Of, om een beroemde Amsterdamse bestuurlijke uitglijder een nuttiger bestemming te geven: je kunt beter een potje gaan schaken.

Dat klinkt ineens bijna als een politiek programma.

Er is oorlog in Oekraïne. Het Midden-Oosten blijft een kruitvat. In Europese steden worden demonstraties gehouden, universiteiten bezet en struikelstenen uit de grond getrokken. De wereld biedt dagelijks ruim voldoende aanleiding voor woede, verontwaardiging en morele stellingname.

En dan is er gelukkig nog het schaakbord.

Vierenzestig velden waarop de mensheid al eeuwenlang haar conflicten uitvecht zonder dat er iemand voor naar het Internationaal Gerechtshof hoeft. Wit begint, zwart antwoordt en na afloop schud je elkaar de hand. Zelfs als je ervan overtuigd bent dat degene tegenover je een volslagen idioot is.

Dat laatste is onder schakers overigens geen zeldzame overtuiging.

Maar ook het schaakbord moet kennelijk worden bevrijd van zijn politieke onschuld.

Het Amsterdam Chess Open heeft aangekondigd zijn reglement aan te passen. Aanleiding is de Israëlische grootmeester Alexander Bagrationi, die heeft gespeeld voor schaakclubs in Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. De organisatie won advies in bij The Rights Forum en wil voortaan spelers uitsluiten die uitkomen voor clubs in gebieden waarvan de bezetting volgens het Internationaal Gerechtshof onrechtmatig is.

Dat klinkt juridisch zorgvuldig. Bijna administratief zelfs.

Het probleem begint bij de vraag waarom een schaaktoernooi überhaupt meent deze afweging te moeten maken.

Een grootmeester die voor een schaakclub speelt, is in de eerste plaats een grootmeester die voor een schaakclub speelt. Hij is geen ambassadeur van de plaatselijke gemeenteraad, geen woordvoerder van een regering en al helemaal geen wandelende erkenning van landsgrenzen. Wie hem toch zo behandelt, maakt van een inschrijfformulier voor een schaaktoernooi een geopolitieke loyaliteitsverklaring.

Bagrationi zelf zegt precies dat: zijn betrokkenheid bij de betreffende clubs was schaaktechnisch en niet politiek. Wie vragen heeft over de erkenning van die clubs, kan volgens hem terecht bij de FIDE.

Dat lijkt mij een buitengewoon redelijke gedachte.

Natuurlijk mogen schakers politieke opvattingen hebben. Ze mogen demonstreren, petities tekenen, vlaggen dragen en zich uitspreken tegen Israël, voor Israël, tegen Rusland, voor Oekraïne of desnoods tegen de aanleg van een fietspad in de eigen straat. Dat heet vrijheid.

Maar juist daarom is het zo merkwaardig wanneer een schaakorganisatie besluit zelf scheidsrechter te worden over de politieke aanvaardbaarheid van de sportieve omgeving waarin een deelnemer verkeert.

Daar komt nog iets bij. Voor die morele beoordeling klopte het Amsterdam Chess Open aan bij The Rights Forum. Ook dat is een keuze. The Rights Forum voert een uitgesproken campagne tegen de Israëlische politiek en probeert die overtuiging met juridische en publicitaire middelen kracht bij te zetten. Dat mag vanzelfsprekend. Maar juist daarom is het geen neutrale schaakarbiter die boven het politieke strijdgewoel zweeft.

Waarom zou een schaaktoernooi daar überhaupt een oordeel gaan halen over de toelaatbaarheid van een schaker?

Het wrange is dat het Amsterdam Chess Open in enkele jaren juist iets prachtigs heeft opgebouwd. Op het fundament van het Eijgenbroodtoernooi ontstond een enorm weekendtoernooi waar honderden mensen met volstrekt verschillende achtergronden samenkomen om dat ene te doen wat hen verbindt.

Schaken.

Dat is geen geringe prestatie. Misschien is het in deze tijd zelfs waardevoller dan nóg een plaats waar mensen eerst moeten bewijzen dat hun politieke papieren in orde zijn.

Want zodra we die weg inslaan, volgen vanzelf nieuwe vragen. Welke club is fout? Welke stad? Welk land? Hoeveel afstand moet een speler hebben genomen van zijn regering? Geldt lidmaatschap als instemming? Een competitiewedstrijd? Een invalbeurt? En wie gaat dat allemaal beoordelen?

Voor je het weet is de deelnemerslijst geen deelnemerslijst meer, maar een moreel kadaster.

De FIDE heeft een motto dat inmiddels bijna aandoenlijk ouderwets klinkt: Gens una sumus. Wij zijn één familie.

Zoals in iedere familie wordt er geruzied. Soms verschrikkelijk. En sommige familieleden zou je persoonlijk nooit uitnodigen voor Kerstmis.

Maar achter een schaakbord hoeft een Israëliër niet eerst uit te leggen wat hij van Netanyahu vindt. Een Iraniër niet wat hij van zijn ayatollah vindt. Een Rus niet wat hij van Poetin vindt. Een Oekraïner niet wat hij van Zelensky vindt.

En een Amsterdammer hoeft gelukkig ook geen verantwoording af te leggen voor het Amsterdamse stadsbestuur.

Laat ze spelen.

Israëliërs en Iraniërs. Russen en Oekraïners. Amsterdammers en Rotterdammers.

Zonder vooraf te onderzoeken of de man of vrouw aan de andere kant van het bord wel deugt.

Want op die vraag kennen schakers het antwoord allang.

Nee.

Daarom spelen we tegen ze.