Mensen die mijn recensies volgden (laatste was in 2024), weten dat ik wel vaker boeken met een historisch tintje eruit licht. De combinatie van geschiedenis en ons mooie spel is wat mij betreft een goede. En ook dit boek is een goede herhaling van het beproefde concept. Auteur Bogdanovich schreef eerder ook al schaak­biografieën van Winawer en Boguljubov. De laatste heb ik eerder gerecenseerd, zie hier.

Net als in de eerdere werken, weidt Bogdanovich eerst wat uit over de geschiedenis van, in dit geval, Spielmann en gaat hij daarna in de op de schaakpartijen. Die schaakpartijen zijn onderverdeeld op thema’s, startend met vier grotere hoofdstukken en gevolgd door negen kleinere hoofdstukken met vaak minder voor de hand liggende thema’s. In de bijlage heeft hij tot slot een, naar zijn zeggen, niet eerder vertaald stuk van Spielmann zelf genaamd in het Engels “From the sickbed of the King’s Gambit’. Voordat ik wat voorbeelden geef, nog even een reden waarom ik dit soort boeken van spelers uit het verleden zo graag koop: motivatie! Allereerst omdat het spel pre-computertijdperk soms zo begrijpelijk zijn. Natuurlijk, het niveau is vaak ook boven dat van de meeste amateurs, maar de partijen geven je het idee dat je het zelf (op een goede dag) ook kan. Ten tweede haal ik vaak openingen­inspiratie op uit dit soort boeken. Zeg nou zelf, hoe kan je je tegenstander beter verrassen, dan met een 100-jaar oud nieuwtje…

Kort over Spielmann

Ik houd het kort, want ik wil hier niet te veel over verklappen. De auteur beschrijft het leven van de in 1883(!) geboren Oostenrijker zowel chronologisch als kleurrijk. De draad wordt opgepakt bij een toch al wat oudere tiener die desondanks wordt aangemerkt als ‘talent’ door sommigen. Hoewel Oostenrijker en geboren in Wenen, leeft hij ook een groot deel in Duitsland. De ‘Weense school’, die positioneler is dan de ‘alles voor de schoonheid’ romantische school lijkt niet per se de grootste stempel op Spielmann te drukken. Zoals je misschien kon opmaken uit de introductie, is Spielmann zeker ook romantische spelers te noemen. De ode aan een stervend Konings Gambiet schetst dat beeld, naast een groot aantal geweldige aanvalspartijen, in ieder geval wel. Naast het schaakbord drukte de geschiedenis een grote stempel op zijn leven. De als Jood geboren Spielmann kende helaas genoeg ellende in het roerige tijdperk van de vroege 20e eeuw en stierf tijdens de tweede wereldoorlog in Stockholm (1942).

Vier centrale hoofdstukken

De eerste vier hoofdstukken zijn allemaal opgedeeld in kleinere thema’s. Twee van de vier hoofdstukken, te weten hoofdstuk 2 ‘I’m Coming After You!’ en hoofdstuk 4 ‘Positional Play´ bestaan beiden uit zo’n 100 pagina’s en maken daarmee zo goed als de helft van het boek op. De andere twee zijn kleiner, samen ook nog zo’n 100 pagina’s lang. Veel van de thema’s had je ook goed kunnen vinden in andere boeken. De partijen die worden gegeven gaan in op thema’s als hoe je een aanval start, het gebruik van isolani’s in de aanval of de aanval op een (niet-)gerokeerde koning. Positionelere thema’s zijn er ook genoeg, zoals het spelen met een pionnen­meerderheid op een flank, het bezitten van een van beide kleuren, of positionele offers. Op de naam van het eerste hoofdstuk na (waar je met een beetje schaakkennis vast ook wat wel bij kunt inbeelden), zijn alle hoofdstukken en thema’s erg duidelijk en vaak ook bekend. Hoewel ik zelf wel houd van een beetje structuur, vraag ik me af of deze thema’s al met al niet iets te ‘droog’ zijn en de aandacht afleiden van waar het uiteindelijk om gaat in dit boek: Spielmann zelf! Dus, om te voorkomen dat je blijft hangen in de inhoudsopgave, hierbij een mooie aanvalspot van Spielmann, te vinden onder het kopje “Horwitz bishops”. Voordat ik het vergeet, de auteur combineert vaak zijn eigen analyses met die van tijdgenoten van Spielmann (of dat van Spielmann zelf). Dit maakt het erg leerzaam. Elk thema krijg ook een korte introductie, zodat je weet wat het inhoudt. Eerst even de genadeklap, ziet u hoe wit hier kan winnen?

Dan nu de partij, met wat eigen analyse in het Nederlands. Het antwoord is te vinden aan het einde van de partij.

Het vijfde en laatste hoofdstuk van de grote vier (hoofdstuk 1 was de biografie) gaat over openingen. Ook hier zit er genoeg tussen wat interessant kan zijn als extraatje op je repertoire. Naast dat Spielmann ook regelmatig 1.d4 speelde, bracht hij ook het Koningsgambiet weleens van stal. En deze pot tegen Grünfeld mag er wezen. De typische KG-offers zitten er in, maar ze blijven me verbazen:

Overige hoofdstukken

De ‘kleine’ negen hoofdstukken aan het eind van het boek zijn minder eenduidig, met titels als ‘Entertainment is Nearby’ en ‘The Thorny Path to Immortality’. Maar in tegenstelling tot de eerste hoofdstukken mag je ook wel wat mysterie hebben voordat je een boek koopt. Opvallend is dat hoofdstuk 9 best lang ingaat op de ‘DAUT-principles’ (‘Don’t Analyse Unnecessary Tactics’) door de partijen van Spielmann te analyseren aan de hand van deze principes. De principes zijn overigens afkomstig uit een boek van GM John Nunn. Al met al klinkt er door het boek heen duidelijk ook een docent die wil dat je naar huis gaat met een boodschap. Enkel even door wat potjes heen bladeren is niet wat dit boek is.

Conclusie

Zoals ik al zei, het is een beproefd recept. Een goed recept. Als trainer vind ik het erg fijn om aan de hand van de inhoudsopgave snel naar een thema toe te gaan. Als speler zou ik dit ook zo kunnen gebruiken, ware het niet dat voor mij de meeste thema’s bekend zijn. Qua entertainment waarde hoef je bij Spielmann niet bang te zijn. Wat ik waardeer aan zijn stijl is dat hij doorgaans laat zien hoe stukken goed staan en vanuit een goede basis vaak bijzonder weet aan te vallen. Dat ‘gezonde’ heeft nog wel eens ontbroken aan mijn eigen spel, dus wellicht is dat waarom het mij trekt. Het spel is verre van saai of droog, meerdere keren wordt benadrukt dat Spielmann voor de aanval zou gaan als hij nog kansen zag. De auteur geeft verder erg goed commentaar zonder overmatige varianten te geven, wat het boek goed leesbaar maakt voor meerdere niveaus.

Titel: A Chess Biography of Rudolf Spielmann

Auteur: Grigory Bogdanovich

Aantal bladzijden: 460

ISBN: 9785604676677

Uitgeverij: Elk and Ruby

Gepubliceerd: 2023

Link naar onze recensenten met hun recensies

Het was weer zo’n dag! Mayhem, om maar even met een Engelse term te smijten. Zo stond het op een aantal borden vóór de 20e zet!

De dag had invloed op de stand in beide groepen en de Nederlanders zullen met gemengde gevoelens hebben gekeken. Nirupa Ganeshram schrijft dit verslag weer met mij mee, we beginnen bij de Masters!

Masters

Over de partij van Javokhir Sindarov en Jorden van Foreest, beiden op een half punt achterstand van koploper Abdussatorov, hoeven we niet veel te zeggen. Sindarov probeerde vroeg iets, gezien zijn tijdsgebruik, maar dat leidde uiteindelijk vooral tot veel stukkenruil. De overige zetten kwamen er in een rap tempo uit, met zettenherhaling voor de 35^e zet. Prima voor de Nederlander, die nog drie pittige tegenstanders te gaan heeft. Volgende ronde (vrijdag) de koploper!

En Anish Giri dan? Hij ging ervoor, op zet 1 al: 1.d4 g6!?!. En toen kwam het voor mij nog steeds wereldvreemde …Lxc3 op het bord! Is er hier recent geen boek over uitgekomen? Andrew Martin heeft in ieder geval in 2025 Benoni Mayhem uitgebracht. De term mayhem (Ned.: chaos) is in ieder geval wel een goede voor deze partij. In het begin ging het helemaal niet slecht, eigenlijk. Kijk maar naar deze stelling:

Wit heeft net 15.Pf4 gespeeld en dekt de h3-pion. Giri heeft dus de zwartveldige loper op c3 afgeruild, waardoor wit met een dubbel c-pion zit. Maar de achtergebleven d6-pion is ook geen schoonheid. En, in de regel: zwakke pion heeft een zwak veld. Dus, dat d5-veld is ook erg zwak voor zwart. De vraag is welke koning veiliger staat. Al die witte pionnen zijn al naar voren gegooid, maar de zwarte koning mag nog rokeren. Lang rokeren is best tricky: denk de zware stukken in op de b-lijn voor wit (Tb1-Db3), een paard op d5 en een loper die via f4 druk zet op de diagonaal richting de koning. Kort rokeren voor zwart is ook nog niet geweldig. Een andere generieke regel komt hier ook om de hoek: als je nog niet hoeft te rokeren, doe dan eerst nuttigere zetten. Eens zien wat de chess.com engine na 10 minuten stilstaan zei (oké, in viewmode is het Stockfish 17.1 light):

Zie je wel, het kan allebei! Dat dacht Giri ook: 15…h5?. Na deze zet schiet de evaluatie toch omhoog voor wit. Rokeren eerst bleek toch beter. Kijk maar: 16.Pg2! Het offert 2 pionnen, maar de prijs voor zwart is hoog 16…Dxh3 17.Tf3 Dxg4 18.Le2

Ineens staat die dame erg ongemakkelijk. Heel erg ongemakkelijk. De pion op e4 is giftig, dan komt Te3. Maar sowieso, waar gaat die dame naar toe? Giri speelde hierna snel, met erg veel alternatieven die mogelijk waren. Het was best opvallend dat hij zo snel speelde, maar misschien wilde hij maar gewoon door de zure appel heenbijten. In de partijviewer kun je de hele partij zien met wat meer varianten. Het ging in ieder geval zo verder: 18…gxf5 19.Te3! Dg5?! (logisch, maar een keer een dame offeren was beter) 20.exf5+ Pe7 21.Dxd6 Lc6 En hoe moet wit hier verder?

Een paar zetten later vond Giri het genoeg. Jammer! Maar ik waardeerde het lef wel.

Fedoseev zette de Russische opening weer in tegen koploper Abdusattorov. Terugkijkend naar ronde 1 ging dit een stuk beter. Eenzelfde soort thema kwam wel weer op het bord, met een …Pxc5 op het bord. Na zet 17.f3 stond het zo:

Dat paard op e4 staat wel een beetje klem, maar wit heeft ook verzwakkingen aangebracht op de koningsvleugel. Je kan slaan op c3 met je paard, maar dat deed  hij niet. Ik had de zwarte variant niet bedacht, maar mogelijk was dit een bekend thema. En anders kan Fedoseev rekenen als een 2700-speler, en ik niet. Er volgde 17…Lxe5!? 18.dxe5 (nu staan beide paarden in) 18…Pxc5 (stelling)

Ook hier mag u in de gameviewer kijken waarom wit hier niet 19.exf6 speelde, maar het stuk afsloeg door 19.Lg5 te spelen. De koploper had in ieder geval kunnen slaan op f6, maar dan had er, bijvoorbeeld, een stelling als deze op het bord kunnen komen:

Dit gebeurde dus niet, en een paar zetten later waren de ergste complicaties over en had zwart een plusje:

De enige reden dat zwart hier niet direct super goed staat, is (naar mijn idee) omdat de dame kansen heeft om het leven van de zwarte koning zuur te maken. De gaten op f6 en h6 zijn groot en de loper en dame kunnen er makkelijk naar toe. Wellicht is dat de reden dat Fedoseev meteen de stelling wilde openen voor zijn torens met 25…f6, maar dat bleek averechts te werken. De stelling werd scherp, met wisselende kansen. Uiteindelijk eindigde de spannende partij in remise, waardoor Abdusattorov met een half puntje voor Sindarov, Van Foreest en (nu ook) Bluebaum blijft!

Er waren meer beslissers bij de Masters. Sterker nog, alleen Niemann en Praggnanandhaa speelden een redelijk rustige remise. Wereldkampioen Gukesh had zich vast voorgenomen om na de eerste 4 ronden (4 remises) er geen een meer te spelen. Dat lukt tot nu toe, en ook tegen de jonge koploper-achtervolger Erdogmus lukte dat weer. Ditmaal weer een aardig potje van Gukesh, die toch wel weer 1 truc toeliet, maar die werd gemist door zijn tegenstander! Ziet u wat wit hier zou kunnen doen?

Ook Chithambaram won van GM Nguyen. De laatste had vooral heel veel tijd gebruikt. In een complex eindspel koos de witspeler voor een interessant, maar incorrect paardoffer. Tja, hij gokte er vast op dat zijn tegenstander, die op increment speelde, niet alles zou kunnen overzien. Dat klopte.

Tot slot won Keymer eigenlijk vrij geruisloos van Erigaisi. Het leek allemaal zo logisch. De stukken van zwart deden net niks, de koning was verzwakt, en de witte stukken bewogen zich geruisloos naar de ideale velden. Weinig aan toe te voegen:

Challengers

Ook hier zoveel te zien. We beginnen met een strijd tussen twee dames: Bibisara Assaubayeva en ‘onze’ Eline Roebers. De analyse is van Nirupa:

Vandaag speelde Eline Roebers de Slavische verdediging tegen Bibisara Assaubayeva. Zwart had al op zet 8 vroeg gerokeerd waardoor wit de kans kreeg om h3 en g4 te spelen en te kiezen voor een koningsaanval. Wit leek het echter goed om witveldige lopers te ruilen en ook kort te rokeren waardoor de dreigingen uit de stelling verdwenen. De stukken werden aan beide kanten ontwikkeld en de zwartveldige lopers werden ook afgeruild. Aangezien zwart een pionnenmeerderheid had op de damevleugel, speelde ze a5 en b5 en pakte zo meer ruimte.

Wit liet de mooie pionnen van zwart niet zomaar daar staan en speelde 25. a4 om gaten te creëren. Hierdoor belandde de b-pion van zwart op b3 en die kon niet meer gedekt worden door een andere pion. Daardoor kreeg wit een aanvalsdoel en beide torens werden op op de derde lijn gezet om druk te zetten op b3.

Net voor zet 40 werden zetten twee keer herhaald, maar de derde keer koos Assaubayeva om met haar toren terug te trekken en remise af te wijzen, wat uiteindelijk ook goed uitpakte voor haar. Op zet 40 had wit een trucje om een kwaliteit te winnen. Kunt u die vinden?

Iets wat wel een beetje compenseerde voor zwart was het paard op c4 want die kon niet weggejaagd worden. Kort daarna brak wit in het centrum door met 44. f3 en 45. e4 en pakte de open c-lijn wat zwart een stuk zou kosten op zet 48. Na lang vechten gaf Roebers op en kreeg Assaubayeva een punt.

Dan twee hakpartijen. Eerst de kortste, die van Ivanchuk tegen koploper Woodward. Laatstgenoemde speelt, als ik de commentatoren mag geloven, ongelooflijk goed. Maar ja, de geniale Ivanchuk rekent zo’n jonge gast er dan toch “gewoon” even uit! In deze stelling biedt Ivanchuk zijn pion op b2 aan, door 13.Pe4 te spelen.

Is dit een fout en moet je slaan op b2, of niet? Ik ga hier niet eens een oplossing van maken, de jonge Amerikaan had hier zijn dame niet zomaar in de witte stelling moeten zetten. Na 13…Dxb2? 14.Tc2 Da3 kwam de stelling op het bord waar Woodward niet op wits zet had gerekend:

15.Pe5! Ineens staan alle zwarte stukken slecht en vastgebonden aan het paard op d7. Ontwikkelen kan niet. Woodward doet nog een poging, maar hij komt simpelweg materiaal te kort na:

15…Da4 (uur over deze zet nagedacht!) 16.Lb3 Db5 17.Pxc6 Lb7 18.Pxd8 Lxe4 19.Pxf7!

Heerlijk. 19…Lxc2 20.Lxc2 en als zwart op f7 slaat, komt 21.Df3+ (dubbele aanval op koning en toren). Woodward probeerde het nog even met een pion minder en die zwakke broeder op e6. Maar dat lukte niet lang. Weg koppositie, en Ivanchuk staat nog maar slechts 1 punt verwijderd van de koploper, waar hij de volgende ronde overigens tegen speelt!

De nieuwe koploper, Suleymanli, stond helemaal niet super. Maar zijn tegenstander ging in de complexiteit mis. Jammer, want het beloofde nog een ‘upset’ te worden. Ik voeg de hele partij toe:

Dan nog een mooie, die van Erwin l’Ami, die voorkwam dat Lu Miaoyi op stoom zou komen (na haar winst van gisteren tegen GM Ivic). In de opening liet Erwin maar weer eens zien dat hij echt wel van aanvallen houdt. Net als in ronde 6 (tegen Ivic) ging hij lang, deze keer een stuk minder dubieus. Het duurde al met al wat langer dan de commentatoren hadden gedacht, maar dat kwam ook wel een beetje door de niet opgevende tegenstander. Het begin is voorzien van wat commentaar.

Er was nog voldoende meer schaakplezier, maar daarvoor mogen de partijviewers worden geraadpleegd. Oro en Yip hielden elkaar in evenwicht in een lange partij. Maurizzi blijft in de titelrace door FM Vedant hardhandig van het bord te zetten en Max Warmerdam had er zin in en speelde meer dan 100 zetten in een eindspel waar hij ook wel het recht had nog even door te spelen. Aan het eind hield hij enkel twee paarden over, maar omdat tegenstander Ivic nog een pion had, is mat nog theoretisch gezien mogelijk. Die theoretische optie kwam echter nooit op het bord, waardoor het uiteindelijk toch nog remise werd!

Alle potjes Masters

Alle potjes Challengers

Alle rondeverslagen via deze link

Niet alleen vind ik schoolschaak leuk, ik had dit jaar ook twee leerlingen in de finale. De oudste van de twee, Nirupa Ganeshram, mocht zich op het derde bord met haar team van het Huygens Lyceum uit Eindhoven Nederlands Kampioen kronen in de eerste categorie (bovenbouw). Het Huygens pakte overigens ook in de tweede categorie (onderbouw) de Nederlandse titel! Vandaag mag Nirupa weer aan de bak, want ik heb haar gevraagd om dit verslag samen met mij te schrijven. In dit verslag dus twee verslaggevers!

Terug naar het schaaktoernooi. Vandaag gaan ook alle 9-rondige amateurgroepen van start, maar daar zal dit verslag geen aandacht aan besteden. Genoeg om te bespreken bij de Masters en Challengers! Te beginnen bij de laatste, waar twee Nederlanders (Roebers en Warmerdam) tegen twee legendes (‘Chucky’ en ‘The Messi of Chess’) mochten spelen. Oké, de eerste heeft misschien de titel al echt verdiend, maar de tweede is hard op weg. Erwin l’Ami mocht aantreden tegen Velimir Ivic. Waar L’Ami begon met drie nullen, heeft Ivic er net drie op rij gescoord. Bij de Masters probeerden Giri en Van Foreest hun (lichte) ratingvoordeel uit te buiten tegen Thai Dai Van Nguyen en het jonge talent Yagiz Kaan Erdogmus. Het werd een dag vol tactiek, met meerdere grote missers en complexe trucs!

Masters

Bij de Masters was er deze ronde meer dan genoeg spanning, maar juist de twee Nederlanders besloten dat het spelen op een klein positioneel plusje de beste aanpak was. Voordat we daar naar kijken, alles was beter dan hoe wereldkampioen Gukesh het deed. Ik het idee had dat die wel eens kon gaan winnen tegen Abdusattorov. Maar ja, een HELE toren blunderen… De kampioen heeft het nog steeds zwaar…

(stelling na 36…Tg5??, wit slaan eenvoudig met de dame op f6 en wint de toren)

Terug naar de rustig schuivende Nederlanders: Giri kreeg vanuit een Damegambiet een thematische minderheidsaanval, waaraan hij uiteindelijk een zwakke c6-pion als doelwit overhield. Van Foreest isoleerde juist de e4-pion van zijn tegenstander en zette, geheel zoals het hoort, de pionnen op de kleur van de tegenstander. Van Nguyen speelde het zware stukken eindspel echter erg goed, en voor de c6-pion kreeg hij de a-pion van Giri terug. De vrijgespeelde a-pion werd vervolgens de handenbinder voor Giri, die moest berusten in een remise.

Dan Van Foreest, die was vast druk bezig zijn plusje uit te denken naar een winstpunt, toen zijn dame uitgleed naar h5. En ja, daar wist Erdogmus wel wat mee, ziet u hoe hij hier de rollen omdraait?

Na deze tik leek het vooral alsof Van Foreest de grip verloor op de partij. De witte stukken, het waren er maar drie, bleken toch veel gevaarlijker dan je aanvankelijk zou denken. We komen er op zet 39 weer in:

Wit heeft net schaak gegeven met 39.Tf5 en nu moet de koning de juiste richting op. Jorden heeft ongeveer 1 minuut om een keuze te maken, en met het paard dat enigszins vast staat op c7 en de pion op c4 al aangevallen, moet hij gedacht hebben dat 39…Ke7 best een logische is. Het bleek verkeerd, maar ziet u waarom?

Na 40…Kd8 41.Pe6+ (41.Tf7!) 41…Kd7 42.Pd4 Tb1+ 43.Kh2 Pxc4 lijkt het alsof zwart er helemaal niet zo slecht voor staat, maar schijn bedreigt!

Erdogmus ging verder met 44.Tf7+ en dit zou al een pion winnen, waarna we een spannend eindspel met 1 pion meer voor wit zouden krijgen. Van Foreest greep echter nog 1x mis en speelde 44…Kd8, waarna het einde versneld kwam. Hoe maakt wit het nu af?

De andere borden leverden ook voldoende strijd. Zoveel, dat het teveel is om allemaal te analyseren in dit verslag (voor mij dan). Om ze toch niet te kort te doen: Fedoseev verraste Praggnanandaa in de opening en leek een klein plusje uit te gaan knijpen. Dit lukte echter niet, waarna de partij in remise eindigde. Ook remise werd de partij tussen Bluebaum en Erigaisi, maar dat had ook zeker een beslissend potje kunnen zijn. Erigaisi stelt nooit teleur qua spel, maar in dit geval had het ook zeker afgestraft kunnen worden. In de complexiteit lukte dit Bluebaum net niet, en dus werd het remise. Rustiger aan de partij begonnen Niemann en Keymer, waarbij eerstgenoemde vroeg in de partij een zettenherhaling uit de weg ging. Dat was een voorteken, want rond de tijdnoodfase forceerde Niemann onnodig en tekende zo zijn eerste nul.

Dan toch nog wat analyse, want de partij tussen de Oezbeekse Sindarov, medekoploper, en de Indiër Chithambaram was een ‘thriller’. Zwart heeft zojuist 21…Dc6 gespeeld en pent het e4-paard. Die diagonaal is in handen van zwart, die naast de diagonaal ook een vrije a-pion heeft. Wit, daarentegen, heeft het centrum en is toch best dreigend. Als het paard een keer naar f6 of g5 kan springen, zijn er verdacht weinig verdedigers voor de zwarte koning. Dus, stap 1 voor wit: het paard ontpennen. Hoe? Wit koos voor het riskante 22.Kh3?!. Die koning bleek daar echter niet zo veilig, zoals we later zullen zien. Eerst volgen er nog wat zetten op de damevleugel, waar we even snel doorheen gaan: 22…Pd5 23.Pd6 Ta7 24.Tb5 f5 25.Dh5?! a4! 26.Tc5 Da8 27.Txc4 En zo komen we in deze stelling terecht, waar de mooiste (durf ik dat te zeggen?) zet van deze ronde werd gespeeld. Ziet u hem?

De partij ging verder met 28.De2 g5 29.f3 f4?! (29…h5!) 30.Tc5 Pe3?! 31.c4! Tg7 32.d5!

Op slimme wijze heeft wit toch nog de koning in leven gehouden en nu ook die gevaarlijke diagonaal dicht geschoven. Dat niet alleen, als zwart er nu niet doorheen komt, heeft wit gewoon extra pionnen die doorstomen naar de overkant. De scherpe partij ging verder: 32…Da7 33.Pe4 h5! (die koning op h3 betreurt zijn keuze nu echt heel erg!) 34.gxf4 gxf4 35.Txe3 (weg met dat paard) 35…fxe3 36.Dxe3

Een super interessante stelling. De witte koning leeft nog, maar aan een zijden draadje. Aan de andere kant, de zwarte koning begint ook wat op de tocht te raken, en door wits laatste zetten dreigt wit nu Dh6 te spelen. 36…Df7 zou een mooie oplossing zijn om zowel f3 (en veld f5) aan te vallen, maar ook om Tf8 te dekken, zodat je na 37.Dh6+ nog 37…Th7 kan spelen (de witte dame kijkt dan naar de f8-toren, die vervolgens gedekt staat. Sindarov speelde echter 36…Tg6, maar omdat dit geen nieuwe dreigingen creëert, kan wit verder aciveren met 37.Pf6!. Met een paard op f6 en een koning in de hoek moet je enorm oppassen voor matnetjes (een toren op h7 erbij is bijvoorbeeld mat). De dame-toren-dame combinatie op a7-c5-e3 kan nu ook worden gebruikt door wit, bijvoorbeeld door de dame te offeren na een goede torenzet. 37…exd5 38.cxd5 a3!

Met beide spelers op 1 minuut en nog 2 zetten te gaan, vindt Sindarov de beste voortzetting. Wonderbaarlijk genoeg houden alle stukken elkaar in balans, en dus ziet hij kans om te gaan rennen met zijn vrijpion. Wat er vervolgens gebeurt, is vrij bizar, maar het gebrek aan rekentijd speelt hier mee. Chithambaram denkt zijn toren te kunnen offeren (of ziet niks beters) met 39.De4. Aangezien dit de toren op g6 aanvalt, slaat die toren natuurlijk eerst het paard eraf: 39…Tgxf6 40.exf6

Vraag: wel of niet die toren slaan op c5? Je hebt 22 seconden om er over na te denken, daarna ga je door je tijd. Wit heeft allemaal matnetjes in gedachten, met name op g7.

Challengers (door Nirupa)

Analyse Ivic Velimir – Erwin l’Ami

In het kader van tactiek past de partij tussen Erwin l’Ami en Velimir Ivic er ook heel goed bij. L’Ami speelde de Slavische verdediging en begon rond zet 10 al wat meer tijd te gebruiken dan zijn tegenstander. Nadat de stukken van wit wat heen en weer waren geschoven, koos Ivic om uit te breiden op de damesvleugel met 18.a3 en 19.b4. Na een kwartier lang te hebben nagedacht, was het verassend dat L’Ami ervoor koos om lang te rokeren.

Aangezien de a en b-pionnen van wit niet meer op de tweede rij staan, zou het in de toekomst problemen kunnen opleveren voor de zwarte koning. Daar ging Ivic meteen gebruik van maken en richtte zijn stukken al naar de zwarte koning. Een standaardregel is dat als er op een vleugel aangevallen wordt, het goed is om voor de andere kleur het centrum over te nemen en dat probeerde L’Ami ook met 26…Pe4. Dat was echter een fout omdat wit hier een hele mooie zet heeft waardoor de stelling al snel op zijn kop zal staan. Kunt u de goede zet vinden?

Beter was geweest om 27…Lxb4 28. axb4 Kxc7 29. Dxa7 Kd6. Ook al zegt de computer dat het hier +2.88 (Stockfish depth=20) is voor wit, er is geen directe winst. Als er op b6 geslagen wordt, dan loopt de koning via e7 naar de achterlijn om veiligheid te zoeken.

Helaas koos zwart niet voor de juiste voortzetting want na 27…Kxc7 is de evaluatie +4,87 waardoor de stelling helemaal uiteenvalt. Wit speelde 28.Dxa7+ en de koning werd omringd door alle witte stukken en nadat Ivic op zet 32 rokeerde en de open c-lijn had én alle stukken in de aanval had, zag zwart geen alternatief dan opgeven.

Analyse Faustino Oro – Max Warmerdam

De partij tussen Faustino Oro en Max Warmerdam was een van de langste partijen van de dag, maar het was het wachten waard want het leverde een volle punt op voor de Nederlander. Warmerdam speelde Konings Indisch en volgde een standaard plan: pionnen op de koningsvleugel vooruit spelen. Op zet 21 maakte zwart een kleine fout waardoor wit een klein voordeel had kunnen krijgen. Na 21…Db6 kon wit 22.Tfe1 spelen om druk te zetten op de e-pion en op ruimte en activiteit te spelen, zie de analyse in het fragment.

Oro had deze zet gemist en speelde 22.Tc6. Op zet 26 speelde wit 26.De7 en werd de dame daarna een paar keer aangevallen waardoor die uiteindelijk opgesloten op a7 kwam te staan en zwart een pion op a3 had gewonnen.

Op zet 37 leek het even alsof het remise ging worden omdat er bijna drie keer dezelfde zet werd gespeeld maar na twee keer zetten te herhalen, speelde zwart 37…Da4. Opmerkelijk was dat dit weer gebeurde rond zet 43 en gelukkig koos zwart om na twee keer herhaling een andere zet te spelen, namelijk 43…Db4.

Langzaamaan verbeterde zwart zijn stelling en kwam na zet 49 de cruciale stelling op het bord tevoorschijn. De enige goede zet was 50. Txa6 bxa6 51. Dxc5 Kg6 en als het paard wordt weggezet, krijgt wit problemen rond de koning met bijvoorbeeld 50. Txa6 bxa6 51. Pa2 Da3, om a6 en c5 te dekken, 52. Db7 en nu heeft zwart een potentieel koningsaanval en betere stukken.

Maar wit speelde Pe3 en zwart twijfelde niet om te offeren met Txe3!! Hierdoor wordt de koning zwakker en krijgt zwart meer aanval.

Op zet 61, na twee minuten nadenken, gaf wit een toren weg en kort daarna won zwart de partij.

Tot slot nog wat leuke trucs uit deze ronde:

Hoe wint wit materiaal in Maurizzi – Assaubayeva (1-0)

Eline Roebers speelde een prima opening tegen Chucky, maar in een ogenschijnlijk rustige stelling, vergaloppeerde ze zich met 24…Tac8?. Hoe won de legende materiaal?

Alle Masterpartijen:

Alle Challengerpartijen:

Alle rondeverslagen via deze link

Enfin, terug naar het toernooi. 14 jaar dus, die Elias. En met het ingaan van de laatste ronde met 6,5 een halve punt los van twee directe concurrenten, te weten GM’s Bernadskiy (Oekraïne) en Kazakouski (Litouwen). Alleen is eerstgenoemde oud (31-jaar), de ander is slechts 11 jaar ouder dan Ruzhansky. Na deze twee heren komt er een groep van zeven spelers die op 5,5 een hele punt achter Ruzhansky nog kunnen dromen van een gedeelde titel. Onderaan die groep, op weerstandspunten dan, staat IM David Martins uit Portugal. Hij werd aangewezen om de jonge Belg te stoppen.

Elias Ruzhansky (foto: Bart Beijer)

Na 1.e4 van de Belg kwam Martins met 1…e6 op de proppen. Nu ben ik wel fan van het Frans, zowel met wit als zwart, maar na 2.d4 d5 3.Pc4 Lb4 kwam Ruzhansky met 4.Pge2 op de proppen. Van beide spelers kon ik geen partijen met deze variant in de database vinden, maar er werden vlot 11 zetten theorie op het bord gegooid. Hoewel ik 4.Pge2 ook weleens heb gespeeld, is het niet de scherpe Winawer die ook na 4.e5 had kunnen volgen. In ieder geval, in onderstaande stelling speelde Martin 11…Ld7, een nieuwtje, waarna Ruzhansky de interne machine aanzette voor 35 minuten.

In de tussentijd werden er meer zetten gedaan op andere borden. Op bord 2 speelde directe achtervolger Kazakouski met wit tegen GM Prraneeth uit India. Na een relatief gesloten Nimzo-Indiër kwam er de volgende stelling op het bord op zet 20 (na 20.Pd5):

Het is duidelijk, chaos komt eraan. Maar in wiens voordeel? De zwarte dame staat aangevallen, wit heeft alles klaar staan voor de zet f4 en zwart heeft duidelijke intenties door ook op de koningsvleugel te spelen. Na de zetten 20…Dd8 21.Lc1 h4!? 22.f4 exf4 23.gxf4 staat het zwarte paard op g5 aangevallen, maar Prraneeth had andere ideeën: 23…c6! Zie stelling.

Met de paarden op d5 en g5 aangevallen koos Kazakouski voor een praktisch plan: eerst het paard op g5 pakken en daarmee de f-lijn openen, daarna met de witte dame naar de f-lijn gaan om zowel f7 aan te vallen als ook de e4-pion te ontpennen. Er volgde de volgende zetten: 24.fxg5 cxd5 25.Df3 dxe4!? (lef!) 26.Dxf7+ Kh7 27.Tf6! (stelling)

De witspeler heeft alles waarvan je kan dromen als je de koploper achtervolgt. Met een stelling als deze is alles mogelijk. Voordat ik verder ga met deze partij een korte update over die koploper, want daar bleek al snel dat de muziek zonder al te veel spanning uit de stelling werd gehaald. Ruzhansky leek vooral veel tijd te investeren in het vinden van eventuele mogelijkheden, maar in onderstaande slotstelling met een half uur minder op de klok besloot de jonge koploper maar genoegen te nemen met een (potentieel) gedeeld eerste plek:

De hele partij:

Terug naar bord 2, dus in deze stelling:

Wat zou u doen met zwart? Dat paard op g7 staat nogal in, maar die loper op d3 kan je ook slaan. De beste zet in de stelling was 27…Kh8!. In de partijanalyse mag u alle complexe varianten zelf bestuderen, maar het verschil met de partijvariant is minimaal. Zwart speelde echter 27…exd3? Een vraagteken voelt bijna te zwaar, maar op GM-niveau mag het. Hoe zou u nu slaan op g6, met de dame of met de toren? Kazakouski zal vast erg enthousiast zijn geworden van de remise naast hem en dacht de winst al binnen te hebben. Met 28.Txg6? leek het op ondekbaar mat, maar Prraneeth had een ander idee: 28…Te1+ 29.Kf2 Te2+ 30.Kf1 Te1+!! Ouch. Na 12 minuten denken beruste de witspeler in zijn lot. De toren slaan leidt tot dameruil op e8 waarna de toren op g6 hangt. Dus koos de witspeler voor zettenherhaling met 31.Kf2 Een pijnlijk slot voor de speler die na 28.Dxg6+ de winst in handen had omdat na 28…Kh8 29.Tf1! Wit alle dreigingen uit de stelling haalt en zelf doodleuk de zetten Dh5+ gevolgd door g6 dreigt met mat. Zwart moet materiaal offeren om nog onder direct verlies uit te komen.

Ruzhansky dus nog dichter bij een ongedeeld eerste plek, maar voordat we naar achtervolger Bernadskiy gaan, eerst even een leuke pot van smaakmaker FM Joost Wempe (wit) die sterke jeugdschaker FM Kobe Smeets van het bord offerde, iets dat Wempe vaker deed dit toernooi. In onderstaande stelling heeft wit wat druk op de zwarte stelling gezet met voorgaande zetten 18.h5 en 19.h6 (stelling).

Hier greep Smeets mis door in plaats van te slaan op h6, wat ook een gapend gat op f6 zou toelaten, juist meteen 19…f6? speelde. Wempe had niet veel tijd nodig om door de stelling heen te snijden met 20.Pxh7!! Het idee is dat als zwart zou terugslaan met 20…Pxh7 de witte dame met ondekbaar mat binnenkomt op g6. Dus speelde Smeets nog 20…f5, waarna Wempe vervolgde met 21.Dc3 e5 22.Pxf8 Kxf8 23.c6! Db5 24.h7! Kf7 25.cxb7 Lxb7 (stelling)

Hier winnen meerdere zetten, maar Wempe gaat voor de schoonheidsprijs met 26.h8D! Txh8 en nu de toren weg is uit de verdediging komt de witte dame binnen met 27.Dxc7+ Kf6 28.Td6+ en na 28…Kh7 rondde hij het zakelijk af door een vol stuk op te halen met 29.Dxb7, met opgave van Smeets.

Joost Wempe (foto Bart Beijer)

Terug naar de kop van het toernooi, naar GM Bernadskiy die als enige nog op gelijke hoogte kon komen met koploper Ruzhansky. Na een complexe opening kon Bernadskiy met zwart tegen GM Vignesh in ieder geval hopen op een partij met kansen. Op zet 20 stond het als volgt:

Nu is het niet veel, maar als je met zwart zo uit de Engelse opening komt, mag je niet klagen. Hier kon zwart kiezen voor twee interessante opties. 20…d4, met ruimtevoordeel, of 20…Pd4 met tactische complicaties. Hij koos voor de tweede, maar na 20…Pd4 21.Dxd5 Pxe2+! 22.Kf1 werd er veel afgeruild na 22…Pxf4 24.Dxd8 Tfxd8 25.Lxf4 (stelling)

Een lang eindspel volgde vanaf hier, dus we nemen een kort intermezzo met 2 rollercosterpartijen. Te beginnen met de partij die eerder klaar was tussen Nederlandse IM Eelke de Boer en de Indiaase FM Akaash. Ik was onder de indruk van hoe De Boer (in het Frans!) de zwartspeler grondig onder druk zette en in de volgende stelling terecht kwam:

Zwart heeft zojuist 23…g5 gespeeld en hier kan wit hardhandig toeslaan met 24.Pxg5!. Hoewel deze zet nog wel logisch is, is de opvolger minder eenvoudig, want na 24…hxg5 25.Dxg5+ Kf7 moet je de coole zet 26.Ld1! vinden (stelling)

En wat zwart ook doet, de zet 27.Lh5 volgt en zwart verliest sowieso materiaal omdat alle zwarte stukken op de f6-toren na als toeschouwer aan de linkerkant van het bord weinig toevoegen aan de verdediging van de zwarte koning. In plaats van deze variant speelde De Boer 24.Te3, waarmee zijn voordeel nog steeds niet verdween. Echter, stukje bij beetje glipte zijn voordeel uit handen, met meerdere ups-en-downs, tot deze stelling:

Zijn 30^e zet Tb3?? Was helaas een enorme misser waar zijn tegenstander graag gebruik van maakte met 30…Tf1+!! Wederom: Ouch. Na 31.Kxf1 Tf8+ kon alleen de witte dame er nog maar tussen. Een paar zetten later zal De Boer gedesillusioneerd op hebben gegeven.

De andere rollercoasterpartij was tussen de Duitse jeugdspeler FM Mykola Korchynskyi, die al een IM-norm op zak had bij aanvang van deze ronde, en de Indiase IM Dhulipalla Prasad. Met zwart kwam Korchynskyi alles behalve lekker uit de opening. Met wit zou ik in onderstaande stelling het idee hebben dat ik alleen nog maar het laatste zetje hoef te geven:

De witspeler vond het zetje echter niet, wellicht omdat het allemaal ook niet zo eenvoudig was, maar besloot aan de wandel te gaan met zijn koning om ruimte te maken voor zijn dame en toren. Het probleem was alleen dat die dame en toren nooit echt mee gingen doen en zo kwam de volgende stelling op het bord.

Nu heeft zwart ook zo’n mooie loper als spiegelbeeld van de witte. Maar wacht even, staat de witte koning wel veilig? Korchynskyi wist er wel raad mee en offerde zich hardhandig door de stelling heen. De slotstelling zegt het helemaal:

Oke, het toernooi mag nu echt ten einde komen. Terug naar GM Bernadskiy die aan een lang eindspel was begonnen om er toch nog een vol punt uit te slepen. Zoals wel vaker kan gebeuren, overspeelt de partij die op winst speelt uiteindelijk zijn hand. En dat gebeurde ook in deze partij. In onderstaande stelling staat zwart al een pion achter, maar het valt volgens de machine nog mee. Toch ging het mis voor de zwartspeler:

In deze stelling speelde hij 44…Lc7?. Op het oog weinig mis mee, maar zwart had 44…Kd7 gevolgd door 44…Kc6 moeten spelen om de witte pion tegen te houden én om de loper meer opties te geven. Ook daar zou ik met wit nog even door hebben gespeeld, maar toch. In de partij volgen na 44…Lc7 de zetten 45.Kxb3 Kd5 46.Kb4 Kc6 47.Lf6! Lb8 48.Le5! en de zwarte loper wordt helemaal opgesloten! Erg interessant motief. Zwart gaf op (zie eindstelling hieronder).

En zo eindigt de jonge Belgische schaker Elias Ruzhansky na een lange schaakdag alsnog ongedeeld aan kop! Gefeliciteerd!

Foto’s: Bart Beijer; Chess Festival’s albums | Flickr

Van Wely – Van Foreest

Frans Peeters (2025)

Van Wely opende met 1.c4. Voor zover ik weet, is hij daar behoorlijk vertrouwd mee. Niet alleen staan er aardig wat partijen van hem met die openingen in de database, ik mocht het ook zelf ervaren toen ik in 2019 besloot zijn Engelse opening agressief te bestrijden. Dat duurde welgeteld 30 zetten, daarna konden de stukken weer in de beginstand. Jorden van Foreest doet dat natuurlijk een stukje beter, en vooral ook sneller! Het valt me op dat hij dit toernooi best snel speelt, in ieder geval in de openingsfase. Dat viel me in ieder geval dusver op, naast het feit dat Van Foreest bijna weer terug is in de 2700-club (live-rating voor de partij was 2699.4)!

Na een symmetrische Engelsman breekt Van Wely meteen met 3.d4. Daar houdt mijn theoretische kennis meteen op, maar de resulterende structuren lijken wat te schommelen tussen de Taimanov zonder een witte pion op e4 en een Nimzo-Indisch, aangezien zwart de loper ruilt op c3 voor een witte dubbelpion. Tja, dat leidt dus tot deze stelling na zet 11.c5 van wit.

Op het eerste gezicht zou ik hier wel wit willen hebben. De zwartveldige loper, of zelfs het loperpaar wat dat betreft, zou in deze stelling toch best nuttig kunnen zijn. Daarnaast wordt de witte dubbelpion door deze zet zo goed als opgeheven (…b5 voor zwart lijkt niet speelbaar i.v.m. dat gat op d6). De loper op g2 staat verder ook mooi. Aan de andere kant kan zwart nog prima verder ontwikkelen en kan zwart uitkijken naar meer pionnen in het centrum, mocht wit dat ooit toelaten. Een concreet doelwit heeft wit ook nog niet in de zwarte stelling, terwijl zwart wel via de c-lijn druk zou kunnen uitoefenen op de c3-pion en veld c4. Dus, redelijk evenwicht. We gaan verder. Na 11…La6 12.Te1 Tc8 13.Lf4 Te8 14.Tc1 Lc4 15.Pd2 speelt Jorden 15…Pa5!

Chess.com beschouwt dit als een zet met uitroepteken, en hoewel die wel vaker snel wordt gegeven in stellingen met maar 1 echt goede zet, hier is ie dan wellicht wel van toepassing. Want doe het maar eens als amateurschaker, beide lopers afruilen voor paarden! Toch, na wat onderzoek blijkt dat die lopers van wit helemaal niet zo geweldig zijn. Mocht wit slaan op c4, dan neemt dat paard op c4 heel veel mooie velden in, zoals d6. Het controleert ook veld e5, dus een opmars met de e-pion (ondersteund door een pion op d5) is denkbaar. De ooit zo mooie loper op g2 verveelt zich vooral op de lange diagonaal. En, als je bijvoorbeeld deze variant in zou gaan: (Analysevariant:) 16.Pxc4 Pxc4 17.cxb6 axb6 18.Lg5 Tc5

(Analysestelling na 18…Tc5)

Dan zie je ineens dat zwart best wel fijn staat en langdurig druk kan geven op de zwakke damevleugelpionnen. Of het genoeg is, is maar de vraag, maar zwart mag niet klagen.

Verder met de partij, Loek van Wely sloeg dus niet op c4, maar speelde vrij snel 17.Lg5, een zet die ik zelf niet zo snel zou vinden. Als ik het goed inschat, is het met name bedoeld om goed in te spelen op de zettenreeks die daarna volgde, aangezien de penning op het f6-paard nuttig zou zijn in de strijd om velden e4 en d5. Daarnaast haalt het een eventueel tempo uit de stelling wanneer zwart …e5 zou spelen. Na 17.Lg5 volgde 17…d5 18.e4(stelling) en het wordt duidelijk dat zwart geen grip op het centrum kan krijgen. De g2-loper heeft weer plezier in het spel en de loper op g5 houdt de dreiging van Lxf6 boven het hoofd, waarna zwart moet kiezen voor een mindere structuur (…gxf6) of het loslaten van de dekking van d5 (…Dxf6).

(stelling na 18.e4)

Het leek erop dat het even scherp zou gaan worden, maar de angst van elke verslaggever werd hier realiteit: Na 18…dxe4 19.Txe4 Ld5 kozen beide heren eieren voor hun geld door zetten te herhalen met 20.Td4 Pc6 21.Td3 Pe5 22.Td4 Pc6 23.Td3 Pe5 24.Td4 (remise).

Tja, het was leuk om naar te kijken zolang het duurde. Op naar de echte finale morgen!

(Hele partij hieronder)

Inmiddels ben ik ouder, maar is tijdig opgeven dan de wijsheid waarvoor ik (men) moet gaan? Laatst kwam ik deze partij eindstelling tegen in een verslag op chess.com:

 (Koneru, Humpy (2523) vs. Khademalsharieh, Sarasadat (2458), Monaco, 25-02-2025)

Zwart gaf op, maar juist de vorige zet van wit was een blunder die deze eindstelling remise maakt! Na bijvoorbeeld 74…Kd5! 75.Kf4 Pe6+ heeft wit geen manier voortgang te maken.

Een paar observaties:

• De toren is de verdediger van de pion en mag dus niet weg
• De zwarte koning domineert de witte koning
• De e5-pion staat vast

Nu had ik vanavond een momentje om te puzzelen in Jan Timman’s boek “100 endgame studies you must know“, en zowaar, het thema van bovenstaande partij kwam ongeveer op zo’n manier weer voor!

In de studie van Jean De Villeneuve Esclapon (1923), -overigens een kleine variant door Jan van Reek- beginnen we in de volgende stelling:

(voor wie eerst wil kijken of hij de opgave “wit speelt en maakt remise” kan oplossen, klik nog niet op ‘lees verder’)

Antwoord

Wit heeft niet veel meer. Maar die vrijpion biedt hoop. 1.h7 Tb8 2.Le6 wit dreigt de loper op g8 te zetten en daarmee de zwarte toren te blokkeren, dus zwart speelt 2…Th8, waarna wit 3.Kh6 speelt om de pion te dekken en om Kg7 te dreigen

Nu is het aan zwart om die pion van het bord te jassen en dan het liefst om met voldoende materiaal over te blijven om te winnen.

3…Pf6 4.Lxb3 Txh7+(4…Pxh7 5.Kg7 Tg8 6.Ld5+ en daarna wordt het paard geslagen) 5.Kg6 Een vervelende dubbele aanval, maar zwart gooit de handdoek nog niet in de ring

5…Th3 Logisch, valt die loper aan. 6.Le6 De loper denkt hetzelfde. 6…Tf3 7.Lf5! Pd5 (na andere paardzetten komt 8.Ld5 met schaak) 8.Ld5 Na wat getouwtrek lijkt zwart nu echt bedrogen uit te komen, maar nee, zwart heeft nog een manier om niet direct materiaal te verliezen!

8…Tf6+! 9.Kg5 Td6 lijkt de winst toch nog veilig te stellen, maar… 10.Kf5 Kb7 11.Ke5 Dubbele aanval 11…Kc6 12.Kd4!

En zowaar, we zitten weer in een stelling met een stuk in het centrum dat niet weg kan, een toren als verdediger die niet weg mag, en een witte koning die de zwarte koning domineert

Ik weet in ieder geval wat ik ga doen zodra ik 70 ben en er een jonge jeugdspeler 6 paarden achter staat tegen een lol-hebbende volwassene. “Doorspelen!”.

Totaal anders was de remise tussen IM’s Nick Maatman en Khoi Pham. Het leek even of Maatman niet goed meer wist wat nou de juiste reactie was op het gevaarlijke driehoek-systeem, maar na een moment de denktank ingegaan te zijn, bleek hij toch meer te weten dan zijn tijdverbruik deed vermoeden. Waarschijnlijk moesten de registers even open getrokken worden, of wellicht overwoog hij een andere variant aan te snijden. Deze belandde uiteindelijk in een redelijk geforceerde remise die ook al meer dan eens op het bord is geweest. Voor het oog is het verder ook leuk om te zien, dus bij deze de partij in de viewer:

IM Arthur de Winter zal enigszins balen, aangezien hij tegen GM Casper Schoppen winnend voordeel wist te creëren. Helaas, in een ogenschijnlijke poging de zwarte koning klem te zetten, overspeelde hij zijn hand met 39.h5? Deze pionzet bleek om slechts één reden (39…De2) niet goed, maar die was genoeg voor Schoppen om de kans met beide handen aan te grijpen. De twee pionnen voorsprong voor De Winter viel terug naar slechts één, en ondanks vele pogingen kon hij er niet meer dan een halfje voor krijgen.

Tot slot de koploper, GM Narayanan, die met wit tegen GM Hagen Poetsch mocht spelen. Hij koos voor een Engelse opening en eigenlijk leek het op een partij die vanaf de start geleidelijk in het voordeel voor de witspeler beslist zou worden. Klein voordeel werd groot voordeel werd winnend voordeel. Het werd echter een stelling met 5 pionnen tegen vier en toren plus paard (wit) tegen toren plus loper (zwart). In die technische fase ging het niet altijd even correct, en zo werd het voordeel twee keer weggegeven. Uiteindelijk belandde de partij in een toreneindspel. Waar ik in ronde 4 mocht schrijven dat Poetsch in zo’n eindspel IM de Jong de baas mocht zijn, zo was het dit keer aan Poetsch om (helaas voor hem) remisekansen te missen in een complex toreneindspel en zo uiteindelijk toch nog te verliezen. Daarmee was het dus Narayanan die duidelijk, na een lange partij, als laatste mocht lachen.

Narayanan staat nu met nog twee partijen te gaan een vol punt voor op een grote groep in de achtervolging.

Ronde 4 in Groningen! Het is de dag voor kerst en dus de speelronde met daarna een rustdag. Nog even er goed voor gaan zitten, of juist een snelle remise en even uitrusten? Ik had gedacht dat er wel meer van de laatste categorie zouden zijn, maar het tegendeel was waar, er werd gevochten voor een vol punt. Eerst even twee opgaven, ze komen later terug:

Slagboom – Schoppen: Zwart heeft een stuk geofferd en dreigt er één terug te winnen. Wat moet wit doen, 39.Le2 of 39.Lh3?

De Jong – Poetsch: Zwart dreigt …Tf1+ te spelen. Wat moet wit doen, 45.Ke4 of 45.Ke6?

Terug naar het verslag. Relatief snel klaar was de partij tussen FM’s Onno Elgersma en Andrii Palchuk. Correct voetenwerk is cruciaal bij veel fysieke sporten en ik kreeg het gevoel dat met name het voetenwerk bij de zwartspeler net niet helemaal lekker liep. Pionzetjes 11…d3?! (geïnspireerd, maar juist wit ontwikkelt snel na deze tussenstap) en 14…e5? (definitieve stap in de verkeerde richting) droegen bij aan een snelle ondergang van het zwarte leger. Gedurende de partij wordt het steeds duidelijker dat de kleine marcheerders geen oog hebben voor de witte velden, iets waar Elgersma snel gebruik van maakt. De truc aan het eind maakt dit duidelijk. Lekker potje voor Elgersma.

Ook tevreden zal IM Khoi Pham zijn. Nog geen 20 jaartjes jong en sinds dit jaar een nieuwe IM in ons land. Sinds medio dit jaar is zijn (FIDE-)rating echter wel weer even gekelderd naar “slechts” 2280, maar dat hij kan schaken zal zijn tegenstander (de drie jaar jongere IM) Arthur de Winter echt wel geweten hebben. Ook dit was zo’n partij waar het al vrij snel na de opening de verkeerde kant op ging voor zwart. Ik vind het lastig in te schatten wat aan de basis lag van de fout die De Winter maakte, wellicht onterecht optimisme over de resulterende stelling. In ieder geval nodigde De Winter met een reeks zetten vanaf zet 11 de stukken van Pham uit in zijn eigen stelling. Het leverde zwart een kwaliteit op, maar wel ten koste van een trippelpion en uiteindelijk met name veel zwakke plekken en inactieve stukken. Pham pakte het meesterlijk aan, onder andere door nog wat extra materiaal in te leveren om de winst veilig te stellen. Hij rekende al met al gewoon erg goed deze partij. Kijk vooral:

Veel van de andere partijen duurden langer dan bovengenoemde potjes van Elgersma en Pham. Na zet 40 komt er weer extra tijd bij, dus dan kan je er weer voor gaan zitten. Maar soms komt een belangrijke beslissing ook net voor de 40^e zet. Zo kreeg FM Leandro Slagboom met een minuut op de klok een complexe puzzel aangeboden door tegenstander GM Casper Schoppen. Schoppen heeft net een paard geofferd, maar dreigt na 38…g4 het ros op f3 weer terug te gaan winnen. Wat zou u doen in deze stelling, 39.Lh3 of 39.Le2? Slagboom koos voor Lh3 en won een kwaliteit. De resulterende stelling bleek echter in het voordeel van zwart (dankzij de lopers samen met de vrije h-pion) en was zelfs zo moeilijk te spelen voor wit, dat zwart snel won. 39.Le2 had hem juist wél voordeel opgeleverd… Helaas!

Na een gelijke partij kwam er een toreneindspel tussen IM Migchiel de Jong en GM Hagen Poetsch. Dat gelijke eindspelen niet zomaar in remise belandden, leerde Migchiel mij alweer zo’n 10 jaar geleden tijdens een potje in Vlissingen. Hij sloeg die partij meermaals remise af, om me vervolgens volledig weg te spelen vanuit dat gelijke eindspel. Een pijnlijke, maar zeer leerzame nul die me nog goed bij staat. Helaas moest hij vandaag in een gelijk toreneindspel tegen Poetsch zijn meerdere bekennen. Ook hij had een keuze, dus wat zou u doen, 45.Ke4 of 45.Ke6? Ik geef het juiste antwoord met wat stellingen, de partij en varianten daarna in de viewer. Dit is dus de uitgangpositie:

De juiste zet is 45.Ke6! Kh4 46.Kf7 Kg3… Maar dit is het moment dat er een studieachtige oplossing is voor wit!

47.e4! Kxg2 48.Tb3!

En nu kan zwart niet de h3-pion pakken. Zodra de zwarte koning gaat bewegen, beweegt de witte koning mee!

48…Kf2 49.Kxf6 Ke2 50.Ke5 Kd1 51.Kd4 Kc2 52.Tc3+

En zwart heeft niks. Prachtig.

Nog in de viewer:

Tot slot: op het eerste bord speelden koploper GM Thomas Beerdsen en nummer 1 geplaats (GM) Sunilduth Lyna Narayanan. Laatstgenoemde stond een halfje achter op Beerdsen, maar het was Beerdsen die in stijl absoluut niet voor een snelle remise ging. Alpha-Zero-esque speelde hij razendsnel zijn h-pion op en, wellicht nog steeds onder die inspiratie, liet hij een tripelpion toe op de c-lijn. Helaas was zijn spel op dat moment al niet helemaal meer in lijn met het intelligente rekenmonster en kwam hij in een minder eindspel terecht van dame en toren. Het kleine voordeel gaf Narayanan volgens de computer nog wel weg door naar een dame-eindspel af te wikkelen, maar de witte stelling lijkt me persoonlijk erg lastig te spelen. Dat vond Beerdsen ook, want hij moest verder in het eindspel zwichten voor zijn tegenstander. Hier de hele partij:

Vier (Narayanan, Schoppen, Elgersma en Pham) van de bovengenoemde winnaars staan nu op 3,5 uit 4. Een grote groep volgt met 3. Vanaf 2^e kerstdag gaat het verder, met nog vijf ronden te gaan!

Een blik op de match in 2023, waarin Ding ook een punt achter stond, vertelde me dat dit de ronde was waar Ding de match tegen Nepo weer gelijk trok. Met wit ook, overigens! Die partij begon Ding volledig in stijl niet super ambitieus en hij kwam zelfs zo goed als verloren te staan. Zenuwen speelden Nepo toen vast parten, je speelt immers niet altijd voor de wereldtitel. Na een blunder van Nepo trok Ding de stand gelijk. Vol verwachting keek ik daarom uit naar deze pot: welke Ding (en Gukesh) zouden we gaan zien?

Partijverslag

Vanuit een Engelse opening (1.c4 e6 2.g3 d5 3.Lg2 Pf6 4.Pf3) kwamen we direct in een soort Neo-Catalaanse variant terecht. Ik moet bekennen dat ik absoluut geen theoretische kennis heb van dit soort varianten, maar in tegenstelling tot de ‘echte’ Catalanen met een witte pion op d4, oogde de openingskeus van Ding me in ieder geval potentie hebben voor een scherpere partij. Wellicht des te meer omdat Gukesh er met 4…d4 5.0-0 Pc6 toch voor koos om de relatief bekendere vaarwateren te mijden.

Na 6.e3 (stelling hierboven) begonnen commentatoren Giri en Leko al te hopen op een soort herhaling van Esipenko – Keymer (Swiss Open, 2023). In die partij volgende 6…e5 7.exd4 e4 8.d5! Destijds een nieuwtje en met dat stukoffer (na 8…exf3 9.Dxf3) won Esipenko een spannende partij tegen de ook goed spelende Keymer. De partij is hierbij in de viewer zonder commentaar toegevoegd.

(@Fide, door Eng Chin An)

De partij vervolgde met 7.d3 en na 7…dxe3 stond Ding meteen voor een principiële keuze: ‘logisch’ terugslaan met 8.Lxe3 of ‘riskanter’ terugslaan met 8.fxe3. Hoop klonk voor de laatste, al moest er opgemerkt worden dat dit wel de koningsstelling wat zou verzwakken en dus ook erg negatief kon uitpakken. Ding nam nog geen onnodige risico’s en speelde de zet waar objectief niks mis mee was: 8.Lxe3. Na 8…e5 ontstond een structuur die voorlopig de partij wel even zou gaan bepalen

Vanuit deze stelling moesten beide spelers eerst maar eens de ontwikkeling af gaan maken. Beide spelers hebben een half-openlijn. Wit zal daarom waarschijnlijk een toren op de e-lijn zetten, zwart willen proberen druk te zetten op d3 en zal waarschijnlijk veld d4 proberen te controleren. Daarmee meteen wits volgende plan: een keer d4 spelen. Deze zet hoeft niet fataal te zijn voor zwart, al is het voor wit logisch om de achterblijver op d3 een keer op te lossen. Verder staan beide koningen nog relatief veilig en is het vooralsnog aannemelijker dat het spel in het centrum en op de damevleugel zal plaatsvinden.

De partij vervolgde met 9.Pc3 0-0 10.Te1 h6 (het eerste echte denkmoment van Gukesh) 11.a3 (om b4 te kunnen spelen) 11…a5 (om b4 te stoppen) 12.h3 (standaardzetje om g4 af te dekken en eventueel de koning verder uit een gevarenzone te halen) 12…Le6 13.Kh2 Tb8 14.Dc2 Te8 15.Pb5 

Giri en Leko hadden hier beiden interessante opmerkingen. Giri inhoudelijk: “Gukesh has to brace for impact”. De laatste zet van Ding is duidelijk: hij wil d4 spelen. Zetten als Tad1 lijken eraan te komen en d4 is lastig te stoppen. Hoe goed het echt is, is nog niet duidelijk. Leko merkte vervolgens op hoe Ding er bij zit/stond: “This seems like the old Ding is back”. Ding stond er inderdaad tevreden bij, ontspannen zelfs. Kijkend naar de klok lijkt Ding ook prima in de partij te zitten.

15…Lf5 stopt tijdelijk d4. 16.Dd2 Na best een tijdje denken, er waren ook best wat goede alternatieven. Voor Gukesh is het nu erg moeilijk, aangezien wit simpelweg weer d4 dreigt. De stukken van zwart staan best verkrampt, en de witte stukken staan klaar om nog verder uit te vouwen. 17…Lg6 Suboptimaal, maar logisch omdat in veel varianten de loper ongedekt zou staan op f5. Zwart volgt het advies van Giri ‘brace yourself’ op. Een alternatief was het scherpere 17…Pc5!? Waarna het verder kon gaan met 18.d4 Pd3. De stelling is dan vrij complex met meerdere opties voor wit. Doorgaans lijken de verwikkelingen echter in wits voordeel, al is het niet veel. Met name de stellingen aan het einde van de tactische varianten leken me lastig in te schatten.

18.d4! Logisch, maar het is de start van een ongelooflijke opmars van de witte stukken.

Slaan op d4 is niet super, want het geeft meer activiteit voor wit dan voor zwart. Bijvoorbeeld na: 18…exd4 19.Lf4! Tc8 20.Pfxd4 en de 2 witte lopers snijden door het centrum heen naar de damevleugel, om nog maar te zwijgen van de witte dame en toren die op de d-lijn schade willen aanrichten.

18…e4, het mindere kwaad. 19.Pg1 eventjes terug, maar via e2 is er weer een mooie route naar het spel. 19…Pb6 valt pion c4 aan 20.Dc3 dekt c4 20…Lf6 21.Dc2 het is opvallend dat wit zo goed staat dat hij eerst 20.Dc3 kan spelen en vervolgens 21.Dc2, zonder dat zijn stelling in gevaar is. 21…a4 22.Pe2

Laten we nog maar weer even stilstaan bij de stelling. Positioneel is dit een ramp voor zwart, al gaf Giri toe dat hij nog niet direct zag hoe wit zou winnen. Het probleem is meervoudig. Allereerst staat wit geweldig in het centrum met c4 en d4. De pionnen staan niet alleen mooi, ze zijn ook flexibel: een plotselinge opmars van één of beide pionnen zitten in de stelling. Zwart heeft ook een paar kleine problemen: pion a4 is kwetsbaar en al aangevallen door de dame, pion e4 staat ook al 2 keer aangevallen en is daarnaast ook een sta-in-de-weg voor de zwarte stukken. Tot slot is ook pion c7 een zorgenkindje, omdat wit bijvoorbeeld met Lf4 meer druk kan zetten op die pion. Een concrete winst is er nog niet, maar het hangt in de lucht.

22…Lg5 beoordeeld door de computer als slecht, de commentatoren begrepen het wel. Blijkbaar is het een menselijke zet die problemen creëert voor wit. 23.Pf4! Ding speelt super sterk. 23…Lxf4? Als we dan toch een vraagteken geven, dan is het hier. Het weggeven van de zwarte velden werd bestempeld door het commentaar als ‘a strategical capitulation’. Vanaf nu gaat Ding geduldig, maar wel gedecideerd verder. 24.Lxf4 Tc8 25.Dc3 Pb8 (laat Pa7 toe met een insluiting van de toren!) 26.d5!? Ding wil zijn controle niet loslaten en pakt die toren dus niet op c8. Opvallend is overigens dat alles lijkt te winnen en dat Gukesh hier ongeveer elke zet a tempo eruit gooit terwijl Ding langzaam zijn tijdsvoorsprong kwijt begint te raken. Gukesh weet dat hij verloren staat, dus de tijd is wellicht het enige dat Ding nog in de weg kan staan. 26…Dd7 27.d6 De pointe van de vorige zet

Even genieten van deze stelling. Met wit heb je alles, met zwart niks. De directe dreiging is tegen de c7-pion, maar de eerder genoemde zwakten zijn er ook nog. Wellicht het grootste probleem van zwart is simpelweg dat de stukken absoluut niks kunnen.

27…c5 28.Pc7 Tf8 29.Lxe4 (eindelijk een cash-in, de eerste pion voorsprong) 29…Pc6 30.Lg2 Tcd8 31.Pd5 Pxd5 32.cxd5! (dringt de zwarte stukken nog verder terug en wint pion c5) 32…Pb8 33.Dxc5 Tc8 34.Dd4

Het is uit, echt helemaal uit. Ding maakt het af.

34…Pa6 35.Te7 Db5 36.d7 Tc4 37.De2 (ook leuk was 37.Dxc4! Dxc4 38.Te8!) 37…Tc2 38.Ld6 f6 39.Txg7 De killer move met het idee dat na 39…Kxg7 40.Lxf8 (schaak!) en daarna 41.d8D promotie.

Tijdens het commentaar kwamen de commentatoren natuurlijk superlatieven tekort voor Ding. Hierbij een greep “the old Ding’, “the new old Ding”, “back from the dead”, “an absolute hero” en “an absolute engine”.

Heerlijk, de score is weer gelijk. Morgen een rustdag. Wat gaan de laatste 2 klassieke potjes ons daarna brengen?

Hele partij met wat commentaar en varianten

Door naar de recensie:

Als jeugdspeler heb ik nooit veel gehad met het doorspelen van bekende of thematische partijen, noch met het naspelen van partijen van bekende schakers. Een schaakidool had ik ook niet. Ik wist nog net dat Euwe de enige Nederlandse wereldkampioen was geweest, maar je had me nooit moeten vragen naar zijn stijl of überhaupt een partij van hem. Een boekje over één van de Kasparov-Kapov matches herinnering ik me nog wel, maar meer de kaft dan de inhoud. Ik weet ook nog dat ik, samen met mijn vader overigens, een vrij beperkte blik had op het spel. We waren wellicht beiden beginners, maar de leus ‘1.d4 is remise’ herinner ik me nog goed. ‘Remise’, als in ‘je wilt niet winnen’. Want met 1.d4 was het onmogelijk om op winst te spelen, dat kon alleen met 1.e4. Uiteindelijk, toen ik voorbij de 2000-rating was gekomen, vond ik dat het voor mijn schaakontwikkeling misschien wel goed was om ook maar eens 1.d4 te gaan bestuderen. Ik speelde het een tijdje, won wonderbaarlijk ook nog wat potjes met die schuifopening, en stapte weer terug naar 1.e4.

En toen kwam corona. Ik weet niet hoe gemotiveerd jij/u was in die tijd om te trainen, maar bij mij zakte dat aanvankelijk nogal weg. Geen echte partijen meer kunnen spelen vond ik best een domper. Nu al die jeugdtalentjes oppoppen die tijdens corona 24/7 online geschaakt hebben, denk ik dat ik best wat meer had kunnen doen. Toch gebeurde er iets opvallends, voor mijn doen, tijdens corona. Ik vond Boris Spassky! Nouja, zijn partijen dan.

Want hoewel ik voor corona nog steeds amper aan partijstudie deed, bekroop me ook ineens de gedachte dat ik Karpov’s voorgangers niet kon benoemen. Ik begon dus maar met partijen door te spelen van de grote namen die Kapov voorgingen en zo kwam ik uiteindelijk bij Spassky. Ik begon bij zijn jonge jaren, zoals ik ook bij de andere wereldkampioenen had gedaan. En iets in zijn spel trok me aan. Iets flitsends, iets lomps, iets elegants. Maar ook iets menselijks en opvallend begrijpelijk. Waar bijvoorbeeld Tal me vaak volledig boven de pet gaat (en ik ben nog wel een 1.e4 speler!), leken Spassky’s aanvallen veel begrijpelijker. En toch ook zeker erg spectaculair!

Over Spassky

Spassky wordt vaak een all-rounder genoemd. Ik denk dat het wel klopt. Zijn spel is een mix tussen heerlijk aanvallen en soms heerlijk de tegenstander positioneel overspelen. Maar toch zit er iets principieels in, of misschien wel wat ongeduldigs. Naar voren betekent naar voren, geen getreuzel. Dat maakt hem, volgens commentatoren, ook een van de wisselvalligste wereldkampioenen. Dat trok me ook wel, om te zien dat hij in een superstelling gewoon een paar missers maakt waarmee hij niet verloor maar soms wel zijn voordeel kwijtraakte. Dan begon hij gewoon weer opnieuw met beter te schaken dan zijn tegenstander, om alsnog te gaan winnen. Vechtlust spat van zijn spel af.

Wist u overigens dat hij op jonge leeftijd beter was dan Tal en dat ze ongeveer even oud waren? Al ruim voor Spassky’s 20^e verjaardag speelde hij op topniveau mee. Het was daarom ook Spassky over wie er werd gedacht dat hij snel wereldkampioen zou worden. Uiteindelijk moest hij meerdere spelers voor laten gaan, waaronder jeugdrivaal Tal. Ten slotte was het Spassky die als laatste in de lange lijn Russen het stokje uit handen moest geven aan niemand minder dan de Amerikaan Bobby Fischer. En ja, daar kent iedereen Spassky natuurlijk van!

Over het boek

Het boek, dat ik dan uiteindelijk ook nog maar even ga bespreken, gaat overigens in op de verschillen tussen Fischer en Spassky. De jeugdresultaten komen, als je naar ratingprestaties kijkt, aardig overeen. Het algemene beeld dat heerst is dat Fischer een klasse apart was. Ach, wellicht was hij het ook. Maar Spassky was ook verschrikkelijk goed.

Het boek heeft centraal de resultaten van Spassky per jaar staan. Het neemt je dus ook mee per jaar, van de jonge jaren tot 1968, net voor het behalen van zijn wereldtitel. Dit is daarmee dus ook het eerste boek in een reeks, waarvan de volgende uiteraard de hoogtijdagen zullen bespreken. En vast ook het dieptepunt tegen Fischer. Het boek geeft best wat achtergrondinformatie om je als lezer mee te nemen en een kijkje te geven in de persoon van Boris Spassky. Je leert hem wat beter kennen, bijvoorbeeld dat hij best een moeilijke jeugd had. Meer ga ik er niet over zeggen.

Het boek pretendeert absoluut niet een volledige biografie te zijn. Boeken van uitgeverij Elk en Ruby gaan hier vaak dieper. Het boek over Romanovsky, waar ik eerder al eens een recensie over schreef, blies me in dat opzicht weg qua diepgang en onderzoek. Nee, centraal in dit boek staat het schaken en een overzicht geven van de resultaten per jaar. De partij(fragmenten) die gegeven worden zijn goed gekozen en voorzien van analyse en commentaar zonder dat dit te diep gaat. Iedereen kan de partijen daarom goed volgen. Spassky wordt ook niet op een voetstuk gezet, het commentaar is goudeerlijk als hij misgreep.

Fragmenten

Uiteraard moet ik nog wat partijfragmenten geven uit het boek! Dus daar gaan we!

Deze partij kende ik al, waarin een jonge Spassky de dan wereldtopper en bijna wereldkampioen Smyslov van het bord zet. En het oogt zo eenvoudig. Wat me trekt in deze partij is de verkeerde inschatting van Smyslov met betrekking tot het centrum, waar ruimte ligt. Spassky pakt zijn kans en neemt het bord in bezit. Leerzaam vind ik hoe hij zijn ruimtevoordeel vasthoudt en uitbreidt. De afronding mag er ook zijn. Al met al een gewoon een heerlijk potje!

En dan wat over die vechtlust. Deze kende ik nog niet! In onderstaande stelling staat Spassky met zwart slecht. Hij staat gedrukt met weinig uitzicht op kansen, wit is daarnaast al aan het aanvallen: verlies is aanstaande. Dus ja, wat moet je dan? Spassky speelde …Pc6?!?!. Door dat stuk weg te geven kreeg hij in ieder geval een sterk pionnencentrum en tegenspel. Zijn tegenstander, Averbakh, speelde aanvankelijk goed. Toch wist Spassky het zo complex te maken dat hij er een remise uitsleepte. Hij miste zelfs kansen om te winnen in het eindspel. Taimanov merkte achteraf op dat hij liever op zou hebben gegeven dan …Pc6 te hebben gespeeld. De hele partij geef ik er ook bij, maar zonder commentaar.

Hoewel dit uiteraard niet alleen voor Spassky geldt, valt het me op hoe vaak hij bereid was materiaal te geven voor bepaalde compensatie. Soms voor aanval en initiatief, soms uit noodzaak, soms omdat het simpelweg een betere stelling oplevert op basis van actieve stukken. Hier twee van de vele voorbeelden.

Deze eerste is een eindspel, de contouren van een (semi-)Slav (pionnen c6-b5-c4) zijn nog zichtbaar. Zwart speelt …Pd3+, waarna Spassky meteen de kwaliteit offert. De stukken van Spassky blijken superieur en na vele mooie paardsprongen (let op de ingesloten toren op c7!), wint wit de kwal terug. Het bleek voldoende om met de actieve stukken het ongelijke lopereindspel te winnen.

Het volgende voorbeeld tegen Geller is denk ik hoofdzakelijk goed rekenen van Spassky’s kant, maar wellicht zat er een punt waarop Spassky moest besluiten dat zijn stukken simpelweg te goed moesten zijn in combinatie met de open positie die arme witte koning. Veel spelers zouden het offer wellicht overwegen, maar zowel het doen als het correct uitspelen zijn een ander verhaal wat mij betreft. De hele partij is gegeven, vanaf zet 19 wordt het spannend en geef ik commentaar.

Al met al kan ik de partijen van Spassky erg aanraden! Ze zijn buitengewoon leerzaam en goed te begrijpen voor iedere schaker. Het commentaar in dit boek helpt daarbij!

Titel: Boris Spassky’s best games 1
Auteur: Tibor Karolyi
Aantal bladzijden: 338
ISBN: 9781784832001
Uitgeverij: Quality Chess
Gepubliceerd: 2024

Link naar onze recensenten met hun recensies