Evert Rademakers neemt namens PK de 1e prijs in ontvangst

De eindstand:

• 1. Paul Keres
• 2. Apeldoorn
• 3. SG King
• 4. Amsterdam Berserkers
•  5. SHTV Den Haag
• 6. De Stukkenjagers
• 7/8. DSC Delft & Paard d4
• 9. Schaakwoude
• 10. Veenendaal
• 11. SV Lonneker
• 12. Jong DSC

➔ meer informatie op website van Paul Keres

https://paulkeres.nl/?p=33780

Koos Stolk opent de ronde (foto: Harry Gielen)

De voorlopige verrassing van het toernooi, Leandro Slagboom, deed het vandaag weer uitstekend, nu tegen Max Warmerdam. Warmerdam leek misschien even de overhand te krijgen, maar Slagboom verdedigde zich actief en wist daarmee de partij de remisehaven in te loodsen.

Dat Benjamin Bok lang kan nadenken over zetten is bekend, maar tegenstander Erik van den Doel probeerde hem vandaag naar de kroon te steken. Waar Bok bijna een half uur nadacht over zijn 6^e zet, investeerde Van den Doel veertig minuten in zijn 8^e zet. De Londen-achtige stelling was echter beter voor Bok met zwart en hij maakte de partij verrassend snel uit:

L’Ami en Bok ontspannen voor de partij op de tribunes van de Galgenwaard (foto: Harry Gielen)

Dimitri Reinderman gaf in een Konings-Indisch-achtige stelling zijn fianchetto-loper op voor Ivan Sokolovs pionnetje op c3. Wit had zoals vaker voldoende compensatie, maakte misschien aanspraak op meer, maar uiteindelijk is het evenwicht nooit echt verbroken.

Erwin l’Ami speelde tegen Sergei Tiviakov een kalmere manoeuvreerpartij. L’Ami kreeg al vroeg de c-lijn in handen en het was de vraag of dat voldoende voordeel opleverde voor de winst. Tiviakov besteedde op zet 23 bijna al zijn resterende tijd in de zet …f6, maar hij had goed gezien dat daarmee al het gevaar werd gestopt en de vrede werd niet veel later getekend.

Bij de vrouwen deden vandaag voor het eerst de ratingfavorieten mee, en dat heeft de rest geweten. Het eerste slachtoffer was Dana Verheij. Robin Duson kwam uitstekend voorbereid aan de start, offerde een pion maar toen wit die een paar zetten later teruggaf had Duson direct de overhand. De pion van e5 mocht doorslaan naar b2 en zwart stond toen niet alleen twee pionnen voor maar had ook nog een levensgevaarlijke aanval. Het einde was leuk:

Anne Haast won ook snel:

De andere twee damespartijen waren een stuk wisselvalliger. Anna-Maja Kazarian werd in eerste instantie compleet overspeeld door Rolinde den Heijer, maar in de complicaties rekende Kazarian net iets nauwkeuriger:

Maaike Keetman had tegen Mariska de Mie alle kansen om de partij af te maken, maar toen ze dat naliet wist De Mie de partij te kantelen. De Mie miste de beste voortzetting en toen kwam er een stelling op het bord waar De Mie met zwart een dame en een paard had tegen twee torens en een loper. Een complexe materiaalverhouding die dynamisch evenwicht bleek op te leveren: remise.

Bij de mannen morgen mag Van de Doel proberen om terug in de match te komen, verder kunnen we waarschijnlijk minstens één tiebreak verwachten. Bij de vrouwen zijn Keetman en De Mie de enigen die het evenwicht niet hebben weten te verbreken. We kijken uit naar een spannende dag!

Alle partijen tot nu toe in een game viewer:

De deelnemerslijst:

• Paul Keres
• Stukkenjagers
• HMC Den Bosch
• SG King
• Schaakwoude
• Paard D4
• Caïssa-Eenhoorn
• DSC Delft

Na enige jaren van afwezigheid gaat het NK Schaakvoetbal weer georganiseerd worden! De datum wordt 30 juni 2024 en het vindt weer plaats bij sportcentrum Olympos op de Uithof in Utrecht. Er is plaats voor maximaal acht teams, dus wees er snel bij!

➔ meer informatie en inschrijfformulier

Uiteindelijk werd ik echter toch altijd getrokken door de klassiekers, boeken die de tand des tijds hebben doorstaan en hun klasse bewezen hebben. Net als in de ‘gewone’ literatuur sla ik het nieuwste van het nieuwste liefst over – een eigenschap die als recensent natuurlijk iets minder handig is. Ja, het is af en toe lekker om een nieuw maar matig boek te fileren, maar je wilt uiteindelijk toch je tijd op aarde vooral aan goede literatuur besteden.

Titel: My Chess Career
Auteur: Jose Raul Capablanca
Aantal bladzijden: 126
ISBN: 1843820919
Uitgeverij: Hardinge Simpole Limited
Gepubliceerd: 2003, oorspronkelijk in 1920 uitgebracht

Wat ook raar is, is dat we zeeën van vrije tijd hebben gekregen maar dat er geen officiële schaakpartijen meer gespeeld worden. Je zou kunnen denken dat dat de tijd geeft om flink aan de schaakstudie te gaan – en ondertussen online interessante partijen te spelen. Voor mezelf echter geldt dat ik me op internet bij lange na niet zo kan motiveren om te presteren – laat staan dat ik me thuis kan opladen om te studeren. Ik heb mezelf dan ook even een sabbatical gegeven zolang er niet fysiek geschaakt wordt: geen of nauwelijks schaakstudie en slechts af en toe meedoen aan een van de vele online toernooien die nu georganiseerd worden.

Begin Corona kreeg ik echter een recensie-exemplaar van ‘The Modernized Sveshnikov’ in de bus. Thinkers Publishing mag openingen graag moderniseren (zie bijv. deze recensie), maar dat mag in dit geval ook wel: het was onderwerp van de theoretische discussie in de laatste WK-match. Tot voor kort was ik er echter niet aan toegekomen om dit boek goed te lezen. De Sveshnikov draait toch meer om concrete varianten dan om abstracte ideeën en dat betekent dat zo’n boek minder geschikt is om te bestuderen tijdens een periode van rust.

Aan het werk van Ris heeft het niet gelegen: hij heeft een uitgebreide studie van de opening gemaakt en dat toont zich in het 336 pagina’s tellende boek. Ik heb zijn kennis van de opening eerder aan den lijve ondervonden: op een jeugd-NK versloeg hij mij met wit al eens geruisloos in een Sveshnikov. Ook nu lijken zijn aanbevelingen hout te snijden, ondanks dat hij niet altijd de meest gangbare zetten aanraadt. Zo blijkt hij in dit boek een fan te zijn van de zet Pc6-e7, zowel in de positionele hoofdvariant (met 9.Pd5 en 11.c3) als in de ‘moderne hoofdvariant’ met 7.Pd5 (de hoofdzet van Caruana in de WK-match).

Wat ik in dit boek wel miste, was een algemene inleiding op de opening zelf. Als je het mij vraagt zou elk boek over de Sveshnikov op zijn minst iets moeten vertellen over de strijd om het veld d5, wat zwart met zijn vijfde zet …e7-e5 ernstig verzwakt. Met die achtergrondkennis zijn de openingszetten namelijk een stuk beter te begrijpen en dus te onthouden. Verder vielen me toch wel een aantal slordigheden op, zowel tekstueel als typografisch. Het bizarre voorwoord van Loek van Wely is ook het vermelden waard: Loek schrijft een verhaal dat voor intimi misschien leuk is, maar dat Robert tussen de regels door eerder afbrandt dan aanprijst.

Al met al is dit nieuwe boek over de Sveshnikov een gedegen werk, maar vooral interessant voor mensen die al aardig bekend zijn met de Sveshnikov en nu behoefte hebben aan een update van de theorie. Ik zet het boek in ieder geval voor nu weer in de kast: wellicht dat het na mijn sabbatical weer tevoorschijn komt!

Link naar onze recensenten met hun eerdere recensies

Het concept van ‘flow’ is alombekend. Het concept is bedacht door professor Csikszentmihalyi (spreek uit: ‘Chick-sent-me-high-ly’) en zijn boek uit 1990 met de titel ‘Flow’ is duizenden keren geciteerd. Toen ik het boek bij een vriend in de kast vond, leek dat me uitstekende literatuur om deze regenachtige zomerdagen mee door te komen. Wel was ik tot op zekere hoogte sceptisch: wat kan een boek van meer dan vierhonderd bladzijdes toevoegen aan een concept dat in een paar zinnen is uit te leggen?

Om het concept daadwerkelijk in een paar zinnen uit te leggen: het gaat om een ervaring waarbij iemands aandacht enkel en alleen bij de voorhanden zijnde taak is. Men vergeet zichzelf, het besef van tijd wordt verwrongen en voert de taak optimaal uit. Essentieel voor het bereiken van flow is dat de uitdaging van de taak vergelijkbaar is met het niveau van de uitvoerder. Een tennisser die een veel te sterke of een veel te zwakke tegenstander treft, zal waarschijnlijk geen flow-staat bereiken: in het eerste geval neemt angst de overhand, in het tweede speelt verveling een te grote rol.

Om de vraag uit de eerste alinea meteen te beantwoorden: het boek verraste me in positieve zin. Uiteraard geeft het boek een groot aantal voorbeelden van hoe men flow ervaart, in een groot aantal domeinen. Hoofdstukken over het lichaam, het denken, werk en samenzijn bieden tal van grote en kleine verhalen over mensen die een vorm van flow in hun leven hebben gevonden. Daarnaast echter schuwt de auteur ook grote vragen niet: hoe verhoudt flow zich tot de kwaliteit van leven? Hij geeft bijvoorbeeld aan dat het zoeken naar flow-ervaringen een verslavende werking kan hebben, die de persoon niet per se voorbereidt op het ‘echte’ leven. Flow-ervaringen hebben we namelijk voornamelijk bij taken die daarvoor ‘in het leven geroepen zijn’, zoals sport, cultuur en andere rituelen.

Voor mijzelf geldt dat ik graag op zoek ga naar flow-ervaringen, en schaken is daar heel duidelijk een vehikel voor. Ik vind het heerlijk om mezelf in te graven in een stelling, op zoek naar essentie van de stelling en de meest passende zet (ik vermijd hier de term ‘waarheid’, omdat die wat mij betreft situationeel is – afhankelijk van bijv. de tegenstander en de tijd op de klok). Daarbij mag ik graag de tijd vergeten tot ik op een moment weer ‘ontwaak’ en zie dat er een aantal minuten verstreken zijn.

Het concept tijd was een van de dingen die me bij het lezen van het boek aan het denken zetten. In het algemeen geldt dat het tijdsbesef tijdens de flow-ervaring weinig te maken heeft met de ‘objectieve’ tijdwaarneming. Er zijn echter uitzonderingen die de regel bevestigen. Een zeer goede hartchirurg die intens van zijn werk geniet, staat erom bekend tijdens een operatie precies te weten hoe laat het is, waarbij hij er maximaal een halve minuut naast zit. Ook sporters als hardlopers en zwemmers blijken heel goed te weten hoeveel kloktijd er verstreken is. Voor deze vaardigheden is het essentieel voor een goede prestatie om de tijd goed bij te houden.

Hoe zit dit nu bij schaken? Zoals ik al zei kan ik heel goed de tijd vergeten, maar dat is eigenlijk enkel op het moment dat ik nog meer dan genoeg tijd op de klok heb. In tijdnood ken ik echter ook wel de flow-ervaring van opperste concentratie, maar daarbij ben ik wél constant bewust van de hoeveelheid tijd die zowel ik als mijn tegenstander nog op de klok hebben staan – en ik heb de indruk dat ik dan ook heel goed kan inschatten hoe lang ik al over een zet aan het nadenken ben. Bij beide geldt echter dat het concept van kloktijd compleet irrelevant is geworden. De analoge uurwerken van weleer geven weliswaar de indruk dat er een bepaalde kloktijd in het spel is, maar je zal geen schaker horen zeggen dat het een paar minuten voor vier is in de snelschaakfase. En niet voor niks zie je schakers die een horloge dragen die voor de partij vaak afdoen.

Het boek gaf mij uiteindelijk voldoende nieuwe inzichten om het lezen ervan te rechtvaardigen. Als je het concept wil verdiepen, meerdere voorbeelden van flow-ervaringen wil leren kennen en wil reflecteren op de rol van het flow in het dagelijks leven, kan ik het boek je van harte aanbevelen. Als je echter meer waarde hecht aan kennis in actie, zou ik me beperken tot de uitleg in één alinea en het vooral in de praktijk gaan brengen. Achter het schaakbord, of in een van de vele andere activiteiten in je leven!

Flow: psychologie van de optimale ervaring
Auteur: Mihaly Csikszentmihalyi
Jaar van uitgave: 1990
Uitgever: Ten Have
Aantal pagina’s: 432
Prijs: €24,99

Op het moment dat je schaken als hobby opneemt, word je bijna direct op een ladder geplaatst: het rating-systeem. Dit maakt meteen de pikorde in de schaakwereld duidelijk, en geeft meteen een richting: je wil die ladder beklimmen! En dat is eigenlijk universeel: het geldt voor de 1200-speler, de 2000-speler en zelfs Carlsen wil omhoog, namelijk naar de 2900. Overigens, nu Corona het reguliere schaakleven heeft stilgelegd, is de KNSB- en de FIDE-rating een stuk minder relevant. Gelukkig hebben we ook hiervan een online equivalent!

Over waar je start op de ladder en hoe snel je die ladder beklimt, heeft te maken met iets wat ze noemen ‘talent’. Wat talent precies inhoudt, is echter niet heel duidelijk natuurlijk. Verschillende mensen hebben zich op dit onderwerp gericht, waaronder journalist Daniel Coyle, met zijn boek ‘The Talent Code’ (alweer uit 2009) – het onderwerp van dit artikle. Coyle heeft het over drie belangrijke ingrediënten voor het ontwikkelen van talent: iets wat hij noemt ‘deep practice’, goede coaching, en ‘ignition’ (een vonk).

Het concept van ‘deep practice’ is de kern van het boek van Coyle. Iedereen begrijpt dat je moet oefenen om beter te worden, maar Coyle gaat een stap verder en geeft aan dat je niet zomaar in het wilde weg wilt oefenen, maar dat er een sweet spot bestaat waar je optimaal leert. Deze sweet spot is een magische grens waar dingen niet té moeilijk zijn, maar ook zeker niet te makkelijk gaan. Bij snowboarden betekent dat bijvoorbeeld dat je oefent op een snelheid waar je nog net niet valt, bij piano spelen dat je een tempo kiest waar je nog net het stuk foutloos of bijna foutloos kan spelen. Een mooi equivalent in het schaken vind ik bij het bestuderen van je openingsrepertoire: druk je gedachteloos op pijltje naar rechts of stel je jezelf actief vragen over de stelling?

Op deze sweet spot oefenen, maakt echter ook dat je daadwerkelijk de fout in gaat: je gáát vallen tijdens het snowboarden, je gáát foute noten spelen op de piano. Coyle noemt de sweet spot dan ook een ‘bittersweet spot’: de smaak is niet altijd even lekker. Gelukkig kan je deze smaak ook leren waarderen: door te ervaren dat je van deze fouten leert en dus sneller beter wordt, leren we in feite beter te leren.

Wat coaching betreft ziet ook Coyle het aansluiten bij iemands persoonlijkheid als de essentie voor goede coaching, iets waar ik al vaker over heb geschreven en het alleen maar mee eens kan zijn. De vonk, ‘ignition’ in zijn woorden, is de derde component. Iedereen kent wel de regel van de 10.000 uur studie die je moet steken om expert-niveau te behalen. ‘Ignition’ beantwoordt de vraag waarom iemand daadwerkelijk zo gek is om die 10.000 uur ergens in te steken – en bovendien de motivatie heeft om die practice ook daadwerkelijk ‘deep’ te laten zijn. Coyle concludeert dat de vonk vaak een emotionele trigger heeft – en typisch komt door iemand die als voorbeeld gezien kan worden. Ikzelf weet nog goed dat ik met mijn ouders mee mocht naar een concert van Wibi Soerjadi en zwaar onder de indruk was. Op jonge leeftijd handtekeningen verzamelen van wereldtoppers bij het Interpolis-toernooi in Tilburg was voor mij ook een dergelijke vormende ervaring.

Hiermee hebben we wat meer inzicht gekregen in talent en hoe we de ratingladder beter kunnen beklimmen. Het verhogen van je rating is natuurlijk wel een gemankeerd doel – eigenlijk wil je het schaakspel beter leren beheersen en een hogere rating is daar een toevallig uitvloeisel van. En ook de zichtbaarheid van de ladder heeft een groot manco: het nodigt uit tot sociale vergelijking. In de psychologie onderscheidt men ‘upward’ en ‘downward’ comparison. Downward comparison – jezelf vergelijken met mensen die minder zijn dan jij – leidt over het algemeen tot meer levensgeluk. Upward comparison daarentegen komt wellicht niet je geluk, maar wel je prestaties ten goede. Het beste af zijn we eigenlijk door onszelf niet met een ander, maar met onze vroegere ik te vergelijken – dan kunnen we simpelweg tevreden zijn over onze progressie. Jammer alleen dat we tegen die persoon nooit kunnen schaken!

Daniel Coyle – The Talent Code (2009)
Uitgever: Arrow Books
246 blz., €11,99

Overzicht van alle recensenten met hun recensies.