u.v. het aanwijzen van assistent-arbiters valt er weinig te organiseren in de FIDE-regels) zijn verwarrend. En dat geldt ook als de term bestuurzaken wordt gebruikt (dat zegt de meeste schakers en arbiters niets, of ze denken aan zaken van het bestuur van de KNSB of eigen vereniging). Omdat regels begrijpelijk moeten zijn – ook voor de gewone schaker en wedstrijdleider – heb ik ‘administrative questions’ vertaald als: ‘alle problemen waarmee een wedstrijdleider te maken kan krijgen.’ Dat omvat alles wat met de uitvoering van de FIDE-regels heeft te maken. Door het zo te formuleren kan het nooit fout zijn, terwijl het voor lezers wel begrijpelijker is dan ‘administratieve zaken’.

Verder heb ik de terminologie gebruikt die gangbaar is bij regels.

Wat is redelijk en billijk? Stel je de volgende situatie eens voor. Een speler knokt om het kampioenschap van zijn club. Het is de laatste ronde. Hij moet winnen om kampioen te worden. Hij belandt in een eindspel met K+P tegen K+P. Zijn tegenstander heeft nog slechts 20 seconden om zijn zetten te doen. En dat zijn er 50 als je bedenkt dat zojuist het laatste stuk is geslagen. Hij besluit zijn tegenstander door zijn vlag te jagen. Ik vermoed dat veel clubleden hem niet feliciteren met zijn op onsportieve wijze (dat vind ik dus ook) behaalde kampioenschap.

Een paar weken later doet zich een soortgelijke situatie voor. Nu in de laatste partij van een teamwedstrijd. Verder is de situatie identiek. ‘Onze speler’ moet winnen en dan winnen wij de wedstrijd en zijn wij kampioen. De speler besluit precies hetzelfde te doen en jaagt zijn tegenstander door zijn vlag. Hoe zouden zijn clubgenoten nu reageren? Ik vermoed dat ze in koor roepen ‘geweldig gedaan’!

Ik hoop dat ik hiermee duidelijk heb gemaakt dat situaties en hoe wij er op reageren verschillen. En daarom is het zo goed dat er regels zijn. Zowel de regels als het voorwoord zeggen dat je die regels moet hanteren en als dat onmogelijk blijkt er zo dicht mogelijk tegenaan moet gaan zitten (vergelijkbare situaties en regels toepassen).

Pieter, jouw interpretatie komt me nogal ruim voor. Het voorwoord is hier niet van toepassing omdat je prima met de regels uit de voeten kunt. Of iedereen dat als redelijk en billijk ervaart is een andere zaak. Maar zoals je gezien hebt kunnen wij daarover tot in lengte van dagen van mening verschillen. Mat blijft voor mij gewoon mat. Einde partij.

The Laws of Chess cannot cover all possible situations that may arise during a game, nor can they regulate all administrative questions.

in

De FIDE-regels kunnen niet alle gevallen regelen die mogelijk kunnen voorkomen tijdens een partij. Ook kunnen de regels geen antwoord geven op alle problemen waarmee een wedstrijdleider te maken kan krijgen.

klopt niet. Die wedstrijdleider wordt hier niet eens genoemd. Die komt pas later aan bod. De correcte vertaling lijkt me:

De FIDE-regels voor het Schaakspel kunnen niet alle mogelijke situaties dekken die tijdens een partij voorkomen. Evenmin kunnen ze alle administratieve en organisatorische kwesties regelen.

Het Engelse woord ‘administrative’ is een breder begrip dan wij in Nederland hanteren. Wij vinden administratie vooral papierwerk. In het Engels gaat het verder en bedoelt men vaak ook organisatorisch. Dus op dat punt schiet ook de KNSB-vertaling wat tekort. Denk bijvoorbeeld aan wat de Amerikanen zeggen ‘our administration’. Daarmee bedoelen ze zoiets als onze regering.

Nu het woord fair: eerlijk, billijk, schappelijk, redelijk, oprecht, redelijke, rechtschapen, deugdzaam, eerzaam.

Uit het grote aantal synoniemen, kun je opmaken dat wij dit woord niet precies kunnen vertalen. Daarom vind ik de KNSB vertaling nog zo gek niet. En ik heb ook geen moeite moet jouw ‘redelijkheid en billijkheid’. Wat zo’n beetje het uitgangspunt is in het Nederlandse recht.

Verder vind ik weinig onduidelijkheden in de KNSB-vertaling van het voorwoord. Hier vind je de vertaling

een mat uit de eerste ronde van een toernooi pas ronden later alsnog toekennen verstoort wel het toernooiverloop.

Als het een Zwitsers toernooi is heeft de speler ronden lang een zwakkere tegenstander gehad, en dan krijgt hij ineens een punt erbij.

Houd ook rekening met de situatie dat een speler denkt dat remise een uitslag is met goede kansen op de toernooizege. Dan komt ineens die concurrent voorbijfietsen met zijn mat uit de eerste ronde. Dus ergens moet er toch wel een grens zijn, ga je daar voorbij dan telt het mat niet meer. De vraag blijft dan staan waar die grens ligt. Een competitiewedstrijd kan ook verstoord worden. Bord 6 noteert ½-½, dan staat het op een gegeven moment 5-4, dan denkt bord 2, mooi de remise pakken en 5½-4½ winnen. Op dat moment komt de speler van bord 6 erachter dat het mat was. Is 5-5 dan wel een gerechtvaardigde uitslag?

Er bestaan meer voorbeelden dat men uren na de wedstrijd onregelmatigheden ontdekt die zich hebben voorgedaan in een partij. Dat levert altijd soortgelijke commentaren op als in dit geval. Voor diegenen die zich blijven vastklampen aan de regel geldt: ‘Jeder Konsequenz führt zum Teufel’. Zo zit het schaakrecht niet in elkaar.

Wat betreft de toepassing van het Voorwoord verschillen wij van mening. Ik kan slechts verwijzen naar mijn artikel. Recht is geen wiskunde, het is vaak een kwestie van overtuigen, en dat lukt niet altijd. Zo gaat het ook in het dagelijkse leven.

Billijkheid is niet genoeg, het gaat om redelijkheid èn billijkheid. Zowel het verstand als het gevoel, het hart. Gevoel alleen is niet genoeg. Gijssen liet slechts zijn gevoel spreken. Dat nu is voor het nemen van een beslissing veel te weinig. Zijn antwoord is dan ook vanwege het motiveringsgebrek onjuist. Hij had meer moeten uitleggen. Er moet een motivering worden gegeven, zij het dat die vaak niet voor 100% sluitend is te geven, vandaar een sprong in de redenering. Zie de inhoud van de andere schaal in mijn stukje.

Er bestaan overigens twee soorten vrouwe Justitia, de ene met blinddoek, de andere zonder. De officiële is zonder blinddoek: de rechter kijkt de verdachte, de betrokkenen recht in het gezicht om hem te laten weten: ‘Ik ben niet bang voor je. Ik kijk je aan en luister.’ Toen in de Middeleeuwen rechters corrupt bleken en luisterden naar de rijken en niet naar de armen, kwam het idee op om de rechter symbolisch een blinddoek voor te doen, zodat hij niet kon zien wie rijk was of arm (bij de top in de schaakwereld speelde – of misschien speelt – dit overigens wel degelijk een rol. De speler met de hoogste rating krijgt eerder gelijk, omdat men vreest dat hij anders wegloopt uit het toernooi). Laten we juist hopen dat die blinddoek niet nodig is, omdat de wedstrijdleider niet bang is voor welke speler dan ook.