Op zich niet zo gek. Stel dat je een norm hebt gehaald in een veertien-kamp, waar 7,5 uit 13 voldoende was, en je hebt 8 punten gescoord, en nog een norm in een twaalf-kamp, waar 7 uit 11 nodig was, en je hebt dat toernooi met 7,5 punten op je naam geschreven, dan zou je in theorie je 25e benodigde partij nog mogen verliezen. Wat zou de overscore van Kasparov zijn geweest in Banja Luka 1979 en Baku 1980? Beide toernooien scoorde hij 11,5 uit 15 als ik het goed heb, dus die 25 partijen waren geen probleem…

Tegenwoordig is dat geen dispensatie meer (toen kennelijk wel), maar vastgelegd in de reglementen. Met overscores kun je ‘extra partijen’ verdienen.

Volgens mij klopt dit verhaal, met één uitzondering. Timman scoorde GM-normen in Londen december 1973 en Hastings januari 1974 en werd op basis daarvan tot grootmeester benoemd. Er waren in die tijd maar twee normen nodig. Dus die derde bij Hoogovens had hij niet meer nodig.

Dat is tegenwoordig een stuk beter georganiseerd dan in de begintijd van de ratings. In de jaren 70 hadden de hoofdgroepen van het Hoogovens-toernooi en het IBM-toernooi elk 16 deelnemers. En hoe sterk het veld ook was, voor een GM-norm moest je 9 punten uit 15 partijen halen. Dat heeft mij altijd wat verbaasd, want die toernooien konden behoorlijk van elkaar verschillen. Hoogovens 1974 had, zonder spelers uit de Sovjet-Unie, een gemiddelde rating van 2481, categorie 10. Timman was op jacht naar zijn derde GM-norm en bleef daar met 8 punten een vol punt onder. Hoogovens 1975 was voor die tijd uitzonderlijk sterk bezet, gemiddelde rating 2534, categorie 12, maar ook hiervoor was 9 uit 15 nodig… Timman was inmiddels reeds grootmeester, maar deze keer was Sosonko op jacht naar een norm. Hij kwam met 8,5 uit 15 erg dichtbij. Als je de sterkte van het veld in acht neemt, zou je toch denken dat je in het toernooi van 1974 een half of een heel punt meer had moeten scoren voor een norm dan in het toernooi van 1975… Maar blijkbaar lagen die normen al vooraf vast, ongeacht de definitieve samenstelling van het deelnemersveld.

Voordat er ratings waren, kon je wel normen scoren, blijkt uit dit verhaal. Er moesten dan drie titelhouders meedoen. De score was in het reglement bepaald en was dus onafhankelijk van de speelsterkte, want daar stond geen getal bij. Volgens mij had je in die tijd aan twee normen genoeg voor de titel. Je kon een titel ook kwijt raken. Cortlever deed in 1969 na bijna tien jaar inactiviteit opeens weer aan het IBM-toernooi mee om zijn titel te verlengen.

Iets soortgelijks heb ik ook al eens geopperd door FM te vervangen door ‘spelers met tenminste een rating van 2300’. En inderdaad ook is de aktiviteit van een IM of GM van belang om voor titelresultaten als afdoende te beschouwen en binnen die aktiviteit ook een bepaald niveau aan te houden. Maar ja, dat levert minder titels op en dat is niet helemaal waar de wereldschaakbond naar streeft.

Niet in die mate nee, ik ook niet, maar ook in Nederland stikt het van de salonremises in slotronden als een normenjager daaraan genoeg had.