Dit eindspel (met de h-pion) is, ondanks een paar onnauwkeurigheden, in principe volgens Troitzky zelf al goed geanalyseerd aan het eind van de achttiende eeuw door Chapais. Het was dus al vóór Troitzky helemaal uitgewerkt! Een goede uitleg van deze eindspelen is te vinden in Het Eindspel 1 van Euwe en Donner (Het Spectrum, 1977). Wie alles wil weten, kan terecht bij André Chéron, Lehr- und Handbuch der Endspiele deel 2 (p. 220-250). Het eerder genoemde boek van Lafora, Dos caballos en combate (Madrid: Aguilera, 1965) geeft uitleg over het opjagen van de koning – helaas in het Spaans, Voor wat betreft stellingen met de a- of h-pion: Pierre Bridier publiceerde (1952) een verhandeling over alle winststellingen met een pion op h3. Als iemand me kan helpen aan de officiële titel/uitgever van deze publicatie (of aan het boek zelf), hoor ik dat graag.

Overigens kwam ik van de week nog op chesshistory.com (item 12180) een probleem tegen waaruit blijkt dat er ook aan de rand een matstelling mogelijk is met alleen twee paarden:

[pgn height=270 layout=vertical] [FEN "1n2k1K1/7R/8/4N3/6N1/8/8/8 w - - 1 1"] [/pgn]

[Probleem van de Franse dichter en romanschrijver Alfred de Musset, uit 1849. Oorspronkelijk stonden er nog wat niet terzake doende pionnen bij.]

Mat in drie: 1.Td7 Pxd7 2.Pc6 (tempodwang) Pf6+ 3.Pxf6#. Ik vermoed dat niet iedereen op de hoogte is van dit matbeeld! Maar ik kan me moeilijk voorstellen dat het enige betekenis heeft voor de theorie van het eindspel.