Schaken is goed voor het oudere brein. Sfeerbeeld van het NHSB-lenteveteranenkampioenschap van 2024, in wijkcentrum De Huesmolen in Hoorn.

Bij schaakvereniging Caïssa-Eenhoorn is men bezig om de schaaksport in te zetten in de strijd tegen dementie. Co Buysman, oud-voorzitter van de club uit Hoorn, heeft onderzocht hoeveel leden, oud-leden en overleden leden vanaf 65 jaar na de millenniumwisseling dement zijn geworden. Hij kwam tot een lijst met 99 namen en bij drie spelers was dementie vastgesteld. Het aantal ligt een stuk lager dan dat van de zorgorganisaties die zeggen dat één op de vijf mensen dement wordt.

Op de website van Alzheimer Nederland is te lezen dat het aantal mensen met dementie de komende jaren flink zal stijgen. Van 300.000 nu via 500.000 in 2040 naar 620.000 in 2050. Ook de dementiekosten – één persoon met dementie kost per jaar zo’n € 40.000 – gaan fors omhoog. Die bedroegen in 2015 6,6 miljard euro, in 2019 10,3 miljard euro en gaan naar 15,6 miljard euro in 2040.

Er is in de loop der jaren veel onderzoek gedaan naar het functioneren van de hersenen, ook in relatie met schaken. Zo moeten verschillende delen van het brein samenwerken om te kunnen schaken en die specifieke samenwerking leidt tot processen die een gunstige werking hebben op het wellicht voorkomen dan wel vertragen van dementie. Bij andere activiteiten – timmeren, koken, kruiswoordpuzzels oplossen, fitnessen, etc. – zijn andere samenwerkingsverbanden die niet dat effect geven. Bekende hersenspecialisten als Dick Swaab (neurobioloog) en Erik Scherder (hoogleraar neuropsychologie)  en anderen onderschrijven het belang van schaken om gezonde hersenen te houden.

Bij Caïssa-Eenhoorn is in de afgelopen kwart eeuw één op de 33 leden dement geworden. Co Buysman is benieuwd hoe dat bij de overige schaakverenigingen in Nederland zit en roept schaakvrienden van de clubs op om informatie daarover naar hem te mailen. Hij heeft eind 2024 uitgezocht welke leden, oud-leden en overleden leden van de Hoornse vereniging die voor 1960 zijn geboren dement zijn geworden. Zijn daar bij de andere Nederlandse clubs cijfers over bekend? Ook een algemene indruk (bijvoorbeeld, bij een club van zo’n vijftig leden: ,,Bij ons zijn in de loop der jaren flink wat oudere spelers dement geworden.’’ Of, bij een club van dertig leden: ,,Ik ken geen clubgenoten en oud-clubgenoten met dementie.’’) is welkom. Reacties kunnen worden gemaild naar: buysman.nan@quicknet.nl

Gilles Provoost met de gouden KNSB-speld, net boven het logo van Caïssa-Eenhoorn op zijn clubshirt.

Nietsvermoedend is hij zondagmorgen naar de speelzaal gaan. Business as usual, zo lijkt het. Gilles helpt al jaren mee als tafelleider van de jongste leeftijdsgroep en ook nu weer staat zijn stoel en ligt het papierwerk klaar. Een A4tje met de namen van de spelers en speelsters en een schema met het competitieverloop. Een aardig detail: Gilles gebruikt een eigen A4tje ter controle. Hij maakt voor elke ronde een kolom, waarin onderaan het puntentotaal staat. Na één ronde (met vier partijen) vier punten, na twee ronden acht punten, na drie ronden twaalf punten, enzovoorts. Als de kinderen van zijn groep uitzwaaien in het centrum of buiten spelen, checkt Gilles of alles klopt.

Na drie ronden is er een korte pauze. De Finbotx GP is het eerste toernooi van de Grand Prix-reeks van de Noordhollandse Schaakbond en biedt NHSB-voorzitter Jan Poland de mogelijkheid om de klassementsprijzen van het seizoen 2023-2024 uit te reiken. Dat is vaker bij Caïssa-Eenhoorn gebeurd. Maar de Alkmaarse preses laat de trofeeën nog even staan om iemand naar voren te roepen die veel voor het schaken heeft betekend, zowel op regionaal als op clubniveau. En dan valt de naam van Gilles. Jan Poland roemt zijn inzet voor het jeugdschaken ten behoeve van de NHSB en De Eenhoorn en later Caïssa-Eenhoorn en laat en passant ook weten dat Gilles verschillende bestuurlijke functies voor de bond en de vereniging heeft bekleed. Een daverend applaus klinkt in de speelzaal op de begane grond, als het lichtblauwe clubshirt wordt gesierd met de gouden KNSB-speld, opgeprikt door de voorzitter van de NHSB namens de Koninklijke Nederlandse Schaakbond.

Jan Poland, voorzitter van de Noordhollandse Schaakbond, prikt de gouden KNSB-speld op het clubshirt van Gilles Provoost.

De Finbotx GP wordt een geslaagde schaakdag. Veel kinderen komen voor het eerst naar een jeugdtoernooi en met 102 jongens en meisjes zitten de twee speelzalen behoorlijk vol. Er geldt een maximum van 128 deelnemers, meer ruimte is er niet.

De toernooicommissie mag twee Nederlandse kampioenen begroeten. Een klein half jaar geleden veroverden Noah Sosef (Voorschoten) en Zidan Kazi (DD) in Spijkenisse de nationale titels in respectievelijk de F- en G-categorie. Zij zijn ingedeeld in de hoogste groep van de zevende Finbotx GP, waar Jim de Wit (Philidor 1847) als oud-Nederlands jeugdkampioen – in 2022 – actief is. In die hoogste groep verdedigt Daan Heus (HWP) de wisselbeker, maar hij moet zijn meerdere erkennen in Sven Winter (Amsterdam West). De jonge Amsterdammer boekt zijn tweede succes in Hoorn, want anderhalve maand eerder zegevierde hij in groep B van het Oscar Romero Open Hoorns.

Het Zuid-Hollandse duo roert zich flink. Zo verslaat Zidan Kazi meteen al in de eerste ronde Sven Winter, die evenwel met zes zeges op rij overtuigend op de eerste plaats eindigt. Daan Heus verliest in de tweede ronde van hem en moet nog hard werken om in de prijzen te vallen. Dat lukt in zijn laatste partij, waarin hij zegeviert over Jim de Wit en op 4½ uit zeven komt. Het Friese talent eindigt op basis van de onderlinge resultaten – Armin Cubuk (Hoofddorp) en Noah Sosef hebben eveneens vier punten – als derde.

De beslissende partij om de eindzege van de Finbotx GP. Jim de Wit, talent van Philidor 1847 uit Leeuwarden, neemt het met zwart op tegen Sven Winter. Beide spelers hebben op dat moment vier uit vijf en voeren de ranglijst in groep 1 aan.

Sven Winter op weg naar een van zijn zes winstpartijen.

Uittredend NHSB-kampioen Martijn Monteban (rechts) en aankomend NHSB-kampioen Erik van den Doel wensen elkaar in de slotronde prettige partij.

Voor de organiserende vereniging Caïssa-Eenhoorn verliep de achtste editie van het weekendtoernooi uitstekend. Erik van den Doel was de favoriet en gedroomde winnaar en bovendien de eerste grootmeester die drie dagen aan het bord zat in de ruime aula. Twee jaar geleden was Emil Mirzoev de eerste GM-speler in de toen 72-jarige historie van het Open Hoorns, maar zijn optreden bleef beperkt tot één ronde. Gevlucht uit Oekraïne verbleef hij met zijn vriendin Olga Tribushnaya – ook actief in de hoofdstad van Westfriesland – in Duitsland. Op vrijdagavond, pal voor het begin van het toernooi, kregen de twee een telefoontje van de Duitse autoriteiten dat ze zich, vanwege de regelgeving, zaterdag moesten melden. Zo niet, dan kwam hun verblijfsvergunning in gevaar. Beiden speelden hun partij (Olga in groep B) om daarna hals over kop terug te rijden.

Het Open Hoorns trok voor het derde jaar op rij meer dan honderd deelnemers; een mooi aantal. De Westfriese regio is, in vergelijking met bijvoorbeeld Haarlem en omgeving, minder schaakminded dan elders in het gebied van de Noordhollandse Schaakbond. Net niet de helft van de NHSB-clubs werd vertegenwoordigd, waardoor vooral de schakers van elders voor de drie groepen van zo’n veertig man zorgden. Spelers van BSV (Blerick), Charlois/Europoort (Rotterdam), DD (Den Haag), Gardé (Soerendonk), Groninger Combinatie, Haagse SV, HMC (’s-Hertogenbosch), Krimpen aan den IJssel, Max Euwe (Enschede), Philidor 1847 (Leeuwarden), RSR Ivoren Toren (Rotterdam), Schaakhuis (Den Haag), SHTV (Den Haag), De Stukkenjagers (Tilburg), WSG (Winterswijk) en zelfs één uit Duitsland. Verschillende mannen waren met hun vrouw naar Hoorn gereden, hadden een hotel geboekt en op zaterdagmiddag een vrije ronde aangevraagd om de historische binnenstad en het havengebied te bezoeken.

Erik van den Doel komt uit Leiden dat ook een mooie binnenstad heeft en hij kon zich concentreren op zijn zes partijen. In 2012 was hij al eens in Hoorn geweest om deel te nemen aan het snelschaakkampioenschap van de Noordhollandse Schaakbond. Met een score van veertien uit vijftien deelde hij toen, in cultureel centrum De Huesmolen, de eerste plaats met titelverdediger Dimitri Reinderman.

Zijn klassieke debuut is hem goed bevallen. ,,Maar het was wel hard werken, vooral in de derde en vierde ronde. En de tweede partij was ook erg lastig. Ik had twee pionnen meer, al stond ik toen nog niet gewonnen.’’ De speler die al ruim een kwart eeuw grootmeester is, nam het zaterdagmorgen op tegen Michaël van Liempt (De Waagtoren, Alkmaar) die met origineel spel de verdediging voor de Leidse koning weghaalde. Wit ging door met aanvallende zetten en dat brak hem op. Twee lichte stukken en een toren konden elkaar op de koningsvleugel niet helpen na een dame-actie van Erik van den Doel die de kleine kwaliteit won en net voor een geforceerde dameruil ook de partij.

In de middagronde zat Jasel Lopez tegenover hem, op de plaatsingslijst zijn grootste concurrent. De Magnus-routinier nam snel het initiatief, maar de DD’er verdedigde zich goed. In het eindspel draaide het om een witte vrijpion op e5, in een toreneindspel met lopers van dezelfde kleur. Na een fase van manoeuvreren had de toernooifavoriet de juiste opstelling voor zijn stukken en kon hij de pion een veld opschuiven. Het leverde loperwinst op en op de 65^e zet zag de zwartspeler, met torenruil in aantocht in een voor hem verloren positie, van verdere tegenstand af.

’s Avonds ontbrak Ansh Jakhari (Charlois/Europoort) die ook op honderd procent stond en een bye had aangevraagd. Roger Labruyère werd de vierde opponent voor Erik van den Doel (zwart). Na het openen van de h-lijn kozen beiden voor de lange rokade. De hele koningsvleugel werd leeggeplukt en in een toreneindspel met ditmaal een wit paard contra een zwarte loper had de Leidse grootmeester opnieuw twee pionnen meer. De zware stukken werden geruild, maar door de sterke positie van de witte koning en zwarts dubbelpion op de c-lijn hield de outsider van Kennemer Combinatie stand: remise.

Erik van den Doel – Ansh Jakhari werd de vijfderondepartij. Met het onschuldig ogende 14. … f6 bracht de zwartspeler zichzelf in de problemen, omdat een veiligheidsroute voor zijn dame op g5 werd afgesneden. De reddingsactie kostte hem een pion. Met actief spel forceerde wit dameruil die een tweede pion opleverde en de verdediging van Ansh Jakhari onhoudbaar maakte. Twee zetten later gaf hij op.

Na de Rotterdamse C/E-speler stuitte Erik van den Doel in de slotronde op een Hoornse C-E-speler. Regerend NHSB-kampioen en Caïssa-Eenhoorn-troef Martijn Monteban had zich van een verrassende nederlaag op de openingsavond (tegen Leiderdorper David Sonneveld) knap hersteld en was met vier winstpartijen op rij naar de gedeelde tweede plaats gestegen. De topper op zondagmiddag stond in het teken van de NHSB-titel en de eindzege van het Oscar Romero Open Hoorns. ,,We hebben een koers in een koers’’, zou menig wielerverslaggever zeggen.

Naast het eerste bord werd Roger Labruyère – Jasel Lopez gespeeld, waarbij de witspeler ook meedeed in de strijd om beide eerste plaatsen. Na de witte lange rokade leverde de ontwikkelingszet 13. Lc4 moeilijkheden op, omdat na loperruil zwart met een doorschuivende c-pion de stelling afsloot om een aanval op de damevleugel in te zetten. Met 18. … c3 werd duidelijk dat de Kennemer Combinatie-speler nauwelijks kans had om verlies te voorkomen en de DD-routinier maakte het karwei kundig af.

Het partijverloop werd door de ‘buren’ in de gaten gehouden en wist Erik van den Doel dat hij met een halfje de dubbelslag in de wacht kon slepen. De speler die met het Nederlands team tweemaal Europees kampioen is geworden bouwde dezelfde solide verdediging op als in zijn partij tegen Roger Labruyère (lange rokade, dubbelpion op de c-lijn) en het evenwicht werd geen moment verstoord. Eerst gingen alle lichte stukken van het bord, daarna de torens om met zetherhaling de remise tegen Martijn Monteban veilig te stellen. ‘Hoorn’ staat nu ook op de lange lijst met toernooi-overwinningen.

De zetherhaling in beeld. Erik van den Doel laat zijn dame pendelen tussen d1 en d6 om de remise tegen Martijn Monteban en daarmee de dubbelslag in Hoorn veilig te stellen. De Caïssa-Eenhoorn-speler kijkt naar de verloren stelling voor de naast hem zittende Roger Labruyère.

Uit handen van NHSB-bestuurslid en clubgenoot Aart Strik ontvangt de kersverse kampioen van de Noordhollandse Schaakbond Erik van den Doel de wisselbeker. Naast de Leidse grootmeester staan Jasel Lopez (rechts) en Enrico Vroombout die met de niet zichtbare Martijn Monteban op de gedeelde tweede plaats zijn geëindigd.

Alle ongelukkige schakers zijn hetzelfde. Elke gelukkige schaker is gelukkig op zijn eigen manier.

Vijfendertig jaar geleden deed ik voor het eerst mee aan het Hoogovens schaaktoernooi. Samen met de bij sommigen misschien nog bekende – gestopte – Amsterdamse schakers Diederik van Rappard en Almar Sternau, en met Elwin Osterwald (die dit jaar ook meespeelde), reed ik mee in de auto van een clubgenoot van de Amsterdamse schaakclub MEMO. Het was het jaar dat Anand, toen nog een wonderkind, voor het eerst de hoofdgroep won.

Het jaar daarvoor, in 1988, was ik met mijn vader al wezen kijken in Wijk aan Zee. In het halletje van de Moriaan waren we bijna tegen Tal aangelopen: de legendarische achtste wereldkampioen stond daar ontspannen een praatje te maken met een gewone sterveling.

In mijn eerste jaar als deelnemer deed ik, net als nu, mee met de weekendvierkampen. Het ging niet goed. In de eerste ronde speelde ik, liefhebber van waanzin die ik toen al was, het Koningsgambiet, en zag mijn geofferde pion nooit meer terug. In de tweede ronde verloor ik na 8 zetten een pion en moest zestig zetten verdedigen voordat ik een genadehalfje kreeg. In de derde ronde won ik nogal gelukkig vanuit verloren stelling tegen de zwakste broeder van de groep.

In de jaren daarna deed ik nog af en toe mee, meestal met de weekvierkampen, maar ik ben nooit erg succesvol geweest in Wijk aan Zee. De meeste schaakliefhebbers schijnen er geïnspireerd te raken door de aanwezigheid van de vele grootmeesters en de onpeilbare intellectualiteit van de deelnemers. De schrijver en televisiebekendheid Godfried Bomans, die zelf ook schaakte en graag keek naar de grootmeesters op het podium, heeft er prachtig over geschreven. Mijn eigen hoogtepunt als bezoeker? Waarschijnlijk de fenomenale overwinning van Manuel Bosboom op Kasparov tijdens het snelschaaktoernooi van 1999 waar slechts enkele toeschouwers bij aanwezig waren.

Maar waar anderen zich opgetild weten door al dat denkvermogen, de prachtige traditie van erwtensoep en kneuterigheid en de schitterende lijst oud-winnaars, voel ik me eenzaam, verlaten en leeg in de kille sporthal waar de amateurs schouder aan schouder zitten en met plastic stukken moeten spelen, een sporthal die mij doet denken aan een allang gesloopt gymnastieklokaal in Amsterdam-Noord waar ik als jongetje van een jaar of acht een blauwe maandag elk weekend aan turnen deed, en nooit wat won.

Vrijdagavond, na drie uur spelen. Mijn hoofd is leeg. Ik sta goed, maar er komen geen zetten door, hoezeer ik ook probeer te denken aan mijn eerdere ontmoetingen op het schaakbord tegen enkele groten der aarde die dit jaar ook meedoen. Natuurlijk, het waren slechts blitz-potjes, maar hoeveel schakers kunnen zeggen dat ze tegenover drie van de veertien spelers uit de Masters-groep gezeten hebben (Abdusattorov, Van Foreest en Warmerdam) en, ooit, als je royaal telt, anderhalf punt gescoord hebben? Het mag niet baten. Ik mis de winst en moet in remise berusten.

Zaterdagmiddag, de tweede ronde. Okee, gisteren heb ik dan dommig de winst uit handen gegeven, maar vandaag voel ik dat het gaat lukken. Ik speel een nieuw concept van de modernste cloud-engines, sta goed, mijn aanval is moordend, mijn tegenstander hangt in de touwen. Het is een kwestie van rustig blijven. Ik doe een zet… en zodra ik loslaat besef ik dat ik een heel andere zet van plan was. Een betere zet, een logischere zet, een oneindig veel natuurlijkere zet. Een zet waarvan mijn tegenstander na afloop toegaf dat hij er bang voor was, en dacht dat het de winnende was. Maar ik doe hem niet. Ik doe een andere. “Waarom speel je een zet niet?” was de titel van een artikel uit 1965 van J.H. Donner. Het antwoord moest hij schuldig blijven. “Ik was jong, ik weet het niet meer.”

Jong? Eind vorig jaar werd ik vijftig. Een van de charmes van schaken is altijd geweest dat het jong en oud verenigt, en nergens is dat meer zichtbaar dan in de grote speelzaal van de Moriaan. Ik heb er Johan van Hulst zien spelen (die de grote Lasker nog ontmoet had) en de oude Jan van Eybergen, broederlijk verenigd in dezelfde zaal met een piepjonge Peter Leko, een Judit Polgar, een Magnus Carlsen. Maar het lijkt wel alsof de schakers hier steeds jonger worden. Waar zijn de honderdjarigen, de krasse knarren, de wondergrijsaards?

Van onze club spelen de jeugdige talenten Bas de Boer en Mason Brouwer in de hoogste groepen, en ze doen het prima. Zelf zit ik gezellig tussen Gilbert Vrancken, Alexander Geerts en oud-Eenhoorn speler Jerrel Thakoerdien – leeftijdsgenoten, als ik aardig ben voor mezelf – maar in mijn groepje (2D) zitten alleen maar spelers die minstens twintig jaar jonger zijn dan ik.

Na mijn onverklaarbare hersenkronkel slaat de aanval opeens niet meer door. Mijn tegenstander neemt het initiatief knap over, wint een kwaliteit en begint zelf een mataanval. Zoals alle schakers die verliezen omdat ze niet de zet speelden die ze wel zagen, maar om de een of andere reden toch niet deden, zo ben ook ik na afloop even de meest ongelukkige man op aarde. ,,Er zijn’’, zei Donner ooit in een interview vlak nadat hij verloren had, ,,in de taal geen woorden om de walging en zelfhaat weer te geven die de schaker bevangen wanneer hij een partij verloren heeft door een blunder.’’

Zeker, er is vrijwel direct al troost. Een Texels biertje, een fijne groep clubgenoten met aanhang, een gezellige avond met goed eten, mooie analyses en hilarisch snelschaak. Op zondag komen een aantal oude bekenden kijken en hun morele steun betuigen. Ik moet ze teleurstellen: een snelle remise. De fut is eruit. Het heilige vuur is even weg.

Caissa is een wrede godin, dat is bekend. Onmetelijk groot is het kerkhof van schakers die gestopt zijn omdat ze niet meer konden tegen het verliezen. Onbetekenende amateurs, veelbelovende talenten en gearriveerde topspelers: allemaal konden ze niet meer tegen de spanning, de zelfhaat en de pijn van het gekrenkte ego: ook oud-winnaars van het toernooi. Botwinnik stopte. Salov stopte. Kasparov stopte. De gedachte komt ook in mij op na afloop van de laatste ronde. Is dit het einde? Hoe krijg ik de liefde voor het edele spel weer terug?

Als ik zondagavond naar buiten loop zie ik in de verte, net boven de duinrand uit, de oranje vlammen uit de fabriekspijpen van de hoogovens komen. Het heilige vuur van Tata Steel. En ik denk ik terug aan mijn allereerste bezoek aan Wijk aan Zee, zesendertig jaar geleden. Weer kom ik met mijn vader de Moriaan binnen. Daar in de hoek staat hij: de Tovenaar van Riga.

Op 28 mei 1992 speelde Tal in het snelschaaktoernooi van Moskou tegen Kasparov, toen op de toppen van zijn kunnen. De Letse grootmeester was al ernstig ziek, maar schaken was nog steeds zijn lust en zijn leven. Een unieke speler met een unieke schakersmentaliteit. Schaakverslaafde pur sang. In een scherpe Siciliaan pleegde hij, liefhebber van waanzin die hij tot het laatst was, nog één keer een klassiek paardoffer op d5. Hier speelde iemand die nog lang de grip niet verloren had. Drie zetten later nam Tal de felicitaties van de regerend wereldkampioen in ontvangst. Een maand later overleed hij, vijfenvijftig jaar oud.

Bij thuiskomst loop ik naar de boekenkast en haal er The Life and Games of Mikhail Tal uit. Ik sla het open op een willekeurige bladzijde en lees woorden die de rest van de avond als een gong in mijn hoofd blijven nagalmen: ,,I simply played chess and gained pleasure from it.”

Schaken in Hoogkarspel. Acht spelers zitten rond 1930 aan de borden in vermoedelijk café De Landbouw.

Dat gegeven was voor Ruud Hoogenboom, Ed Hornick en Gerard Broersen mede aanleiding om het boek ‘125 jaar schaken en dammen in Hoogkarspel en Westwoud’ te schrijven. Vijftig jaar geleden werd in buurdorp Westwoud De Schalmloper opgericht. Na fusies met eerst Degona (Venhuizen) en later Revanche (Wervershoof) heet de vereniging tegenwoordig Degoschalm/Revanche. De besturen van de schaakclubs uit Hoogkarspel en Westwoud kwamen in 2008 op het idee om een jaarlijkse wedstrijd te spelen: de Drechterland Derby, vernoemd naar hun gemeente. Maandagavond werd het derde lustrum gevierd met de uitreiking van het eerste exemplaar van het boek dat is uitgegeven door de Stichting Historisch Hoogkarspel-Westwoud.

De auteurs. Vlnr Ed Hornick, Ruud Hoogenboom en Gerard Broersen. Op de achtergrond zitten de spelers in de entree van het gemeentehuis klaar voor de Drechterland Derby.

Die Drechterland Derby is een van de vele initiatieven uit de schaakhistorie van beide plaatsen. Destijds bedacht om via een speciale match de publiciteit te zoeken om zo een halt toe te roepen aan het teruglopende ledenaantal. De Hoogkarspelse schaakclub Torenhoog en Degoschalm/Revanche treffen elkaar steeds in het najaar op een maandagavond in het gemeentehuis van Drechterland. Gelijktijdig is er dan een vergadering van de gemeenteraad en dankzij die combinatie krijgt de burgemeester de uitnodiging om de eerste zet uit te voeren. Jarenlang heeft Michiel Pijl dat gedaan, maar de voormalig jeugdschaker is per 26 september j.l. burgemeester van Medemblik en ging de invitatie naar Drechterlands waarnemend burgemeester Pieter Dijkman.

Ruud Hoogenboom (midden), van de Stichting Historisch Hoogkarspel-Westwoud, heeft zojuist het eerste exemplaar van ‘125 jaar schaken en dammen in Hoogwoud en Westwoud’ overhandigd aan de Hoornse schaakhistoricus Co Buysman. Links waarnemend burgemeester Pieter Dijkman die even later de eerste zet in de Drechterland Derby zal uitvoeren.

De derby begint met een minuut stilte om de twee dagen eerder plotseling overleden Piet Haakman te herdenken. De 74-jarige schaakliefhebber uit Grootebroek kon vooral genieten van een goede stelling of een mooie zet, winnen en verliezen waren voor hem niet belangrijk. Degoschalm/Revanche-penningmeester Gerard Broersen vraagt dan ook om in zijn geest te schaken. En dat gebeurt op de twaalf borden.

Schakend Nederland heeft in de afgelopen twee eeuwen vele honderden gezelschappen en verenigingen gehad. In talrijke steden en dorpen zijn ze opgericht en opgeheven en er zijn weer nieuwe clubs gekomen. Hoogkarspel maakt daar geen uitzondering op. In het Tijdschrift van den Nederlandschen Schaakbond van april-mei 1898 wordt schaakclub Boer gemeld als nieuw lid. ‘Om de grooten ’s winters van tijd tot tijd een aangenamen en soms ook nuttigen avond te bezorgen’, schrijft de columnist van ‘Praatjes uit Hoogkarspel’ zeven jaar later in de Enkhuizer Courant en noemt in een opsomming van activiteiten in het dorp een gemengde zangvereeniging, een rederijkerskamer, een gymnastiek- en schermvereniging, een departement van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen, een afdeling van Het Witte Kruis en de schaakclub ‘genaamd Boer’.

Waarschijnlijk heeft Boer niet lang bestaan. Opvallend is dat rond 1890 verschillende Hoogkarspelse schaakliefhebbers oplossingen sturen van probleemstellingen in diverse kranten. Dan is er een gat van een kleine dertig jaar. Vanaf 1930 wordt het zoeken naar het ‘mat in twee’ weer populair in het Westfriese dorp en dat valt vrijwel samen met een hernieuwde belangstelling voor het spelen bij een schaakvereniging. Begin 1933 is er een katholieke schaakclub die eerst Hoogkarspel wordt genoemd, eenmalig SLD, daarna lange tijd Schaaklust en in de periode maart 1935-juni 1938 DEZ. Het gaat steeds om dezelfde club die op 19 januari 1948 het 15-jarig bestaan viert.

In het verzuilde Nederland is, vooral door toedoen van Max Euwe (eind 1935 wereldkampioen), schaken een gewilde sport. Oostelijk Westfriesland is een rooms-katholieke regio en als in 1938 de Rooms-Katholieke Westfriesche Schaakbond wordt opgericht – zes jaar eerder is de neutrale Westfriesche Schaakbond ontstaan, met verenigingen uit voornamelijk de steden – zoeken clubs in de dorpen Nibbixwoud, Wognum, Zwaag, Zwaagdijk, Hoogkarspel, Lutjebroek, Grootebroek en Bovenkarspel aansluiting. Ze spelen bondscompetitiewedstrijden, er is een persoonlijk kampioenschap, een jaarlijkse schaakdag en de gewone clubcompetitie. Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog komt er een einde aan die activiteiten.

Na 1945 is er nog een korte opleving van het RK schaken, maar snel komt er in sportend Nederland meer eenheid. Kleine bonden verdwijnen, veel sporten krijgen één grote bond. De neutrale Westfriese schakers sluiten zich aan bij de Noordhollandse Schaakbond, een van de KNSB-afdelingen. Een enkele katholieke schaker gaat mee. In Westfriesland loopt het tot de jaren zeventig bepaald niet storm voor het schaken. Aartswoud, Caïssa (Hoorn), KTV (Enkhuizen) en Schaaklust (Andijk ) zijn de enige regionale verenigingen in de NHSB-competitie. Zijn het de successen van het opkomend talent Jan Timman of is het de roemrijke WK-match tussen Bobby Fischer en Boris Spassky (met een belangrijke rol voor FIDE-president Max Euwe), ineens gaat het hosanna met het Westfriese schaken. In 1978 – Timman wint in Amsterdam het IBM-toernooi, het is het laatste jaar van Euwe als leider van de wereldschaakbond – spelen Aartswoud, Caïssa en Schaaklust samen een record aantal bondswedstrijden en doen ook Attaqueer (Nibbixwoud), De Groene Zes (Bovenkarspel), Medemblik, De Schalmloper (Westwoud) en SVU (Ursem) mee.

Hoogkarspel heeft sinds 1 september 1970 weer een schaakclub. Eerst DSH (Dam- en Schaakvereniging Hoogkarspel geheten, later SVH (Schaakvereniging Hoogkarspel) en tenslotte Torenhoog. De eerste jaren zijn mager, maar dat verandert als Piet Buikstra zijn entree in Westfriesland maakt. Afkomstig uit het westen van Friesland (Bolsward) krijgt de onderwijzer een baan op de Sint Agnesschool. In zijn eerste seizoen (1977-1978) kroont hij zich tot clubkampioen en geeft schaakles aan kinderen. En passant is hij ook tot voorzitter van de club gekozen. Een jeugdafdeling wordt gevormd en binnen een jaar telt die twaalf kinderen. Dat aantal groeit fors. Op 21 mei 1988 worden door aan de Torenhoog-jeugd 39 schaakdiploma’s uitgereikt en zijn er meer jongens en meisjes lid dan senioren.

Het verenigingsleven in Westwoud krijgt in 1971 een impuls met de bouw van dorpshuis De Schalm. Er wordt op 16 oktober 1972 een bijeenkomst gehouden om schaakliefhebbers te verenigen. In het bestuur zit onder meer de latere KNSB-arbiter Job Bueno de Mesquita, verhuisd van Amsterdam naar het Westfriese dorp. Aanvankelijk is het enthousiasme groot en de club krijgt een jeugdafdeling met meer dan twintig kinderen, maar De Schalmloper groeit niet zo sterk als Torenhoog en er wordt enkele keren gedacht aan en gesproken over een fusie. Met name over het bepalen van de speelzaal en de speelavond zijn de meningen verdeeld.

Eind jaren negentig komt de fusie er toch, maar niet met de Hoogkarspelse vereniging. Degona uit Venhuizen, in 1964 opgericht, heeft eveneens te maken met een dalend ledenaantal. Beide clubs gaan verder als Degoschalm. Revanche (Wervershoof) heeft andere problemen. Na enkele veranderingen van speelzaal kan het terecht in café De Hoek. Dat wordt verkocht en de nieuwe eigenaar heeft een andere bestemming voor de dinsdagse speelavond. Er is al een samenwerkingsverband met het ook op dinsdag spelende Degoschalm en met ingang van het seizoen 2018-2019 worden de bondswedstrijden gespeeld onder de naam Degoschalm/Revanche. In het najaar van 2021 wordt Revanche als vereniging uitgeschreven en leeft de naam voort in de combinatie met Degona en De Schalmloper.

Er zijn in het hart van oostelijk Westfriesland veel bijzondere schaakevenementen geweest. Zo heeft Torenhoog een junior/seniortoernooi gehad, waarbij de jeugd opa, oma, buurvrouw, buurman  of een willekeurige persoon mag vragen een duo te vormen. Hoogkarspel en Westwoud zijn nog steeds de plaatsen voor het kerst- en een week later oliebollentoernooi, met snelschaakpartijen. Ook het open kampioenschap van Drechterland, in mei, wordt in beide dorpen gehouden.

In de verkiezingskrant van Drechterlands Belang van maart 1990, uitgegeven in verband met de naderende gemeenteraadsverkiezing, staat een wervende tweekolommer over Torenhoog. Ludiek is het afscheid van Piet Buikstra als voorzitter. Hij daagt in 1993 zijn Bolswardse jeugdvriend Gerrit Stornebrink, voorzitter van Westergoo, uit voor een clubwedstrijd op de veerboot Enkhuizen-Stavoren. Torenhoog verliest die met 2-14.

Het zevende lustrum van de Hoogkarspelse vereniging krijgt extra aandacht door de burgemeestersmatch Tonny van der Vondervoort – Roy Ho Ten Soeng. Beiden zitten op het Raadhuisplein op een scheidsrechterstoel van tennisvereniging Santana. De partij op een bord van vier bij vier meter krijgt een ideale ontknoping. De witspeelster vindt tegen de eerste burger van de gemeente Venhuizen vanuit de hoogte met een toren de matzet.

Voor de jeugd is er op de veertigste verjaardag een onderwaterschaakwedstrijd. Op 5 juni 2010 worden in het diepe gedeelte van het Streekbad in Hoogkarspel 32 witte en 32 zwarte tegels van het Streker Tegelhuis neergelegd en moeten spelers van twee teams om beurten duiken om de verzwaarde schaakstukken van dertig centimeter te verplaatsen. Een week later spelen twee wethouders, Luzette Wagenaar-Kroon en Dirk te Grotenhuis, rond de klokkentoren van de Nederlands Hervormde kerk een rapidpartij van dertig minuten. De secondanten Ed Hornick en Paul Deken mogen vijf keer hulp bieden. Met nog slechts enkele seconden op de klok voor beiden maakt de witspeelster een misgreep een verliest.

Eind 2016 worden in Hoogkarspel een aantal Syrische vluchtelingen opgevangen. Zij verblijven in sporthal De Sluis, dat naast ijsbaankantine De Deurlouper (de speelzaal van Torenhoog) staat. Verschillende clubleden lopen enkele tientallen meters door om partijen met hen te spelen om zo de gedachten te verzetten. Een schaakster uit Chili, die drie jaar later een stage op het Martinuscollege in Grootebroek volgt, is welkom op de clubavonden, als zij haar schaakritme wil vasthouden.

Na burgemeester tegen burgemeester en wethouder tegen wethouder is er in 2020 een burgemeester-wethoudermatch. Die wordt gespeeld op het voor de bibliotheek neergelegde openluchtschaakbord van 1,7 bij 1,7 meter. B en W staat ook voor black en white, al heeft burgemeester Michiel Pijl de witte stukken en wethouder Jeroen Broeders de zwarte. De witspeler beschikt over de nodige schaakervaring en zegeviert.

De B en W-match van 2020. Burgemeester Michiel Pijl, voormalig jeugdschaker, denkt na over een zet tegen wethouder Jeroen Broeders.

In Westwoud zijn er vooral veel simultaanwedstrijden geweest. Noord-Hollandse toppers als Nico Hauwert, Peter Doggers, Ron Deen en Ardjan Langedijk hebben het in hun eentje opgenomen tegen een meerderheid aan Schalmlopers. Bijzonder was het optreden van grootmeester John van der Wiel die in 1996 veertig partijen wint en drie keer remise moet toestaan. Niet minder bijzonder is de komst van de 14-jarige Machteld van Foreest eind 2021 naar Westwoud. De Groningse is meervoudig Nederlands jeugdkampioene en speelt simultaan tegen dertien opponenten. De verenigingen die in De Schalm hun thuishaven hebben, mogen ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van het dorpshuis een activiteit organiseren en Degoschalm/Revanche maakt een geweldige keuze. Een jaar later zal de chessqueen zich tot jongste nationaal seniorenkampioene kronen. In Westwoud laat ze al iets van haar kwaliteiten zien; ze wint elfmaal, boekt één remise en verliest van Rob van Gageldonk, kampioen van de organiserende club.

Ondanks alle inspanningen om het schaken te promoten zijn Torenhoog en Degoschalm/Revanche anno 2023 geen grote schaakverenigingen. In het boek staan de namen van een groot aantal jeugdspelers en schoolschakers, maar slechts een enkeling is nu nog actief op de 64 velden. Wel groeit weer de interesse bij jongeren om te schaken. Daarnaast komt er naast De Schalm een multifunctionale accommodatie met een basisschool, kinderopvang en een ruimte voor het jeugdwerk. Mogelijk dat in Westwoud de schaakvereniging dan wordt herontdekt.

Eri s veel gebeurd in schakend Hoogkarspel en Westwoud, daar kun je een boek over schrijven. Dat hebben Ruud Hoogenboom, Ed Hornick en Gerard Broersen, bestuursleden van respectievelijk de Stichting Historisch Hoogkarspel-Westwoud en de schaakverenigingen Torenhoog en Degoschalm/Revanche ook gedaan. Het eerste deel, de eerste 23 van de in totaal 188 pagina’s, gaat over de damsport in beide dorpen. In het fraaie themaboek, een uitgave in de reeks ‘Rondom de Grenspaal’, staan veel foto’s. Uniek is die van acht schakers, die rond 1930 in vermoedelijk café De Landbouw in Hoogkarspel aan het bord zitten.

Het boek ‘125 jaar schaken en dammen in Hoogkarspel en Westwoud’ is te bestellen via de website van de Stichting Historisch Hoogkarspel-Westwoud: ‘www.shhw.nl’ (naar ‘publicaties’ en naar ‘overzicht van onze themaboeken’). De kostprijs is € 15, exclusief verzendkosten.

Topdrukte bij de topborden van het Eeuw-ig Schaak-toernooi van het 100-jarige Caïssa-Eenhoorn.

De Hoornse schaakgeschiedenis omvat ruim tweehonderd jaren, maar in clubverband begint het serieus te leven vanaf 15 januari 1923. De dag van de oprichting van Caïssa dat in Tot In- en Uitspanning (1825), de Hoornsche Schaakclub (1895) en de Hoornsche Dam- en Schaakclub (1908) als voorgangers heeft gehad. Verleden – maar dan veel recenter – en heden komen deze zaterdag samen in De Kreek, waar tal van oud-leden meedoen aan de schaakpartijen met een totale bedenktijd van honderd minuten per speler of langskomen om met voormalige clubgenoten herinneringen op te halen.

Schaakvereniging De Pionier uit Abbekerk is vlak voor de corona-uitbraak opgeheven – heeft zo’n dertig jaar bestaan – en genoot grote bekendheid met haar Anders dan Anders-toernooi. Negen rondjes met wisselende speelduur, traditioneel op tweede paasdag. ‘Anders dan Anders’ herleeft in De Kreek. Arnold Velthuis, bedenker van de unieke formule, is aanwezig als gastspeler en maakt zijn toernooi nu van de andere kant mee: niet als organisator, maar als deelnemer. Het is al snel het streven van de jubileumcommissie geweest om het 100-jarig bestaan van Caïssa-Eenhoorn te vieren met een bijzonder evenement en Arnold vond het een eer dat zijn idee daarvoor is gebruikt. Dat de combinatie van snel- en rapidschaken populair is, blijkt uit het deelnemersveld. Het heeft geen moeite gekost om het maximum aantal van honderd senioren te bereiken. Zij krijgen gedurende de gehele dag honderd minuten bedenktijd: respectievelijk partijen van vijf, tien, vijftien en twintig minuten en na de lunchpauze nogmaals.

Hier worden oude koeien uit de sloot gehaald. Nico Hauwert (oud-speler van Caïssa en oud-speler van De Eenhoorn) praat bij met Dimitri Reinderman, voormalig talent van Caïssa. Links Peter van den Brink, schaakvriend van de grootmeester, voor Aruba olympiër en clubkampioen van Caïssa-Eenhoorn.

Met een slag op een grote gong wordt het begin van iedere ronde aangekondigd, terwijl gaandeweg de dag in de sporthal en bij de bar de sfeer van een reünie steeds zichtbaarder wordt. Even kijken hoe de teamgenoten van vroeger het nu doen om daarna met een drankje in de hand over de ‘goede oude tijd’ te praten. Dat laatste gebeurt vooral tijdens de receptie, waarop vertegenwoordigers van de Koninklijke Nederlandse Schaakbond (bestuurslid Erik Mijnheer), de Noordhollandse Schaakbond (voorzitter Jan Poland) en bevriende verenigingen als Aartswoud, Attaqueer en Heerhugowaard mooie woorden en cadeaus voor de jarige job hebben. Het hoogtepunt wordt de speech van de Hoornse sportwethouder en loco-burgemeester Dick Bennis. In de middaguren is hij langsgekomen om sfeer te proeven, met de ambtsketen om (,,Dat gebeurt niet alle dagen’’) verraadt hij dat er iets plechtigs gaat gebeuren. Dick Bennis praat over de historie en het heden en de rol van Caïssa-Eenhoorn in de Hoornse samenleving. Samenwerking heeft hij hoog in het vaandel staan en de fusie van Caïssa en De Eenhoorn in 2012 is in zijn ogen een sterke zet geweest. Ook de verbinding met de jeugd en het onderwijs, verwijzend naar het Open Hoorns dat in de Oscar Romeroschool een groot Noord-Hollands schaaktoernooi is geworden, prijst de politicus. Namens de gemeente Hoorn overhandigt hij voorzitter Robbert van Dijkhuizen de Eenhoornzegel, een blijk van waardering voor jubilerende verenigingen op allerlei terreinen. Om stijlvol te vervolgen met te zeggen dat ‘het Zijne Majesteit heeft behaagd om de schaakvereniging Caïssa-Eenhoorn de Koninklijke Erepenning toe te kennen’. Een prachtige waardering voor de liefhebbers van de royal game, zoals chess internationaal vaak wordt genoemd.

Robbert van Dijkhuizen, voorzitter van Caïssa-Eenhoorn, heeft uit handen van de Hoornse loco-burgemeester Dick Bennis namens Zijne Majesteit de Koninklijke Erepenning en namens de gemeente de Eenhoornzegel gekregen.

Het jubileumtoernooi heeft een mooi deelnemersveld en in de hoogste groep lijkt het wel een beetje op Caïssa-Eenhoorn versus ‘de rest van de wereld’. Namens de organiserende vereniging leveren Peter Doggers, Robin Duson, Nick Manshanden, Joseph Molenaar, Arne Moll, Abel Romkes, Henk-Jan Visser en Daan Zult alsmede de oud-clubgenoten Farhad Mukhtarov, Sjoerd Plukkel, Dimitri Reinderman en Jerrel Thakoerdien strijd op de 64 velden. Het levert talrijke amusante clubpartijen op, maar ondanks het numerieke overwicht – twaalf tegen acht – gaat de eindzege naar de coming man van het Noord-Hollandse schaken: Colin Stolwijk. Als zesde geplaatst houdt de NK-ganger van het Schager Magnus alle titelhouders achter zich. Erkende snel- en rapidschaakspecialisten als Dimitri Reinderman en Hing Ting Lai belanden op de tweede en derde plaats.

Colin Stolwijk (rechts) denkt na in zijn partij tegen Henk-Jan Visser, terwijl naast hem twee favorieten elkaar treffen: Dimitri Reinderman (zwart) en Hing Ting Lai.

Colin verslaat in de derde ronde (15 minuten) Hing Ting, terwijl Dimitri de dag met een 5-minutenremise tegen Henk-Jan Visser is begonnen. De Amsterdamse derby van twintig minuten levert een prooi op voor de NHSB-kampioen in die discipline, waardoor de grootmeester anderhalf punt achterop raakt bij de koploper. Dimitri Reinderman is als talent opgegroeid bij de Hoornse club en even terug op het oude best brengt hij meteen na de pauze de spanning terug met zijn snelschaakwinstpartij tegen Colin Stolwijk. Voor de Heerhugowaardse topper – die zijn voorsprong ziet slinken tot een half punt – blijft het bij die ene nul. Gelijktijdig wordt Hing Ting Lai verrast door de Russische internationaal meester Mansur Gilmanov en ook de titelhouder van schaakclub Purmerend lijdt daarna geen averij meer. Net als Dimitri die zijn halfje meer dan Hing Ting vasthoudt.

In de slotronde wint Colin Stolwijk met wit van Daan Zult en stelt daarmee zijn eindzege veilig.

Rinus van de Krol, voorzitter van de jubileumcommissie, overhandigt de beker voor de eerste prijs aan Colin Stolwijk.

In de hoogste jeugdgroep zegeviert Jelle Kop. Het talent van HWP (Haarlem) blijft in de vierde ronde op remise steken tegen Rajeev Pareddy (Hoofddorp). De twee winnen hun overige partijen, waarna de weerstandspunten de doorslag geven.

Een van de opvallendste deelnemers is Richard Gooijers. De Heerhugowaard-speler is blind en neemt regelmatig deel aan toernooien. Naar eigen zeggen vielen zijn prestaties in het recente Tata Steel-toernooi tegen (anderhalf punt in de tienkampengroep 8B), maar in Zwaag scoort hij vijftig procent. Vooral door zijn behendigheid in het snelschaken dat hem drie van de vier punten oplevert.

Richard Gooijers (links) voert zijn zet op een eigen schaakbord uit en is benieuwd wat Gerard Broersen (Degoschalm/Revanche) zal doen. George Tadrous, clubgenoot van de zwartspeler, kijkt toe.

Het jubileumevenement heeft als naam Eeuw-ig Schaak-toernooi gekregen en het is ook de bedoeling van Caïssa-Eenhoorn om het eeuwig schaak voor Hoorn te behouden. Het lijkt erop dat de eerste stap na afloop van het buffet, in de gebruikelijke speelzaal van de club, is gezet. De sporthal moet nog worden opgeruimd en er volgt een oproep aan vier jeugdspelers om mee te helpen. Direct staan er acht op. Met de Hoornse schaaktoekomst zit het wel goed.

Hebert Pérez García, in de Hoornse Oscar Romeroschool zittend bij de uitspraak van de aartsbisschop uit El Salvador.

Verloofde Ichelle blijft een weinig achter, doet het eveneens prima en eindigt in groep C – met een veld van 52 schaakliefhebbers – in de top tien: negende. De Bergense familie Dekker is sterk vertegenwoordigd, want naast Jasper in groep A speelt vader Albert mee in groep B. Rick Lahaye moet dan ook heel wat partijen in de gaten houden.

Hoorn levert hem zijn derde toernooizege op rij op. Begin augustus triomfeert de speler van Discendo Discimus op het open kampioenschap van Nederland (waardoor Caïssa-Eenhoorn er in de eregalerij van het Open Hoorns weer een klinkende naam bij heeft), half augustus eindigt hij op de eerste plaats van het open toernooi van Feffernitz in Oostenrijk – de hele schakende schoonfamilie is actief dicht bij het drielandenpunt met Italië en Slovenië, met voor Ichelle een gedeelde tweede plaats in de B-groep – en eind augustus staat zijn naam bovenaan op het weekeindetoernooi van de vereniging die begin 2023 haar 100-jarig bestaan viert.

De Rotterdammer kijkt na die hattrick dan ook tevreden terug. ,,De laatste tijd heb ik goede partijen gespeeld. Geef weinig kansen weg. Het winnen van het open Nederlands kampioenschap vond ik wel mooi. In de historie van Dieren sta ik nu in een rijtje met een aantal sterke winnaars. Maar ik ben geen Nederlands kampioen, wel een top 50-speler in Nederland.’’

Met twee IM-normen op zak speelt hij de zomertoernooien om die beslissende derde te halen. ,,Dan moet je wel tegen voldoende titelhouders spelen en dat is nog niet gebeurd.’’ Met Thomas Waanders schreef hij het boek ‘Grenzen verleggen’. ,,Dat gaat over wat wereldkampioenen doen om succes te halen. Topsporters focussen zich op het proces, niet op resultaten. Als schaker moet je je focussen op het vinden van de beste zet, niet op de uitslag van de partij. Als je zelf een heel goede partij speelt en de tegenstander doet dat ook, dan kun je jezelf niets kwalijk nemen.’’

Een mix van ervaren krijgers op de 64 velden en aanstormend talent neemt in de drie dagen in Hoorn tegenover Rick plaats. Zo begint hij vrijdagavond tegen de 78-jarige Peter Holscher, veelvoudig deelnemer aan het Open Hoorns. ,,Dat was een moeilijke partij, hij verweerde zich kranig.’’ Na zo’n twintig zetten zijn alleen de paarden geruild, maar als er meer ruimte op het bord ontstaat, wordt een isolani op de e-lijn een doelwit voor de DD-speler. Die beperkt de mogelijkheden voor zijn opponent. De latere kampioen (met zwart) slaat op de andere flank toe en werkt in een eindspel van vijf om zes pionnen toe naar een stelling, waarin promotie van de h-pion niet te voorkomen is.

Rick Lahaye opent de slotdag met de topper tegen Arthur de Winter, ook in Dieren een grote concurrent. Hun onderlinge strijd eindigde daar in remise. Het 14-jarige talent uit Nieuw-Vennep haalde op het open NK zijn eerste IM-norm en had een paar weken eerder het kampioenschap van de Schaakbond Groot-Amsterdam gewonnen. In Hoorn moet hij genoegen nemen met een gedeelde tweede plaats, met een half punt achterstand dankzij een verliespartij tegen de Zuid-Hollandse routinier. Als zwartspeler kiest Arthur voor een kwaliteitsoffer met pionwinst. Het draait uit op een dame-eindspel plus toren contra een paard dat te laat een actieve rol krijgt.

De 38-jarige Rotterdammer handhaafde zich met Spijkenisse op het nippertje in de eerste klasse (met een persoonlijke score van acht uit acht) en zal komend seizoen zijn krachten geven aan het roemrijke DD dat met negen overwinningen naar de eerste klasse is gepromoveerd. Op 1 april staat de wedstrijd DD – Spijkenisse op het programma.

Caïssa-Eenhoorn kan terugkijken op een geslaagd weekeindetoernooi. Voor de vierde keer op rij wordt het deelnemersrecord verbeterd; ditmaal zijn er 142 schakers. Voor het eerst in de 72-jarige historie van het kampioenschap heeft een grootmeester zich aangemeld, al blijft het optreden van Emil Mirzoev beperkt tot de ronde op vrijdagavond. Gevlucht uit Oekraïne verblijft hij met zijn vriendin Olga Tribushnaya – ook actief in Hoorn – in Duitsland. Vanwege de Duitse regelgeving met betrekking tot de opvang moeten de twee zich zaterdag melden in hun woonplaats.

Aan het Hoornse evenement is het NHSB-kampioenschap gekoppeld. Die titel gaat naar Colin Stolwijk. Als speler van Magnus (Schagen) neemt hij het in een heuse finale op tegen Martijn Monteban, de troef van Caïssa-Eenhoorn. Beiden zijn al enkele keren dicht bij het veroveren van het kampioenschap geweest, maar hebben de wisselbeker nog nimmer in handen gehad. In de slotronde zitten ze tegenover elkaar; het wordt een lange en spannende partij. Martijn, met wit, heeft een iets actievere stelling. Heel geleidelijk vecht zijn opponent zich terug in de strijd en als met 37. … hxg3 de eerste pion eraf gaat, kijkt Colin tegen een betere stelling (open h-lijn, druk op de koningsvleugel via de mogelijkheid van … g5) aan. Na torenruil wordt echter de remisegrens niet overschreden. Ze hebben allebei vier punten, in zes ronden. Een hoger aantal weerstandspunten brengt de eindzege bij de Heerhugowaarder die de trofee krijgt uitgereikt van clubgenoot Aart Strik die als waarnemend competitieleider de Noordhollandse Schaakbond vertegenwoordigt.

Een van de bekende  deelnemers op het Oscar Romero Open Hoorns is Hebert Pérez García. Geboren in Uruguay woont de schaakliefhebber alweer ruim veertig jaar in Nederland. Hij is een van de routiniers bij de landelijke eersteklasser De Waagtoren (Alkmaar). Zijn tweede deelname aan het toernooi is net zo bijzonder als zijn eerste in 2019, toen de Julianadorper op de gedeelde tiende plaats eindigde. Want Hebert heeft een band met Óscar Arnulfo Romero y Goldámez, de in 1980 vermoorde aartsbisschop uit El Salvador.

Bij zijn aankomst destijds keek hij verbaasd op. ,,Dit had ik niet verwacht. Dat er in Nederland een school is vernoemd naar Óscar Romero. Dat heb ik nergens anders meegemaakt. Ik heb ook tegen een aantal vrienden gezegd dat ik een toernooi heb gespeeld in de Oscar Romeroschool.’’

Hij is ruim een jaar trainer geweest van de schaakbond van El Salvador, heeft in het Midden-Amerikaanse land gewoond en regelmatig in de Catedral Metropolitana de San Salvador de diensten en preken van Óscar Romero bijgewoond. ,,En altijd in een volle kerk. Zijn toespraken hebben veel indruk op mij gemaakt. Hij was integer, correct, rechtvaardigheid was voor hem heel belangrijk. Hij wilde niets met corruptie te maken hebben, had kritiek op de dictatuur en kwam op voor de slachtoffers van de dictatuur. Óscar Romero was heel populair. Ik heb een groot respect voor hem.’’

In de aula van de Hoornse school zitten een kleine honderdvijftig schakers voor hun partijen van de zesde editie van het Oscar Romero Open Hoorns. Aan een van de muren hangt een portret van de aartsbisschop met daarnaast een uitspraak van hem: ‘Vrede is een product van rechtvaardigheid’.

Hebert Pérez García raakte in 1976 in contact met officials van de schaakbond van El Salvador. De 22^e schaakolympiade van de FIDE werd in Haifa gehouden, maar veel ploegen deden niet mee als protest tegen gastland Israël. Onder aanvoering van de Sovjet Unie meldden veel Oost-Europese en ook Arabische landen zich af, omdat ze het Israëlische optreden in het conflict met de Palestijnen afkeurden. Vrijwel gelijktijdig werd een alternatieve olympiade in Tripoli, de hoofdstad van Libië, gehouden. Uruguay was een van de drie landen die op beide evenementen een afvaardiging hadden. Hebert Pérez García maakte deel uit van het Zuid-Amerikaanse team, dat was samengesteld uit spelers die kritiek hadden op de dictatuur in hun land. El Salvador won verrassend de alternatieve olympiade en de contacten van de teamleiding met hem leidde ertoe dat hij een jaar later werd aangesteld als trainer/coach van de schaakbond.

Door zijn politieke gedachten kreeg hij problemen met de machthebbers in Uruguay. De huidige Noord-Hollander verhuisde naar Bueno Aires (Argentinië) en woonde vanaf 3 november 1977 in San Salvador. Naast de trainingen was hij actief als simultaangever en verzorgde lezingen. Hebert verbleef daar tot en met 26 december 1978 en koos toen voor een leven in Europa.

In de personeelskamer van de Oscar Romeroschool, tijdens het kampioenschap ingericht als bar en ontspannings- en analyseruimte, hangt een kunstwerk met de tekst ’Un pueblo, una nación orgullasamente Salvadoreño’. Een volk, een trotse natie van Salvadoranen. Arnoud Lansdaal, conrector van de school, kreeg het in 2019 uit handen van Agustin Vázquez Gomez, de toenmalige ambassadeur van El Salvador, als dank voor de inspanningen die de Hoornse onderwijsinstelling had gedaan voor scholen in zijn land. De opbrengsten van een aantal acties voor het goede doel zijn via hem bij verschillende scholen in El Salvador terechtgekomen, met name bij de Complejo Educativo de Veracruz in de hoofdstad San Salvador.

Hebert Pérez García is niet zo tevreden over zijn partijen in groep A (anderhalf punt uit vijf), maar dat valt in het niet als hij de artistieke herinnering ziet. Hij drukt met een hand op zijn hart. ,,Het is een lief volk, ik ben daar goed opgevangen en ben er trots op dat ik daar heb mogen trainen. In een deel van mijn hart zit El Salvador.’’

Zo’n duizend glasscherven bij Caïssa-Eenhoorn – De Waagtoren zijn op één hoop geveegd en verdwijnen even later in een vuilnisemmer.

Hoorn en Alkmaar hebben wat met elkaar. Er was al strijd in 1577. De roemrijke steden dongen om de gunsten van de boeren, met name die in Heerhugowaard en de Langedijk. Om hun producten naar de markt te krijgen was een goede bereikbaarheid belangrijk. De polders in de omgeving hadden niet allemaal hetzelfde waterpeil en sluizen waren nodig om een goede en snelle verbinding te garanderen. Hoorn bouwde er een bij Rustenburg, een dorp halverwege Hoorn en Alkmaar. Dat zinde het Alkmaarse stadsbestuur niet en de schutterij werd ingezet om de sluis van de concurrent af te breken. In 1625 nam Hoorn wraak. Er waren plannen over de drooglegging van de polders en beide steden ruzieden over de nieuwe infrastructuur. Dat jaar trokken Hoornse schutters met spaden en schoppen naar Alkmaar om een vaart en een ringsloot te vernielen.

Anno 2022 dingen Hoorn en Alkmaar om de gunsten van schaakgodin Caïssa en weer is er sprake van vernielingen en droogleggen. Bij De Waagtoren maakt de Kroatische kandidaat-meester Vjekoslav Nemec zijn debuut in het eerste tiental en hij laat midden in de speelzaal een glas kapot vallen. De vloer ligt bezaaid met zo’n duizend scherven en scherfjes. Niet veel later opwinding in de wedstrijd van de tweede teams. Het bord van Fred Avis en Ruud Adema is ondergelopen door een omgestoten glas frisdrank. Waagtoren-routinier Dirk van der Meiden zorgt voor de drooglegging. Gewapend met een dweil zorgt hij voor droge voeten van de paarden, het koninklijk echtpaar en de overige stukken.

De combinatie Hoorn-Alkmaar is ook op een andere manier merkbaar. Een dag voor de Noord-Hollandse derby haalt Caïssa-Eenhoorn-secretaris Ger Roos de krant. Het Dagblad voor West-Friesland komt met een verhaal over nieuwe regelgeving voor kleine verenigingen en clubs en heeft naar zijn bevindingen gevraagd. We zullen het niet hebben of Caïssa-Eenhoorn onder dat ‘kleine’ valt, maar het gaat over de invoering van de Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen (WBTR, op 1 juli 2021 ingegaan) en de opname op uiterlijk 27 maart a.s. in het Ultimate Beneficial Owner-register (UBO). Als dat laatste niet tijdig gebeurt, kan dat leiden tot een boete van maximaal € 21.750 en een gevangenisstraf van zes maanden. Dus als Caïssa-Eenhoorn in de laatste drie maanden van dit seizoen enkele spelers mist…

De WBTR ‘is bedoeld om bestuur en toezicht van verenigingen en stichtingen te verbeteren’, zo is te lezen op de gelijknamige website. En verder: ,,De overheid wil voorkomen dat wanbestuur, onverantwoordelijk financieel beheer, zelfverrijking, misbruik van posities en andere ongewenste activiteiten verenigingen en stichtingen schaden. Helaas blijken zaken als ‘een greep uit de kas’ en ‘vriendjespolitiek’ vaker voor te komen dan velen denken.’’ Een paar dagen eerder heeft de raad van toezicht van de grootste Alkmaarse scholenkoepel dezelfde  krant (het NHD) gehaald, omdat de raad zelf de eigen jaarlijkse vergoeding van € 8000 naar € 12.500 wil brengen, waarmee die vergoeding in vier jaar tijd met vierhonderd procent is verhoogd. Over het verbeteren van toezicht gesproken.

Maar we zijn bezig met schaken en zoeken naar Hoorn-Alkmaar-combinaties. In een oude Hoornse krant (Westfriesch Dagblad van 11 september 1937) heeft onderstaand bericht over een Alkmaarse  schaker gestaan.

Gelukkig is niemand van De Waagtoren op de fiets naar De Kreek gereden.

Het wordt tijd om naar de partijen te gaan. Tot de jaren zeventig hadden Hoorn en Alkmaar Caïssa en VVV als sterkste clubs en speelde Van Vijanden Vrienden op een hoger niveau. Na de oprichting van De Eenhoorn en 0-0-0 haalde de Hoornse top de Alkmaarse top in. Er zijn fusies tot stand gekomen en tegenwoordig staan Caïssa-Eenhoorn en De Waagtoren op gelijke hoogte.

Driemaal Caïssa-Eenhoorn – De Waagtoren. Op de voorgrond speelt thuisclubvoorzitter Robbert van Dijkhuizen 5. e4 tegen Kevin Brands, in de wedstrijd van de tweede teams. Daarachter de Hoornse en Alkmaarse toptientallen en links zitten de derde teams van beide verenigingen.

Dat blijft op deze eerste februarizaterdagmiddag tot vier uur zo. Op het vijfde bord valt het eerste resultaat. De scherven van Vjekoslav Nemec brengen hem half geluk. In het vroege middenspel verrast Arne Moll hem met een combinatie in het centrum, waaraan de zwartspeler een betere stelling overhoudt; met zwaar geschut op de open c-lijn. Als de kruitdampen zijn opgetrokken, staat er een dame-eindspel op het bord. De Alkmaarse troeven zijn drie vrijpionnen op de damevleugel, maar Arne kan afwikkelen naar eeuwig schaak.

Dan gaat het opeens hard en binnen een half uur neemt Caïssa-Eenhoorn een 4-1 voorsprong. Misha Dorokhin handhaaft zijn score van honderd procent. Op de achtste zet geven hij en opponent Frank Agter hun doelstelling aan: er wordt tegengesteld gerokeerd. Caïssa-Eenhoorns FIDE-meester, met wit, verrast vervolgens met 13. Ta3. De verwachte aanval op de koningsvleugel blijft uit. Zwart komt niet toe aan een offensief op de andere flank. Het gevarieerde spel van Misha heeft al een pion opgeleverd, als na iets meer dan twintig zetten blijkt dat de Alkmaarse koningsstelling dan toch het doelwit wordt. Twee paarden van Frank domineren veld e4, maar na een kwaliteitsoffer van Misha zijn de rollen omgedraaid en belangrijker: er dreigt mat via de h-lijn.

Daan Zult volgt het voorbeeld van zijn clubgenoot en verslaat Jeroen Smorenberg. In een Engelse partij heeft hij snel licht voordeel dat groter wordt naarmate er meer ruimte ontstaat. De damevleugel is het strijdtoneel met een achtergebleven b7-pion als prooi, waarna de hele zwarte pionnenstructuur daar een desolate aanblik zal bieden. Met een paardoffer blaast Jeroen enkele pionnen voor de Hoornse koning op, maar de defensie blijft solide en na torenverlies staakt hij zijn verzet.

Alexander Geerts en Daan Geerke kennen elkaar van de jeugdkampioenschappen van de Noordhollandse Schaakbond, zoals dat het geval is met meer van hun ploeggenoten. In de eerste helft van de partij worden zes lichte stukken geruild en heeft Daan, met drie stukken op de achtste rij, een iets minder actieve stelling. Wit kan daar echter niet zijn voordeel mee doen. Uiteindelijk blijven een toren en zes pionnen aan beide kanten over en met zetherhaling zorgt Alexander ervoor dat de voorsprong van zijn ploeg twee bordpunten blijft.

Ondertussen is Peter Doggers bezig met iets dat op een serie lijkt. Zijn laatste bondsnederlaag dateert van 13 april 2019 (Niels Ondersteijn, uitwedstrijd tegen Paul Keres). Een van de weinige voordelen in het coronatijdperk: omdat er een jaar en drie ronden niet is gespeeld, kun je iets opbouwen. Door zijn overwinning op Rob Konijn is hij inmiddels zeven partijen ongeslagen. Ook hier wordt met tegengestelde rokades kleur bekend, maar de druk van zwart op de damevleugel is groter dan die van wit op de koningsflank. Een kwaliteitsoffer van Rob helpt niet. Zijn 26. Pd6 (vork op de torens) haalt niets uit, omdat Peter met zijn antwoord (… Td4) een konijnenval opzet. Er hangt mat in de lucht.

De 4-1 houdt niet lang stand, want Henk-Jan Visser loopt glunderend door het multifunctionele centrum en het schijnt dat zelfs het keukenpersoneel weet dat hij Frank van Tellingen heeft verslagen. De prestatie mag er zijn. Het is lang spannend. Op de twintigste zet heeft zwart bijna alle stukken naast zijn koning op h8 en zit er iets meer dynamiek in de stelling van Frank. Als Henk-Jan zichzelf iets meer lucht verschaft, heeft de Waagtoren-routinier met 26. Th3 dynamiet in zijn stelling, maar is met het gespeelde 26. c4 te voorzichtig. In een spectaculaire fase – en twee vrijpionnen voorsprong – verspeelt de Alkmaarder opeens een stuk en is zijn opponent er als de kippen bij om het vijfde bordpunt veilig te stellen.

Daarna begint het lange wachten, want in de overige vier partijen vallen de beslissingen pas aan het einde van de middag. Het is een komen en gaan van publiek bij het bord van de kopmannen Martijn Monteban en Yong Hoon de Rover. De IM-speler van de Alkmaarders gaat met een dubbelpion op de c-lijn en een mooie onaantastbare e5-pion het middenspel in. De paarden staan inmiddels op stal en hij vergroot de pressie op de damevleugel en op veld d5. Het kost Martijn zijn b7-pion, maar hij verovert die op c4. Duurder is zijn verlies van de a-pion, waardoor de witte a-pion geen obstakels meer heeft richting promotie. Zwart krijgt een vrijpion op d3. In de tussentijd kijkt ook de e5-pion van Yong Hoon over een open landschap richting e8 en kan hij twee dreigingen creëren. Hoewel zwart zich taai verzet, kan hij de aanval op twee flanken niet weerstaan.

Invaller Sjors Broersen zit tegenover de zeer ervaren Hebert Pérez García. De twee geven elkaar weinig ruimte; na een loperruil op de twaalfde zet wordt pas met 28. … hxg3 de eerste pion geslagen. Wit heeft twee pionnen op de vierde rij, Sjors vier op de vijfde rij en een op d4 en kijkt tegen een iets betere stelling aan. Hebert blijft voorzichtig, zijn opponent laat zich niet verleiden om gekke dingen te doen. Hij behoudt de controle, ook als de witte dame ineens in zijn stelling komt. Na zestig zetten gaan de twee akkoord met remise en kroont Sjors zich tot matchwinner.

Vlot daarna deelt ook invalster Arlette van Weersel het punt. Tegen Vincent Pandelaar komt een eindspel met alle paarden op het bord. De Alkmaarse speelster in Hoornse dienst geeft haar opponent geen mogelijkheden om meer te bereiken dan een halfje.

Arlette van Weersel bekijkt het paardeindspel tegen de aan zet zijnde Vincent Pandelaar. Naast haar zit Sjors Broersen. De stand is 5-1, op een van deze twee borden moet het beslissende halfje komen. Sjors zal iets eerder remise spelen dan Arlette.

Peter van den Brink en Maaike Keetman ronden de Noord-Hollandse derby af. De twee doen lange tijd niet voor elkaar onder. Als de zwartspeelster haar e4-pion ruilt voor een geïsoleerde witte op b5, wordt het oppassen geblazen en enkele zetten later staat ze een pion achter. Peter verovert een tweede pion en mag in een eindspel met dame, toren, loper en paard gaan denken aan zijn eerste bondszege voor Caïssa-Eenhoorn. In de vorige ronden heeft hij steeds remise gespeeld. Maar de titelhoudster blijft op een tegenkans loeren en die komt er na dameruil. Door een mooie samenwerking tussen haar toren op c8 (kijkt een onverdedigd paard op c4 en daarachter een verdedigde loper op c1 aan) en de loper op g5 (kijkt dwars door een witte pion op e3 ook naar c1) wint ze een stuk. Als de kracht van de vrijpionnen op d4 en e4 is geëlimineerd, kan ze aan haar slotaanval gaan denken en op de 68^e zet krijgt Maaike de felicitaties.

Met de derde 6-4 zege is de rode streep nog niet helemaal uit zicht, maar het scheelt niet veel. Handhaven betekent dat Caïssa-Eenhoorn in het seizoen, waarin het zijn 100-jarig bestaan viert, opnieuw eersteklasser zal zijn.

Gelukkig deed Dimitri Reinderman regelmatig mee. Schakend bij Caïssa-Eenhoorn is het interessant om de eerste in Hoorn opgegroeide grootmeester te blijven volgen. Hetzelfde geldt voor Arlette van Weersel, alweer voor het elfde seizoen clubgenote en regelmatig goed meedraaiend in de titelstrijd.

Een van de redenen dat ik het NK ditmaal nadrukkelijker heb gevolgd, is de terugkeer van de mini-matches. In een groot aquarium zwemmen meer bekende vissen dan in de kom met het oranje beestje. En juist die bekende namen trekken aandacht. Caïssa-Eenhoorn heeft in coronatijd twee keer het Oscar Romero Open Hoorns georganiseerd. Zonder grootmeesters, wellicht wel met kandidaten. Het is niet het grootste en zeker niet het sterkst bezette toernooi, maar met de deelname van Hing Ting Lai, Liam Vrolijk – de winnaars in respectievelijk 2018, 2021, 2019 en 2020 – en ook van Jonas Hilwerda, Nico Zwirs en Eline Roebers waren we heel blij en naar hun partijen heb ik de afgelopen dagen aandachtig gekeken. Bij de vrouwen nam Maaike Keetman (De Waagtoren, Alkmaar) de rol van Arlette als streekfavoriete over en viel er ook bij de achtkamp heel wat te genieten.

Hing Ting Lai (rechts) en Nico Zwirs speelden als Open Hoorns-deelnemers remise tegen elkaar.

Is het niet mogelijk om voor beide kampioenschappen een langere of bredere aanloop naar de finale te maken? Je zou kunnen denken aan een puntenwaardering bij bestaande toernooien. De beste vier Nederlanders en/of Nederlandsen bij bijvoorbeeld de bondenkampioenschappen, Noteboom, het OKU, de Haarlemse Meesters, HZ, Groningen, Hoogeveen en al die bekende weekendtoernooien krijgen vier, drie, twee en één punt(en) en de spelers en speelsters met de meeste punten op 31 maart plaatsen zich voor de knockout-strijd. Aangevuld met een x-aantal titelhouders en spelers met een hoge rating. Als je begint met 64 deelnemers, kun je in april op een zaterdag de eerste afvalronde houden en een dag later de tweede. Met de zestien overgebleven spelers/speelsters ga je in mei verder met weer twee ronden. Dan kom je uit op vier man/vrouw voor de NK-finale.

Volgens mij worden zo de beide NK’s interessanter voor meer schaakliefhebbers in Nederland. Er zijn meer eigen favorieten om te volgen en als ze worden uitgeschakeld, ben je benieuwd wat de winnaar/winnares verder presteert. Bovendien vind ik dat iedere schaker in Nederland de mogelijkheid moet hebben om nationaal kampioen te worden en die krijgt hij/zij op deze manier.

De strijd in Hoogeveen was met veel spektakel in ieder geval het volgen zeker waard. Iedere vergelijking met voetbal is dan ook ongepast.