Ik zou zeggen: dat was dan mooi meegenomen!

Wim, het was even zoeken, maar hierbij het statistisch onderzoek waar ik op doelde: http://www.randalolson.com/2014/05/24/a-data-driven-exploration-of-the-evolution-of-chess-match-lengths-and-outcomes/.

Vanaf 1850 is het remisepercentage gegroeid tot 1985, en daarna (wat de auteur niet lijkt op te merken) is een dalende lijn ingezet. Ook (en dat vind ik nog belangrijker, want het gaat ook om de kwaliteit van de remises) blijkt het aantal zetten per partij ongeveer vanaf hetzelfde moment fors gegroeid te zijn. Dus minder remises en vooral minder korte remises!

Karsten Müller zet na 22.Pxd7+ Txd7 23.Tc1 d4 24.Kf2 Pd5 25.Le4 een gelijkspel geachte analyse van Petronijevic tot 32… g6 voort tot 43… Ta4 met het oordeel =. Op database.chessbase heten 44.a7 en 44.Kg3 gewonnen voor Wit, waarbij ik niet uitsluit of misschien niet het programma een verborgen mogelijkheid van een vesting onderschat. Daarop wil ik niet vooruitlopen.

Wel als je eerst op database.chessbase in het diagram 22.a4 uitvoert en daarna rechts “+” klikt, dan passeert ook 22… Lc6 de revue, bij op 21… Ld7 “+” aanklikken zie je als antwoord op 22.a4 o.a. 21… Lc8 maar niet 21… Lc6.

Bij vijf keer in de partijstelling na 21… Ld7 “+” aanklikken probeert ook in het bijzonder 22.g4 zich bij de bovenste drie te voegen en zelfs op diepte 25 tijdelijk de tweede plaats te bezetten. Eind diepte 28, begin diepte 29 is 22.g4 van de vierde naar de vijfde plaats gezakt.

Ik gelijk hebben? Het heeft mij verrast om erachter te komen dat er een bloedserieuze tot dusver niet genoemde derde kandidaatzet was en dat bracht bij mij de herinnering terug aan een zaak waar ik bij betrokken was: de ‘wet’ van Cordel en dat ik het was die meer dan tien jaar geleden Ingo Althöfer op dat spoor heb gezet.

Mijn oordeel over wat het sterkste is heb ik opgeschort en ik betwijfel of ik daar ooit zekerheid over verkrijg. Zoals hierboven vermeld ben ik gestopt bij de rangorde op diepte 30 met 22.Pxd7+ op 1, 22.Tc1 op 2 en 22.a4 op 3.

Henk, het is heel goed mogelijk dat je gelijk hebt en dat 22 Tc1 nog duidelijker wint dan 22 a4. Om dit echt te bewijzen zul je toch minstens zo diep moeten gaan als Müller en zijn medeanalisten. Ik heb even gekeken of ik ook nog wat kon bijdragen, maar na enkele pogingen gaf ik het op. Als de 28e zet net zo serieus geanalyseerd wordt als de 22e, weet je al dat het écht goed bekeken is.

De diepte van een engine-evaluatie doet er niet zoveel toe. Ik vermoed dat de waarde van gegeven varianten met minimaal 50 elo-punten per zet afneemt. Dus je moet niet alleen op de 22e zet de computer een uur laten rekenen, maar dat ook doen na elke volgende acceptabele zet in de variantenboom.

Die ‘ultieme waarheid’ bedoelde ik vooral filosofisch. Ook bij zeer diepgaande analyses bereik je op een gegeven moment een grens. Wat mij betreft was die in de chessbase-analyse ruimschoots bereikt.

“…, seine [Oskar Cordels, HS] Urne ruht auf dem Nikolasseer Evangelischen Kirchhof in einem heute noch bestehenden Wandgrab.” (Michael Negele in Caissa 2/2017).

Fictieve dialoog: “Mister Fischer! Mister Najdorf! What about 22.Rc1?”

Beiden unisono: “Don’t allow 22… Bb5, stupid!”

Ondertussen, ik had al gemeld dat op database.chessbase (na rechts op scherm bij Engine Analysis enkelvoudig “+” aanklikken) t/m diepte 27 onaangevochten 22.a4 wordt bekeken (ook ‘die geistreiche Antwort 22… Lc6’ in Suetins Schachstrategie der Weltmeister van 1983, alwaar 22.Pxd7+ één uitroepteken krijgt, passeert de revue) en vanaf diepte 28 22.Tc1 DE zet is. Dat blijft op z’n minst t/m diepte 35 zo. 22.Pxd7+ komt niet voorbij.

Je kunt ook “+” drie keer klikken. T/m diepte 28 blijft 22.a4 eerste keus, 22.Tc1 en 22.Pxd7+ voeren een concurrentiestrijd om de tweede plaats. Op 28 staat 22.Tc1 op 2 en 22.Pxd7+ op 3. Op 29 komt 22.Tc1 op 1, 22.a4 a5 23.b5 Tc7 en nu alsnog 24.Pxd7+ op 2 en 22.Pxd7+ Txd7 23.Tc1 d4 24.Tcc5 op 3. Later op die diepte en op 30 avanceert 22.Pxd7+ (24.Ta5 vervangt het eerdere 24.Tcc5) naar 1 met 22.Tc1 op 2 en 22.a4 op 3.

Na eenmalig “+” klikken is de voortzetting van 22.Tc1 Lb5 23.a4 Pd7, dat blijft zo tot op diepte 35 (voor dieper had ik het geduld niet), bij drie keer “+” doet Zwart telkens 23… Lxd3. Hoe groot het witte voordeel precies in al die gevallen is blijft fluctueren.

Feit is dat 22.Tc1 bij Karsten Müller en in de reacties van zijn lezers niet voorkomt. Zijn vraag was wie gelijk had, Fischer of Najdorf en zijn slotconclusie Najdorf gaat voorbij aan de door Agur gedocumenteerde ‘Gesinnungswandel’ van Najdorf. Die kan trouwens van dezelfde orde zijn als de twee enthousiaste uitroeptekens van Bronstein bij 13.De2 in Fischers partij tegen Gligoric, nr. 13 van de ‘60 Memorable Games‘, Fischer zelf gaf !?. Ik heb nog lang niet alle computeranalyse bekeken, “ongetwijfeld ultieme waarheid” lijkt me een voorbarige uitspraak, ik schort mijn conclusie nog op. Waarbij ik aanteken dat in het menselijke schaak de psychologie een complicerende factor is. Ook Agur vond het indrukwekkend dat 22.Pxd7+ “almost instantly” plaats vond.

Interessant: het manuscript van Althofer heeft een referentie naar een artikel van Henk Smout. Het is een kleine wereld!

Natuurlijk even Cordel opgezocht; ik kende het verhaal niet. Dat de ‘wet van Cordel’ geen waarheid is, is ‘wiskundig bewezen’, zie https://althofer.de/zu-cordel.pdf. Oskar lag waarschijnlijk te glimmen (en te schateren?) in zijn graf, dat er serieuze wetenschappelijke aandacht aan zijn idee gegeven werd…

De gigantische lading analyse die op chessbase gegeven wordt, zal ongetwijfeld de ultieme waarheid zijn, omdat niet alleen de 22e zet, maar ook de relevante vervolgzetten geëvalueerd zijn. Maar het lijkt me niet onaannemelijk dat ook Fischer het vanaf zijn wolkje geamuseerd heeft aangezien.