In memoriam Cas Aubel

Een zeer aimabele persoon is niet meer.

Toen mij het bericht bereikte dat Cas plotseling was overleden op zijn vakantieadres in Italië was ik aangeslagen en overdonderd. De laatste keer dat ik hem sprak, enkele weken geleden in onze speelzaal het Hert, zag hij er prima en gezond uit en vertelde hij nog met verve over zijn komende vakantie.

Ook maakte ik toen een foto van hem voor een rubriek “wie is wie” bij SMB en Cas maakte spottend , via een blik van zijn ogen en mimiek, nog een grapje over het fotomoment. Moet dat nou zo nodig ….zag je hem denken.

Ik moest lachen door zijn ironische kritische blik toen ik de foto maakte en was bang dat deze daardoor niet scherp zou zijn. Viel gelukkig mee en een typische Cas-foto was het resultaat.

Ik leerde Cas kennen toen ik samen met hem in het 5e team van SMB speelde. Hij gaf altijd leuk commentaar op de gespeelde partijen en toonde sympathieke betrokkenheid naar ons als teamgenoten. Altijd hartelijk en hij kon als geen ander een verliespartij weglachen. Fanatisme en het per se willen winnen was hem vreemd. Een leuke partij spelen…daar ging het hem om.

Ik leerde Cas nog beter kennen toen we samen besloten om een wekelijkse schaakcolumn “Schaakbeeld” te starten bij SMB. Een schaakcolumn waar Cas zijn schrijftalent naar hartenlust kon uitleven. Hij schreef er het merendeel. Ik mocht ze illustreren.

Cas liet zijn ongebreidelde en brede fantasie zien in deze schaakcolumns. Verrassend qua inhoud, soms absurdistisch, altijd humoristisch, steeds met een kern van waarheid.

Door zijn brede ontwikkeling en interesses met reflectie geschreven. Cas was een erudiet persoon die overal aanknopingspunten vond om een schaakcolumn scherpzinnig inhoud te geven. De ene keer vanuit de schaakregels, dan weer vanuit de politiek, de kunst, vanuit het menselijk tekort, of vanuit puur zijn eigen beleving als persoon.

Lichtvoetige columns, overgoten met zelfspot en met oog voor leuke en aparte details. Bovendien erg goed en vlot geschreven. Ik heb hem nooit op een taalfout kunnen betrappen.

Zijn columns waren altijd fijn om te illustreren, de teksten stimuleerden.

De laatste column die hij schreef was het schaakbeeld van 28 april j.l met als titel “Pat(s) in het Catshuis” Een echte Cas Aubel column. Het politieke gehannes in Den Haag werd met flair op de hak genomen en grappig in de schaakwereld gepositioneerd.

Schaken vond hij een leuk spel, een aangenaam tijdverdrijf.

Hij was daarbij verre van een fanatiekeling en relativeerde al zijn winst- en verliespartijen. Cas genoot veel meer van de schaaksfeer, een mooie gedane zet, het praatje na de partij met zijn borreltje aan de bar, de prettige contacten onderling met clubleden, een bezoek aan het Tata-schaaktoernooi met vrienden en uiteraard een mooie geslaagde column over schaken. Daar kon hij vergenoegd en met intelligentie over filosoferen.

Cas was een trouw lid bij SMB en iedereen mocht Cas. Logisch ook.

Cas had mensenkennis en straalde een zekere wijsheid, mildheid en warmte uit. Hij had niet veel woorden nodig om zijn mening te geven, altijd duidelijk. Hij werd daarom zeer gerespecteerd bij SMB, iemand met status bij de club. Als Cas op dinsdagavond binnenkwam om een potje te schaken gaf dat meteen een goed gevoel.

Iedereen speelde graag tegen Cas. Je had een gerede kans om te winnen maar de partijen waren spannend vanwege de vindingrijkheid van Cas en zijn gevoel voor positiespel. Hij gunde je ook altijd de winst en een na-analyse wuifde hij meestal weg met een droge opmerking dat hij “zijn gepruts” nu wel doorhad.

Cas heeft, qua schaakrating, nooit het eerste team van SMB bereikt. Als mens en persoon echter zonder meer een grootmeester. Beslist een 2700 plusspeler.

Ik denk met heel veel plezier terug aan de samenwerking met Cas. Genoten van zijn fantasie, zijn creativiteit, zijn vriendelijkheid en persoonlijke charme en humor. Bedroefd dat we hem gaan missen.

SMB verliest een clubicoon.

Frans Drummen

schaakbeeld nr.90 is de laatste column.

Pat(s) in het Catshuis

zaterdag 28 april 2012

De trouwe Schaakbeeld-volger heeft een paar weken moeten wachten op een nieuwe aflevering. Drukke bezigheden buitenshuis, klinkt altijd goed. Een week of wat terug kon ik het namelijk niet meer houden en vond ik dat ik mij echt naar het Catshuis moest spoeden. Reuze gezellig daar bij dat hek. Mannen en vrouwen met blocnote en ballpen of met een cameraatje, een enkeling met een microfoon. En wat bejaarde echtparen: zij met een grote tas aan de arm, hij met een chagrijnig gezicht. Kortom, een levendig gezelschap. Als je geduldig bleef wachten kon je het meemaken dat er plotseling twee mannen aan kwamen fietsen, eentje op een damesfiets (geleend van de werkster?) en de ander op een ordinaire herenfiets. Een paar enthousiastelingen riepen dan: dag meneer Rutte (de ander kenden ze niet of die werd genegeerd), en die riep dan terug: mediastilte. Kennelijk een codewoord voor de bewakers aan het hek. Die wisten dan dat hij het was.

Omdat ook ik wilde weten of hij het was, had ik een foto bij mij die ik vorig jaar in Venetië had gemaakt tijdens de Biennale. Daar had een kunstenaar van een hele reeks staatsmannen een afbeelding gemaakt door in een of ander materiaal veel te krassen totdat er zo iemand uit kwam. Het mooie was dat je daar zo maar overheen mocht lopen. Je zag dan ook veel mensen naar hartelust de betrokkenen met voeten treden. Rutte was daar ook bij. Ik wilde hem bij het Catshuis een foto daarvan laten zien en hem vragen of hij wel wist dat hij op de Biennale op deze manier de aandacht had getrokken. In Venetië, de stad van San Marco naar wie zijn ouders hem hadden vernoemd. Maar hij reageerde niet op mijn vraag. Hij fietste gewoon door. Tamelijk lomp, als je het mij vraagt.

Binnen in het Catshuis waren ze, naar ik uit betrouwbare bron weet, de hele dag aan het schaken. Meestal vluggertjes, want ze wilden weer snel naar huis of naar hun werk. Niemand wist te winnen, zodat hun mini-toernooi inmiddels al zeven weken duurde en ontiegelijk saai was geworden. Tot op die bewuste zaterdag. Wilders dreigde te verliezen. Die kon daar niet tegen, en toen mat in twee dreigde stootte hij "per ongeluk" het bord van tafel, riep "pat" en ging er als een haas vandoor. De anderen keken hem met een domme koeienblik na. Het personeel van het Catshuis vroeg zich af hoe een koe een haas vangt. Ik vraag het mij nog steeds af. Volgens mij was het in ieder geval geen pat.

Tekst en foto Cas Aubel

Tekening Frans Drummen

ECU laat een frisse wind waaien!

Zaterdag 31 maart 2012

We wisten dat ze zouden komen, de visitatiecommissie van de ECU (European Chess Union), dankzij een bijzonder contact in de hoogste kringen van FIDE, ECU en KNSB. Om dit contact niet in moeilijkheden te brengen, deden we alsof we van niets wisten. Toen aan het begin van die gedenkwaardige clubavond een groepje ons onbekende personen de speelzaal binnen kwam, stapte onze wedstrijdleider zoals gebruikelijk op ze af met de vraag van welke vereniging ze waren en tegen welk team van ons ze kwamen spelen. Ze waren van de ECU, zeiden ze, waarop onze man reageerde met de opmerking dat hij die vereniging niet kende. Daarom vroeg hij uit welke plaats ze kwamen. Het antwoord was Belgrado. Zij waren de visitatiecommissie van de ECU, zeiden ze, en ze kwamen kijken in hoeverre onze vereniging zich gedraagt conform de Dresscode van de Tournament Rules 2012 van de ECU. Die geldt momenteel uitsluitend voor Europese toernooien maar de ECU overweegt deze verplicht te stellen voor alle wedstrijden binnen de bij de ECU aangesloten nationale bonden, en dus ook voor alle verenigingswedstrijden.

De commissie – die kennelijk van een rijk met drank besproeide maaltijd had genoten maar daar rept de Code niet van – was vol lof over uiterlijk, frisheid en kleding van onze leden. We lieten zien dat we over een prachtige rij douches beschikken (naast schaken worden er diverse andere vechtsporten in het gebouw beoefend), en vertelden dat onze leden verplicht waren te douchen voordat ze de speelzaal in mochten. In verband met de inmiddels beruchte regel over de knoopjes (in respect to shirts, the second from the top button may also be opened in addition to the very top button) moesten alle leden bovenkleding dragen met minstens twee knoopjes. Een trui mag wel, mits er twee knoopjes opgenaaid zitten. Er was een naaister paraat zo nodig knoopjes aan te zetten. Minder dan twee wordt bij ons niet geaccepteerd. Ik zag toevallig op straat een jonge dame met een blouse zonder knoopjes maar met een ritssluiting. Zo iemand zou de toegang worden ontzegd als zij niet bereid was zich twee knoopjes te laten aannaaien. Gelet op de regel "national costumes which fit into the generally accepted dress code and are not offensive or indecent to others can be worn" worden schakers in Volendammer kostuum niet geweerd. Op openstaande gulpen wordt niet gelet, aangezien het reglement daarover zwijgt. Alhoewel, de regels schrijven wel voor "the pieces of the clothing should …. show no excessive wear, no holes ………" maar bij deze gaten schijnt de commissie aan iets anders te hebben gedacht.

Naar uitwedstrijden geven wij al onze spelers een frisse spray mee. Dankzij onze interpretatie van de Dresscode, gesteund door een legertje bekwame juristen, moeten wij al onze wedstrijden kunnen winnen.

De in de Tournament Rules 2012 van de European Chess Union (ECU) opgenomen Dresscode voor deelnemers en officials is te vinden op http://europechess.net/documents_ecu/ecu_tournament_rules_2012.doc. Hans Ree schreef er onlangs over in het NRC Handelsblad, en ook op de website van schaaksite.nl is er al het nodige over te doen geweest.

Tekst Cas Aubel

Tekening Frans Drummen

Lekker verdwalen

Een paar weken geleden wandelde ik met mijn vrouw en de hond over de stuwwal bij Nijmegen. Een deel van de N70-wandelroute. Een prachtig wandelgebied met flinke hoogteverschillen en vergezichten over de Ooypolder .

Op een gegeven moment kwamen we op een bospad 3 meisjes tegen. De oudste was een jaar of 11 schat ik, haar 2 zusjes of vriendinnetjes een paar jaar jonger.

Ze oogden energiek en opgewekt. De oudste vroeg:… “mijnheer, weet u waar dit pad naar toe gaat?”

Ik gaf ze graag advies. Met een zeker air van deskundigheid begon ik uit te leggen dat het pad naar Beek-Ubbergen leidde en dat je eventueel nog kon afkorten door het 2e paadje rechts te nemen. Maar pas op dat je niet verdwaald, zei ik er bij.

Het meisje lachte en zei:.. “ we willen juist verdwalen”..

Ik was even van mijn stuk gebracht, verbluft.

Ze liepen lacherig en springerig verder en mijn wijsvinger, richting 2e bospaadje rechts, bleef een beetje lullig en loos in de lucht hangen. Ze gingen de andere kant op.

Mijn vrouw en ik moesten lachen om het enthousiasme en de flair van de meisjes. Grappig dat ze juist van de veilige hoofdwandelroute wilden afwijken. Ik snap dat. Op de hoofdroute van de N70-wandelroute lopen bij zonnig weer elke zondag drommen wandelaars. Brave huisvaders en moeders met kinderen, stelletjes achter een kinderwagen, hele families die actief een familiereünie wandelen, toeristen uit heel Nederland. Je wandelt in een optocht.

De drie meisjes horen nog niet bij dit wandelestablishment.

Ze zullen vast heelhuids thuis gekomen zijn. Ik moest van de week weer aan ze denken toen ik wat schaaktheorie zat door te nemen. Regelmatig duik ik in de schaakboekjes om openingen en spelsituaties te bestuderen. Ik heb er echter geen talent voor. Na 10 zetten ben ik het meestal beu en denk als die 3 meisjes: ik wil verdwalen, ik heb geen zin in hoofdwegen en platgetreden paden. Waar kom ik uit als ik in de opening in plaats van standaard Pc3 gewoon h4 doe?

De schaakstudiestof verveelt me en het rendement ervan (althans bij mij) is laag. Ik onthoud de schaaktheorie niet goed en haal voorgeschreven zetten door elkaar. Doordat ik probeer de theorie op te volgen verwaarloos ik juist mijn redelijk goed ontwikkeld schaakinstinct. Ik heb paradoxaal in het algemeen meer nadeel dan voordeel als ik de hoofdwegen van de schaaktheorie strikt probeer te volgen.

Ik weet dat ik met die instelling nooit verder zal komen dan 3e klasse (misschien 2e klasse) onderbond van de KNSB. Het zij zo. Er staat veel tegenover. Spanning en sensatie bij afwijking. Ik zie voortdurend interessante en vaak “briljante zetten” . Deze blijken verderop in de partij (en zeker bij het naspelen op de computer met Fritz) meestal oppervlakkig en dom te zijn, maar de tegenstander moet het toch maar achter het bord bewijzen. Er gebeurt het nodige als je afdwaalt.

Grillige en onverwachte wendingen. Als de tegenstander even niet oplet en probeert er een ordentelijke theoriepartij van te maken zijn er vaak winstkansen. Zoek de zijweggetjes op bij het schaken. Het is als wandelen zonder kaart, je ontdekt prachtige landschappen en vergezichten. Die keer dat je op een vuilnisbelt terecht komt of tegen een autosnelwegbarrière aanloopt moet je maar voor lief nemen. Het avontuur staat voorop en geeft veel nieuwe energie.

Dus zoek tijdens de volgende partij het onbekende terrein.

Frans Drummen

Schaakdiagrammen zaterdag 17 maart 2012

Zaterdags kijk ik altijd eerst even naar het Schaakbeeld op de website van SMB. Daarna sla ik snel mijn lijfblad op en daar kijk ik eerstnaar de wekelijkse schaakrubriek. Deze keer bleef mijn blik hangen aan de schaakdiagrammen. Ik verviel in heel ander gepeins dan de schrijver van die rubriek hoogstwaarschijnlijk had bedoeld.

Elke schaker kent het verhaal van die slimme boer die, toen de keizer hem een beloning bood, heel "bescheiden" koos voor een hoeveelheid rijstkorrels, berekend door op een schaakbord 1 korrel te leggen op het eerste veld, het dubbele op het tweede veld. het dubbele daarvan op het derde veld enz. Dat komt neer op 2 tot de 64e (of 63e?) macht. Dat levert een gigantisch getal op en het faillissement van de keizer.

Ik vraag mij af of de boer niet nog beter af was geweest wanneer hij had gevraagd om evenveel rijstkorrels als er verschillende schaakdiagrammen mogelijk zijn. Een knappe wiskundige zou dat moeten kunnen berekenen, vooral wanneer je het een beetje eenvoudiger maakt door te zeggen: dat lijkt hetzelfde als 32 nullen en de cijfers 1 tot en met 32 in telkens andere volgorde op de 64 velden plaatsen, en die 32 cijfers geleidelijk aan in nullen veranderen totdat er maar twee cijfers over zijn: de twee koningen. Maar wanneer ik aan de opdracht toevoeg dat de berekening wel binnen de grenzen van de regels van het schaakspel moet blijven, lijkt het mij een onmogelijke opgave. Laat ik het maar meteen onthullen: ik weet het antwoord op mijn vraag niet!

Als je begint met het meest simpele diagram, een witte en een zwarte koning op het bord, dan moet je al heel goed op je tellen passen. Ik kom uit op 3612 verschillende diagrammen! Wanneer je de witte koning op a1 zet, kan de zwarte koning op alle velden staan behalve op a1, a2, b1 en b2. Dat levert uitgaande van de vier hoekvelden viermaal 60 verschillende diagrammen op: 240. Staat de witte koning op een randveld, dan blijven er voor de zwarte koning 58 velden over (64 min 6). Er zijn 24 randvelden (hoekvelden niet meegerekend): dat zijn dus 24×58 diagrammen: 1392 stuks. En als de witte koning niet op een randveld staat, zijn er voor de zwarte koning 55 velden (64 min 9) beschikbaar. Het aantal velden dat daarvoor in aanmerking komt is 36 (6×6). Met de witte koning op een van die velden kom je nog eens op 36×55 diagrammen uit: 1980.

Zo, dat is het begin. In totaal zijn er al met uitsluitend de twee koningen op het bord (240 + 1392 + 1980 =) 3612 verschillende diagrammen mogelijk. Tot hier heeft iedereen mij ongetwijfeld kunnen volgen, en ik mijzelf ook. Maar hoeveel verschillende diagrammen zouden er in totaal mogelijk zijn? Meer of minder dan het aantal rijstkorrels dat die slimme boer had bedongen?

Kijk nog eens naar het wekelijkse diagram in je krant, en bedenk hoe zeldzaam dat diagram is in de onmetelijke en onmeetbare berg mogelijke diagrammen. En als je in een partij achter je bord zit, moet je na iedere zet van jezelf en van je tegenstander met diep respect denken aan de nietigheid van je stelling in de immense hoeveelheid denkbare stellingen. Hoeveel zouden het er zijn? Om dat te achterhalen heb ik besloten schaakdiagrammen te gaan verzamelen. Ik heb er al zes, geknipt uit de zaterdagkrant van de laatste drie weken. Over een jaar of wat ga ik naar een internationale schaakdiagrammenruilbeurs, om van de dubbele af te komen.

Tekst Cas Aubel

Foto’s Frans Drummen

Jaap Schuld

zaterdag 10 maart 2012

Toen een paar weken geleden op de website van SMB het overlijden van Jaap Schuld werd gemeld, heb ik lang zitten kijken naar de foto die erbij stond. Heel karakteristiek! Hij was de enige op de club die altijd in jasje en met stropdas schaakte. Ik heb hem nooit anders gezien. Hoewel, één keer kwam ik hem tegen in het centrum van Nijmegen zonder jasje en zonder stropdas, maar uitgedost in vrijetijdskleding waarin hij niet erg gelukkig oogde en die hem naar mijn mening ook niet stond. Dit was niet de Jaap zoals wij hem altijd zagen.

Ook de houding achter het bord was een en al Jaap Schuld: de armen gekruist, het hoofd licht naar voren gestoken, de blik onafgebroken gefixeerd op het bord, nagenoeg onbewegelijk, onverstoorbaar. En tot voorbij de grens belust op de winst. Een stelling zoals hier op de foto staat zag je wel vaker bij hem op het bord: de nederlaag lijkt onvermijdelijk, maar hij wilde niet weten van opgeven. Hij bleef op zijn stelling peinzen, en deze hardnekkigheid leidde soms tot een verrassende vondst die het tij plotseling deed keren. Maar de laatste tijd steeds minder. Zijn laatste overwinning, enkele weken voor zijn overlijden, behaalde hij in een partij tegen mij. Het zij hem alsnog graag gegund.

Cas Aubel

Gerard van Pelt

zaterdag 3 maart 2012

Gerard van Pelt. Ik blijf hem voor me zien zoals hij door de schaakzaal schommelt. Het doel waarop hij afstevent laat zich niet moeilijk raden: hij heeft weer een paar lege koffiekopjes ontdekt die spelers achteloos naast hun bord hebben laten staan.

Gerard is niet meer. Zijn laatste bezoek aan SMB was op 4 januari jl., om de loting te verrichten voor het naar hem genoemde tweetallen toernooi. Ik kon er niet bij zijn maar denk dat hij volop heeft genoten. Hij heeft die avond ook nog een potje geschaakt. De laatste partij van zijn leven.

Gerard was een heel dienstbaar en gedienstig man, bescheiden, vriendelijk. Mopperen kon hij een enkel keertje ook. Maar dan was er een goede reden voor, en het duurde nooit lang en het zat niet diep.

Zijn verdiensten als materiaalman, tientallen jaren lang, in clubverband maar ook landelijk zoals op het Open NK in Dieren, 25 jaar lang, zijn in de afgelopen periode alom geroemd. Terecht. Ik denk dat hij de man is die tijdens zijn leven meer schaakstukken door zijn handen heeft laten gaan dan wie dan ook.

Bij de gebruikelijke fouillering aan de hemelpoort vinden ze vast nog een paar stukken in zijn zakken. Dat is in strijd met de toegangsregels. Maar dan roept iemand: het is Gerard van Pelt! Dan mag hij de stukken onmiddellijk weer in zijn zakken stoppen, en wordt hij met daverend applaus welkom geheten. Hij schrijdt op zijn manier deftig de hemelpoort door, minzaam naar links en rechts knikkend, naar de vele bekenden. Totdat hij een leeg koffiekopje ziet…….

Beneden staar ik bedroefd naar mijn eigen lege koffiekopje.

Dag Gerard! Bedankt voor alles.

Tekst Cas Aubel

zaterdag 18 februari 2012

Minder is (vaak) meer.

Hoeveel foto’s zijn er gemaakt van “twee schakers gebogen over hun partij”?

Gigantisch veel. Het is niet voor niks dat dit onderwerp zich leent om af te beelden. Schakers zijn geconcentreerd bezig, vaak heel intens gefocust op hun partij. Ze sluiten zich af van de rest van de wereld, creëren een eigen afgesloten universum waar strenge regels gelden. Het leidt tot contemplatie en verstilling.

Zo’n beeld fascineert. Logisch dat fotografen (en kunstenaars) erdoor geïnspireerd raken.

Kijk eens naar de vloed van fotobeelden die bij elk schaaktoernooi op internet te zien is. Deze kleurenfoto’s zijn prachtig qua compositie, sfeertekening en scherpte. Beroepsfotografen laten hun kunnen zien. Voor- en achtergrond van het fotobeeld vloeien grandioos in elkaar over. Met de computer wordt er vervolgens nog vakkundig geretoucheerd en volop gegoocheld met afsnijdingen, kleurintensiteit en helderheid. De techniek van de camera’s is zo goed dat ook elke amateur binnen “no time” een heel mooi schaakplaatje kan maken.

Techniek is echter ook een valkuil. Teveel techniek leidt af van de inhoud en zo’n kleurenfoto is snel te glad, te mooi, te esthetisch. Het beeld vervaagt dan weer uit mijn geheugen.

Oude zwart-wit foto’s van schakers, gebogen over hun partij, vind ik eigenlijk altijd interessanter en boeiender dan de ‘briljante’ kleurenfoto’s.

Die eerste beklijven bij mij veel langer. Het is misschien niet helemaal eerlijk om die vergelijking te maken want de oude foto’s hebben het voordeel dat ze een patina hebben van vervlogen tijden. Er is altijd een vorm van nostalgie en dat geeft al gauw iets extra’s: Oude speelinterieurs met wonderlijke schaaktafeltjes. Schaakklokken met ornamenten. Gekke details ademen de tijdsgeest zoals een bondsspeld op de revers van de schaakspeler of een kloeke pijp in zijn mond.

Ik geloof echter dat die oude foto’s, bij een dergelijke vergelijking, vooral het voordeel hebben van de beperkte techniek. Ik durf de stelling aan: Hoe primitiever de middelen die de maker in zet, des te directer spreekt het beeld. Er is geen of veel minder afleiding van de kern waar het om gaat. Kinderkunst en kunst van “primitieve volkeren” zijn niet voor niets vaak zo krachtig. Er gaat een directheid en ongekunsteldheid en eerlijkheid van uit die je raakt.

Zo ook met die oude zwart wit foto’ s van spelende schakers. Vaak zijn deze oude foto’s houterig en statisch qua uitstraling. De spelers lachen nooit, het zijn mannen (heren) met stropdas, altijd netjes gekleed in donkergrijs pak. Ze peinzen en turen naar het bord. Geen denksport maar een plechtigheid is hier aan de gang. De hoogmis van het schaken wordt opgevoerd. Er heerst diepe stilte en een serene ernst op al die oude foto’s. Je ziet en voelt, hier wordt iets groots verricht. Zachtjes praten a.u.b.

Zo’n foto blijft trekken en ik bekijk ze elke keer met aandacht.

Geïnspireerd door die oude zwart-wit foto’s heb ik gisteren op mijn atelier een oefening gedaan. Doel van de oefening: met zo eenvoudig mogelijk gereedschap tot een beeld komen.

Het te maken oefenbeeld: twee schakers bezig met hun partij.

Van houtafval en spaanders van een sigarendoos eerst een tafeltje gemaakt. Simpel knutsel- en plakwerk, stukjes touw benut om de ongelijke tafelpoten tot een geheel te kunnen maken. Met een potlood het schaakbord op een plankje getekend. Paar schaakstukken uit houtblokjes gekerfd. Met de nodige concentratie gelukt.

De twee schakers waren veel moeilijker (zelfs erg lastig) te maken en te assembleren. Met geduld en “trial and error” is het uiteindelijk gelukt. Ze zijn gemaakt van een in stukken gezaagde bezemsteel. Alleen een stanleymes is gebruikt om de stukjes hout (romp, benen, armen, hoofd) in de gewenste vorm te snijden. Met opzet geen vijl, geen rasp, geen elektrisch gereedschap. Het geheel is vervolgens met houtlijm bij elkaar gevoegd. Een paar kleine spijkertjes gebruikt om houtverbindingen goed te verankeren (concessie). Vervolgens een paar uur alles goed laten drogen. Het geheel blijkt verbluffend stevig en stabiel, ondanks de krakkemikkige opbouw.

Het ging me vooral om de uitdaging van de oefening, maar ik ben redelijk tevreden met het eindresultaat. Werken met weinig techniek was leuk om te doen, en ik had gelijk een onderwerp voor dit wekelijkse schaakbeeld.

Frans Drummen

Elfstedenschaaktocht

zaterdag 11 februari 2012

Direct na afloop van het Tata-toernooi deed de vorst zijn intrede. Zoals altijd wanneer het eindelijk gaat vriezen, maakte zich een zekere opwinding van het schaakvolkje meester. Zou er dan eindelijk na vijftien jaar weer een elfstedenschaaktocht plaatsvinden? De Schaakbond liet vanuit het bondsbureau in Haarlem onmiddellijk weten dat daarop niet moest worden gerekend. Er was immers nog helemaal geen ijs! Maar bij de Schaakbond, die zetelt en heerst in de Randstad, weten ze niets van de ijstoestand op de Friese meren en vaarten. De pers spoedde zich dan ook van Haarlem naar Leeuwarden, want zij hechtte meer waarde aan de uitspraak van de voorzitter van de Leeuwardense schaakclub Philidor 1847: "het kan vriezen of het kan dooien". Geniaal, deze man moet ook een groot schaker zijn! Helaas was de Friese schaakbond er nog niet in geslaagd in IJlst, Sloten, Stavoren, Hindeloopen, Workum en Harlingen schaakclubs van de grond te tillen, maar met de dreigende triomf van vorst en ijs zou dat waarschijnlijk nu wel gauw lukken. De rayonhoofden van Leeuwarden, Sneek, Bolsward, Franeker en Dokkum, allen voorzitter van de plaatselijke schaakvereniging, hadden de borden en stukken al uit het vet gehaald, en opdracht gegeven de stukken te slijpen. Er werd op korte termijn een datum bepaald voor overleg tussen ijsmeesters en schaakmeesters.

Inmiddels waren de meest schaatskrachtige schaakverenigingen druk bezig topschakers aan te trekken die niet alleen een behoorlijke partij kunnen schaken maar ook een aardig baantje kunnen trekken. Die werden vooral in Noord- en Oost-Europa gezocht. Het Friese Philidor 1847, zelf een van de favorieten voor de eindzege, had de grootste vis gevangen: de Noor Magnus Carlsen, die natuurlijk als echte Noor met de schaatsen aan was geboren was en het schaken met de paplepel had ingevoerd gekregen.

Het is niet algemeen bekend wat de Elfstedenschaaktocht precies inhoudt. Dat is ook niet zo gek, want het is per slot van rekening alweer vijftien jaar geleden dat het festijn voor het laatst plaatsvond en toen waren vele topschakers nog niet of nauwelijks geboren. Kort gezegd komt het neer op het volgende. Er vindt een schaaktocht plaats langs de elf hierboven vermelde Friese steden. Behalve die steden is ook het gehucht Bartlehiem beroemd, maar dat is met zijn 70 inwoners te klein voor een eigen schaakclub. Ook hebben ze geen stadsrechten. Maar wel een bruggetje, en daarom wordt Bartlehiem op de tocht twee keer aangedaan.

De totale route is ongeveer 200 kilometer lang, en overal langs de route staan schaakborden met stukken opgesteld. De aan de schaak/schaatstocht deelnemende teams bestaan uit achttallen. Bij elk schaakbord langs de route zit een grootmeester tegen wie ze een vluggertje moeten spelen. Die grootmeesters zijn door de rayonhoofden stevig verpakt in een behaaglijke bontlaag en ingesmeerd met berenvet. Naast elke grootmeester staat een grote fles wodka of cognac (de grootmeester moet te voren kenbaar maken waarnaar zijn voorkeur uitgaat. De geheelonthouders onder hen krijgen warme chocolademelk). De schaatsschakers en de schaakschaatsers wordt geadviseerd iets warms onder hun trui te schuiven. Vroeger deed men dat met oude kranten, tegenwoordig wordt meestal gebruik gemaakt met een lekker warm schaakbord.

Het achttal dat als eerste in Leeuwarden terugkeert, en bovendien de meeste punten scoort in de vluggertjes, is winnaar van de Elfstedenschaaktocht. Van belang voor het eindresultaat is ook het aantal klunen op het ijs en het aantal misklunen op het schaakbord. Wie per ongeluk een vet schaakstuk van het bord schuift moet er zelf achteraan. Op het gladde ijs kan zo’n stuk eindeloos ver over het ijs schuiven. Het hele team moet wachten totdat de miskluner het stuk heeft achterhaald en weer op de juiste plaats heeft teruggezet.

Op dus naar Leeuwarden. Maar tot mijn schrik bemerk ik dat ik absoluut niet kan schaatsen, terwijl ik volgens mijn kwelgeesten ook niet kan schaken! Gelukkig is het een goed gebruik dat de Elfstedenschaaktocht uiteindelijk toch niet doorgaat. Dat leidt bij sommigen tot veel agressie tegen de grootmeesters die een hele dag goed betaald langs de kant zitten.

De Schaakbond moet toch eens overwegen het op de fiets te doen!

Tekst Cas Aubel

Tekeningen Frans Drummen

Nederlands Schaakkampioenschap Klaarzetten en Opruimen

…De schaakstukken en het bord moeten klaar gezet worden en na de partij weer opgeruimd…

Dit is een simpel zinnetje, waar echter een hele eigenstandige schaakwereld achter schuil gaat. Tienduizenden schakers zijn er wekelijks mee bezig.

Hoog tijd dat er een column aan wordt gewijd.

Elke zich respecterende schaakclub is terecht zuinig op zijn schaakspullen en het is dus van belang dat degenen die met “Klaarzetten en Opruimen” zijn belast dit goed en efficiënt doen. Zonder hen verwordt de wekelijkse schaakavond tot een chaos.

Zonder hen wordt er te laat begonnen, raken speelstukken en klokken kwijt en is binnen de kortste tijd de helft van de spellen incompleet. Om deze ergernissen en veel financiële kosten te voorkomen heeft elke schaakclub wel een “materiaalman” of bestuursvrijwilliger die deze twee klussen oppakt.

Ik pleit voor een Nederlands kampioenschap voor deze Klaarzetters-Opruimers. De KNSB zou het dienen te organiseren. De tijd is er rijp voor.

De schaaksport wordt er door in de schijnwerpers gezet en ik ben ervan overtuigd dat dit dynamische schaakonderdeel het op TV veel beter zal doen (zeker bij het grote publiek) dan een moeilijke, onbegrijpelijke schaakpartij waar 2 grootmeesters peinzend en onbeweeglijk tegenover elkaar zitten.

Zelfs iemand die helemaal niks van schaken weet kan zich identificeren met zo’n actieve doe-wedstrijd “Klaarzetten en Opruimen”.

Bovendien krijgen alle betrokken vrijwilligers in den lande, door een dergelijk kampioenschap, aandacht en waardering voor hun belangrijke schaakinzet.

Opzet van het kampioenschap Klaarzetten en Opruimen:

Ik geef een voorzet.

Elke schaakclub mag 1 persoon naar het kampioenschap afvaardigen.

De wedstrijd wordt via een aantal verschillende onderdelen beslist . Wat moet worden klaargezet en opgeruimd?

15 schaakborden, 15 schaakdozen en 15 klokken. Een aantal dat is gebaseerd op wat een doorsnee schaakclub op een speelavond klaarzet en weer opruimt.

Onderdeel Klaarzetten

Deze schaakattributen uit de opslag (achterin de speelzaal gelegen) halen en

zo snel mogelijk op correcte wijze (met witte veld rechts beneden in de hoek van het bord) op tafels deponeren en schaakstukken op correcte wijze opstellen op deze 15 borden. Tot slot digitale schaakklokken naast borden plaatsen en instellen op 2 uur per persoon.

Onderdeel Opruimen

De 15 schaakdozen zo snel mogelijk weer correct vullen met de witte en zwarte stukken. De gevulde dozen, dekseltje netjes gesloten met een klipje, zo snel mogelijk naar de opslagruimte brengen en hier stapelen. 15 borden opruimen en stapelen in opslag. Tot slot 15 klokken uitzetten en wegbrengen en stapelen in opslag.

Als je stukken fout opzet, laat vallen of dozen incorrect vult of open laat staan, borden, klokken laat vallen of foutief instelt 10 strafseconden per keer.

Lijkt me leuk om zo’n strijd te zien. Is vast hectisch en bloedspannend.

Ik heb de tijd opgemeten hoe lang het duurt om normaliter een schaakspel op te zetten en weer op te ruimen.

Gemiddeld is de tijd van “klaarzetten” per spel 40 seconden. Opruimen 20 seconden.

Voor het Nederlands kampioenschap is dat natuurlijk veel te traag. Wil je echt meedoen voor de titel moet dat in de helft van de tijd. Vingervlugheid is voor dit onderdeel essentieel.

De 15 borden en 15 gevulde schaakdozen en 15 klokken in recordtijd opruimen vraagt meer dan alleen snelheid. Je kunt dat het beste doen door de borden en dozen gestapeld onder je armen te nemen en in galop weg te brengen. Maar in hoeveel loopsessies naar de opslag? Alles in een keer oppakken en opruimen kan natuurlijk niet, twee keer ook niet. In drie keer misschien???. Snelheid en haastige spoed is vaak funest. Je laat geheid dozen vallen, borden raken beschadigd en binnen de kortste keren lig je onder de tafels naar stukken te zoeken. Ik zou gokken op 4 of 5 sessies van wegbrengen en stapelen. Efficiency en inzicht is voor dit onderdeel minstens zo belangrijk als snelheid.

.

Globale inschatting: Om voor de Nederlandse titel mee te kunnen doen moet je, voor alle onderdelen tezamen, bij je eigen club toch zeker een tijd onder de 15 minuten kunnen neerzetten. Dat geldt als norm om mee te mogen doen.

Ik heb uit eigen ervaring gezien, bij externe wedstrijden elders, dat er heel wat “grootmeesters” Klaarzetters-Opruimers actief zijn in den lande. Echte routiniers die in een vloek en een zucht alles perfect en in no-time afhandelen.

Het wordt dus bij voorbaat een hele spannende wedstrijd tussen de schaakverenigingen. Voerendaal, HMC Calder, Groningen, Utrecht, De Stukkenjagers en ons eigen SMB dicht ik kansen toe. We hebben natuurlijk bij SMB een gelouterde en ervaren Klaarzetter-Opruimer. Te weten Gerard Eickmans. Als we deze troefkaart kunnen uitspelen ligt de titel voor het grijpen. Ik geloof dat Gerard echter wat in de luwte wil blijven. Maar hij wil vast wel trainingen verzorgen.

We gaan ervoor.

Frans Drummen