Bedankt voor deze zeer relevante bijdrage. Een kritiek op deze verouderde categorieën om ‘intelligentie’ te duiden is m.i. een van de meest dringende thema’s waar heden ten dage over nagedacht moet worden. In politieke en sociale context dienen zij inderdaad maar al te vaak tot uitsluiting en antidemocratisch sentiment.

In psychologisch opzicht denk ik dat de gelijkschakeling van opleidingsniveau (anders gezegd: theorie) en kennis een enorme afbreuk doet aan het voorstellingsvermogen en praktische vaardigheden. Deze zouden veel meer geïntegreerd moeten zijn.

Om met een woord van Immanuel Kant (1724-1804) te spreken, ietwat aangepast naar onze discussie:

Zonder praktijkervaring is het verstand blind; zonder voorstellingsvermogen zijn de ervaringen nietszeggend. 

In deze is het verstand de bemiddelaar tussen ervaringen en de wijze waarop zij aan de voorstellingen die we reeds van de wereld hebben worden gemeten. In zichzelf is het om die reden al een ongrijpbaar iets als niet gladweg een non-entiteit: waar is er immers sprake van bemiddeling als we simpelweg ervaren en op een welbepaalde en meer of minder intelligente wijze met die ervaringen omspringen door toepassing van het voorstellingsvermogen?

Om de brug naar het schaken te slaan: de meest ‘intelligente’ schakers zijn van alle markten thuis – dus niet de pure theoretici die doorgaans het beeld dat van schakers bestaat bepalen. Het zijn die spelers die de rekenvaardigheid van de computer weten te integreren in hun trainingsprogramma, dat echter slechts als controleorgaan bestaat naast het aanspreken van het voorstellingsvermogen. Dat wordt gestimuleerd en bekrachtigd door simpelweg veel stellingen tegen te komen en daarin patronen te leren herkennen. Dat natuurlijk in wisselwerking met het werk dat al door theoretici is verricht: patronen worden al sinds jaar en dag beschreven, maar zij moeten nog steeds ervaringsgewijs worden bevestigd en ingewerkt. Schakers van vandaag grijpen vaak te snel naar de computer en vertrouwen daarmee overmatig op hun passieve herinnering i.t.t. hun actieve beheersing.

Zelfs in een relatief theorie-vriendelijk klimaat als het schaken moeten we daarom intelligentie niet aan het passief bezitten van kenniselementen gelijkschakelen. Laat staan in de veel meer theorie-onvriendelijke wereld van de politiek en het sociale gebeuren.

Hartelijke groet,

Daniël