Dat zou de partij Ivanchuk – Kamsky gespeeld in 2009 kunnen zijn. Ivanchuk doet met 64. Txg4 de laatste slagzet. Vervolgens spelen ze nog allebei 49 andere zetten.

Na het noteren van 114. Td4 claimt Ivanchuck remise op grond van de 50-zetten regel. Dat was wel essentieel volgens mij, want als hij in plaats van het noteren de zet 114. Td4 daadwerkelijk had uitgevoerd, had Kamsky gewoon met 114…Lxd4 verder kunnen spelen. Na 115. exd4 is het zelfs snel mat in 7 zetten.

Ik meen dat Ivantsjoek wel eens materiaal heeft weggegeven, vergezeld van een claim.

Een bijzonder geval is de relatief nieuwe 75-zettenregel: het is automatisch remise als er 75 zetten gespeeld zijn zonder pion- of slagzetten; de partij is daarmee beëindigd en alles wat daarna gebeurt doet niet ter zake. Claimen is dus niet nodig. Stel nu dat die 75e zet een matzet is; dat beëindigt de partij ook onmiddellijk. Wat heeft dan voorrang? Daarin voorzien de regels: mat gaat in dat geval vóór.

Ach, Eric, er zwermen nu al enige tijd als drag queen vermomde lopers om mijn hoofd. Je wordt bedankt.

Ik had nog een derde criterium moeten toevoegen: aantoonbaarheid van bewust handelen en vermijdbaarheid. Als iemand erop gewezen wordt dat het trillen van zijn been hinderlijk is, kan die persoon zeggen dat hij het onbewust doet. Wat moet je dan als wedstrijdleider? Als iemand hardop gaat praten terwijl jij aan zet bent, valt dat wat moeilijker vol te houden. Iemand ‘onbewust’ schoppen onder de tafel is een ander geval. Ook als je dat écht onbewust zou doen, zou een arbiter je ongeschikt moeten verklaren om mee te doen aan de wedstrijd.

Er is het bekende geval van GM Miles die een aantal ronden van het Interpolistoernooi plat op zijn buik liggend speelde vanwege rugklachten. Heel wat hinderlijker, lijkt me, dan iemand die vlak na het indrukken van de klok zegt: “O ja, ik bied remise aan”. Het eerste was echter aantoonbaar onvermijdelijk (ik neem aan dat er een doktersattest was), het tweede niet. Al valt erover te twisten hoe ver een wedstrijdleider mag gaan in de interpretatie van art. 12.2f (‘take special measures in the interests of disabled players and those who need medical attention‘).

Een wedstrijdleider heeft de vrijheid om met klachten over ervaren hinderlijk gedrag creatief om te gaan. Hij kan bijvoorbeeld geslagen stukken van de tafel verwijderen. Maar soms zal hij gewoon duidelijk moeten maken dat er volgens zijn interpretatie van hinderlijk gedrag geen sprake is. Klagen over hinderlijk gedrag kan óók hinderlijk gedrag zijn.

Ha Frits, sommige van mijn voorbeelden zijn inderdaad wat vergezocht, waarmee ik maar wil aangeven dat het hinderen zich vaak in een wat grijs gebied bevindt m.b.t. het reglement. En het is ook nogal subjectief. Dat jij nog nooit een stuk overdreven parmantig hebt zien zweven, verbaast me toch!

Het moeilijkste aspect vind ik wat jij noemt “enige bewustheid van handelen”. Is de eigenaar van het trillende been zich ervan bewust dat zijn been trilt of dat hij zijn been laat trillen? En is dit “vermijdbaar”? Als er sprake is van stoornis in het autistisch spectrum waarschijnlijk niet. Maar in de meerderheid der gevallen, vermoed ik, is dit gewoon een bewust niet onderdrukt zenuwtrekje. En dan valt het wat mij betreft toch echt onder met opzet hinderen. Hetzelfde geldt m.i. voor de aangeleerde gewoonte om steeds met een geslagen stuk in de hand te draaien, of twee geslagen stukken op tafel als in een kleine dans voortdurend van plaats te laten wisselen.

Wat betreft je suggestie voor correspondentieschaak: die wil ik van harte onderschrijven! Belangstellenden kunnen zich aanmelden via http://www.correspodentieschaken.nl

Een aantal situaties die jullie noemen, kunnen hinderlijk zijn voor de tegenstander, maar dat ligt dan wellicht voornamelijk aan het (geringe) incasseringsvermogen van de tegenstander. Correspondentieschaak is misschien een oplossing? Al zijn daar ongetwijfeld ook wel mogelijkheden om je overgevoelige tegenstander het bloed onder de nagels vandaan te halen.

Daarnaast noem jij, Erik, enkele situaties waar het reglement al in voorziet: bij de rokade eerst de toren verzetten en dan de koning; zetten, klok indrukken en dan stuk rechtzetten; en bij een promotie de pion laten staan.

Ik denk dat er wel enige beperkingen zijn aan artikel 11.5 (‘It is forbidden to distract or annoy the opponent in any manner whatsoever.‘). De redactie van dit artikel veronderstelt toch wel impliciet dat er ten eerste enige vermijdbaarheid aan het hinderlijke gedrag zit en ten tweede dat er enige bewustheid van handelen bestaat bij de handelende partij.

Ik probeer me nu al een paar minuten voor te stellen hoe iemand een stuk overdreven parmantig door de lucht laat zweven. Ik zou daar zeer door afgeleid worden, maar het ook graag eens meemaken. Was dit niet bewust afleiden van medeforumbezoekers?

Bij het uitvoeren van de zet zijn er verschillende vormen van hinderen mogelijk:

– Inderdaad: de zwevende hand.

– Twee zwevende handen – wanneer het geslagen stuk met de andere hand wordt weggenomen (dat schijnt dan te mogen).

– Zetten, klok indrukken, stuk rechtzetten.

– Stukken niet ongeveer in het midden van een veld neerzetten, maar aan de rand van een veld of zelfs er een klein beetje overheen.

– Bij de rokade eerst de toren verzetten, daarna pas de koning.

– Bij een promotie de pion laten staan.

– Een stuk overdreven hard neerzetten op het bord.

– Een stuk overdreven parmantig door de lucht laten zweven en neerzetten.

– Een stuk denkbeeldig vastschroeven in het bord.

– Een stuk als het ware een beetje laten schaatsen over het bord.

– Een stuk met alleen de vingertop zachtjes richting zijn bestemming duwen.

– Met het stuk een schijnbeweging maken, bijvoorbeeld: Pf3-(e5)-g5 of Lc1-(h6)-g5.

– Het eindeloos blijven draaien van een pion in de eigen hand.

– Het eindeloos trillen met een been of voet.

– Het eindeloos betasten of aaien van het eigen gelaat, baard, snor of haarlok.

Het probleem hiermee is dat deze handelingen plaatsvinden in mijn gezichtsveld als ik mij probeer te concentreren op de stelling op het schaakbord. Het is dus niet zo zeer de handeling zelf die mij irriteert, maar het feit dat er voortdurend iets beweegt, zorgt ervoor dat ik me niet goed kan concentreren op de stukken.

Dit probleem staat niet echt in het reglement beschreven en aangezien de betrokkene het meestal gedachteloos doet, valt het ook lastig onder (opzettelijk) hinderen te scharen. Verschillende keren heb ik dit soort zaken besproken met de wedstrijdleider van dienst, maar die kunnen meestal geen oplossing bieden. Vaak probeer ik dan maar zelf een oplossing te vinden. Als iemand maar blijft draaien met die pion bijvoorbeeld, dan pak ik die pion gewoon af. Het is echter niet altijd makkelijk dit op te lossen; je krijgt snel een conflict met de tegenstander en dat wil ik dan eigenlijk ook weer niet. Gewoon vragen of iemand wil ophouden met dat beentrillen, heeft bijna nooit effect. Het is een soort rare aangeleerde tic, die je wel veel ziet bij schakers.