Voor de duidelijkheid: in de wereld van schaakcomposities is ‘probleem’ gereserveerd voor composities met exact afgebakende voorwaarden, bijvoorbeeld ‘wit geeft mat in drie zetten’. Bij (eindspel)studies geldt dat niet; daar wordt alleen iets gesteld als ‘wit begint en wint/maakt remise’. Zo ook het gebruik van ‘problemist’ dan wel ‘studiecomponist’. Het Probleemblad drukt alleen een studie af in bijzondere omstandigheden, zoals bij een compositietoernooi waar beide disciplines vertegenwoordigd zijn.

Ik vind “schaakcomposities” een prachtige synthese van “schaakproblemen” en “eindspelstudies”. En wat de onderhavige compositie van Jan Timman betreft lijkt de omschrijving van Koen Versmissen, “een studie die probleemachtige trekjes vertoont”, mij de spijker op de kop

Dat hij een titel gekregen heeft, is op zich groot nieuws. Gezien de studies die hij gemaakt heeft, zou hij het verdienen om grootmeester voor schaakcomposities te zijn. Hij is daar alleen niet eerder voor in aanmerking gekomen omdat hij zijn studies niet voorlegde aan de Permanent Commission of the FIDE for Chess Compositions (PCCC). Die commissie (staat overigens los van de FIDE, maar wordt wel door de FIDE erkend) bepaalt of ingezonden composities opgenomen worden in het tweejaarlijkse FIDE-album. Het aantal studies dat opgenomen wordt, bepaalt je titel. (Zo begrijp ik de ietwat moeilijk vindbare informatie.)

Timman is nu blijkbaar begonnen zijn composities wel in te zenden. Dat is mooi, want het is nogal vreemd dat een van de beste studiecomponisten ter wereld geen enkele titel had. Laten we hopen dat hij hiermee doorgaan, want inderdaad, FIDE-meester klinkt bij hem nog steeds wat merkwaardig. Hij zou de eerste gewone grootmeester kunnen worden die het ook voor composities is.

Wat is het geval? Het is een zeer interessante stelling waarin 1. Tb8 de enige winnende zet is. Er zijn nog wel een paar zetten die remise maken zoals 1. Bxd4, maar na de meeste zetten (bijv. 1. Kg5) staat wit verloren.

De studie kan niet worden weergegeven door één variant, maar vereist een boom aan varianten. Zo is 1…Qxb8 interessant omdat wit dan met 2. c4 en 3. e4 zijn dame kan activeren wat winnend is.

Maar ook 3…c5 in plaats van 3…Qxg1 in de gegeven “oplossing” is eigenlijk weer een geheel nieuwe opgave waarvan de oplossing 4. Qg2! is.

Of dit nu een studie of een probleem moet worden genoemd weet ik niet, maar het is wel een fraaie compositie.

Dat een schaker een verslag maakt over schaakproblematiek is volgens mij bijzonder. Richard schrijft een eerlijk verhaal hoe hij er over denkt en ik denk dat vele schakers daar zich wel in kunnen vinden. Dat de prachtige composities in de help- en zelfmat voor schakers moeilijk terrein is en dat afschrikt, snap ik wel, en dat geldt ook voor het fairy-chess. Ook onder de leden van de problemenbond is een groep die alleen geïnteresseerd is in het zogenaamde orthodoxe, zeg normale schaak. We moeten wel uitkijken dat de problematiek en de grote groep schakers twee werelden gaan worden. Ik probeer, en ben niet de enige, de schakers geïnteresseerd te krijgen in de schaakproblematiek. Via het tussenstation van de eindspelstudie kunnen we die twee werelden met elkaar verbinden. Ik schrijf regelmatig over thema’s die zowel in schaakpartij, in eindspelstudie als ook in schaakproblemen voorkomen. Er zijn veel raakvlakken. We zijn namelijk één familie en houden allen van het schaakspel. Overigens vind ik ook dat de schaakproblemisten zich niet moeten afzonderen, maar hun kunst openbaar maken voor veel breder publiek. Onze schaaksite is daarom een ideaal podium.