Ik kan mij goed inleven in de morele bezwaren van Frans. Ik zou het begrijpelijk vinden als de FIDE (en andere bonden) dezelfde sancties zouden inroepen tegen Israël als tegen Rusland. Daarbij is het verweer (Ja, maar sport en politiek moeten los van elkaar gezien worden) niet overtuigend. Sport wordt sinds mensheugenis als politiek middel gebruikt. Dat was al bij Romeinen en de Grieken zo en dat is vandaag de dag niet anders. Sporters spelen onder een nationale vlag, bij sporten met landenteams worden volksliederen gespeeld, en worden spelers soms vergezeld door politieke of diplomatieke delegaties. Sportevenementen worden gebruikt als prestige en kampioenen worden nationaal gehuldigd.
Ook het boycotten van landen, evenementen of wedstrijden is niets nieuws. Bekende voorbeelden zijn Zuid-Afrika in de jaren 70 en 80 en recentelijk Rusland.

Momenteel zijn er nog geen sancties uitgevaardigd en dat betekent dat Israëlische schakers officiëel nog overal en onbeperkt mogen meedoen. Een beleid zoals dat voor Russische spelers geldt, bestaat er niet. Sterker nog, waar Russische spelers de mogelijkheid hebben om gratis over te stappen naar de neutrale FIDE-federatie, rekent de FIDE voor andere schakers hoge fees voor overschrijving naar een andere federatie. Hoe dit bij het correspondentieschaak werkt weet ik niet.

Als toernooi-organisator is het niet mogelijk om hierin eigen regels te stellen. In september dit jaar was er ophef over een toernooi in Spanje die het niet toestond dat schakers onder de Israëlische vlag speelden. Er volgde een reprimande van de FIDE, waarin zelfs gesproken werd over discriminatie. 

Mocht je zoals Frans worden ingedeeld in een partij tegen Israëlische schaker, dan heb je twee opties: Opgeven of gewoon spelen. Opgeven is een principiële keuze maar heeft als nadeel dat dit leidt tot competitievervalsing terwijl je ook je eigen sportieve kansen om zeep helpt. Ook is het niet per definitie zo dat een schaker die speelt met een Israëlische vlag het beleid van zijn land steunt. Wil hij voor een ander land uitkomen dan moet hij hoge kosten betalen. Dat zal niet voor iedereen zijn weggelegd.

In het geval van Frans zou ik daarom dus gewoon spelen. Maar het is belangrijk dat dit onderwerp op de agenda blijft staan en de bonden scherp houden op dit onderwerp.

In schaken speel je bovendien niet namens je land, tenzij je in een olympiade of teamcompetitie zit. Je denkt toch niet dat Nederland anders voor Frans Hoynck zou kiezen als haar vertegenwoordiger? Een individuele IM die meedoet aan een open toernooi vertegenwoordigt geen land en voert geen boodschap uit, hij komt gewoon schaken, net zoals jij.

Dat maakt het voor mij moeilijk te zien waarom het problematisch zou zijn om überhaupt aan te treden tegen iemand uit een bepaald land. Het is een sport, geen diplomatiek podium.

Als je als ‘humanist’ niettemin een potje met een overtuigd nazi zou spelen, mag ik wel stellen dat je op Wims hindernisbaan ten val bent gekomen…

Beste Wim,

Je vragen vormen geen drieluik maar een morele hindernisbaan.
Eerst: zou ik tegen een nazi spelen, of tegen iemand uit Qatar?
Daarna: zou ik Nederland vertegenwoordigen in het decor van Nazi-Duitsland of het glanzende schijnuniversum van Qatar?
En ten slotte de meest intieme vraag: zou ik er vakantie vieren—frivool zonnen in een land waar de mensenrechten verpieteren als kamerplanten zonder water?

Als humanist word je geacht iedereen gelijk te behandelen, ook degenen die met hun gelijkheid nogal creatief omspringen. Ik probeerde in mijn eerste overwegingen dan ook voorbeeldig te zijn: natuurlijk zou ik tegen iedereen spelen, zelfs tegen lieden die moreel gezien in de categorie Withuis of Hoynck vallen.

Maar dan de tweede vraag: zou ik meedraaien in de Olympische Spelen van 1936 of het WK in Qatar?
Waarschijnlijk wel.

In mijn werk kom ik mensen tegen uit landen waar het fatsoen stokt bij de grens. Het is de wereld zoals zij is—geen vitrine van keurige regimes maar een rommeldoos vol macht, hypocrisie en opportunisme. Het moralisme dat anderen zich veroorloven, kan ik me eenvoudigweg niet permitteren zonder mijn eigen praktijk te verloochenen.

Maar dan verschuift de vraag van het abstracte naar het persoonlijke—en dus naar het gevaarlijk oprechte.

Op vakantie gaan is geen diplomatieke missie maar een vrijwillige overgave aan een landschap, een cultuur, een regime. Er zijn genoeg landen waar ik mijn koffers graag ongepakt laat, en Qatar prijkt stevig op die lijst. Nazi-Duitsland had er uiteraard ook tussen gestaan, waarschijnlijk bovenaan, onderstreept, met een mentale waarschuwing in kapitalen.

En verder wat Twaburow zegt.

Nationalisme is belachelijk – zie op deze site mijn opmerkingen over oranjekoorts – dus de vlag als symbool ook. Die hoort sowieso niet bij een potje schaak, eigenlijk ongeacht van welk land de speler is.

Als je een probleem hebt met politieke symbolen, maak ze dan belachelijk: niet door een tegensymbool te dragen, maar door het symbool van de ander helemaal stuk te prijzen, zodat je het uitholt. Doe ‘uit solidariteit’ een Anne Frank-shirt aan en een grote gele Davidsster op. Drink je thee uit een ‘I’m not Hitler’-mok. Kortom: laat je spelplezier niet bederven, gebruik de kracht van humor.

Wat betreft het Songfestival had ik liever gezien dat Nederland met andere landen had afgestemd om allemaal een extra larmoyant pro-Israëlisch steunlied in te zenden (verkleed je als kolonist-boer en beween het neerslagtekort in de Negevwoestijn), afgewisseld met een act waarin de paus een Bibi-dubbelganger gratie verleent. Als zulke politieke humor van de hypocriete, zogenaamd apolitieke EBU niet mag, dan kun je wegblijven, maar een leukere oplossing zou zijn geweest om de EBU te dwingen een heleboel landen te diskwalificeren wegens overdreven pro-Israëlacts!

Sport en spel is een vrijplaats zolang iedereen daar zo over denkt. Helaas is dat niet zo en dan kun je je niet meer verbergen in naïeve onschuld. Sport en spel wordt gebruikt voor propaganda doeleinden. We zien het elke dag. Van de nazi Olympische Spelen in 1936, de schaaktoernooien in Moskou van Karjakin tot en met de recente Fifa loting manifestatie. Individuen hebben hun opvattingen en meningen en dat is hun goed recht. Wat Withuis betreft is het inderdaad treurig dat hij werd uitgesloten vanwege zijn opvatting. Maar het wordt anders als jouw participatie aan een manifestatie, zoals een toernooi, als een bevestiging zou kunnen worden opgevat van iets dat je verafschuwt. En dat is soms een dunne lijn om uit te maken wat voor jezelf nog acceptabel is en wat niet. Ik ben wel benieuwd wat Joris gedaan zou hebben als hij in 1936 een topatleet was geweest.

Zelfs daarna heb je als speler de keuze om deze partij niet te spelen en een 0 te incasseren als je jezelf zo principieel opstelt dat je niet tegen deze speler wilt spelen onder deze condities. Ik zie dat het toernooi niet mee telt voor de rating, dus dat is dan ook geen enkel probleem.

Ik snap dat je daarmee je tegenstander een gratis punt geeft wat je liever niet wilt, maar dat moet je dan maar accepteren.