De twee pionnen extra pionnen zijn in de regel niet zo interessant. In dit specifieke geval wel omdat het twee verbonden vrijpionnen zijn. Dat is de enige witte compensatie voor het stukkenondertal.

Neen maar! Kramer wordt Hans genoemd!

is er dan niemand die in de gaten heeft dat het gemierenneuk over de precieze relatieve waarden van pi, P, L, T, D in hoge mate een non-discussie is? Zoals we allen weten hangt alles af van de stelling waarin deze gevechtseenheden opereren. Trouwens, het is mij in het geheel niet duidelijk hoe je dit probleem statistisch zou moeten aanpakken, als je dat al zou willen, maar dat terzijde.

Op 18.Le2 in plaats van hierboven 18.Pe2! is er maar één goede zet, dat is 18… Td4.

Na ENGINE aanklikken rechtsonder de notatie in de laatste link bij 12… Pxe4, 13.Dxe4 en 13… Lf5 zet de 6-seconden-analyse van Stockfish 11 in al deze voorbeelden voort met 14.Lxg7 Lxe4 15.Lxf8 Kxf8 16.Pxe4 Te8 17.f3, ook 19… De6+ in het vervolg is niet de enige mogelijkheid.

Sterker dan 17.f3 is 17.Lxa6! Txe4+ 18.Pe2 bxa6 19.d7 Dd8 20.o-o Txe2 21.Txe2 Dxd7 22.Tc2.

Maar beter is nog niet automatisch gewonnen!

Stockfish 16 honoreert zwart in variant 2 nog met een bescheiden plus, Henk!

Je kan meer en meer in detail. Ooit had ik de stelling over toren tegen loper + 2 pionnen, oa door GM vd Weide geadopteerd: Wanneer de loper vergezeld wordt door twee pionnenmeerderheden is de toren doorgaans in het voordeel, maar wanneer de loper de pionnenmeerderheid op 1 vleugel aaneengeschakeld heeft, dan is de loper in het voordeel. Maar ja, concrete variante, zei Sosonko altijd, het is in iedere stelling weer anders.

Noot 26 in de Engelse wiki verwijst naar Euwe & Kramer, mijn Nederlandse tweede druk uit 1962 van Het Middenspel, deeltje 1 De relatieve waarde der stukken heeft op blz. 9:

pion 1, loper 3, paard 3, toren 4,5, dame 8, gevolgd door de tekst:

“Voor de beginner hebben deze cijfers waarde, maar de meer gevorderde speler komt spoedig tot de ontdekking dat de waarde der stukken niet in getallen is uit te drukken, omdat die waarde veranderlijk is, soms zelfs van zet tot zet.”

Het diagram op blz. 63 is na 19… Txfd8 in chessgames.com/perl/chessgame?gid=1101065&comp=1 en kent “zwart de beste kansen” toe. Volgens de computerbeoordelingen heeft Wit minstens gelijkspel, zelfs na het van een vraagteken voorziene 20.Ld2.

Twee bladzijden eerder staat chessgames.com/perl/chessgame?gid=1535892, later in dat jaar komt de zwartspeler tegen Kramer en Kmoch met 7… Pa6, zijn boek over de Grünfeld is via Delpher op de aan Lodewijk Prins gewijde Nederlandse wikipediapagina afroepbaar. Suetin noemt 7… Pa6 Najdorfvariant, Najdorf heeft er in 1948 partijen mee gespeeld.

De Russische, Oekraïense, Kazachse en Letse wikipedia (trefwoord Grünfeld-Indisch) schrijven 7… Pa6 aan Ragozin toe, die speelde 6… Pa6 in de stelling waarin Aljechin in de vierde partij 1935 tegen Euwe 6… c6 deed, met zetverwisseling gaat dat over in de Prins-variant als Wit 8.Lf4 doet. Zelfstandige betekenis heeft 8.Td1 in chessgames.com/perl/chessgame?gid=2485896 en interessante stellingen met ongelijksoortig materiaal zien we na 13.De4 (13.Pxe4 Lxe5 14.d7 Lf4 biedt geringer voordeel) Lf5 14.Lxg7!

Ja, ik heb ook moeite met een publieke groet als ‘Moedig voorwaarts’.

(PS groet aan Sake! Jij bent toch de schrijver van de schaakvader-verhalen van jaren geleden. Dank alsnog!)