Neen maar! Popitz zou het andere paard naar d7 hebben gespeeld, niet dat daarmee de zaak er voor Zwart beter door wordt!

Als dat echt in dat jaar is gespeeld, dan trapt Popitz in iets allang bekends: in mijn oude aantekeningen zie ik dat Bert Enklaar, die ooit 1973/74 (bij toerbeurt met Langeweg als ik het me goed herinner; en toen kwam Donner met “wegwezen, jullie!”) de rubriek in de Volkskrant verzorgde, de eerste diagramstelling met oordeel +- had bereikt.

In alle negen door de computer nog sterker dan 22.Dh6 geachte varianten speelt wit Pe4xd6, in vijf gevallen op de 23ste zet. Na 23… Lf8 is dat in Bonaventure – Renaud van de baan.

Beslist zwakker dan 22.Dh6 is dus 22.Tac1, zie boven.

De stelling van opgave 1 is in 1987 voorgekomen in een partij Winge – Popitz.

Hort gaf na 19.Pe4! Txe5! 20.Lxe5 Pxe5 21.Ke2 met uitroepteken maar oordeel onduidelijk, ook 21… Ld6 kreeg uitroepteken met toelichting “21… Lxg1? 22.Txg1+” [dat voordeel is microscopisch terwijl 22.d6 wint] 22.Dh6? Pbd7 23.Tg3 Lf8 onduidelijk, Bonaventure – Renaud, Le Havre 1977.”

Het verdere verloop in SDO was 24.Dh4 Lg7 25.Tag1 Tc8 26.Df4 Db6 27.d6 Db5+ 28.Kd1 Dd3+ 29.Ke1 Dxb3 0-1.

Begin van Bronstein – Ljubojevic: 1.e4 Pf6 2.e5 Pd5 3.d4 d6 4.c4 Pb6 5.f4 (Timman 1979 en 1993 noemt dat in zijn inleiding ‘Jachtspel’) 5… dxe5 6.fxe5 c5 7.d5 e6 8.Pc3 exd5 9.cxd5 c4 10.Pf3 Lg4 11.Dd4 Lxf3 12.gxf3 Lb4 13.Lxc4 o-o 14.Tg1 g6 15.Lg5 Dc7 16.Lb3 Lc5 17.Df4 Lxg1. Timman: “Zaitsev en Sjasjin waren de eersten die het slaan van de toren veroordelen. In ’64’ gaven ze destijds twee alternatieven […]: A) 17… P8d7 […] B) 17… Te8.”

Het ondekbaar mat in de oplossing van Kuijfs tweede opgave is niet geforceerd, door 20… Pxg6 of 20… fxg6 kan Zwart er met  groot materiaalverlies aan ontkomen. 20.Txg6+!! is vertoond in een partij Marjanovic – Filipowicz 1974, Zwart won in Bonaventure – Renaud 1977 na 19… Txe5 20.Lxe5 Pxe5 21.Ke2 Ld6 22.Dh6. Timman in Het groot analyseboek van 1979 gaat tot 21.Ke2 en geeft “wit duidelijk de beste kansen”, dat Hort 1981 “onduidelijk” zegt komt doordat hij 22.d6 mist op 21… Lxg1, hij geeft de partijzet na 21… Ld6 22.Dh6 een vraagteken, maar die stelling is voor Wit nog altijd in het grensgebied van veel beter tot gewonnen, al zijn er sterkere voortzettingen (ik heb dat niet in detail uitgeplozen maar tekenend is dat de engine van database.chessbase op diepte 23 minstens 11 voortzettingen met +- heeft, op 1 staat 22.Tge1, de witte koning belandt vervolgens op h1 en zijn torens op d1 en e1, 22.Dh6 staat op 10 en 22.Dc1 Db8 23.Dh6 op 11. Conclusie: de stelling is voor Wit dik gewonnen, alleen moet er nog worden gewonnen. Schaken is moeilijk!). De Aljechinbijbel van Siebenhaar/Delnef/Ottstadt 1986 oordeelt na hun voorstel 22.Tac1 “In der Diagrammstellung verfügt Weiß über minimalen Vorteil.” Graham Burgess (The Complete Alekhine 1992): “White’s 22.Qh6? was rather reckless. Natural play with 22.Rac1 makes it hard for Black to demonstrate compensation.” Op 22.Tac1 heeft Zwart evenwel de nagenoeg gelijkmaker 22… Pd3!

Na 19.d6 Pxe5 (19… Dxd6? 20.Lxf7+ Kxf7 is opgave 1) staat Wit wel degelijk beter, zowel na het in door mij geraadpleegde literatuur niet genoemde 20.o-o-o (ik lees wel in oude aantekening “o-o-o? pent het eigen paard”, vraag mij af of ik dat soms van Enklaar heb?) als na de door anderen (Timman, Hort, SDO, Burgess) zonder commentaar overgenomen oude analyse van I.Saitzev en Sjasjin (Chasin?) in ’64’ (door Hort en Burgess voor gespeelde partij tussen de twee gehouden) 20.Kf1 Lxd6 die met 21.Td1! i.p.v. 21.Pb5 kan worden versterkt, op 21… Pec4 heeft Wit dan het elegante 22.Txg6+ fxg6 23.Txd6, daarom beter 21… Dc6 waarna wel Wit voordeel behoudt. Timman neemt ook nog zettenreeks van O’Kelly over (negeert alternatieven 22.Tg5 en 22… Ph5 op 22.Tg4, SDO noemt 22.Tg4 Ph5 23.Ld8 +-, naar het oordeel van de chessbase-engine op diepte 30 na 23… Pg7 24.Tc1 Texd8 met oordeel +(1.33) net stap te ver) 20.dxc7 Pd3+ 21.Kf1 Pxf4 22.Tg4 Pe6 (krijgt!) 23.Pe4 Le7 24.Tc1 en spreekt O’Kelly tegen dat Wit dan beter staat. SDO neemt van Timman het in de Duitse editie Jan Timman analysiert Großmeisterpartien van 1982 ongewijzigd gelaten “Zwart doet eenvoudig 24… Tac8 met goed spel” over en ook in Timmans tweede herziene druk 1993 met de nieuwe titel De kunst van de analyse staan die zetten met dat oordeel. Voorleggen aan de chessbase-engine levert mij op diepte 30 het vervolg 25.Le5 a5 26.Pd6 Lxd6 27.Lxd6 Pg7 28.Te4 Txe4 29.fxe4 Pe8 30.e5 h5 31.Kf2 Kg7 met oordeel +-(2.02).

Nederlandse wedstrijdleiders zijn ook niet allemaal even goed. Aan eind eerste zitting gezamenlijke laatste KNSB-ronde had ik mijn zet afgegeven.

Tien minuten na de hervatting kwam ik binnen: envelop met daarin mijn zet dicht, mijn klok liep, van mijn  teamleider – hield van rust in de tent – mocht ik er niets van zeggen!!