Dank. Je hebt uiteraard gelijk. Ik zal dat corrigeren.

ik wil Wim bedanken voor zijn fraaie stuk. Wel een kleine correctie: Nunn ging naar Oxford op z’n vijftiende, promoveerde in 1978. Ook niet slecht natuurlijk 🙂

Eric,

Appels en peren. (Historische) Ratings geven alleen goed aan hoe spelers binnen een bepaald tijdvak ten opzichte van elkaar presteren. Kortom, Lasker domineerde in zijn beste tijd meer dan Tal deed.

De huidige spelers hebben veel meer kennis van het spel, omdat kennis ook veel makkelijker beschikbaar is. De basis die spelers hebben gekregen door training in hun jonge jaren (het gaat dus niet alleen om het uit je hoofd leren van varianten) leidt veel sneller tot een veel hoger niveau. Het niveau van partijen ligt daardoor tegenwoordig gigantisch veel hoger. Daar kun je Lasker niet op afrekenen, maar de huidige topspelers evenmin. Het is alleen moeilijker geworden het verschil te maken, aangezien iedereen toegang heeft tot die kennis. Dus krijg je relatief meer remises, al wordt dat weer gecompenseerd door een grotere (ja, echt!) vechtlust tegenwoordig. Je had vroeger niet alleen houwdegens als Tal, maar ook remisekoningen als Trifunovic. En die had in een toernooi dan echt geen gemiddeld aantal zetten van boven de 40-50, zoals Giri er wel gehad heeft. Ik kan me nog een commentaar herinneren op het spel van de sovjetgrootmeesters van de bejubelde 40 jaar geleden, dat [in navolging van Breznjevs ‘consolidatie van de sovjetverworvenheden’] ‘ook het sovjetschaak op consolidatie uit lijkt te zijn’.

Je beweert hieronder dat het schaken veel oppervlakkiger is geworden: nou, ik dacht het niet. Kijk eens naar de commentaren op partijen van tegenwoordige topgrootmeesters, en zie wat er allemaal onder de oppervlakte van die ‘oppervlakkige’ partijen gebeurt. Haal eens een paar willekeurige partijen van 100 jaar terug door die verdomde computer heen en vergelijk de hoeveelheid ‘rood’ met partijen van huidige toppers. Maar dat is niet het enige. In de jaren na Steinitz en Tarrasch zouje aan de schandpaal genageld worden als een knoeier, als je zoiets als de Svesjnikov zou spelen. Een dodelijke zwakte op d5! Ideeën over positiespel hebben zich net zozeer ontwikkeld als evaluaties van openingen.
Alleen in het eindspel is het verschil misschien iets minder duidelijk, maar tegenwoordig worden partijen niet meer afgebroken.

Lasker zou geen schijn van kans hebben tegen de huidige toppers. En dat zegt… helemaal niets. Bestudeer en geniet van partijen van vroeger in hun historische context, maar ga alsjeblieft niet zeggen dat het allemaal beter was.

Daar ben ik het mee eens. Ik denk dat het een enorm verschil is of je in 2018 drie weken via de computer Carlsen-Caruana mee kijkt, of dat je in 1978 maandenlang Karpov-Korchnoi hebt gevolgd via de kranten of de televisie. En zoals eindspelen tegenwoordig worden afgeraffeld op louter increment is ook een wereld van verschil met het vroegere 16 (of 20) zetten per uur. Het enige voordeel van nu is dat er geen afgebroken partijen meer zijn.

Maar los daarvan dank ik Wim Westerveld voor een prachtig stuk en ook een heel interessant kijkje in zijn eigen schaakkeuken van vroeger en nu!

Zouden we vroeger ook zo onder de indruk zijn geweest als er toen ook een computerprogramma zou hebben bestaan dat alle slechte zetten voor iedereen zichtbaar vet rood in beeld bracht?

Voor mij geldt hetzelfde. Ik wijt dit aan de volgende oorzaken:

1. De huidige topspelers spelen veel meer. Overdaad schaadt.

2. Het speeltempo is vergeleken met 40 jaar geleden enorm opgevoerd. Daardoor is het spel vaak oppervlakkiger geworden.

3. De lengte van de toernooien en tweekampen zijn drastisch ingekort. Ook dit heeft geleid tot oppervlakkiger spel. Dit wordt goed geïllustreerd door het laatste WK waarin alleen maar remises werden gespeeld.

Conclusie: niet alles was vroeger beter, maar het schaken wél.

Dit lijkt me een aanvechtbare stelling. Ik zou niet weten op basis waarvan je zou kunnen concluderen dat Lasker op een lager niveau speelde dan de genoemde heren in de jaren ’60 van de vorige eeuw. Immers, toen Lasker overleed in 1941, waren deze schakers nog jonge kinderen. Ze hebben dus nooit tegen elkaar gespeeld.

Een van de weinige personen die een zeer serieuze poging heeft gedaan om schakers uit verschillende tijden met elkaar te kunnen vergelijken, is de wiskundige schaker Jeff Sonas. Zijn bekende website geeft echter een totaal ander beeld. Wanneer we kijken naar de hoogst behaalde (virtuele) ratings van de genoemde spelers, dan krijgen we de volgende lijst:

1. Lasker … 2878

2. Tal … 2799

3. Petrosian … 2796

4. Spassky … 2773

5. Larsen … 2755

Hieruit blijkt dat Lasker niet alleen beter was dan de helden uit de jaren ’60, maar zelfs véél beter. Natuurlijk kun je dit nog verder onderzoeken door ook te kijken naar een langere periode dan alleen de piekrating. Maar ook dan springt Lasker, die gedurende 27 jaar onafgebroken wereldkampioen was, er boven uit.

Samenvattend: die wiskundeleraar in de jaren ’60 had gewoon gelijk!

In mijn exemplaar van Bobby Fischer My 60 Memorable Games herziene uitgave Batsford 1995 staat die foutieve analyse van Nunn bij Fischer’s partij tegen Bolbochan helemaal niet vermeld. Blijkbaar is die er in deze herdruk, die van 2008 is, dan toch uitgehaald.