Timman spreekt via Jongsma?

Totdat Timman zelf toelicht wat hij verstaat onder “systematische aanpak”, is een bron om de betekenis van dat begrip te achterhalen misschien een journalist die in 1991 in de buurt van Timman verkeerde. Hoe zit dat?

Timman – Ivanchuk, 3e matchpartij 1991, onthult een deel van wat Timman onder systematisch verstaat. Wijlen Lex Jongsma betitelde in De Telegraaf van 19 december 1991, een dag na de partij, Timman’s aanpak van de opmars c5 als ‘systematisch’. Had Jongsma dit van Timman zelf doorgekregen?

Wie de partij naspeelt, kan de onderlinge samenhang niet ontgaan. Hier omvat Timman’s systematiek tal van zetten:

–      aansturen op hangende pionnen d5-c5 (14.dxc5);

–      druk zetten op c5 en afdwingen dat de hangende pionnen hun falanx-positie opgeven (14.Db3xc3; 18.Dc3-a3; 19.Le2-b5).

In dit systeem past 19.Le2-b5, omdat Lxd7 het paard dat pion c5 verdedigt zou uitschakelen.

Ook al missen we nog steeds Timman’s formele definitie, we beschikken over pareltjes als deze partij die een heldere indruk geven van systematiek in actie. Overigens leverde het sterke verband tussen de zetten ditmaal geen vol punt. Ivanchuk kwam namelijk met een creatieve parade: De7-e4, d5-d4, Pd7-e5 (geïnspireerd door eventueel Dxg2#, dankzij Lb7).

Per partij word ik enthousiaster over het boek – dat trouwens ook op m’n smartphone heel duidelijk overkomt. (Ideaal voor onderweg).

Timman is er op hogere leeftijd als annotator nóg beter op geworden; hij gebruikt de engines goed maar voert zelf absoluut het hoogste woord met z’n ervaring en spelinzicht. Én ik ben eigenlijk (blij) verrast om te zien dat Euwe vaak veel initiatiefrijker en creatief op aanval speelde dan ik altijd heb gedacht. Waarschijnlijk door de gezond en degelijk spel docerende leerboeken van Euwe heb ik hem altijd voor wat saai en schools gehouden. Ten onrechte krijg ik nu de indruk.

De overeenstemming met De Groot uitwerken vergt dat iemand voor alle aanpakken (aka “probleemtransformaties”) nagaat of ze stroken met Timman’s commentaren. Een flinke klus!

zie bv.

https://www.dbnl.org/tekst/groo004denk01_01/groo004denk01_01_0017.php

pag.119. Sommige problemen kun je alleen op een bewuste systematische wijze aanpakken mn als ze moeilijk zijn.

Een systeem is een uit verschillende delen bestaand geheel, met extra eigenschappen die voortkomen uit de onderlinge samenhang van die delen. Hier zijn er vier delen: Rfe8, d5, Bc8, Rad8. Door mij bewust in willekeurige volgorde geplaatst. Deze vier zetten vormen dus samen een systeem, met als extra eigenschappen (aanvullend op de eigenschappen die de delen van zichzelf hebben), volgens Lasker, “de opening van het centrum” en “het hiermee geven van een moeilijke verdediging aan wit”.

Merk op dat elk der delen afzonderlijk, bijvoorbeeld alleen Bc8, die twee extra eigenschappen niét hebben.

Een systeem is echter nog geen plan. Bij een plan worden de acties, hier gelijk aan systeemdelen, in de tijd geplaatst, ook rekening houdend met wat de tegenstander doet. In het voorbeeld is het noodzakelijk om vóór Bc8 eerst Rad8 uit te voeren (andersom is in strijd met de spelregels). Echter, het is op voorhand niet duidelijk dat Rad8 per se de éérste zet moet zijn; wellicht heeft eerst Rfe8 bepaalde voordelen. Wel is duidelijk dat d5 de laatste actie van dit vierstappenplan dient te zijn.

Je zou kunnen zeggen: als wit bijna niets doet (bijvoorbeeld Ke1-f1-e1-f1), dan kun je systematisch de zetten Rad8, Rfe8, Bc8, d5 uitvoeren. Zou wit na Rad8 echter antwoorden met Ba4?? dan is het handiger om het plan te wijzigen, het bovengenoemde systeem even te laten rusten, en de zet bxa4 met stukwinst te overwegen.

De schrijvers van het artikel vragen een paar keer naar de systematiek. Ik denk dat je het woord “systematisch” niet zó moet opvatten dat er altijd één algemeen toepasbaar systeem zou zijn. Iedere partij en iedere stelling kan als uniek worden opgevat en een eigen, als het ware op maat gemaakt, systeem vereisen.

Los hiervan sluit ik ook niet uit dat Timman het woord systematisch soms ook kan gebruiken als synoniem van bijvoorbeeld methodisch, doelmatig, etc – gewoon ter variatie van de tekst.