Zijn we de afgelopen jaren te verwend geraakt? Wat mijzelf betreft ben ik geneigd om dat te geloven, aangezien ik al vanaf het begin steeds overwinningen verwacht. Tot nu toe zit dat er nog niet echt in. Anish Giri kwam niet verder dan remise en Jorden beging fouten in de aanval. Hij verloor zijn partij. Ook in de Challengers waren er vandaag geen Nederlandse zeges; alle drie de partijen eindigden in remise. Voor een uitgebreide fotoreportage kunt u terecht op tatasteelchess.com

Masters: partijen zonder Nederlanders
Elders was ook genoeg te zien. Carlsen leek met zwart tegen Grandelius een fout te hebben gemaakt in zijn openingsvoorbereiding. In plaats van het door de engines aanbevolen 18… Pf7 speelde hij 18… d5!? Wellicht haalde hij een zetvolgorde door elkaar, maar achteraf mag de vraag gesteld worden of dit wel een misser was. Het pakte in elk geval niet slecht uit voor Carlsen, die na een paar mindere zetten van Grandelius overwegend kwam te staan. De Zweed wist echter te ontsnappen.

Carlsen diep in gedachten (foto Lennart Ootes)

Ook Caruana en Jesipenko maakten er een boeiend gevecht van. In een moeilijk Semi-Slavisch Damegambiet had Caruana altijd wel het beste van het spel. Gelukkig voor de jonge Rus maakte Caruana op het kritieke ogenblik een fout en kwam alles op zijn pootjes terecht. Rapport speelde met wit tegen de Indiase tiener Rameshbabu Praggnanandhaa en wist via een originele opening een bijzonder ingewikkelde stelling te bereiken. De jonge Praggnanandhaa hield aanvankelijk moedig stand, maar ging alsnog in de fout. Rapport maakte het zonder genade af. Dubov speelde in zijn kenmerkende stijl weer een spectaculaire partij, maar bereikte slechts remise.

De partij Duda – Karjakin verdient een aparte vermelding. Karjakin had lang het betere van het spel, maar zijn voordeel verzandde. Op de vierendertigste zet luidde hij met Tg4 een zetherhaling in, waar Duda op in ging. De zet van Karjakin was echter een lelijke fout…

Masters: de Nederlanders
De Nederlanders scoorden samen maar een half punt vandaag. Waren alle kansen volledig waargenomen, dan had dat een vol punt meer kunnen zijn. Giri verkreeg in een moeilijke Russische opening het beste van het spel. Vidit gooide het toen op de aanval, en toen Giri naliet om tijdig stukken te ruilen en de vaart uit de aanval te halen, kwam Vidit beter te staan. Giri wist het eindspel echter te keepen.

Jorden van Foreest probeerde het tegen Shakriyar Mamedyarov met een Open Spanjaard. Hij week echter spoedig af van de hoofdvarianten en liet de opmars b5-b4 toe. Hij gooide het vervolgens op de aanval, maar Mamedyarov leek niet onder de indruk. Een paar fouten bezegelden vervolgens Jordens lot.

Challengers
Het ontbrak uw verslaggever helaas aan de tijd om ook even een blik te werpen op alle partijen in de Challengergroep. Toch mag niet onvermeld blijven dat de Indiër Arjun Erigaisi vandaag zijn vierde winst in vijf ronden boekte. Hij versloeg de sterke Russische IM Moerzin. Wat de Nederlanders betreft, verschilt het verhaal van de dag weinig van de Masters. L’Ami kreeg enkele kansen, maar die werden niet benut. Dat viel Lucas van Foreest niet te verwijten. Hij verdedigde zich tegen de Chinese Zhu Jiner met de Berlijnse Muur. Deze Muur maakte zijn remisereputatie weer eens waar. Lucas behaalde dus een vrij gemakkelijke remise.

Ook Max Warmerdam had een relatief makkelijke dag. Hij wist vanuit een gelijke stelling een klein eindspelvoordeeltje te verwerven, maar dat voordeeltje was hij ook zo weer kwijt. Gelukkig was dat bij de Deen al niet anders. Remise overeengekomen.

Erwin l’Ami bezorgde zijn tegenstander een paar hangende pionnen op de zesde rij. Deze pionnen bleken in de partij een dankbaar doelwit te zijn voor de witte stukken. L’Ami had dan ook voortdurend het beste van het spel. Op de 32e zet speelde L’Ami zijn toren naar e1, waarmee hij in remise berustte. Het leek er echter op dat hij met Pd4 nog voor de winst had kunnen spelen.

Helaas dus een negatief saldo voor Nederland vandaag. Morgen staan de partijen Karjakin-Van Foreest en Caruana-Giri op het programma in de Masters. L’Ami mag het in de Challengers met zwart opnemen tegen Marc-Andria Maurizzi, de hekkensluiter. Hopelijk worden er dan meer punten gescoord dan vandaag!
 

Giri – Aleksejenko

Fans die op eerherstel voor Giri hoopten, kwamen bedrogen uit. Giri speelde een soort Catalaan die wel uit de antieke openingsboekjes van Euwe leek te komen. Voordeel leverde dat niet op, en gevaarlijk voor zwart leek het evenmin. De opening kwam weliswaar als een verrassing, maar Aleksejenko had weinig moeite om de goede zetten te vinden. Waarschijnlijk is deze opening toch niet zo geschikt voor het hoogste niveau.
Aleksejenko pakte de stelling daarna krachtig aan en bereikte in het middenspel een klein voordeeltje, dat hij behield toen de partij richting het eindspel ging. Het eindspel bood wel wat winstkansen voor zwart, maar er waren toch weinigen die hadden gedacht dat Giri in het eindspel de mindere van Aleksejenko zou zijn. Toch was het zo, al kan dat uiteraard aan het wegvallen van de wereldtitel-motivatie worden toegeschreven.
Ik breng u de analyse in quizvorm, al staan de opmerkingen uiteraard ook weer onderaan in de viewer.

De rest van de analyse staat hieronder in de viewer.

Vachier-Lagrave 1 – 0 Wang Hao

Wang Hao verloor deze partij door een beroerde tactische fout, maar dat was niet het nieuws van de dag. In het interview achteraf gaf Wang namelijk aan dat hij zal stoppen met profschaak. Hij zei dat zijn gezondheid het niet langer toelaat. Uiteraard wensen we hem ook hier in Nederland het allerbeste toe!

Ding – Nepomniasjtsji

Nepo stapte van zijn solide spel af en probeerde een agressieve variant die hij voorbereid dacht te hebben. Quod non, want binnen de kortste keren stond hij verloren. Zelf dacht hij dat zijn analyse fout was, maar waarschijnlijker lijkt mij dat hij zich de variant verkeerd heeft herinnerd. Tja, was dit maar een ronde eerder gebeurd…

Caruana – Grisjoek

Caruana bereikte een klein voordeeltje in het vroege middenspel, maar de Rus verdedigde zich goed. In een toreneindspel probeerde Caruana nog water uit een steen te persen, maar zijn pogingen faalden.

Verslag

Onder de deelnemende clubs bevonden zich het illustere OSG Baden-Baden (de eeuwige kampioen van de competitie van onze oosterburen), Clichy (een Franse club met Jorden van Foreest en Loek van Wely in de gelederen), Odlar Yurdu (Azerbeidzjan, met Mamedyarov als topspeler), Ladya Kazan (een team met Vladislav Artemjev en Gata Kamsky), het Nederlandse Zuid-Limburg en het Belgische Pluspion Wachtebeke (met o.a. de Nederlanders Admiraal en De Rover). Het is onmogelijk om alle Nederlandse partijen door te werken, dus ik zal het in de analyses houden bij de partijen in de finalegroep.

Desondanks valt er wel het nodige te vertellen over de groepsfase. Wachtebeke (groep B) wist zich helaas niet te kwalificeren voor de playoffs, ondanks de geweldig spelende Miguoel Admiraal, die 6 uit 8 haalde en alleen tegen Wojtaszek verloor. Zuid-Limburg beschikte naast IM Christian Braun nog over de FM’s Van Meegen en Lenaerts (België), maar die kwamen lang niet alle ronden aan bod. Aangezien de rest van het team een speelsterkte van onder de 2200 bezat en geen van de spelers echt groots was, resulteerde dit in een laatste plaats in groep C. SF Deizisau won deze groep, vooral op basis van de prestatie van Vincent Keymer, die 7 uit 8 scoorde. Ook Ladya Kazan, Odlar Yurdu en OSG Baden-Baden haalden de playoffs, doch de laatsten met behoorlijk wat moeite. Tja, als je de spelers niet afwisselt, vraag je er misschien ook wel om. Bij Clichy kon Loek van Wely redelijk meekomen, terwijl Jorden nog niet in actie kwam in de voorronde.

Er waren dus geen grote verrassingen in de voorrondes. Dat was wel anders in de play-offs, waar topfavoriet OSG Baden-Baden het presteerde om onderaan te eindigen in groep C! En dat terwijl er deze keer wel meer dan vier spelers beschikbaar waren. Ware de avond in levenden lijve geweest, dan hadden de kanonnen Vachier-Lagrave, Rapport en Shirov vast op billenkoek kunnen rekenen… De A-groep werd gewonnen door Ladya Kazan, en Clichy haalde het hierbij slechts op het nippertje. Vooral Van Wely bleek een zwakke schakel te zijn; zijn score van 1,5 uit 5 tegen voornamelijk zwakkere tegenstand zal de voormalige topspeler en huidige senator ongetwijfeld niet heel vrolijk hebben gestemd. Odlar Yurdu kwam probleemloos door voorronde B, Deizisau werd derde.

De finaleronde begon met drie zeges gunstig voor Clichy, maar vervolgens werd er verloren van Deizisau en Hamburg. Deizisau was hen inmiddels gepasseerd en de zege kwam daarna nooit meer echt in beeld, ondanks de 6,5 uit 9 die Jorden van Foreest maakte op het eerste bord. Deizisau beschikte namelijk over Meier en Keymer, die op nog minder partijen nog grotere overscores wisten te behalen. Keymer wordt meer en meer een vaste waarde in het Duitse schaak, terwijl Jorden wederom aantoont dat die wereldtop er voor hem echt in zit. Wellicht dat Keymer en Van Foreest in de toekomst nog vaak genoeg tegenover elkaar zullen zitten. Mednyi Vsadnik verloor net als Deizisau veel punten in de eerste ronden, maar kwam er niet meer bovenop en werd vrij onopvallend derde.

Analyses

Twee partijfragmentjes heb ik voor u geanalyseerd. Onderaan staan ze met analyse in de viewer, maar ik breng ze u graag eerst als puzzel.

Giri was in elk geval niet onder de indruk vandaag. © Jurriaan Hoefsmit – Tata Steel Chess Tournament 2021

Carlsen 1/2 – 1/2 Giri
Carlsen besloot om 1. e4 te spelen en de Italiaanse opening was het resultaat.  6. b4 is niet heel gebruikelijk, maar al wel meerdere keren gespeeld. In elk geval kwam Carlsen met een voordeeltje uit de opening, dat duidelijk zichtbaar werd toen Giri een verborgen kans om zijn paard naar f4 te spelen, miste. In het vervolg kreeg Carlsen twee kansen om met c3-c4 de controle te nemen, maar hij miste ze en kreeg vervolgens geen voet meer aan de grond. Daarna toonde ook Giri zich tevreden met remise.

Donchenko 1/2 – 1/2 Duda
Donchenko kreeg een aparte ruilvariant van het Damegambiet voorgeschoteld van Duda, ooit door Peter Svidler omschreven als “basically the Grünfeld, without the fun”. Met name Carlsen heeft een aantal goede winstpartijen met deze variant op zijn naam staan. Ook Donchenko kwam met voordeel uit de opening, maar het was nooit heel duidelijk. Toen hij zag dat hij niets meer had, forceerde hij op elegante wijze eeuwig schaak.

Tari 1 – 0 Esipenko
Tari-Esipenko werd een Spanjaard, maar het was niet naar de zin van Peter Leko. Hij noemde de opening tweederangs en niet geschikt voor een klassieke speler uit de Sovjetschool. Gedurende de partij bleek hij gelijk te krijgen. Tari maakte het met een schitterende killerzet af, waarmee Esipenko is uitgeschakeld voor toernooiwinst. “De stijl van de jonge Karpov!” luidde het lovende commentaar van Jonathan Rowson.

Van Foreest 1 – 0 Harikrishna
Harikrishna pleegde harakiri. Anders is het niet te zeggen, want zijn stukoffer is zelfs niet voorbereid geweest. Leko toonde zich zeer kritisch, en in een eerdere uitzending zei hij al dat Harikrishna het sinds zijn nederlaag kwijt is. Een terechte diagnose, het mag bijvoorbeeld een wonder heten dat hij tegen Antón Guijarro nog met remise wegkwam. Waarom zou een solide speler als hij zich inlaten met dubieuze stukoffers? Voer voor psychologen. Van Foreest accepteerde het stuk, gaf het op het juiste moment terug en won de partij. Jorden heeft de volgende twee ronden een goede kans op toernooiwinst; Nederland mag Harikrishna dankbaar zijn.

Firouzja 1/2 – 1/2 Caruana
Een vreemde partij, waarin beiden hun kansen hadden. Eerst kreeg Caruana de gelegenheid om een paard op g2 te offeren, doch deze mogelijkheid was te diep verborgen. Ook Leko en Lawrence Trent wisten de variant pas na veel hulp te vinden. De partij naderde de tijdnoodfase, waarin Caruana opnieuw een kans kreeg. Hij moest even opzij stappen met zijn koning, en dan was stukverlies voor Firouzja onvermijdelijk geweest. Caruana miste deze kans en blunderde direct een pion erbij. Firouzja kreeg een gewonnen stelling, maar het tegenspel van de Amerikaan was hem te machtig en de partij eindigde in remise.

Antón Guijarro 1/2 – 1/2 Grandelius
Deze partij was een Grünfeld die in snel tempo in een eindspel overging. Antón leek het eindspel met een minimaal voordeeltje in te gaan, maar dat voordeel liet hij spoedig verzanden.

Wojtaszek 1/2 – 1/2 Vachier-Lagrave
De Fransman is in deze partij opnieuw met een blauw oog weggekomen. Antón won de kwaliteit tegen twee pionnen, maar had zijn stukken veel beter opgesteld. Hij miste zijn kans al snel, en ook deze partij werd remise.

Vandaag viel er weinig te lachen voor Grandelius. © Jurriaan Hoefsmit – Tata Steel Chess Tournament 2021 – Afkomstig van: https://www.facebook.com/tatasteelchess/photos/a.5267350803275860/5267339876610286

Echter, in de avond was het tij werkelijk bijna overal gekeerd. Akkoord, Harikrishna maakte zijn partij af, maar dat was ook wel zo ongeveer het enige wat normaal ging. Carlsen maakte een iets beter eindspel niet af, Caruana liet Duda roemloos ontsnappen en het dameoffer van Vachier-Lagrave bleek vooral een defensieve bedoeling te hebben. Van Foreest ontsnapte na serieuze problemen en Donchenko leek zelfs nog even in het nadeel te komen tegen Giri. Laat op de speeldag maakte Antón Guijarro het feest compleet door een gelijkstaand eindspel tegen Alireza Firouzja te verliezen.

Partijen

Carlsen-Tari was een partij waarin Tari vanuit de Semi-Tarrasch op een net iets minder eindspel aanstuurde. Dat was een dappere keuze, op het roekeloze af. De jonge Noor verdedigde zich echter goed en Carlsen wist geen vorderingen te maken. Anders dan velen die het slachtoffer geworden zijn van Carlsens martelwerktuigen, hield Tari deze kwaliteitsverdediging de hele partij vol. Carlsen vocht door tot het pat, maar Tari’s barricades kraakten niet.

Giri-Donchenko was een gratis kans op een mooie winst, hoopte ik. Het tegendeel bleek waar. Giri speelde een Nimzo-Indiër met een matige reputatie, en Donchenko was op alles voorbereid. Met een goed getimede doorbraak wist hij zelfs het initiatief over te nemen. Dat initiatief zag er even gevaarlijk uit toen de zwarte stukken zich rond het centrum samenbalden, maar het bleek mee te vallen. Uiteindelijk was Donchenko’s beste kans gelegen in een prettig eindspel zonder dames, dat wel voordeel maar waarschijnlijk niet al te veel winstkansen bood. Donchenko zag er niet veel in, hield de dames op het bord en verloor daardoor zijn grip. Giri leek daarna nog een kleine kans te krijgen, maar hij nam genoegen met remise.

Wojtaszek kreeg geen voordeel uit zijn Semi-Tarrasch tegen Jorden van Foreest. Deze moest echter wel precies zijn, en toen Van Foreest een geforceerde kans liet liggen om aan te tonen dat hij gelijk spel had, kwam hij in een passieve stelling terecht. Dat had hem op enig ogenblik de partij kunnen kosten, maar Wojtaszek begon minder nauwkeurig te spelen, waarop Van Foreest ontsnapte.

Caruana-Duda was een partij waarin lang alles goed leek te gaan voor Duda. Na 13. De2 vroeg Jan Gustafsson zich af wat Caruana toch als idee zou hebben. Drie zetten later stond de wereld in brand. Een schitterend paardoffer van de Amerikaan bracht Duda in ernstige verlegenheid. De klok tikte echter door en verpestte de partij die wellicht de partij van het toernooi had kunnen worden. Caruana liet de winst in het eindspel glippen, nadat hij al kansen om het direct af te maken had gemist. Deze partij vergde teveel aandacht om volledig te analyseren. Waarschijnlijk verschijnt er op chess24 nog wel een Game of the Day-filmpje van Gustafsson.

In Grandelius-Harikrishna won laatstgenoemde een modelpartij. In een atypische Franse doorschuifvariant maakte hij in het vroege middenspel de stelling gelijk en zette een aanval op de damevleugel op touw. Op de vijfentwintigste zet had Grandelius moeten counteren op de koningsvleugel om het spel gelijk te houden. Hij verzuimde dat en werd door Harikrishna zorgvuldig weggespeeld.

Esipenko – Vachier-Lagrave was een wat vreemd aandoende Siciliaan. Vachier-Lagrave loste zijn openingsproblemen spectaculair op door zijn dame te offeren voor twee lichte stukken en twee pionnen. Daarna was de witte druk verdwenen, maar na een wit kwaliteitsoffer bezat hij zelf ook geen kansen meer.

Firouzja stond steeds net iets beter tegen Antón Guijarro. De sympathieke Spanjaard verdedigde zich lang goed, maar bezweek in het zesde speeluur in het eindspel.

Voor degenen die het eerdere artikel niet hebben gelezen: de exacte indeling van de wedstrijden is hier terug te vinden.

Alireza Firouzja – Vladimir Fedosejev 14 – 15

Vladimir Fedosejev is een Russische schaker, en eentje met talent. Al jaren wordt hij naar de top toegeschreeuwd, maar die kloof heeft hij nooit echt kunnen overbruggen. Vooral in zijn jeugdjaren was hij een grote belofte, met een tweede plaats op het WK voor junioren (2011) en een derde plaats op het EK (2014) als grote hoogtepunten. Later, in 2017, won hij nog het Aeroflot Open. Daarna zijn zijn resultaten gestagneerd. Fedosejev is inmiddels 25, maar bevindt zich heden ten dage niet in het selecte gezelschap van grootmeesters met een rating van boven de 2700. In het snelschaken is Fedosejev sterk gebleven. In 2012 eindigde hij bij het Keres Memorial al gelijk met de gevreesde Shirov, terwijl hij in 2015 in het blitztoernooi van Dubai de eerste prijs wist te winnen. Aan het eind van 2017 veroverde hij het zilver bij het WK Rapid, achter de grootheid Anand. Fedosejevs sterke kant is het combinatoire schaak; het fijne positiespel lijkt hem minder goed te liggen.

Wat Alireza Firouzja allemaal wel niet heeft gepresteerd op deze leeftijd, is moeilijk samen te vatten. In een tijdsbestek van ruim een jaar klom hij op naar een positie waarvandaan de eerstvolgende stap die naar de absolute wereldtop is. In Norway Chess zat hij dit jaar op dat niveau; een tweede plaats achter Carlsen is een wereldtopper waardig. Online heeft Firouzja dit jaar wel moeilijkheden gekend, maar ook de Fransman Vachier-Lagrave heeft dergelijke problemen. Misschien maakt niet iedereen deze switch even soepel. Ook Firouzja heeft getoond een gevreesd snelschaker te zijn, sterker nog dan Fedosejev. Bovendien delen ze hun voorkeur voor het tactische schaak, al moet daarbij worden opgemerkt dat Firouzja als speler veel completer is.

Firouzja was dus toch wel de grote favoriet voor een plaats in de tweede ronde. Des te verrassender was het dat hij eigenlijk nooit goed in de match kwam. Fedosejev toonde zich die dag de betere speler, en het zag eruit alsof het een wonder was dat de naar Frankrijk gevluchte Iraniër niet op een veel grotere achterstand kwam na de openingsfase. Firouzja speelde niet groots, maar bleek erg taai. Op de achtergrond domineert Anish Giri het toernooi. Hij roerde zich al in de match van Carlsen, maar in deze match was hij commentator op ChessTV, de commentaarbox van chess.com.

Het ‘mayday’ kondigde zich al aan in de eerste twee partijen van de match:

Wesley So 18 – 10 Nodirbek Abdoesattorov

Nodirbek Abdoesattorov is een groot talent uit Oezbekistan. Hij is inmiddels zestien jaar oud, maar zijn eerste twee grootmeesterscalpen dateren van zijn negende levensjaar. Vandaag de dag heeft hij een rating van 2627, vlak achter de bekendste schaker uit Oezbekistan, Roestam Kasimdzjanov. Verder is er niet heel veel over hem bekend, behalve dat hij ‘een tactische speelstijl heeft en vechtschaak speelt,’ aldus Wesley So.

So zelf is echter ook bepaald geen doetje. Hij is geboren op de Filippijnen, maar besloot in 2014 dat hij Amerikaan wilde worden. Ook Wesley So was in zijn jeugdjaren gevreesd; hij werd voordat hij tot de wereldtop doordrong al drie keer Filippijns kampioen. De stap naar die wereldtop maakte hij in 2015, toen hij zowel in Wijk aan Zee als in Dortmund op de (gedeelde) tweede plaats eindigde, achter respectievelijk Magnus Carlsen en Fabiano Caruana. Zijn grootste tijd moest echter nog komen, want in 2016 vond hij uit hoe hij toernooien moest winnen.  Zowel de Sinquefield Cup als de London Chess Classic vielen aan hem ten prooi, wat hem de eindzege in de Grand Chess Tour opleverde. Ook won hij individueel goud op de Schaakolympiade. Eén jaar later won hij Tata en werd hij kampioen van de Verenigde Staten. In deze tijd werd hij de nummer twee van de wereld, en speelde feitelijk beter dan Carlsen.

Daarna werd hij nog met een goede score tweede in het snelschaaktoernooi (rapid en blitz) in Leuven, maar So’s hoogvorm was voorbij. Hij deed nog bovenin mee in Shamkir, maar begon daar wel rating te verliezen. Het beroerdst was de Sinquefield Cup, die hij het jaar ervoor nog had gewonnen: hij werd daar gedeeld laatste met een score van 3 punten uit negen partijen. In de Wereldbeker reikte hij nog tot de halve finale, maar daar werd hij uitgeschakeld door Ding Liren. De kwalificatie voor het kandidatentoernooi kwam door zijn hoge gemiddelde rating echter alsnog in orde. Desondanks stelde So daar teleur en haalde een score van 6 uit 14, een saldo van -2. Door deze tegenslagen zakte So terug naar een wat lagere plek in de toptien van de wereld, maar hij bleef zijn toernooioverwinningen meepikken. Zo werd hij in 2019 wereldkampioen Fischer Random door Carlsen met 13,5-2,5 (5-1 in klassieke telling!) te verslaan, en hield hij alle anderen in het online gehouden Amerikaanse kampioenschap van 2020 achter zich. Dit deed hij opnieuw met een fantastische score, 9 uit 11.

Wesley So zal voor velen niet de meest opwindende schaakspeler zijn. Hij is een stereotiepe Amerikaan, rechtstreeks uit de school van Capablanca, met wie hij opmerkelijk veel overeenkomsten heeft. Net als de grote Cubaan speelt hij ogenschijnlijk zuiver positioneel, maar is hij in staat om (tactische) gevaren al van ver te zien aankomen. Ook houden beiden van duidelijke stellingen. Omdat men die niet eenvoudig wint, beschikt Wesley So over een zeer goede eindspeltechniek en is hij zeer bedreven in het uitpersen van ogenschijnlijk droge stellingen. So werkt echter harder voor zijn schaakkwaliteiten dan Capablanca en beschikt dientengevolge over een goede openingsvoorbereiding. Het grote nadeel van deze speelstijl is dat veel partijen soms wat droog aandoen en dat zijn wens tot perfecte controle dus risico-aversie en een hoog remisepercentage betekenen.

De match tussen Abdoesattorov en So was behoorlijk eenzijdig. So domineerde, maar verslapte af en toe wat en van die gelegenheid maakte Abdoesattorov dan gebruik om terug te komen. Speciaal de eerste sectie illustreerde dat, waar de Amerikaan 4,5-0,5 voor kwam, maar vervolgens drie partijen vlak achter elkaar verloor. Abdoesattorov ging beter spelen, terwijl So juist zorgeloos begon te worden. In de tweede sectie verpletterde So Abdoesattorov dan weer, en ook in de derde sectie was hij dominant. Opvallend genoeg gingen de laatste twee partijen weer verloren.

Ter illustratie van de speelstijl van So volgt hier een van zijn partijen, echter zonder commentaar. Het is een toernooi met een stevig schema, en het is moeilijk om het analyseren bij te houden. Ik heb de komende dagen nodig om voor jullie een verslag te schrijven van de volgende twee matches, en maandagavond speelt Giri alweer. Hij heeft natuurlijk topprioriteit.

Het toernooi wordt in een knock-outformat gespeeld, wat betekent dat Nakamura (de nummer één van de wereld op de snelschaak-ratinglijst!) in actie komt tegen de speler met de laagste snelschaakrating, Carlsen tegen de op een na laagste, enzovoort. Giri is als tiende geplaatst en komt dus uit tegen de nummer zeven van de lijst, Artemjev. De organisatie van de matches zelf is wat onconventioneel; de spelers moeten eerst negentig minuten snelschaken met een tijdcontrole van 5″+1′, daarna zestig minuten met 3″+1′ en afsluitend dertig minuten met 1″+1′, bullet dus. Het nadeel van het niet bepalen van het aantal potjes voor de speler die aan de verliezende hand is, is duidelijk: er komt geen einde aan en hoe korter de partij duurt, des te langer gaat het afslachten in de betreffende discipline door.

Giri is dus nog niet in actie gekomen, maar er zijn al wel vier andere matches gespeeld. Ik breng u een aantal hoogtepunten uit de eerste twee, de andere twee zal ik later bespreken.

Vachier-Lagrave 16,5 – 11,5 Nihal Sarin

De Fransman Vachier-Lagrave staat bekend als goede snelschaker, maar heeft het in het online seizoen moeilijk gehad. Dat hoeft natuurlijk niet al te veel te betekenen, maar verrassend was het wel. In de eerste ronde versloeg hij de talentvolle Indiër Nihal Sarin, die nog maar zestien jaar oud is. Vachier-Lagrave pakte zijn voorsprong voornamelijk in het tijdvak van vijf minuten per persoon, waar hij +3 wist te scoren. Nihal Sarin kreeg het gat vervolgens niet meer dicht en eindigde ook in de andere tijdvakken op een negatieve score, twee keer -1. In de eerste partij stond er een leerzaam toreneindspel op het bord (Vachier-Lagrave wit):

Terwijl Nihal Sarin tegen een achterstand van twee punten aankeek, leek de laatste partij van de vijfminutensectie naar hem te gaan, tot de arme Indiër door de schaakblindheid werd getroffen:

Hoewel Nihal Sarin nog heel wat partijen wist te winnen, liet Vachier-Lagrave hierna niet meer los. Hij won de match.

Carlsen 24 – 5 Maghsoodloo

De loting had bepaald dat de de Iraniër Parham Maghsoodloo en Magnus Carlsen het tegen elkaar zouden gaan opnemen. Maghsoodloo is een talentvolle speler, die de afgelopen jaren in snel tempo de beste honderd van de wereld bereikte. Hij sprak zelfs de ambitie uit om de toptien te bereiken en voor de wereldtitel te gaan. Dit leek wel wat overdreven, want het afgelopen jaar voor de lockdown ging de stijging niet zo hard meer, en hij is bovendien veel ouder dan zijn ex-landgenoot Firouzja.

De snelschaakrating van Maghsoodloo is niet zo hoog, maar dit zegt bij jongere spelers weinig; Jorden van Foreest had bijvoorbeeld enkele jaren geleden ook een rating van net 2400. Het staat echter buiten kijf dat Jorden in die tijd allang beter was geworden dan dat. Zo ook bij Maghsoodloo, die 100 Elopunten minder heeft dan bij zijn klassieke rating. Kortom, dit was een paring waar op voorhand wel wat van mocht worden verwacht. Desondanks was het resultaat een ontluisterende 24-5.

Op een gegeven moment won Carlsen zelfs 10 partijen op rij. In het internet-schaakjargon betekent dat dat Carlsen zijn tegenstander ‘adopteerde’. Dit grappige begrip is afkomstig van de op chess.com actieve Internationaal Meester Daniel Rensch, die regelmatig sterke spelers uitdaagt onder de noemer ‘Adopt a Danny’. De negende en laatste partij van het vijfminutenonderdeel is exemplarisch voor hoe de match verliep:

Volgens Peter Doggers op chess.com sloeg Maghsoodloo op tilt, een mening die gedeeld werd door Carlsen. “Once it starts going south then it is all psychological,” zei de wereldkampioen. Hij wees het format hiervoor als schuldige aan. De voortdurende confrontatie met dezelfde tegenstander is kennelijk zwaar om te dragen als je de mindere speler bent.

In het interview werd Carlsen ten slotte nog gevraagd wie hij bij voorkeur als volgende tegenstander had, Giri of Artemjev. Hij antwoordde: ‘Bij voorkeur Artemjev, die is verreweg de beste snelschaker van de twee.’ Een stellige uitspraak, zoals we Carlsen ook kennen. We weten van de dynamiek tussen Giri en de wereldkampioen dat er voor de grap weleens opzettelijk sterkere uitspraken worden gedaan dan anders, dus we moeten zeker geen al te voorbarige conclusies trekken over het al dan niet serieuze karakter van deze uitspraak. Giri voelde zich in elk geval genoodzaakt terug te slaan: ‘Interessante uitspraken van de nummer twee van de wereld!’ (Nakamura staat op één op de snelschaakratinglijst, red.)

Over enkele dagen breng ik u het verslag van de volgende twee matches.

Voor de gewone clubschaker

De DVD (The Queen’s Gambit Declined, ChessBase 2012) is gericht op spelers onder 2200, in het bijzonder op spelers tussen de 1400 en de 1800. Hij beslaat grofweg drie delen. Het eerste deel is de Cambridge Springs-variant, het tweede bevat Martins ontzenuwing van 5. Lf4 en het derde gaat over de ruilvariant van het Geweigerd Damegambiet. De zetvolgorde die hij bepleit. is 1. d4 d5 2. c4 e6 3. Pc3 Pf6, gevolgd door 4… Pbd7. Dit dient om deel 1 en 2 goed op elkaar aan te laten sluiten. Elke belangrijke variant staat netjes in een apart filmpje.

Toch is de indeling van de DVD niet altijd even logisch. Hoewel de indelingen van de Cambridge Springs (zeven partijen) en de ruilvariant (twaalf partijen, erg veel!) niets te wensen overlaten, is het gedeelte over Lf4 (drie partijen) een vreemd aandoend aanhangsel. 

Martin beveelt hier 5…dxc4! aan. Zijn motivatie voor dit opgeven van het centrum is dat zwart van het veld d5 gebruik kan maken om de witte loper aan te vallen en te ruilen (6. e4 wordt beantwoord met 6…Lb4 en pion e4 staat ongedekt). Het blijkt dus dat Lf4 bij deze zettenvolgorde van zwart een forse onnauwkeurigheid is. Het bespreken van bovenstaande stelling is zeker nuttig, maar gewoon een losse partij was daarvoor beter geweest. In de tweede partij van dit deel komt de zet Lf4 namelijk in het geheel niet voor! Dat is toch wel een zeldzame slordigheid van een gerenommeerde DVD-producent als ChessBase. De derde partij gaat over Lf4 in de ruilvariant, maar dat systeem is zo anders dan de stelling hierboven dat het logischer was geweest om deze partij bij de ruilvariant-partijen te voegen.

Een andere opvallende constatering is dat er aan zijvarianten van het Damegambiet in het geheel geen aandacht wordt besteed. Ik heb de varianten die worden besproken natuurlijk even getest tijdens het snelschaken op chess.com, maar in de praktijk sluiten veel witspelers hun loper op c1 in door te vroeg e3 te spelen. Weliswaar zou je van tegenstand met een rating tussen de 1850 en de 2050 wel een iets beter openingsbegrip verwachten, maar toch was het misschien handig geweest om dit soort varianten in elk geval even te noemen. Een korte variant om te laten zien hoe je zou kunnen profiteren, volstaat daarbij wel.

Bananenschillen

Het eerste wat mij opviel, was dat er heel weinig ‘bananenschillen’ van zwart worden besproken. Dit bleef ik toch wel als een gemis ervaren: juist voor de praktijk van de amateur is het handig om te zien wat er mis kan gaan in de opening. Aangezien de bespreking van de opening op basis van partijen verloopt, was een verliespartij van zwart af en toe toch wel leerzaam geweest. Het ergste wat zwart op deze DVD overkomt, is dat hij een remise af moet staan.

Martins bespreking van de varianten is wel vrij overtuigend. Hij gaat verder dan de bekende, “goedkope” valkuilen, en laat zien dat de opening ook tegen een goed spelende witspeler gewoon goed werkt. De analyses zijn sterk en goed te volgen, omdat Martin ook de wat makkelijkere tactische grappen daadwerkelijk even op het bord brengt. Zie bijvoorbeeld deze stelling:

De analyses vermijden lange variantenbomen. Dit heeft als voordeel dat de gehele doelgroep mee kan komen, maar als nadeel dat de diepgang  van de analyse soms wat oppervlakkig blijft. Daarvoor geldt wel: is er in de opening iets onduidelijk of is een zet die u in gedachten had, niet besproken, pak dan gerust de engine er even bij. Martin heeft zo ongeveer altijd namelijk wel gelijk. De enige uitzondering is een partij van Karpov waarin ik na afloop nog steeds dacht dat Martin de ene dode remisestelling waarin niets meer te spelen viel, boven de andere prefereerde, alleen omdat de tegenstander geen tegenspel had. Aangezien het hier om een eindspelstelling gaat, vind ik dit geen groot probleem, al is het wel een beetje slordig.

De behandeling van de varianten is zoals vermeld ook in de rest van de DVD gebaseerd op partijbesprekingen. Het grote voordeel hiervan is dat kijkers kunnen zien hoe de door Martin voorgestelde plannen het er in de praktijk vanaf brengen. Ook komen de relevante eindspelstructuren zo heel mooi in de DVD uit. Martin schat de bespreking van de plannen achter de opening duidelijk veel hoger in dan theoriekennis. Bij de meeste varianten kan de koper volstaan met het leren van acht zetjes theorie; slechts bij sommige partijen in de ruilvariant is het aan te bevelen om 12 zetten te memoriseren. Uiteraard duurt de bespreking van de gehele partij en de relevante openingspartijen niet al te lang, geen ervan duurt langer dan een kwartier. Hierdoor verslapt de aandacht geen moment.

Sterke presentatie

Dat de kijker niet zo snel afgeleid raakt, heeft ook met andere persoonlijke kwaliteiten van Martin te maken; hij is zeer goed verstaanbaar (de Britsheid spat ervan af), heeft bij de opnames een nette achtergrond die geen aandacht opeist en heeft een boeiende verteltrant. Wel geeft hij door de iets té perfecte woordkeus de indruk dat hij opleest van een scherm dat zich achter de camera bevindt. Het zou natuurlijk ook kunnen dat hij de tekst heeft ingestudeerd, maar de spontaniteit heeft hier wel iets onder te lijden.

Martin is daarnaast een prima didacticus. Hij geeft gemakkelijk te onthouden regeltjes als ‘solidity first, action later’, op dezelfde wijze als Tarrasch ooit zulke regeltjes gaf. 

Het zo lang uitstellen van c5 of e5 heeft zo zijn goede gronden, en dat mag natuurlijk ook wel als Portisch achter de zwarte stukken zit. Het winstplan van zwart luidt als volgt: bij wits pogingen tot het kraken van deze vesting verzwakt wit onherroepelijk zijn stelling, waarna zwart in de gaten springt en op zijn sloffen wint. De stelling van Portisch is natuurlijk niet slecht, maar passief is zij dus zeer zeker wel. Dat is namelijk catenaccioschaak, en dat werpt toch wel een schaduw over de claim van Martin dat de Cambridge Springs niet tot passieve stellingen hoeft te leiden. De verschillende partijen zijn namelijk geselecteerd op telkens een ander plan van de witspelers, wat betekent dat men zich in de praktijk aan hun keuze moet overleveren.

Een andere mindere kant aan de didactiek van Martin is dat hij niet bij alle varianten duidelijk aangeeft wat de koper van deze DVD echt moet weten. Hij doet dat bij een aantal varianten wel, maar bij sommige ook weer niet. Dit zijn echter slechts kleine smetjes op een uitstekende uitleg.

ChessBase

De DVD’s van ChessBase kunnen het best gebruikt worden op de speciaal hiervoor ontwikkelde ChessBase Reader. Deze is vrij te downloaden op de website. De reader zorgt ervoor dat de pijlen die Martin trekt, ook op uw scherm zichtbaar zijn. Ook kan men in deze reader de aantekeningen bij de partijen inzien. De reader is qua uiterlijk wat druk (veel verschillende kleuren), maar het gebruikersgemak is meer dan prima.

De handigste eigenschap van deze reader is de mogelijkheid om tijdens het afspelen van de analyses op de zetten die worden besproken te klikken. Klikt u bijvoorbeeld op zet 10 van wit  terwijl Martin bezig is met een opmerking bij zet 20, dan spoelt de video automatisch terug naar het moment dat de bespreking van zet 10 begint. Dit is met name interessant als u de DVD ook als openingslexicon wilt gebruiken. Weet men het even niet meer, dan klikt men de zet aan waar het misging, en Martin legt haarfijn uit hoe het wel moet. Bij ChessBase heeft u dus geen gehannes met (terug)spoelen.

Een openingsdvd?

Wat is de waarde van The Queen’s Gambit Declined? Duidelijk is in elk geval dat deze DVD meer is dan de bespreking van een opening alleen. Martin leidt u immers niet alleen door de relevante openingsvarianten, maar ook door de plannen in middenspel en eindspel. En passant krijgt men dus ook andere schaakkennis mee, terwijl het begrip dat de koper van de opening heeft, ook nog eens reusachtig is toegenomen.

Bij de indeling van de DVD zijn er wat foutjes ingeslopen en niet alle kanten van de stof worden behandeld, maar doet niet al te veel af van de waarde van deze DVD; Martins kwaliteiten als presentator en analyticus doen het begrip van deze opening enorm toenemen. De ChessBase Reader maakt de DVD bovendien gemakkelijk in het gebruik.

Doet Martin wat hij belooft? In elk geval grotendeels wel, want hij voorziet de koper van een goed te leren en toepasbaar repertoire, al moet de kijker soms zelf even uitzoeken wat hij moet weten. Als de stof van de DVD is doorgenomen, heeft de koper daar beslist baat bij gehad. Wel levert het Geweigerd Damegambiet soms een passieve stelling op, en de lezer moet dus een beetje van catenaccio houden. Naar mijn mening mag dat de pret niet drukken.

Cijfer: 7,9

*Compleetheid: onder compleetheid wordt verstaan dat alle onderdelen van het onderwerp zijn besproken. Als ik een dvd over koningsaanvallen maak, mag bijvoorbeeld het loperoffer op h7 niet ontbreken.
** Veelzijdigheid: hieronder wordt verstaan dat de auteur zich niet blind staart op zijn eigen perspectief. Dit is bijvoorbeeld zo in een dvd waarin een opening voor zwart wordt besproken, ook een winstpartij van wit bevat.
***Dit gaat zowel over de indeling van de stof als over de structuur van de uitleg.

De geplaatste spelers zijn achtereenvolgens Carlsen, Caruana, Vachier-Lagrave, Gristsjoek, Aronian, So, Radjabov en Giri. Giri is dus als laatste geplaatst. De wereldtoppers werden conform hun positie gekoppeld aan de qualifiers; Carlsen kreeg op papier de gemakkelijkste tegenstander (Narayanan), Giri de moeilijkste (Peter Svidler). Dat papier is kennelijk soms nog best waarheidsgetrouw, want Carlsen schoof Narayanan gemakkelijk terzijde, terwijl Giri grote moeite had met Peter Svidler en de match pas in de Armageddon-partij wist te beslissen. Dat was nog altijd een beter resultaat dan dat van Teymour Radjabov, die de eerste ronde niet overleefde. De Vietnamees Quang Liem zette hem de voet dwars.

Omdat het toernooi volgens de knock-outformule is ingedeeld, omvat de tweede ronde een voor de liefhebber interessante botsing tussen Carlsen en Giri. Zoals bekend is er op Twitter de nodige dynamiek tussen de twee, al was het de afgelopen weken aardig rustig. Helaas kwam Giri kwam er niet aan te pas: 5,5-1,5. Uit deze botsing breng ik u de winstpartij van Giri, met behulp van zijn en Carlsens commentaar, met excuses voor mijn slechte PGN-editor. 

Voor Giri (en verrassenderwijs ook voor Caruana) zit het toernooi er helaas op. Voor wat betreft de twee rondes die Giri heeft gespeeld, volgen hier nog de links naar zijn Engelstalige streams: tegen Carlsen en tegen Svidler.

Recent heeft Keymer meegedaan aan het Biel Chess Festival, waarvan ik later misschien nog eens een verslag hoop te schrijven. In dit artikel wil ik een ander, online gespeeld toernooi behandelen: een kwalificatietoernooi uit de Chess24 Banter Series. Het toernooi werd gespeeld volgens een knock-outformule, waarbij de speler die het eerste 4,5 punt haalde naar de volgende ronde ging. De tijdcontrole was 3 minuten, vermeerderd met 2 seconden increment per zet. Net als in de Banter Blitz Cup moesten de deelnemers tijdens het spelen van hun snelschaakpartijtjes commentaar geven op hun zetten. Dit commentaar is bij veel spelers overigens best wel leerzaam; ik kan het van harte aanbevelen. Keymer liet in dit toernooi goed spel zien, en daarom neem ik hier met behulp van zijn eigen commentaar een aantal partijtjes onder de loep.

Ronde 1: Keymer (2568) 4,5 – 0,5 Bacrot (2673)

In de eerste match kwam Keymer uit tegen tophonderdspeler Étienne Bacrot, die in 2005 het gehele jaar door bij de beste tien van de wereld stond. Toch werkelijk geen pannenkoek, deze Fransman, maar hij kwam er in deze match niet aan te pas. Misschien was de tweede partij wel de meest analysewaardige partij van de match:

Na twee keer de onderliggende partij te zijn geweest, leek er in de derde partij een grote kans voor Bacrot aan te komen. Hij bevond zich de gehele partij in een gemakkelijke stelling. Die had hij juist bedorven toen deze stelling (Bacrot wit) op het bord stond:

In de vierde partij vluchtte Bacrot, die langzamerhand toch een keer moest winnen, in een schrale Leningrader variant van het Hollands. Keymer had er weinig moeite mee.

Na dit debacle stevende de vijfde partij op een remise af. Er was echter nog één curieus moment (zwart aan zet):

Ronde 2: Keymer (2568) 5 –  1 Huschenbeth (2612)

De tweede ronde was voor Keymer een tweekamp met zijn landgenoot Niclas Huschenbeth. Deze doet wat dingetjes voor Chess24 en is al jaren een van de sterkste Duitse grootmeesters. Een tricky tegenstander dus, maar Keymer won opnieuw dominant.

Misschien was de eerste partij wel de spannendste. Ik heb die partij voor u geanalyseerd. 

In de tweede en derde partij volgden kansen voor der Niclas. Uit beide kansen haalde de arme Huschenbeth in totaal slechts 0,5 punt…  

In deze stelling heeft Keymer net 25…Dc5+ gespeeld. Waarschijnlijk zijn laatste truc, want wit heeft al een vork in de stelling gevlochten en dit schaak moet eenvoudig op te lossen zijn. Wel is enige oplettendheid geboden, want Lc4 dreigt onder omstandigheden de witte dame op te sluiten. Welke van de  mogelijke oplossingen biedt (of bieden) wit inderdaad eenvoudig een kwaliteit meer bij goede stelling?

Na deze ramp ging het bergafwaarts bij Huschenbeth. In de vierde partij bezweek hij op het eind onder Keymers druk, in de vijfde partij verprutste hij remisekansen en in partij zes kwam hij er in het geheel niet aan te pas.

Ronde 3: Keymer (2568) 2,5 – 4,5 Narayanan (2618)

In de finale kwam Keymer uit tegen Narayanan. Deze finale ging niet soepel bij Vincent. In de eerste partij blunderde hij mat in een stelling waarin hij over minimaal remise beschikte. Een moeilijke stelling in de tweede partij werd dan wel weer naar remise gespeeld. Narayanan maakte vervolgens het spel in de derde partij, nam iets teveel risico maar kwam ermee weg doordat Keymer niet de juiste afstraffing vond. Keymer dicteerde de vierde partij en stond totaal gewonnen, toen hij opnieuw een mat blunderde. Narayanan had hierna slechts nog één punt nodig, en ondanks twee nederlagen in de vijfde en zesde partij bereikte hij de score van 4,5 punten zonder al te veel problemen.

Narayanan ging dus door naar het hoofdtoernooi, maar Keymer demonstreerde tijdens deze kwalificatie in elk geval dat we nog veel meer van hem gaan horen!