https://jeugdjournaal.nl/artikel/2380310-tani-10-mag-zich-nu-al-schaakmeester-noemen.html

Schaken wordt als schoolvak aangeprezen met: ‘Schaken helpt kinderen in hun (cognitieve) ontwikkeling. Ze leren beter concentreren, vooruitdenken, hoofdrekenen en ook nog eens sportief te reageren op een eventuele nederlaag. Daarbij is het ook gewoon leuk om met elkaar de vele mogelijkheden op het schaakbord te ontdekken.’ Zou het? Ja, dat concentreren, vooruitdenken en hoofdrekenen, geloof ik wel. Maar de rest? En is het bijbrengen van het belang van samenwerken niet cruciaal bij de ontwikkeling van kinderen en staat het wezen van schaken (en andere individuele sporten) daar niet haaks op?

Mijn broer werkt in diergaarde Blijdorp. Hij kreeg landelijke bekendheid doordat hij betrokken was bij de uitschakeling van de losgebroken zilverrug gorilla Bokito en daarmee erger voorkwam. Hij was toen hoofd ‘Levende have van het Afrika gedeelte van de tuin’, een functieaanduiding om jaloers op te zijn. Maar dit terzijde.

Regelmatig krijgt hij stagiairs over de vloer. Zo ook toen er een slepend conflict woedde onder het personeel van de dierentuin. Mijn broer schaamde zich daar een beetje voor en verontschuldigde zich tegenover de stagiair. Die reageerde daarop met iets dat een eyeopener voor hem en mij was. “Ach”, zei de stagiair, “Ik heb over de hele wereld stage gelopen in dierentuinen en overal is het hetzelfde: ruzie.” “En”, zo vervolgde hij, “Ik zal je vertellen hoe dat komt. Mensen die zo gericht zijn op dieren en daar hun beroep van hebben gemaakt, hebben die keuze vaak gemaakt omdat de omgang met mensen niet hun sterkste punt is. En als dat soort mensen samen iets moeten doen, samen een organisatie moeten dragen, zijn de problemen niet ver weg.”

Ik was geneigd te denken dat mensen verzameld rond een gedeelde passie alleen maar iets moois teweeg kunnen brengen, maar de medaille heeft dus een keerzijde. Toen ik me dat eenmaal realiseerde ging ik die keerzijde ook op andere plekken zien.

Jarenlang was ik cultuurambtenaar en had ik veel te maken met musea. De organisatie van een museum dreef (en drijft) op gepassioneerde medewerkers, conservators die letterlijk het verleden koesteren. De bedrijfscultuur was (en is) daardoor vaak conservatief en als gevolg daarvan slecht in staat om zich aan te passen aan veranderingen in de samenleving. En dat is problematisch voor iedere organisatie.

Dat conservatisme is de afgelopen decennia overigens wel minder en soms drastisch minder geworden. Door de verzelfstandiging van musea – daarvóór waren het vaak ambtelijke overheidsorganisaties die zich niet zoveel gelegen hoefden te laten liggen aan de publieke belangstelling – werden musea gedwongen zich meer op het publiek te richten en daarmee kwamen andersoortige medewerkers de museumteams versterken waardoor de bedrijfscultuur veranderde.

Iedere passie brengt blijkbaar een bepaalde eenzijdigheid met zich mee die in het volle leven niet altijd goed uitpakt, zeker als mensen met dezelfde eenzijdigheid samen moeten werken.

Een extreem solitair spel, dat is schaken. Laten we wel wezen. Opgesloten in jezelf, geheel op eigen denkkracht je tegenstander zien te verslaan, is al een eenzame onderneming, maar daar komt nog bij dat de schaaketiquette er op gericht is iedere interactie met de ander tot een minimum te beperken. Spreken met de tegenstander tijdens de partij is streng verboden, tenzij je remise wilt aanbieden. Lijfelijk contact is er al helemaal niet, behalve dan voorafgaand aan de partij en aan het eind bij de bezegeling van het resultaat van de partij. En zelfs als je een stuk wilt aanraken zonder de intentie te zetten, moet dat gepaard gaan met een toverformule die voor even de etiquette opzij zet: j’adoube.

De handdruk voorafgaand aan de partij en de wens “prettige partij” zijn vormen van holle beleefdheid. Schaken is strijd. Niks samen, altijd in je ééntje tegen de ander. Samenwerken gaat veel schakers dan ook slecht af. Natuurlijk geldt dat niet voor alle schakers, maar wel voor het merendeel van de Nur-Schachspieler om maar eens een mooie Duitse term van stal te halen.

De enige keer dat topgrootmeesters probeerden een vuist te maken tegen de corrupte Fide ging die tegenbeweging dan ook jammerlijk ten onder aan interne twisten. Altijd weer de onderlinge strijd ten koste van het gezamenlijke belang. De GMA (GrandMaster Association) was daardoor een kort leven beschoren.

In het verleden hebben topschakers zich slechts bij uitzondering ingelaten met politiek en maatschappelijke problemen. Als ze dat al deden, steeg dat zelden uit boven het eigenbelang en was de schijnbare betrokkenheid meestal geïnspireerd door wat wenselijk was voor de eigen schaakcarrière. En ik ben bang dat dát niet toevallig is. De beoefening van ons ‘edele’ spel maakt je nog niet tot een edel mens. Lees verder…

Het dorpje, dat het van de zomer en de badgasten moet hebben, komt dan even uit zijn winterslaap om schakers uit de hele wereld, professionals en amateurs, gastvrij te onthalen.

Het is ieder jaar een groot feest. Naast de harde strijd op de schaakborden is het een reünie, een hartelijk weerzien van oude bekenden.

En soms gebeurt er iets dat je voor altijd bij blijft. Eén zo’n gebeurtenis vond vijf jaar geleden plaats. Ik stond op het toilet te plassen toen een absoluut fenomeen zich naast me vervoegde. Het was niemand minder dan Ton Sijbrands, die net als veel andere dammers ook schaakt. Sijbrands had het jaar daarvoor het wereldrecord blindsimultaan dammen op 66-jarige leeftijd scherper gesteld.

Van 19 tot 21 december 2014 speelde hij blindsimultaan tegen 32 tegenstanders en behaalde een score van 72 procent. Hij won 14 keer, speelde 18 keer remise en verloor geen partij. De simultaan duurde ongeveer 48 uur en vond plaats in het raadhuis van Hilversum.

Bij het handenwassen kwam een wat oudere man naderbij die Ton beschroomd aansprak. “Ik heb nog tegen u gespeeld”, zei hij eerbiedig. “Mag ik vragen hoe u heet?”, vroeg Sijbrands vriendelijk. De man noemde zijn naam. “Ah ja, u was één van mijn tegenstanders in 1987 toen ik in IJmuiden mijn tweede wereldrecord poging ondernam.”

De mond van de man zakte open en de mijne ook toen Sijbrands helemaal uit zijn hoofd verder ging met het reproduceren van de bewuste partij en hier en daar aangaf waar de man beter had kunnen spelen.

We hadden inderdaad al eens gespeeld. Ik was door hem in een soort moeras getrokken waarin ik objectief gezien wel beter stond, maar waar een fout levensgroot op de loer lag. En die maakte ik. “Ja, we hebben al eens gespeeld en jij won”, zei ik afgemeten. Hij kneep zijn ogen dicht om als het ware ongestoord in zijn herinnering te kunnen graven. “O ja”, zei hij na een korte pauze en zijn gelaatsuitdrukking verraadde binnenpret, “jij greep naar je hoofd onder de uitroep: ‘ach, een blunder gemaakt.’”

Dat hij zich dát herinnerde en niet iets schaaktechnisch is veelbetekenend. Hij lijkt het schaakspel geheel anders te beleven dan wie dan ook en dat heeft iets verontrustends. Je krijgt er geen vat op, je weet niet wat je te wachten staat. Dat ‘anders’ beperkt zich overigens niet tot het schaakbord.

Een paar maanden geleden liep ik met mijn vrouw in de buurt van Scheveningen op een vrijwel verlaten strand. Een eenzame man kwam ons tegemoet. Híj was het en in tegenstelling tot mijzelf leek hij totaal niet verrast. We gaven elkaar een hand en gingen vervolgens ieder ons weegs. Enige weken later stond ik in het winkeltje van het Franciscus Gasthuis op zoek naar iets leuks voor de zieke die we gingen bezoeken. “Dag Wim”, hoorde ik plots, en daar stond hij weer, als uit het niets opgedoken.

Hij is een illusionist, vol gekmakende magische goocheltrucs. Als je tegen hem schaakt lijkt het alsof er een Joegoslaaf tegenover je zit die ‘balletje, balletje’ speelt. Als je denkt dat het om de koningsvleugel gaat en het balletje daar ergens onder ligt, dan blijkt het balletje onder de damevleugel te liggen. Als je denkt dat het gevecht om het centrum gaat, schuift hij ineens de h-pion naar voren. Je hebt helemaal niets aan openingskennis, noch aan algemeen positionele overwegingen. Je bent geheel aan jezelf overgeleverd als hij op schijnbaar willekeurige manier zijn stukken ontwikkelt.

En hij straalt eigenlijk maar één ding uit: winnen of verliezen doet er niet zoveel toe, we gaan lol maken!

Maar vergis je niet, hij is een sterke speler: in zijn jonge jaren één van de beste jeugdspelers van Nederland en nu één van de beste spelers van de schaakclub. Een begaafd tacticus vooral, vol trucs.

Twee jaar geleden vroeg ik hem waarom hij niet mee wilde spelen in het KNSB- team. Tot mijn verrassing zei hij dat hij niet op zaterdag kon spelen, want dan speelde hij competitie. “Wat voor competitie?”, vroeg ik nieuwsgierig en ik verwachtte eerlijk gezegd al het andere behalve de competitie waaraan hij de voorkeur bleek te geven. “Tennis”, zei hij achteloos. En nadat ik van mijn verbazing bekomen was, zag ik het voor me. Dezelfde onverwachte trucs. Korte balletjes over het net, ballen die druipen van het effect, afgewisseld door snoeiharde klappen en dan ineens een onderhandse service. Een soort Nick Kyrgios, de bad man van het professionele tenniscircuit.

Enfin, een lange inleiding als opmaat voor de beschrijving van de tweede partij die we tegen elkaar speelden.

Ik had me voorgenomen de partij zo overzichtelijk mogelijk te houden, want ik wilde niet nog eens in het moeras terechtkomen. Een illusie natuurlijk. De opening laat zich eigenlijk niet beschrijven. Met zwart speelde ik normale zetten, maar hij leek daardoor juist aangemoedigd te worden onbetreden paden te bewandelen. Lees verder…

Schaaksite.nl, opgericht door schaakliefhebber Kees Schrijvers, is een Nederlandstalige website over schaken met als motto ‘voor schakers en door schakers’ en is ondergebracht in de Stichting Schaaksite. De eigenaren zijn Dimitri Reinderman en Lennart Ootes die op vrijwillige basis voor de site werken. Om Schaaksite.nl draaiend te houden en verder te ontwikkelen hebben we uw steun nodig. Overweeg om (jaarlijks) een leuk bedrag over te maken. Dat kan ook door een schaakstuk te ‘kopen’ dat aan uw account wordt verbonden. Zie “Steun Schaaksite met een schaakstuk”.

We zijn u bij voorbaat zeer erkentelijk!

Rekeningnummer:
Rekeningnummer NL53INGB0009689754
T.b.v. Stichting Schaaksite
KVK-nummer 81065728

Donatieformulier:

Je wordt omgeleid naar de website van Stripe on de betaling te voltooien.

Ik was aan de vroege kant, maar bij het betreden van de speelzaal bleken er al een paar clubleden te zijn. Ze stonden bij elkaar, gegroepeerd om een paar dozen, die bij nadere inspectie een enorme vracht aan schaakboeken en tijdschriften bleken te bevatten, de stille getuigen van een gepassioneerd schakersleven. Het was de schaaknalatenschap van een geliefde clubgenoot, clubman van het eerste uur, Arie de Jong.

De aanblik van al die schaakboeken ontroerde me. Ruim twee maanden geleden was ik bij Aries begrafenis. Het was een plechtigheid die ik niet snel zal vergeten. Familie, schaken en Feyenoord, speelden de hoofdrol. Zeldzaam warm en zeldzaam mooi. Opgesteld stond zijn schaakspel, maar er ontbraken een paar stukken. Iedere spreker maakte het spel meer compleet tot uiteindelijk zijn oudste zoon met de koning in zijn hand en na een prachtige speech naar het bord ging en de ontbrekende koning op het bord zette en omlegde. Arie was een herinnering geworden, een hele mooie.

Een schakersleven begint met het leren van de beginselen van het spel en eindigt als de speler niet meer kan of niet meer wil. En met die gedachte ging ik mijn presentatie in.

De opkomst was boven verwachting. Ruim 20 man schat ik, clubgenoten, maar ook schakers van andere clubs. Aan iedereen vroeg ik hoe oud hij was toen hij leerde schaken en zijn schakersleven daarmee een aanvang nam. De variatie bleek groot, van 4 jaar tot twintig jaar oud. Wat me verraste was niet zozeer die sterk uiteenlopende momenten waarin schaken in hun leven kwam, maar wel de stelligheid waarmee iedereen antwoord gaf. Het moment dat je kennismaakt met ons wonderbaarlijke spel is kennelijk voor iedereen magisch.

Zelf leerde ik, zo ging ik verder, op mijn negende schaken en op mijn vijftiende, in 1965, werd ik lid van SV Schiebroek, een voorloper van SV Erasmus. In datzelfde jaar volgde ik voor het eerst intensief een schaaktoernooi: het Europees Jeugdkampioenschap ofwel het Niemeyer schaaktoernooi in Groningen. En zo maakte ik kennis met een schaker die ik zijn hele leven lang ben blijven volgen vanwege zijn aantrekkelijke gewelddadige aanvalsspel. Lees verder…

Maar ook ouderen, die wél beter weten, zullen het gevoel kennen dat veel van vroeger beter lijkt.

Een goede (schaak-)vriend mailde me enige tijd geleden: “Wat me bezighoudt is de vraag waarom de huidige topspelers als Caruana, Mamedyarov, Giri, Aronian en Nakamura helemaal niet zoveel indruk op mij maken. In ieder geval lang niet zoveel als bijvoorbeeld Kasparov, Karpov, Kortsjnoi, Spasski, Tal, Petrosian, Poloegajewski, Portisch, Larsen en vele anderen die we vroeger bij de Hoogovens- en IBM-toernooien zagen. In mijn ogen waren dat reuzen.”

Ik herken dat. Hoe zou dat toch komen? Een mogelijke verklaring zou kunnen zijn dat wij ouderen onbewust terugverlangen naar de tijd dat we nog jong en mooi waren, vol energie, verlangens en hoop op een stralende toekomst. Kortom, een prachttijd. En wat die tijd markeerde – voor velen is dat de popmuziek van toen en voor schakers zijn dat de schaakgrootheden van destijds – lijkt daardoor van een andere, betere orde dan wat er heden ten dage in de popmuziek te beleven is of wat nu de spelers zijn die de schaaktop bevolken.

Op de middelbare school, en dat was in de jaren zestig, had ik een wiskundeleraar die het schaakklasje van de school bestierde. Hij raakte niet uitgepraat over Lasker. Die was wel de grootste aller tijden. Dat leek me toen onzin. De helden van mijn tijd zoals Spasski, Tal, Petrosian en Larsen, om er maar een paar te noemen, speelden toch een soort schaak waaraan hun voorgangers niet konden tippen? Het is kennelijk van alle tijden: de herinnering aan de hoogtij van het eigen leven, zoals bij die wiskundeleraar, heeft de neiging aan de haal te gaan met het objectieve oordeelsvermogen.

Maar omgekeerd kan de hoogtij van het eigen leven, je jonge jaren, onderschatting van prestaties uit het verleden tot gevolg hebben. Ongetwijfeld speelden Spasski, Tal, Petrosian en Larsen op een hoger niveau dan Lasker. Maar niemand anders dan Lasker was zijn tijdgenoten zolang de baas. En niemand anders slaagde erin om ook op andere terreinen, namelijk de wiskunde en de filosofie, zo te excelleren als Lasker. Het is kortom een kwestie van perspectief hoe je het nu en het verleden beoordeelt en het is erg menselijk een perspectief te kiezen dat jou en je generatie het beste uitkomt. En zo was Lasker de held van mijn wiskundeleraar en niet zonder reden. En zo leek mij dat onzinnig en ook dat was niet zonder reden.

Een lange inleiding om mijn opwinding te verklaren toen ik ineens ‘oog in oog stond’ met schaakhelden uit mijn eigen jonge jaren, ‘reuzen’ waartegen ik opkeek en die nu in het perspectief van de huidige jonge generatie mogelijk verschrompelen tot ‘best aardige spelers’.

De eerste keer dat die opwinding zich van mij meester maakte was meer dan tien jaar geleden toen op het scherm van mijn schaaksite, Internet Chess Club (ICC), ineens de naam TheGhitescu verscheen bij mijn Roemeense uitdager. Lees verder…

Een mooie oude foto uit lang vervlogen tijden, genomen vanaf het balkon van een volgepakt theater.

De jongens, mannen en een enkele vrouw turen vol spanning naar enorme demonstratieborden die me niet eenvoudig te bedienen lijken. Op het toneelpodium spelen de schakers hun partij. Het moet wel een toptoernooi zijn en onwillekeurig bedenk ik me, dat het enthousiasme van de schaakliefhebbers hetzelfde is gebleven, maar dat het niet meer zo mooi in beeld is te brengen als toen, nu we thuis achter de computer de toptoernooien op de voet kunnen volgen.

Als we verder kijken zien we dat er boven de demonstratieborden een banier hangt met een tekst in cyrillisch schrift. Grote kans dat het toernooi ergens in Rusland plaatsvond en de kleding van de mensen in het theater doet vermoeden dat we het toernooi ergens in de jaren ’30, ’40 of misschien wel ’50 moeten situeren. Wellicht geeft de tekst op het banier uitsluitsel daarover. Daarop staat in het Russisch: ‘Lang leve de leider van de naties, de beste vriend van de fysieke cultuur, de grote Stalin!’

Een belangrijk toernooi in de Sovjet-Unie dus dat vóór 1953 gehouden is, want Stalin leefde kennelijk nog. Na enig zoeken blijkt deze foto genomen te zijn in Moskou, tijdens het kampioenschap van de Sovjet-Unie in 1940. In september 1940, om precies te zijn, een jaar na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

Lees verder op de website van Schaakvereniging Erasmus

Opeens hoorde hij Donner heel hard en boos zeggen: “Weet je wel wie ik ben? Overal in de wereld waar ik kom kennen ze mij. En wie ben jij? Een saaie kantoorklerk die de hele dag achter zijn bureau zit en er alleen maar in geïnteresseerd is of iemand op tijd komt!” Dat was de laatste werkdag van Donner bij IBM. IBM heeft toen het ontslag van Donner keurig geregeld. Insubordinatie was tenslotte de reden voor het ontslag, maar daarvóór had zich al het één en ander voorgedaan. Toen Donner weer eens niet op zijn werk was verschenen, werd hij opgebeld door een mevrouw van de personeelsafdeling. Op haar vraag waar hij bleef antwoordde Donner: “Maar mevrouw, de zon schijnt.” En toen de dame van de personeelsafdeling tegenwierp dat dat geen goede reden was, sprak Donner de onsterfelijke woorden:Lees verder….