Op mijn club, LECEL uit Limoges, hebben we zo iemand: Réwi Budak, rating rond de 2100, tegenwoordig boven mijn niveau. Daar had ik eens op de boven omschreven manier van verloren en daar kan ik slecht tegen. Er moest wat voorbereid worden. Omdat ik een beetje lui ben en mijn geheugen niet meer is wat het was, zag ik weinig heil in het uit het hoofd leren van gekende weerleggingen. Hoe kon ik hem uit zijn normale spel halen? Dat is al 1.00 punt waard op de schaal van stockfish. En zo kwam ik op het volgende idee.

1.d4 c5 2.d5 e5 3.d6!?

Dat ziet er uit als een knoeierszet. Hoe verdedig je die pion na 3… Db6? Maar de pion op d6 is als een kanonskogel die de basis van zwarts stelling blootlegt. Zwart kan nu een pion winnen, maar wit krijgt de witte velden in het centrum ter beschikking.

3… Db6 4.Pc3

De belangrijkste zetten zijn nu het voor de hand liggende 4… Dxd6, ontwikkelen met 4… Pf6 en de voorkeur van stockfish (hierna: SF), 4… a6.

De zover bekend eerste partij met 3.d6 was Réti – Spielmann, Stockholm 1919 (½-½, 31), met dank aan Henk Smout. Zie de tweede viewer.

1. Onmiddellijk slaan op d6

Zwart wint een pion en kan de dames ruilen, maar daarmee is hij er nog niet.

4… Dxd6 5.Dxd6

Op internet is ook 5.Le3?! gespeeld (onder andere door Manuel Bosboom, zoals Dimitri Reinderman me meldde), maar zwart staat goed na 5… Dxd1+ 6.Txd1 Pc6! 7.Pd5 Tb8 (nieuw) 7.f4 Pd4 8.Td2 Pf6.

5… Lxd6 6.Pb5 Ke7 7.Lg5+

Een logische zet, maar wit kan volgens SF ook 7.Le3 spelen, bijvoorbeeld 7… Pa6 8.0-0-0 Lb8 en nu 9.g4!? (Nieuw!) Ook hier staat het ongeveer gelijk, en ook hier komen de zwarte stukken maar moeilijk tot activiteit.

7… f6 8.0-0-0 fxg5 9.Pxd6 Pc6

Een IM verloor van een 2000-speler na 9… Pf6?!, want 10.Pf3 herovert de pion met nog steeds dezelfde ‘compensatie’ (Herrera Jimenez – Piesik, chess.com 2026 (1-0, 74). Zie de tweede viewer.

Nu moet wit kiezen: een tempo winnen met 10.Pf3 of opties openhouden met 10.e3. 10.h4 g4 (of zwart speelt 10… gxh4 11.e3 Pf6 12.Txh4 Pe8 13.Pxe8 Kxe8 14.Pf3 met ruim voldoende compensatie) 11.e3 Pf6 is 10.e3.

1A. Een tempo winnen met 10.Pf3

In de databases (lichess en 365.com) heb ik één partij gevonden met 3.d6. Ik weet niet of er meer zijn (ik hoor er graag over), maar van die partij kreeg ik de indruk dat de witspeler niet echt wist wat hij deed.

Er blijken dus wel meer partijen met 3.d6 te zijn, hoewel voor het overgrote deel snelschaakpartijen op internet.

10.Pf3 h6

10… Pd4 11.Pxg5 Kxd6 12.e3 Ph6 13.exd4 exd4 14.c3 of 12… Ke7? 13.exd4 cxd4 14.Lc4 Ph6 The1 wint de pion met voordeel terug.

11.c3

De genoemde speler ging hier verder met 11.Pxc8+? – hoe verzin je het.

11.e4 komt op hetzelfde neer. 11.Pf5+ is mogelijk en leidt na 11… Kd8 (Nieuw!) tot gelijk spel volgens SF. Daarentegen is 11… Kf6, zoals in een snelschaakpartij tegen me gespeeld werd, niet aan te raden vanwege 12.Td6+! en als zwart het paard neemt, gaat hij geforceerd mat met 13.e4+! (Nieuw!). Die had ik thuis al gevonden.

11… Pf6 12.e4 Pe8 13.Pf5+ Kd8 14.h4

(Nieuw!)

Ook na 14.Lc4 en 14.Lb5 Kc7 (14… g6? 15.Lxc6 met voordeel) heeft wit voldoende compensatie voor de pion.

14… g4 15.Ph2

Of 15.Pd2. In beide gevalen heeft wit compensatie voor de pion, maar ook niet veel meer dan dat.

1B. Opties openhouden met 10.e3

Het vrijhouden van veld e4 geeft nieuwe mogelijkheden.

10.e3 Pf6 11.Pf3

SF vindt 11.h4 g4 12.f3 (12… h5!?) 12… gxf3 13.gxf3 Pe8 14.Pxe8 Txe8 15.Ph3 net zo goed. Het bezwaar is dat wit na 15… d6 16.Pg5 Lf5 een stelling heeft waarin hij door de beheersing van de witte velden niet hoeft te verliezen, maar de zwarte stelling lijkt me te stevig om voor wit aan winst te denken.

11… h6

11… Pg4 12.Td2 Tf8 13.Lc4 Pxf2 14.Txf2 Kxd6 15.Td2+ Kc7 16.Pxg5 h6 17.Pe4 en wit staat iets beter.

12.h4 g4 13.Ph2 h5 14.Le2

Waarschijnlijk iets beter dan het eerder gespeelde 12.Lc4

14… Pd8

14… Pe8 15.Pxe8 Txe8 16.f3 gxf3 (16… d6!?) 17.Pxf3 d6 18.Pg5 oogt aangenaam voor wit; de torens hebben doelwitten op de f- en d-lijn en het paard kan naar e4.

15.Lc4 a6 16.f3 b5 17.Le2 Pf7 18.Pf5+ Kf8 19.fxg4 d5 20.Thf1

met een spannende stelling die SF als gelijk taxeert.

2. Ontwikkelen met 4… Pf6

Het probleem met deze variant is: zwart ontwikkelt wel stukken, maar die staan elkaar in de weg.

4… Pf6

Tot zetverwisseling leidt 4… Lxd6 5.Pf3 Lc7 6.e4 Pf6.

5.Pf3

Met 5.e4 is niets mis; zwart kan weer met 5… Lxd6 6.Pf3 Pf6 tot de navolgende variant overgaan. Maar ook mogelijk is 5… Dxd6 6.Dxd6 Lxd6 7.Pb5 Pxe4 (7… Ke7 8.Lg5 a6 9.Pc3 wint op zijn minst de pion terug) 8.Pf3 (nieuw, dreigt 9.Pd2) Ke7 9.Ld3 a6 10.Pxd6 Pxd6 11.Pxe5. Wit heeft het loperpaar; zwart heeft een pion.

5… Lxd6

Een poging om Pf3 af te straffen met 5… e4 is minder goed. Wit krijgt zijn pion terug na 6.Pe5 Dxd6 7.Dxd6 Lxd6 8.Pc4 Le7 9.Lg5 waarna de druk op de d-lijn onaangenaam is. Alsnog 5.Dxd6 spelen verliest snel na 6.Dxd6 Lxd6 7.Pb5 Ke7 8.Ph4!

6.e4

Ook hier is 6.g4!? (nieuw) mogelijk. SF nivelleert met 6… h6 7.e4 Lc7 8.g5 hxg5 9.Pxg5 Pc6 10.Lc4 d5! 11.Pxd5 Pxd5 12.Dxd5 Tf8 (13.Pxf7?? Pd4) en vanwege een spoedig Td8 blijft er weinig over van het witte initiatief.

6… Lc7

Na 6… 0-0? komt het idee van 3.d6 echt tot leven: 7.g4! (daar is nog niemand eerder opgekomen!) levert een bijna dodelijke aanval op. 7… Pc6 (7… c4? 8.g5 Pg4 9.De2 Lc5 10.Pd5! is winnend en 7… Pxg4?? 8.Pd2 kost een stuk) 8.g5 (niet 8.Dxd6 Pd4!) 8… Pe8 9.h4 Le7 10.g6! en misschien kan zwart overleven met 10… Pf6, maar 10… fxg6? 11.Lc4+ Kh8 12.h5 is snel uit.

6… h6 7.Pd2 (7.g4!?) 7… Lc7 (7… Le7 8.Pc4 De6 [of 8… Dd8 9.f4!? Pxe4 10.Pxe4 d5 11.Pxe5 dxe4 12.Lb5+ Ld7 13.Dd5! Da5+ 14.Ld2 met sterke aanval] 9.Pb5 is goed voor wit) 8.Pc4 Dc6 9.Pd5 Pxd5 10.exd5 Df6 11.d6 Ld8 12.a4 b6 13.Ta3 geeft wit een aangenaam initiatief.

7.Lg5

Wit kan het ook proberen met 7.Lc4 0-0 8.Lg5 (8.g4? werkt hier niet vanwege 8… d5! 9.Pxd5 Pxd5 10.Lxd5 Le6 en zwart staat beter) 8… Ld8 (nieuw) 9.Dd3 Pc6 10.0-0-0 Pd4! met gelijke kansen. Op 11.Pxe5 komt 11… d5! en zwart neemt het initiatief over, weliswaar ten koste van een pion. Misschien is het kalme 11.Kb1 (haalt een later loperschaakje op g5 eruit) het beste.

7… h6

In de enige partij met klassiek tempo die ik met 3.d6 speelde, volgde 7… Dxb2? 8.Pb5 (nieuw?) La5+ 9.Ld2 Lxd2+ 10.Pxd2 0-0! 11.a3! (11.Pc7 Dc3 12.Pxa8 Pxe4 leidt tot chaos) 11… a6 12.Tb1 Dxb1 13.Dxb1 axb5 14.Lxb5 Pc6 15.0-0 Pd4 en nu was 16.Ld3 in plaats van 16.c3?! de zet om het voordeel vast te houden. Zie de viewer: Frits Fritschy – Réwi Budak, interne competitie Limoges 2024 (1-0, 78).

8.Lxf6 Dxf6 9.Pd5 Dd8 10.g3

Dit is nieuw; eerder gespeeld is 10.Lc4 c6 11.Pc3 Tb8 en het staat volgens SF gelijk, maar wit moet steeds rekening houden met b5.

10… d6 11.Ph4

Controle over de witte velden is hier belangrijker dan het ontwikkelen van stukken!

11… 0-0

Het voorkomen van Pf5 met 11… g6 verzwakt de koningsstelling; 12.Lc4 is dan wél goed, bijvoorbeeld 12… Pc6 13.c3 Le6? 14.Pxg6! of 13… Tb8?! 14.Df3.

12.Pf5 Pc6

Aangenaam voor wit is 12… Lxf5 13.exf5 Pd7 14.Lg2 Pf6 15.Lg2; de lopers zijn niet alleen ongelijk qua kleur. SF vindt daarom dat zwart maar beter de pion met 15… e4 teruggeeft.

13.Dg4

Mogelijk is ook 13.c3 Lxf5 14.exf5 Pe7 en nu het avontuurlijke 15.f6!? (15.Pe3 d5 16.f6 is volkomen gelijk) 15… Pxd5 16.fxg7 Kxg7 17.Dxd5 Tb8. Wit heeft voldoende compensatie, maar ook niet meer dan dat.

13…g6 14.Dh3

Ook mogelijk is 14.Pxh6+Kh7 15.Pf5 Th8! (15… gxf5 verliest) 16.Dh4+ Dxh4 17.Pxh4 Ld8 18.Pg2 en wit staat een fractie beter.

14… La5+ 15.c3 Dg5

Ook 15… h5 is mogelijk (maar 15… gxf5 verliest weer), met een spannende stelling na het niet geheel correcte 16.Ld3, of anders 16.g4.

16.f4 Lxf5 17.exf5 Dxf5 18.Dxf5 gxf5 19.0-0-0

Zwart staat voorlopig twee pionnen voor, maar kan hier maar beter gaan zoeken naar de beste manier om ze terug te geven. Volgens SF staat het gelijk.

Een lange variant, maar het blijkt dat wit meerdere mogelijkheden heeft om compensatie voor de pion te krijgen. Vooral zwarts zwartveldige loper blijft een probleemgeval.

3. Eerst verdedigen met 4… a6(!)

Daar was ik zonder computerhulp niet opgekomen, maar inderdaad, de pion op d6 loopt niet weg.

Overigens zal 3… a6 zal normaal gesproken overgaan in deze variant. Een alternatief is 3… a6 4.f4 Df6 5.Pc3 Pc6 (in plaats van 5… Dxd6) 6.fxe5 Dxe5 7.Pd5 Lxd6 8.Pb6 De7 9.Pf3! (9.Pxa8 Dh4+ wordt remise) Tb8 10.g3 en wit heeft compensatie voor de pion. De zwarte stukken staan onhandig en verder ontwikkelen valt niet mee.

4… a6

Wit kan nu normale zetten doen als 5.e4 Dxd6 6.Lxd6, maar dat leidt tot stellingen waarin wit niet hoeft te verliezen, maar ook geen serieuze winstkansen lijkt te hebben. Ik zou daarom liever scherp reageren met

5.f4! Dxd6

Riskant is 5… Lxd6 6.e4 Wit kan ook all-in gaan met 6.Pf3 exf4 7.e4 fxe3 e.p.? 8.Lc4 en volgens SF staat wit met drie pionnen minder gewonnen) 6… exf4 7.Lc4 Pe7 8.Ph3! 0-0 9.0-0 en zwart doet er verstandig aan om de pionnen terug te geven: 9… Le5 10.Lxf4 Ld4+ 11.Kh1 d5 12.Pxd5 Pxd5 13.Lxd5 Lxh3 14.gxh3 Pd7 en het loperpaar plus de open aanvalslijnen vormen meer dan voldoende compensatie voor de witte pionnenstructuur.

6.fxe5 Dxd1+!

Nooit eerder gespeeld. Opnieuw is het vasthouden aan het materiële voordeel onverstandig: 6… Dxe5? 7.e4 (nieuw) Pf6 8.Pf3 De7 9.Lg5 d6 10.Lc4 Le6 11.Pd5 Lxd5 12.Lxd5 en wit heeft groot voordeel. (12… g6? 13.0-0 Lg7 14.e5 dxe5 15.Pxe5 0-0 16.Pxf7! en wint.)

7.Kxd1

Volgens SF staat het hier gelijk: zwart heeft de betere structuur, wit het makkelijkere stukkenspel. Zwart kan het nu rustig aan doen met 7… d6 of kiezen voor het wildere 7… Pc6. Daarnaast is 7… Pe7 mogelijk, wat het paard even van d5 af houdt. Wit heeft dan verschillende zetten die tot gelijke stellingen leiden, maar met wederzijdse kansen, zoals 8.Le3, 8.b3 8.Pf3 en zelfs 8.Pa4.

3A. Het centrum ontruimen met 7… d6

Zwart lost de situatie in het centrum gelijk op.

7… d6 8.Pd5 Ta7 9.Pf3

Beter dan 9.Lf4 dxe5 10.Lxe5 Pd7 11.Pf3 (11.Lc3? b5 is goed voor zwart) 11… Pxe5 12.Pxe5 Pf6 en zwart heeft een mooi loperpaar.

9… Pd7

Hier heeft wit twee mogelijkheden die een gelijke stelling opleveren, maar met genoeg onbalans om het spannend te houden:

1. 10. Lf4 dxe5 11.Pxe5 Pgf6 (of 11… Pxe5 12.Lxe5 b5 13.c4 Pe7 14.e4) 12.Pc7+ Ke7 13.Ke1

2. 10. exd6 Lxd6 11.e4 Pe7 12.a4 b6 13.Ld3

In beide gevallen compenseert het sterke paard op d5 de geïsoleerde e-pion.

3B. Het ambitieuze 7… Pc6

Dit kan tot grote complicaties leiden.

7… Pc6 8.Lf4

8.Pd5 Tb8 9.Lf4 Pge7 is beter voor zwart.

8… d6!?

Hup, een pionoffer om het witte geknoei af te straffen. Maar dat laat wit niet zomaar gebeuren.

Mogelijk is ook 8… f6 9.Pf3 fxe5 10.Pxe5 en nu leiden zowel 10… Ld6 11.Pg6 Lxf4 12.Pxf4 als 10… Pxe5 11.Lxe5 d6 12.Pd5 Tb8 13.Lc3 b5 tot gelijke stellingen met wederzijdse kansen.

Een derde mogelijkheid is 8… Pge7 9.Pf3 b5. Dat houdt het witte paard nog even van d5 af. Je zou in de verleiding kunnen komen om hem dan naar d6 te spelen: 10.Pe4 Pg6 11.Lg3 Lb7 12.Pd6+ Lxd6 13 exd6, maar na 13… 0-0 is de pion meer een zorgenkindje dan een aanwinst. SF geeft in plaats hiervan onder andere 10.h4!?, maar dat mag u zelf bestuderen. Het beste is misschien gewoon 10.e3 Lb7 11.Ld3. SF laat zwart doodleuk zelf een paard op d5 zetten met 11… Pb4 12.Le4 Pbd5, en dan zou het gelijk staan.

9.exd6

Je zou zeggen, waarom niet 9.Pd5? Maar dan heeft zwart na 9… dxe5 10.Pc7+ Kd8 11.Pxa8 exf4 te veel compensatie voor de kwaliteit. Het paard op a8 moet benen maken om niet met b5 afgesneden te worden, maar na 12.Pb6 Le6 heeft wit een verdwaald paard, en zwart een sterk loperpaar en een hinderlijke pluspion op f4.

9… Pf6

Zwart kan ook 9… Le6 doen, maar dan kan wit materiaal winnen met 10.Pa4 0-0-0 11.Pb6+ Kb8 12.d7+ Ka7 13.Lc7 Pf6. Nu ga ik ervan uit dat geen van beide partijen hier remise wil. Met 14.Pc8+ Ka8 schiet wit niets op. Maar op dit moment is 14.Lxd8? vreselijk voor wit: het paard wordt na 14… Pxd8 teruggejaagd naar b1. Aan de andere kant kan wit na bijvoorbeeld 14.e3 Pxd7? wel op d8 slaan, omdat het paard op b6 dan afgeruild wordt. Een soort Mexican standoff dus. Zwart kan verder gaan met 14… Le7 15.Pf3 Tdf8 en nu kan wit wél de kwaliteit winnen met 16.Pc8+ Txc8 17.dxc8D Txc8, en SF vindt dat het volkomen gelijk staat. Het lijkt mij een zeer ongelijke stelling, maar ik weet niet in wiens voordeel.

Analysediagram na 17… Txc8

10.Ke1

Wit zal de pion op d6 niet kunnen houden, maar voorlopig staat hij zwart ook in de weg en dus is het logisch om ter verdediging de d-lijn vrij te maken.

10… Pd4

Ook 10… Pb4 is mogelijk, bijvoorbeeld 11.Td1 Pxc2+ (11… Le6!? 0.00, SF) 12.Kd2 Pb4 13.Kc1 en het is wit gelukt om lang te rokeren. Alweer zegt SF: gelijke kansen.

11.Td1 Le6 12.Td2

Ook mogelijk is 12.Pf3. SF komt met het stukoffer 12… Pxc2+ 13.Kf2 0-0-0 14.h3 Pb4 15.e4 Pxa2 16.Pxa2 Pxe4+! 17.Ke3 Lxd6 18.Lxd6 Pxd6 19.Pc3 b5 met gelijke kansen.

12… 0-0-0

Over de variant 12… Pb5!? 13.Pa4!? Pe4 14.d7+ Kd8!? is weer een scherm vol te krijgen, dus dat laat ik aan u.

13.e3 Pf5

Zwart krijgt zijn pion terug, maar de tijd die dat kost geeft wit de gelegenheid zijn ontwikkeling bij te werken. Het staat gelijk. Een niet onbelangrijk detail is te zien in de volgende variant: 14.Le2 Pxd6 15.Ph3! h6 16.Pf2 Le7?! 17.Pa4 met pionwinst – het paard op d6 kan niet weg.

Naschrift

Goed, 3.d6 levert geen winnend voordeel op. De zet houdt zelfs het natuurlijke witte openingsvoordeel niet vast. Maar dat is vaak óók het geval in bekendere openingsvarianten.

In geen enkele variant krijgt zwart meer dan gelijk spel. Zijn er nog andere voordelen? Zoals eerder geschreven: zwart wordt uit zijn normale spel gehaald. Daarbij kan het verrassingselement flinke tijdwinst opleveren. En in de meeste varianten is het wit die de lakens uitdeelt. Als anderen zich aangespoord voelen om d6 te proberen, ben ik zeer benieuwd naar die partijen.

De ideeën in het eerste hoofdstuk zijn ontstaan op mijn minischaakbordje. Door de openingsfase in de partij tegen Réwi Budak begon ik te begrijpen waar het in deze variant om gaat, en dat was de basis voor het tweede hoofdstuk. Pas daarna ben ik serieus gaan analyseren met een engine: SF 18 op Lichess/Leren/Studie Bij moeilijk te beoordelen situaties heb ik de machine stopgezet als er geen beweging meer zat in de waardering. Die waarderingen heb ik in de gameviewer achter de varianten gezet. Wie de beschikking heeft over wat groters dan een telefoonscherm (en geen schaakbord meer heeft), kan verhaal en viewer naast elkaar in beeld krijgen door schaaksite nog een keer in een ander tabblad te openen. Ik heb overigens geprobeerd ideeën aan te leveren, niet om elk detail uit te leggen.

Goed, het was dus geen nieuwtje. Dat vermoeden had ik al, maar Henk Smout en Dimitri Reinderman hebben de hoop daarop definitief onderuit gehaald. Maar tot nu toe zijn slechts vijf klassieke partijen met 3.d6 aan mij bekend. Er is daarnaast heel wat afgevluggerd, maar daar zat niet zo veel bij wat de ‘wetenschap’ vooruit kon helpen. Wat voor de theorie relevant was, is toegevoegd. Ik heb drie volledige partijen toegevoegd: twee klassieke en één internetpartij. De laatste vanwege het ratingoverwicht van de verliezende zwartspeler, ter aanmoediging.

Analyses

Partijen

Drie schaakplaatjes. Er zijn wat overeenkomsten, er zijn wat verschillen.

Het eerste plaatje gaat over heel snel schaken. Dat noemen ze lightning, en dat is Engels voor bliksem. Vandaar. Er staat een tot loper gepromoveerde pion op het bord.

Het tweede plaatje gaat denk ik over het NJSK. Dat is het Nederlands Jeugd Schaak Kampioenschap. Volgens mij zien we op de foto de gelukkige kampioen. Maar hij heeft niet de grootste beker, die staat achter hem.

Het derde plaatje gaat over een toernooi in Roemenië. Het laat de plek zien waar gespeeld wordt. Dat is wel handig, als je toevallig toch in dat land bent. Dat paard is wel een kunststukje, hoor!

Wat opvalt, is de overeenkomst in kleurgebruik: stemmig bruin, verlicht door bliksem, spotlights en zonsondergang. Zou het dezelfde ontwerper zijn? Ik denk van wel. Die heeft netjes de aanwijzingen van de opdrachtgevers opgevolgd. Die hebben gezegd: ik wil een schaakbord, een schaakklok/beker/gebouw en heel duidelijk de naam van het toernooi. Bij het Roemeense toernooi heeft nog iemand gezegd: doe maar een vloer met schaakbordpatroon, anders krijgen we maar gezeik dat het bord verkeerd staat.

Hoe komt het dat verschillende toernooien qua stijl en kwaliteit overeenkomstige publiciteit gebruiken? Gebruiken ze alledrie hetzelfde ontwerpbureau? Heeft elke latere amateur-ontwerper gedacht: hé, dat zag er lekker uit, kijken of ik iets vergelijkbaars kan (door AI laten) maken? Ik ben bang dat er een derde mogelijkheid is: als je AI een opdracht geeft om toernooipubliciteit te verzorgen, zal de software het internet afstruinen naar voorbeelden, en die voorbeelden bepalen de stijl. Na enige tijd zien alle producten er dan hetzelfde uit.

Ik ontwerp al heel erg lang boeken, en heb ook al een aardig aantal boekomslagen gemaakt. Dat is een niche in het grafische vak, maar ik heb toch het idee dat ik iets van ontwerpen af weet. Ik ben 69 jaar en hoef me geen zorgen te maken dat AI mijn broodwinning gaat bedreigen. Maar ik hoop dat er nog creatievelingen zijn die hun eigen ontwerpen durven te maken. Al lopen die dan het risico dat ze onderdelen ervan bij andere toernooien terugzien.

Het kandidatentoernooi is halverwege en volgens velen al beslist. Sindarov heeft na zeven ronden anderhalve punt voorsprong op nummer twee, Caruana, en tweeënhalve punt op Giri en Praggnanandhaa. Maar Parijs is nog ver, de dikke dame heeft nog niet gezongen en de beer is nog niet geschoten. In het kandidatentoernooi van 2013 hadden Carlsen en Aronian op de helft eenzelfde voorsprong, maar de laatste verloor vervolgens driemaal en ‘de beste aller tijden’ verloor tweemaal in de laatste drie ronden, waardoor Kramnik nog langszij kwam. Carlsen werd gered door een tiebreakregel die degene met het meeste verliespartijen beloont.

Maar Sindarov speelt toch veel beter dan de rest? Dat is maar hoe je het bekijkt. De computer geeft van elke partij de nauwkeurigheidsscores en als je dan de gemiddelden van de spelers over alle partijen bekijkt, blijkt Giri de hoogste score te hebben. Sindarov komt na Praggnanandhaa op plek drie. De hoogste score in één partij is voor Praggnanandhaa en in dat klassement staat Sindarov zelfs laatste. Wel heeft hij de beste score voor de slechtste partij, maar daar zit Giri maar net achter. Het verschil is dat Sindarov die partij won en dat Giri hem verloor. De edele wetenschap van de statistiek bewijst het: dat Sindarov eerste staat is slechts toeval en het kan in de volgende zeven rondes nog volkomen omdraaien. Dat is natuurlijk precies waarop wij verslaggevers hopen, want wat moet je met een wedstrijd waarvan de uitslag al bekend is?

Goed, wat hebben we nog te hopen? Ietsje minder, want hoewel in de achtste ronde Sindarov tegen Esipenko remiseerde, verloor zijn achtervolger Caruana van Nakamura. Giri daarentegen won overtuigend van Praggnanandhaa. Ten slotte bleef Blübaum ook tegen Wei overeind. Sindarov dus nog ietsje lonelier at the top, maar dat is niet het geval bij de vrouwen; daar lijkt het uit te draaien op een massasprint. Muzychuk gaf een gewonnen stelling weg tegen Deshmukh, die daardoor op gelijke hoogte kwam, evenals Lagno en Zhu, die van hun landgenoten Goryachkina en Tan wonnen. Vaishali (remise tegen Assaubajeva) is de vijfde koploper.

Open groep

Esipenko – Sindarov

Esipenko en Sindarov waren als eerste klaar. Sindarov kwam op de vierde zet met het weinig gespeelde Ld6 en al op de achtste zet was een nieuwe stelling ontstaan. Esipenko had volgens de engine een klein voordeeltje kunnen behouden door in de volgende stelling 11.Dc2 te spelen.

Het vervolg kan dan zijn 11… Lf8 12.Pe5 Pb4 13.Dd1 axb3 14.axb3 Txa1 15.Dxa1. Zwart heeft een mooi veld op b4, maar het paard op e5 is ook niet lelijk. Wit heeft de a-lijn en de zwarte lopers zoeken nog naar emplooi. Plus 0.5 is het verdict.

Esipenko speelde echter 11.a3 Lxd2! 12.Pxd2 axb3 13.Dxb3 Pa5 14.Dc2 Ld7 15.Tfc1 en dat ziet er goed uit voor wit. Pion c7 komt onder vuur en 15…. c6? 16.c5 maakt zowel de loper als het paard op a5 als de loper op d7 meer dood dan levend. Na een kwartiertje piekeren vond Sindarov de oplossing: 15… dxc4 16.Pxc4 Lc6!

Hij offert een pion, maar na 17.Pxa5 Lxg2 18.Kxg2 Dd5+ 19.Kg1 Txa5! 20.Dxc7 h5 stond hij zo actief dat Esipenko maar snel remise maakte met 21.De5 Dd8 22.Dc7.

Nakamura – Caruana

Nakamura kreeg in de opening tweemaal de gelegenheid om een pion te winnen, maar dat had hem niets opgeleverd. Dat leek in het partijverloop ook zo te zijn, maar dan zonder pluspion. Zie de volgende stelling.

Ik had al een zinnetje klaarliggen als: ‘opnieuw leek Nakamura geen enkele ambitie te hebben’, maar hier ging hij er ruim een half uur voor zitten. 19.c4 Db7 20.Le5 De7 21.Dd3. Het staat nog steeds 0.0, maar hier boekt hij zijn eerste succesje. Caruana zag 22.Dg3 al aankomen, en dan ziet 21… f6 er logisch uit. In de viewer enkele varianten waarin zwart het actiever aanpakt (met gelijke stand), maar die ook laten zien dat Nakamura in dat halfuurtje goed gezien heeft dat zwart toch op zijn hoede moet zijn.

Er volgde 22.Ld6 Lxd6 23.Dxd6 Dxd6 24.Txd6. Caruana heeft ongetwijfeld gezien dat 24… e5? 25.Tb1 onprettig is, maar 24… Tb8 (of 24… Tb6) is goed genoeg. 25.Txe6 Tb2 26.Te7 Tab6 27.Ta7 Txa2 28.h3

Als zwart nu 28… Tab2 29.Txa5 Tb7 speelt, kan wit nog lang doorspelen, maar de pion meer is nauwelijks relevant. Caruana kwam echter met het vreselijke 28… h5? en Nakamura had weinig tijd nodig om te besluiten met 29.Td1 twee torens op de zevende rij te gaan zetten. Zwart kan hetzelfde, maar de witte torens verdedigen ook: 29… Tbb2 30.Td8+ Kh7 31.Tdd7 Txf2 32.Txg7+ Kh8 33.Th7+ Kg8 34.Tag7+ Kf8 35.Tgf7+ Kg8 36.Thg7+ Kh8 37.Tg6 Het resultaat van een perfecte zettenreeks:

Pion f6 gaat eraf, c6 eveneens en h5 is ook niet te verdedigen. Nakamura had met zijn geweldige techniek geen moeite meer om dit te winnen.

Giri – Praggnanandhaa

In de uitwedstrijd was Praggnanandhaa de winnaar van de voorbereiding, nu was het andersom. In de volgende bekende theoriestelling was 10.a4 (nota bene de eerste keus van SF 18) pas tweemaal gespeeld.

Het is een logisch plan: wit wil met Pa3 de pion op c4 zo aanvallen, dat hij na Lxa3 met de toren terug kan slaan (welke daarna snel beschikbaar is voor de koningsvleugel). 10… La6 is logisch en nu kwam de eerste nieuwe: 11.Pa3 (11.b3 gebeurde in een eerdere partij). Nu kan zwart ten koste van een pion de boel dichttimmeren met 11… Pc6 12.a5 Pd5 13.Lxc4 Lxc4 14.Pxc4 Pdb4. Dat wordt een lastige klus als je met wit wilt winnen, maar een pion is een pion. Dus speelde Praggnanandhaa het actievere 11… c5. Dat zou na 12.dxc5 tot een vergelijkbare stelling leiden als in de partij mogelijk was, maar dan zonder dames. Blijkbaar vond Giri de mogelijkheden groter na 12.a5 Pd5 13. Lxc4 en nu had zwart 13… Lxc4 14.Pxc4 Pc6 15.dxc5 Lxc5 moeten doen. In plaats daarvan kwam 13… Dxa5?! 14.Pc2 Db6 15.Lxd5! exd5.

Na 16.Te1 had Giri een voordeeltje, maar nog sterker was eerst 16.dxc5 Lxc5 17.b4. Wat er kan gebeuren als je die pion slaat, is in de viewer te zien. Zwart zal dus 16… Le7 17.Te1 Lc8 18.Le3 moeten toelaten, en wit heeft duidelijk voordeel. Nu had Praggnanandhaa de schade met 16… Lc8! kunnen beperken, maar zo’n anti-ontwikkelingszet doe je niet graag. Na 16… Lb7 17.Lg5 (nog sterker: 17.Pe3) 17… Lxg5 18.Pxg5 h6 19.dxc5 Dxc5 20.Pf3 Pc6 21.Pcd4 Pxd4 22.Pxd4 had wit een droomstelling: zwart zal zich lang en nauwkeurig moeten verdedigen.

Dat deed Praggnanandhaa tot de 35e zet, en als hij in de volgende stelling 35… Lb5 had gespeeld, bijvoorbeeld 36.Te3 La4 37.e6 Lc2 38.e7 Le4 39.Pe6 Dxe7 40.Pxc5 Dxc5 was er nog steeds geen sprake van een winst voor wit.

Maar na 35… Df7? 36.e6 Dg6 37.Tf2 Tc4 38.Tf4 bleken de e-pion, en de dreigingen tegen d5 en de zwarte koning, te sterk.

Nou, een makkie, hoe maakte Giri het af?

Wei – Blübaum

Blübaum kwam met een raadselachtig nieuwtje in de volgende stelling:

10… Lh5 is ook volgens SF 18 de beste zet! Maar waarom zou je niet wachten tot wit h3 speelt? Het antwoord ligt denk ik in dat wit toch moeilijk zonder h3 lijkt te kunnen om iets te bereiken. Na 11.h3 Te8 heb je dezelfde stelling als na 10… Te8 11.h3 Lh5, maar wit heeft wat meer tijd gebruikt om te zien of hij h3 kan uitsparen. Wei speelde 11.a4 met het vervolg 11… Kh8 12.a5 Tb8 13.Lb5 Pde7 14.Ta4. Het is duidelijk wat de aanvalsspeler Wei wil: die toren moet naar h4!

Wei heeft net gedaan wat de bedoeling was en nu had Blübaum er een glorieuze puinhoop van kunnen maken met 19… Df5. Zie de viewer en pak je schaakbordje erbij.

Wei bleef op aanval spelen, maar Blübaum bleek niet bang.

Wei speelde hier 32.De4. Blübaum antwoordde zonder dralen 32… Dxc4 33.Txh6 gxh6 en na 34.Dg6+ bleek er niet meer dan eeuwig schaak voor wit in te zitten.

De stand

1 Sindarov 6,5
2/3 Caruana en Giri 4,5
4/7 Blübaum, Nakamura, Praggnanandhaa en Wei 3,5
8 Esikpenko 2,5

De vrouwen

Muzychuk – Deshmukh

Een dramatische partij. Muzychuk kreeg precies wat ze wilde hebben met de Maroczy Bind, zoals de volgende stelling laat zien.

Zwart mag alleen hopen op een gunstig moment om b5 te spelen. Maar wit heeft geen haast; met zetten als Te4 of Kh2 kan ze rustig haar stelling verbeteren. 25.h4 was eigenlijk al een eerste stap in de verkeerde richting. Zwart had met 25… b5 26.cxb5 Tc3! tegenspel kunnen krijgen. 25… f6 bleek geen verbetering van Deshmukhs stelling.

We gaan naar de 37e zet.

Zwart heeft toch maar b5 gespeeld en nou lijkt 37.axb5 axb5 38.Ta1 (dreigt 39. Dg4+ gevolgd door 39.Ta8!) 38… Ta7 39.Txa7 Txa7 40.cxb5 een veilige weg naar de winst. De c-lijn openen met 37.cxb5 axb5 38.a5 was dat niet; zwart had met 38… Df7 om naar h5 te kunnen gaan weer tegenspel gehad. Op 38… Tc5? 39.Dg4+ Kh8 had 40.Dg7+ tot een makkelijk gewonnen toreneindspel geleid.

Niet getreurd, gewoon de pion dekken met 43.Dh5 in de volgende stelling had nog steeds gewonnen. Na 43.De2? Dxh6 44.Dxb5 Tc2+ 45.Te2 Dg6! was Deshmukh weer helemaal terug.

Maar daar bleef het niet bij. In een ultieme poging het eindspel alsnog te winnen, speelde Muzychuk hier 58.Kh3?

De computer vindt dat niet slecht, omdat het net zo remise is als na bijvoorbeeld 58.Db5. Echter, zwart speelde natuurlijk 58… Dg1. Muzychuk dacht nu 49 seconden na en ik vermoed dat ze toen plotseling zag dat ze nog maar enkele seconden over had. Dus 59.a7?? (59.Dxh5 is nog steeds remise) 59… Dxa7 en hier had Deshmukh geen moeite meer mee; winst na 83 zetten.

Assaubajeva – Vaishali

Vaishali had lang een voordeeltje, maar Assaubajeva verdedigde zich vakkundig. Een aardig moment:

41… Txg2+! is niet de enige, maar wel de leukste. 42.Kxg2 Tc2+ 43.Kg3 (43.Txc2?? dxc2) 43… Txb2 44.Txd3 Ta2 45.Td8+ Kh7 46.c5 Ta3+ 47.Kg2 Txa4 48.cxb6 axb6 49.Tb8 Zwart heeft een pion gewonnen, maar dit eindspel is remise.

Lagno – Goryachkina

In de Russische onderlinge verslikte Goryachkina zich vlak na de opening.

Na 14… Pb6? staan paard en loper buiten spel. 14… Txe5 15.Txe5 Lxe5 16.Da4? lijkt misschien een stuk te winnen, maar klopt dat?

Er kwam 15.b3 en nu zag ze waarschijnlijk 15… Txe5 16.Lb2 Txe1+ 17.Txe1 Lxb2 18.Dxb2 d5 19.h4 en dat ziet er wel erg onaantrekkelijk uit. Dus dan maar 15… f5? omdat je ook geen paard op e4 wilt, maar dan is het na 16.Pf3 feitelijk afgelopen. Lagno speelde het met vaste hand uit.

Tan – Zhu

Ook de Chinesen troffen elkaar; een interessant gevecht tussen loperpaar en paardenpaar, maar de laatsten hadden een pionnetje meer. Dat werden er twee en dat was te veel.

De stand

1/5 Muzychuk, Deshmukh, Zhu, Vaishali en Lagno 4,5
6/7 Goryachkina en Assaubajeva 3,5
8 Tan 2,5

De partijen

De open categorie

Twee partijen sprongen eruit vandaag: Praggnanandhaa-Sindarov en Caruana-Wei Yi. Sindarov bracht vlak na de opening een dapper stukoffer voor twee pionnen. Stockfish had wat twijfels, maar de stelling bleek voor een menselijke verdediger toch te lastig, en Sindarov won verdiend. Wei Yi had iets speciaals klaarliggen: hij offerde twee pionnen tegen Fabiano Caruana en daar was op zich niets mis mee, maar na een eerste fout beging hij een vreselijke blunder die hem een stuk kostte.

Nakamura-Giri en Blübaum-Esipenko waren partijen met een hoge correctheidsgraad en een lage amusementswaarde. Maar in beide partijen was het zwart die een klein streepje voor had, ondanks het remiseresultaat.

Praggnanandhaa Rameshbabu – Javokhir Sindarov

In deze stelling is 12… Dg6 eerder gespeeld, waarop wit met 13.0-0-0 de loper op c5 tot de terugtocht dwong. Sindarov dekt de loper.

12… Df5

Praggnandhaa zag nu geen heil in het best speelbare pionoffer 13.0-0-0 dxe3 14.fxe3 Lxe3+ en probeert zelf een pion te winnen.

13.b4 Pxb4?!

Sindarov dacht hier een kwartier over na, dus mogelijk was dit niet voorbereid. Het ziet er logisch uit: je krijgt twee pionnen voor het stuk, de koning moet aan de wandel en zwarts lopers gaan sterk worden. De engine is er niet zo zeker van en offert een pion met 13… Le7. Op 14.Pxd4 Pxd4 15.exd4 is 15… Dg6 vervelend en na 14.exd4 a5 15.b5 Pxd4! 16.Pxd4 De5 17.0-0-0 Td8 krijgt zwart een aanval die sterk genoeg is voor remise.

14.axb4 Lxb4+ 15.Kd1 dxe3

Het ziet er goed uit voor zwart, maar nu had Praggnandhaa een voordeeltje kunnen krijgen.

16.Ld3?!

Een logische zet, maar gewoon 16.fxe3 was toch beter. Op de damevleugel blijft de witte koning onveilig staan; hij moet naar de andere kant! 16… Dg6, zoals in de partij, leidt tot wit voordeel na 17.Pf2! Td8+ 18.Ld3! Dxg2? 19.Ke2 en wit neemt de aanval over. Het beste voor zwart is 16… b5! 17.Ped2 Df6 18.Tb1 a5 19.c5! La6 20.Ld3 Ted8 21.Txb4! axb4 en de koning kan naar e2, met enig voordeel voor wit.

16… Dg6 17.fxe3 f5

Nu zwarts centrum mobiel wordt, heeft hij voldoende compensatie: ook op rechts is de witte koning nu niet veilig.

18.Pg3 Lc5 19.Dc3

Volgens SF niet helemaal nauwkeurig, maar de verschillen zijn subtiel.

19… e5 20.Lc2 e4 21.Pd2 Td8 22.Kc1 Dg5 23.Te1 De7

Volgens SF staat het helemaal gelijk, maar voor een menselijke witspeler lijkt me het zwarte initiatief zeer onaangenaam. Vergelijk met de witte stelling na 16.fxe3.

24.Te2?!

Lijkt logisch om e3 te blijven dekken, maar mogelijk beter was 24.Td1, bijvoorbeeld 24… Lb4 25.Db2 Le6 26.Pb3 Txd1+ 27.Lxd1 en er is één vijand minder.

24… Lb4 25.Db2 a5 26.Pb3 Ta6 27.Pd4 Dg5

Nu zou het weer gelijk staan; SF geeft 27… g6 met enig voordeel.

28.Kb1 h5 29.Ka2 h4 30.Pf1 Ld7 31.Td1 Tc8 32.Pd2 Tb6

Wits stelling oogt nog steeds onaangenaam, maar blijkbaar in tijdnood raakt Praggnanandhaa in paniek.

33.c5??

Daar was nog geen reden voor. Rustig verder het schuifspelletje spelen met 33.Tb1, bijvoorbeeld 33… a4 34.Ld1 Lc5 35.Dc3 Txb1 36.Pxb1 f4 37.Pd2 is nog steeds niet echt duidelijk.

33… Txc5

Goed genoeg, maar de engine wint met het tijdelijke torenoffer 33… Lxc5! 34.Lb3+ Kh7 35.Pc4 Tb4 36.Pc2 Txb3! 37.Dxb3 Le6 38.Pd4 Lxd4 39.Txd4 Tc5! en zwart wint materiaal.

34.Db3+

Ook 34.Pc4 Ta6! 35.Tc1 Kh7 36.Ld1 b5 is tamelijk hopeloos. Wit wordt langzaam fijngeknepen.

34…Kh8 35.Df7 Txc2+ 36.Kb1 Txd2 37.Tdxd2 Lxd2+ 38.Ka2 Lxe3 39.Dxd7 Lxd4 40.Dxd4 Df6

Tijdcontrole gehaald, Praggnanandhaa geeft op.

Fabiano Caruana-Wei Yi

Wit heeft zojuist 15.Tg1 gespeeld en nou moet zwart oppassen dat zijn loper niet opgehaald wordt met g4 en Tg3. Met 15… 0-0 was nog niets mis, maar na 16.g4 wordt het tijd om dat probleem aan te pakken. 16… Pf6 17.g5 hxg5 18.Pxg5 Ld7 had een gelijke stelling opgeleverd. Zwart dreigt niet zo veel, maar hoe moet wit zich verder ontwikkelen? Op een bepaald moment een pion teruggeven met d2-d3 garandeert niet dat het zwarte initiatief stopt. Ook de pion op h2 heeft aandacht nodig. In de viewer een lange zettenreeks, waarin ik stockfish ‘positieve’ zetten liet spelen, en het blijkt dat zwart er niet doorheen komt, maar dat wit ook niet kan consolideren. Er waren vele andere mogelijkheden, maar de teller blijft op 0.0. Dat was niet het geval na 16… Tc5? 17.Db3. Het beste is nu 17… Dc7 18.d4 Tb8 19.Dd1. Zwart heeft nog een beetje compensatie, maar de witte damevleugel is zonder pionverlies vrijgekomen. In plaats daarvan kwam het vreselijke 17… Pe5?? 18.Pxe5 Txe5 19.Pd1 en de dame haalt de loper op h3 op. Aangezien 19.Tg3 ook kan, vraag ik me af wat er door Wei Yi’s hoofd ging.

Hikaru Nakamura – Anish Giri

Wat me vooral opviel n deze partij was het schijnbaar (blijkbaar?) totale gebrek aan ambitie van Nakamura’s kant. Als je het Siciliaans in de voorhand speelt, verwacht je toch dat hij probeert zijn extra zet te gelde te maken. Ik heb het niet gezien. Aan de andere kant: Giri’s stelling oogde wel heel mooi, gezien de slechte witte loper, maar serieus voordeel heeft er nauwelijks in gezeten. Wellicht was hij op het volgende moment iets te ongeduldig.

Hij speelde hier 20… Pd4, maar hij had dat rustig kunnen voorbereiden met zetten als Tc6 of Pe8. Een paar zetten later had hij graag het andere paard naar d4 willen omspelen, maar daar kreeg hij de kans niet meer voor.

Matthias Blübaum – Andrej Esipenko

Blübaum haalde niets uit de opening en in het middenspel was ook weinig aan de hand. De enige die een kansje kreeg, was Esipenko. Wat zou u hier spelen?

Blübaum speelde 28.Pc3?! en had het lastig gekregen na 28… Pd5! 29.Pe4 (Ook na 29.Pxd5+ Lxd5 zijn alle zwarte stukken beter dan de witte.) 29… g6 30.Kh2 f5 31.Pg3 Td2 32.Tc2 Td1 33.La2 Pb4! 34.axb4 Lxa2. Esipenko speelde echter 28… Lc4?! en na 29.Td1 was de lol er snel af.

De stand

1/2 Caruana en Sindarov 2,5

3/4 Praggnanandhaa  en Blübaum 1,5

5/8 Nakamura, Wei, Giri en Esipenko 1

De vrouwen

Alexandra Goryachkina deed er alles aan om Divya Deshmukh het leven onaangenaam te maken. Dat leek succes te gaan hebben toen Deshmukh haar de kans gaf naar een toreneindspel af te wikkelen.

Goryachkina speelde hier 64.Ta6?, waar 64.Kf7 vermoedelijk gewonnen had: 64… Kh7 65.Kf6+ Kh6 66.Ta8 Tb6+ 67.Kf7 Tb7+ 68.Kf8! (niet gelijk 68.Kg8 vanwege 68… Tg7+ 69.Kf8 g5 met remise) 68… f4 (68… Tb3 69.Kg8 Tb7 70.f4! Tg7+ 71.Kf8 Th7 72.Ta6 Tc7 73.a5 De pion gaat oprukken naar a6 en daarna kan de zwart toren er niet achter vanwege matdreigingen op h7 of h8, of het winnen van pion g6 en de rest.) 69.gxf4 Tb4 70.f5 gxf5 en hetzelfde soort mechanismen gaat spelen. Nu had 64… Txf3 remise gemaakt, maar na 64… Kh7? kreeg Goryachkina een nieuwe kans (65.Ta7+) Er volgde echter 65.Kf7 Txf3! 66.Txg6 f4 67.Tf6 Txg3 68.Txf4 Tg4 en enkele zetten later werd tot remise besloten.

Vaishali Rameshbabu tegen Anna Muzychuk was weer een voorbeeld van hypercorrect schaak; ik wens u veel plezier bij het naspelen ervan.

Of dat ook het geval was bij Zhu Jiner tegen Bibisara Assaubajeva durf ik niet te zeggen: zie de stelling na 7… Tg8 en later g5. O tempora, o mores! (citeer ik even uit Asterix – Uh, verkeerd, zoals ‘Flatland’ me corigeerde: het is ‘O tempo’a o mo’es; die andere is van Cicero).

Na 8.d3 h6 dacht Zhu Jiner blijkbaar: ‘zo kan ik het ook’: 9.b4!?. Ze kreeg voordeel, liet dat verwateren, kwam weer iets terug dankzij een kwaliteitsoffer, maar nu gaf Assaubajeva lik op stuk:

25… Pxc4! 26.Pxc4 Tcxc4 27.Lxc4 Txc4. Nu heeft zwart voordeel, maar dat had nog meegevallen na 28.d6 e6 29.Lg3! Als zwart dan 29… h4 speelt, is 30.Tf3 mogelijk en op 29… Dg5 kan 30.Tc3, omdat de witte koning naar h2 kan. Maar dat laatste kan niet na het gespeelde 29.Lh2? Dg5! Daarna was het niet moeilijk meer.

Het was trouwens geen goede dag voor de Chinese ploeg, want ook Tan Zhongyi verloor, van Kateryna Lagno. Ook hier een druistige g-pion:

In plaats van een voordeeltje te pakken met 20.gxh6 besloot Tan tot 20.Tg4. Dat was geen goed idee; hoe won Lagno een pion?

Wat later gaf Lagno een stuk weg, maar niet getreurd.

Zwart heeft net de veertigste zet gedaan en zoals bekend: dat is het moment voor grote ongelukken. Gewoon alles pakken met 41.Txg5 Th6 42.Pxf5 had zonder problemen gewonnen. 41.Df7 was niet best en het werd nog erger na 41… Tf6. 42.Dxh5+! Th6 43.Txg5 was nog steeds erg goed geweest, maar 42.Dxd5? was dat niet. Welke geweldige combinatie had Lagno hier?

De stand

1/2 Assaubajeva en Lagno 2

3/6 Goryachkina, Muzychuk, Deshmukh en Rameshbabu 1,5

7/8 Zhu en Tan 1

De partijen

Andy Woodward presenteert zichzelf bij de Challengers steeds meer als kandidaat voor de Masters 2027, maar Aydin Suleymanli blijft in de buurt. Voor de Nederlanders was het feest, behalve voor Eline Roebers, die van Erwin l’Ami verloor. Max Warmerdam won van koploper Marc’Andria Maurizzi. 3,5 uit 5, dat gaat me geld kosten. Een bolletje per persoon, hoor!

Masters

‘Hak ze in mootjes’, zei onze dochter toen ze een jaar of zes was, als ik naar de clubavond ging. Dat beschrijft zo ongeveer wat Jorden Van Foreest met Vincent Keymer deed. De laatste was op de dertiende zet zijn gevoel voor gevaar even kwijt en kreeg daarna geen kans meer.

1.Pf3 d5 2.d4 Pf6 3.Lf4 e6 4.e3 Ld6 5.Ld3 Lxf4 6.exf4 Dd6 7.Dd2 b6 8.Pc3 c5 9.h4 Pc6 10.h5 Lb7 11.h6 g6 12.Lb5 c4 13.Pe5 Pg8?

13… O-O 14.Lxc6 Lxc6 15.g4 is +0.9 volgens stockfish, maar zie er maar eens door te komen.

14.O-O-O

Ook 14.f5 was hier erg sterk, bijvoorbeeld 14… exf5 15.0-0-0 Pge7 16.The1 0-0 17.Pxc4! dxc4 18.d5 en zwart wordt langzaam over de achterlijn gedrukt. Zie de viewer voor wat varianten.

14… f6

Nu was op 14… Pge7 15.Lxc4 gekomen; 15… dxc4 16.Pe4 en de paarden hebben groot plezier (ja, dat rijmt): 16… Db4 17.c3 Da4 17.Pf6+ Kc7 18.f5! met winnende aanval.

15.Pxc4!!

Ik geef niet zo vaak twee uitroeptekens, maar deze zet verdient ze.

15… dxc4 16.d5! exd5

17.De3+!

Sterker dan 17.The1+ Kf8 18.Pe4 Dc7 19.Lxc6 Lxc6 (na 19… Dxc6 wint 20.Db4+; zie de viewer) 20.Pg5! fxg5 21.fxg5

21… Pxh6! (21… Pe7? 22.Dd4 Tg8 23.Df6+ Ke8 24.Txe7+! Dxe7 25.Dxc6+ wint de toren terug met winnende aanval) 22.gxh6 Tg8 23.Te3 g5 en stockfish geeft hier +0.5. De witte aanval is nog steeds sterk, maar zwart zal wel ergens terug kunnen offeren.

17… Kf8

Ook 17… De7 redt zwart niet, 18.Dh3 Kf8 19.Pxd5 Dd6 20.The1 Td8 21.Lxc4 met een overweldigende stelling.

18.Rxd5 De7 19.Dd2 Pe5 20.fxe5 Lxd5 21.Pxd5 Dc5 22.Pf4!

Maakt het mooi af; 22… Dxb5 23.Dd6+ is ook snel afgelopen.

22… c3 23.Dd7 De7 24.Dd5 Te8 25.Lxe8 fxe5 26.Lxg6 en opgegeven.

Anish Giri tegen Fedoseev was even interessant, maar vervlakte al snel. In de volgende stelling kwam Fedoseev met 10…h6.

Een mysterieus nieuwtje. Pg5 is al verhinderd en g7-g5 kan ook meteen en is al eerder gespeeld: 10…g5 11.Le3 h5. Als je dit van plan was, scheelt het een zet. Na h6 is de rokade onaantrekkelijk vanwege Lc2 en Dd3. Dus waarom, o, waarom h6? Er kwam 11.Tad1 Dd7 12.Le3 Td8 13.Tfe1 b6 (13…Lf5 gaat niet vanwege 14.Lxf5 Dxf5 15.Db5)

Giri speelde hier 14.b4!? en dat is een pion waar zwart beter van af kan blijven. Waarom?

Maar misschien was 14.Lf4 nog beter, bijvoorbeeld 14…0-0 (14…Lf5 15.e6! Lxe6 16.Lb5 Lf6 17.Le5 0-0 18.Lxf6 gxf6 19.Ph4 ziet er ook aangenaam uit voor wit.) 15.Lb1 Lf5 16.Txd5! Dxd5 17.Lxf5 en wit heeft meer dan genoeg compensatie voor de kwaliteit.14…0-0 15.bxc5?!  Voor de hand lag 15.b5 Pa5 16.Lb1 Lf5 en 17.Txd5 Dxd5 18.Lxf5 ziet er weer goed uit, met dat lamme paard op a5. 15…bxc5 Nu is Lf5 niet meer te voorkomen; het staat gelijk zoals Fedoseev in het vervolg bewijst. 16.h3 Lf5 17.Lxf5 Dxf5 18.Lxc5 Lxc5 19.Db5 Pxe5!

Misschien heeft Giri die niet zien aankomen.20.Txe5 Dc2 21.De2 Dxc3 22.Texd5 Txd5 23.Txd5 Lb6 Er werden hier nog wat zetjes gespeeld, maar het resultaat staat vast: remise.

Bij het Oezbeekse treffen tussen Sindarov en Abdusattorov zag de openingsfase er interessant uit, maar alles was al bekend tot aan de volgende stelling.

Eerder gespeeld is hier 18… bxc6 19.Lc4 met uiteindelijk remise, maar de engine geeft hier ook de mogelijkheid 19.e6. Wit heeft genoeg initiatief om de twee pionnen uiteindelijk terug te winnen, maar dat zal hem wel zijn loperpaar gaan kosten. Abdu (ik leen even de bijnaam van de legendarische Oezbeekse sprinter) speelde echter 18… e6 19.cxb7 Lxa3 20.bxa8P (ja, dat kan ook) 20… Pxa8 21.Kd2 Ke7 21.Ld3 Tb8 en ook hier heeft wit geen voordeel. Op de 40e zet werd tot remise besloten.

Praggnanandhaa legde Aravindh op de pijnbank, met uiteindelijk de dood tot gevolg. Uit de middenspel­boekjes van Euwe heb ik geleerd over de minoriteits­aanval, en deze partij is er een mooi voorbeeld van.

28.bxc6 Txc5 29.dxc5 Pxc6 30.Lf3 laat de gevolgen zien. Het valt volgens de engine allemaal best mee, maar de zwarte stelling staat onder druk en daar is niet makkelijk onderuit te komen. Het zal wel gelijk staan als je steeds de beste zet vindt, maar hoe lang houd je dat vol? Aravindh offerde een pion en daar was niets mis mee, maar het ruilen van de dames was niet handig.

Zwart staat nog steeds niet verloren, maar hij is hier in een stelling gekomen waar elke fout noodlottig kan zijn. Hier had 47… Tc1! gemoeten om de witte koning van c4 af te houden. De varianten in de viewer geven hopelijk aan waar het om draait. Het grootste gevaar komt van de witte e-pion. Zwart moet f6 kunnen spelen zonder dat de witte koning binnenmarcheert. 47… Te1? 48.f3 Td1 (nog steeds 48.Tc1!) 49.Tb4 (49.Ta2!) 49… Te1 (49… f6!) 50.Ta4 Tb1+ 51.Kc4 Tc1+ 52.Kd5 Tc2 53.Ta8 Txg2

Wit heeft bereikt wat hij wou en 54.Tg8 had hier duidelijk gewonnen. Wit speelde hier echter 54.Tf8 Td2+ en nu wint 55.Kc4! nog steeds: 55… f6 56.Tg8 Td7 57.f4 en de e-pion stoomt door. Het gespeelde 55.Ke5 ziet er logisch uit, maar is vermoedelijk remise als zwart 55… f6+ speelt. Maar na 55… Td7 56.Tg8! komt alles weer goed. Het dame-eindspel dat op het bord kwam duurde nog even, maar op de 86e zet moest Aravindh zich gewonnen spelen.

Geen idee of ik alle subtiliteiten gevonden heb, maar in ieder geval een interessant eindspel en uiteindelijk toch een verdiend punt voor Praggnanandhaa.

Van Nguyen ging in de fout tegen Yagiz Erdogmus (dit keer zonder de juiste diakritische tekens; dat is een hoop gedoe…). Hij speelde in de volgende stelling 31.Pa5 en dat werd gelijk afgestraft. Hoe?

Arjun Erigaisi tegen Hans Niemann dreigde even interessant te worden: 17.Lb5!?, maar 17.Le2 leidde gelijk tot een zetherhaling.

Ten slotte Gukesh: die werd na een futloze opening weggespeeld door Blübaum, en die hoefde daar niets bijzonders voor te doen. Je vraagt je af of er geen dubbelganger zat te spelen in plaats van de wereldkampioen.

Challengers

Daniil Yuffa deed volgens stockfish niets verkeerd met zwart tegen Andy Woodward, maar stond na 28 zetten toch bedenkelijk, en dat werd alleen maar erger. Wellicht is Woodward een reïncarnatie van Capablanca: allemaal kleine dreigingen, en plotseling staat zwart verloren.

Max Warmerdam versloeg Woodwards medekoploper Marc’Andria Maurizzi in in nette aanvalspartij. De slotcombinatie is niet moeilijk, toch?

Aydin Suleymanli blijft Woodward op een half punt volgen. Faustino Oro ging in de opening in de fout, zag zijn geofferde pion niet meer terug en verloor er nog twee voor hij opgaf.

In de strijd om de damesprijs had Carissa Yip lang de beste papieren, maar liet het voordeel verzanden. Wat had Bibisara Assaubayeva in de volgende stelling moeten doen (en vooral: wat niet?)

Eline Roebers offerde tegen Erwin l’Ami in de opening een stuk, combineerde verder waardoor ze het stuk terugkreeg – en hield er een slecht eindspel aan over.

Velimir Ivic offerde met zwart tegen Lu Miaoyi wat te veel pionnen, die in dank aanvaard werden, met een nul als resultaat.

Last but not least: Vasyl Ivanchuk blijft een briljante speler, ook als hij verloren staat tegen een toch niet zo hoog geratete meester als Panesar Vedant.

Opgeven, zou je zeggen, maar daar wil hij niets van weten: 31… Pxf6 32.Pc6 Dc7 33.Dxa2 Nu is 33… Dxc6 onmogelijk vanwege 34.La4. Afgelopen? 33… Te2! 34.Da4 Txc2 35.Dxc2 Dxc6

Wat ligt er nu meer voor de hand als 36.Da2 waarmee je twee pionnen aanvalt? 36… Pd5 37.Dxa5 Kg7! Bij een goede schwindel moet je niet gaan overhaasten. Na gelijk 37… Pf4 38.Tb8+ Kg7 39.Da8 is de lol er snel af. Na Kg7 is het moeilijker te zien dat je nog steeds 38.Tb8 kunt spelen. Dus verdedigt wit zich tegen de dreiging met 38.Kh2 zodat na 38… Pf4 39.f3 kan. 39… Dd5 dreigt zelfs te winnen met Lg1+. Het is de veertigste zet: Db5 De5 41.Dc4 was het beste geweest (41… Pe2+ 42.f4 Dh5 43.g3 Dg4 Dd3), maar Panesar dwingt zwart de zet te doen die hij toch al wilde met 40.Da1 De5. Het begint er toch wel spannend uit te zien.

41.Tbe1 (Beter 41.Tb3 om later g3 te kunnen dekken, 41… Pe2+ 42.f4 Pxf4 43.c4 Ld4 44.De1 en niets werkt meer.) 41… Pe2+ 42.f4 Dh5 43.g3 Dg4 Nu moet wit een kwaliteit teruggeven: 44.Txe2 Dxe2+ 45.Kh3 De6+ 46.f5 gxf5 Zwart heeft nu een pion voor de kwaliteit en wits koning staat nog niet helemaal veilig. Wit staat nog steeds ruim in de plus, maar wist uiteindelijk het eindspel niet te winnen.

Met zo veel kwaliteiten kun je er wel twee missen!

Stand aan kop:

1. Andy Woodward 7,5
2. Aydin Suleymanli 7
3. Marc’Andria Maurizzi 6,5

Partijen

Alle rondeverslagen via deze link

Na de vierde ronde staan bij de Masters Hans Niemann en Nodirbek Abdusattorov met 3 punten op een gedeelde eerste plaats. Niemann behaalde een zeer overtuigende overwinning op Aravindh Chitambaram en Adbdusattorov kreeg een pion van Van Nguyen en wist het punt binnen te brengen. Javokhir Sindarov won met een mooie truc van Matthias Blübaum en deelt de derde plaats met Jorden van Foreest (mazzel tegen Vladimir Fedoseev) en Arjun Erigaisi, die een plusremise tegen Anish Giri behaalde, allen met 2,5 punten. Yağız Erdoğmuş (remise tegen Vincent Keymer), Dommaraju Gukesh (remise tegen Rameshbabu Praggnanandhaa), Fedoseev en Blübaum staan op vijftig procent. Chitambaram, Nguyen en Keymer volgen met 1,5 punt en de rij wordt gesloten met Praggnanandhaa en Giri met 1 punt.

Bij de Challengers gaat Aydın Süleymanlı met 3,5 punt alleen aan de leiding na een moeizame overwinning op Lu Miaoyi, gevolgd door Marc’Andria Maurizzi, Andy Woodward en Faustino Oro met 3 punten. Erwin l’Ami is van de laatste plaats af door een overwinning op Vasyl Ivanchuk en Eline Roebers wacht nog op haar eerste resultaat.

Ook nu wist het Nederlandse vijftal geen positief resultaat te behalen. Geen ijsjesscore, zoals dat bij jeugdtoernooien heet. De enige die een toetje verdient vanwege een positieve score is Jorden van Foreest.

Hans Niemann (© Tata Steel Chess Tournament, foto Lennart Ootes)

Masters

Hans Niemann speelt een soort no-nonsense-schaak dat mij aan Fischer doet denken. Tegenstander Aravindh Chitambaram is met f5 en g4 in de aanval gegaan, leidend tot deze steling.

Wat is nu het goede plan voor zwart?

We gaan een stuk verder, naar de 36e zet. Zie hoe nu ook de toren twee kanten op werkt: ondersteuning van de b-pion en voorkomen van Pg6+. Hoe maakt Niemann het af?

Nog eentje dan. Wit heeft nog iets gevonden, maar zoals gezegd: no nonsense!

Een geweldige pot van Niemann.

Bij Nodirbek Abdusattorov was er tot de volgende stelling niets aan de hand.

Als Van Nguyen hier gewoon 20… Pxe3 speelt, staat hij minstens gelijk. Maar na het gespeelde 20… c6? 21.Lf4 staat het paard op e4 gepend en raakt Van een pion kwijt. Abdusattorov deed het niet helemaal nauwkeurig, maar won uiteindelijk wel.

Jorden van Foreest had lang geen problemen tegen Fedoseev. Een interessant moment na de opening:

Jorden speelde hier 17… Dxb2, en daar was niets mis mee. Maar 17… c6 18.Ld4 Pg3! 19.Dxe5 dxe5 20.Lc5 cxd5 21.Lxf8 Kxf8 22.hxg3 d4 had prima compensatie gegeven.

Het bleef lang gelijk, maar vlak voor de tijdcontrole ging het niet helemaal goed.

Als hij hier 35… Te1 speelt, is het remise, zowel na 36.Tfxf7+ Kg6 37.Tg7+ Kf6 38.Tbf7+ Ke6 39.Tfe7+ Kf6 40.Txe1 Kxg7 als na 36.h3 Taa1 37.Tfxf7+ Kg6 38.Tfg7+ Kf6 39.Tbf7+ Ke6 40.hxg4 hxg4 41.Te7+ Kf5 42.Txe1 Txe1. 35… Txa3 was minder goed, maar de echte fout kwam iets later.

38… c4? had moeten verliezen. De engine geeft 38… h4! 39.Tg5+ Kf7 40.Txg4 hxg3 41.hxg3 Ke6 of 39.Tf4 h3+ 40.Kf1 Kg7 41.Txg4+ Kf6 en zwart kan verhinderen dat wit zijn toren achter de vrijpion krijgt. Gelukkig voor Jorden verspeelde Fedoseev zijn kans op de veertigste zet: 39.Txh5 Kf7 40.Tg5? Hier had eerst 40.Tc5! gewonnen: 40… Ta4 en nu pas 41.Tg5. Het verschil is dat na 41… Ke6 42.Txg4 de c-pion gepend staat en dat scheelt een tempo. Omdat de diagrammen niets kosten, nog één opgave:

Wat zou u hier doen met zwart?

Anish Giri werd met wit tegen Arjun Erigaisi op de negende zet verrast met een nieuwtje in een variant die hij twaalf jaar eerder tegen Caruana speelde. Na zijn zestiende zet had Erigaisi nog geen tijd verbruikt.

Er lijkt 17… e4 te dreigen, maar Giri had rustig 17.a3 e4 18.Lxg4 hxg4 19.Pb5 kunnen spelen. Zwart lijkt niet van de zwakte van wits h-pion te kunnen profiteren, omdat zijn loper weinig velden heeft (19… Th8 20.Lc3 en b4 dreigt).

Hij kwam na 17.h4 onder druk te staan en dat leidde mogelijk tot pionverlies.

Hier leidt 30.Ta3 Tdd4 31.Td3 Txd3+ 32.Kxd3 Txa4 33.Tc8 (33.Tc7? verliest, zoals iedereen ongetwijfeld ziet, toch?) tot een wellicht verdedigbare stelling. Maar 30.b3 Tdd4 31.Tc4 Txb3+ 32.Pxb3 Txc4 33.Pd2 Tb4 lijkt erger. Waarschijnlijk overhaastte Erigaisi zich met 36… b5, maar ook anders is het niet simpel. Hij probeerde het nog lang, maar Giri verdedigde zich goed.

Matthias Blübaum was niet op zijn qui-vive tegen Javokhir Sindarov. De laatste heeft net een loper op h3 geofferd voor eeuwig schaak, maar testte wit nog even met 23… Te6. Wits antwoord 24.Dc5 was niet helemaal to-the-point. Waarom niet?

De partijen tussen Gukesh en Praggnanandhaa en tussen Erdoğmuş en Keymer mag u zelf analyseren.

Challengers

De 15-jarige Andy Woodward liet tegen Max Warmerdam zien dat hij niet voor niets gedeeld derde is geworden in het door Giri en Bluebaum gewonnen FIDE Grand Swiss van afgelopen jaar. Een miniem voordeeltje werd steeds verder uitgebouwd, tot Max in het eindspel gedwongen werd tot een lastige keuze.

De pionnen op g6 en f5 gaan ervanaf, en dan lijkt het logisch om met de koning richting h-pion te gaan met 49… Kg7? Maar de enige kans was 49… Ke8! 50.Txg6 f4! (zie voor – lastige – varianten de viewer). Na 50.Txg6+ Kh7 51.Tb6 werkt 51… f4 niet meer. Twee pionnen in de plus was genoeg voor de winst.

Bij de partij van Vasyl Ivanchuk tegen Erwin l’Ami kreeg ik in eerste instantie de indruk dat Erwin de stelling beter begreep dan Stockfish, maar dat was toch iets te optimistisch.

Erwin kwam hier met het kwaliteitsoffer 11… c5!? 12.Pxd5 cxd4 en dat ziet er goed uit – als je van vlees en bloed bent.

Het oogt wel goed, maar Ivanchuk had hier bijvoorbeeld 19.exd4 Pxd4 20.De4 kunnen spelen en het paard blijkt uiteindelijk toch niet zo stevig te staan. Wit heeft winnend voordeel, maar wit koos ervoor eerst zijn lopers te activeren met 18.Ld3.

Zwart heeft nog steeds onvoldoende compensatie na 23.The1 Pxf4 24.exf4 Dxe2 25.Txe2, maar na 23.Thg1 Pc5 had hij echt 24.Lh2 moeten spelen, want na 24.Tg5? Pxf4 24.exf4 Dxe2 25.Lxe2 Lf6 26.Td5 Lxh4 27.T1xd4 Lxf2 28.Td8+ Txd8 29.Txd8+ Kg7 had zwart al vrijwel gelijk spel bereikt, zeker na 30.f5 in plaats van 30.Lf3. In het vervolg raakte Ivanchuk de greep op de stelling nog verder kwijt en speelde Erwin het perfect uit.

Eline Roebers ging tegen Faustine Oro al in de fout in de volgende stelling.

Niets lijkt natuurlijker dan 16… c5, maar in plaats daarvan kwam 16… Tcd8? Daar had ze onmiddellijk spijt van kunnen krijgen na 17.Pa4! Ld6 18.Df3! Dan is 18… Pd7 19.Txc7 Lxc7 20.Txc7 La8 21.Pxb6 dodelijk, zodat ze niets anders gehad zou hebben dan ingaan op hetzelfde soort nare eindspel dat ze in de vorige ronde had, na een volgend Lxf6. Oro was tevreden met 17.Pe2 Lxb2 18.Txb2 c5, want ook deze stelling is duidelijk beter voor hem dan die na 16… c5. De druk op c5 werd al snel onaangenaam en in plaats van rustig te blijven met een zetje als  21… g6, opende ze vrijwillig de c-lijn (die lijn waar ooit ook een zwarte toren stond) door op d4 te ruilen.

Eline met wit zou onmiddellijk de combinatiemotiefjes herkennen. Nu was het geen zaak van rustig blijven. Zoals ik ooit van John van der Wiel heb geleerd: als niets werkt, is er altijd nog paniek. Met 23… g5 had ze de druk van d5 af gehaald, bijvoorbeeld 24.Ph5 Te7 en zwart staat slecht, maar het boeltje blijft nog even bij elkaar. Onmiddellijk 23… Te7 werkt echter niet, waarom niet?

Partijen

Alle rondeverslagen via deze link

Een aardig probleempje, waarvan ik de oplossing (nog) niet ga verklappen. In mijn niet meer geheel betrouwbare herinnering legde iemand dit de deelnemers voor tijdens het NJK van 1973. Mijn vraag is: klopt dit? Als iemand ook nog de bron of bedenker ervan weet, graag.

In de derde ronde van het Schaakfestival Groningen mochten de acht koplopers tegen elkaar. Aan het begin van een toernooi denkt men nog niet aan normen, prijzengelden en ratingbehoud en willen de spelers winnen. En dat was te merken. Thomas Beerdsen offerde met zwart tegen Elias Ruzhansky een pion voor het loperpaar en Vitaliy Bernadskiy had daar met wit tegen Mykola Korchynskyi zelfs twee pionnen voor over. N R Vignesh richtte met wit al zijn stukken op Rick Lahayes rokadestelling en FM Ritvik Krishnan was niet onder de indruk van de Vuppala Prranaths grootmeestertitel.

Voor de Nederlanders was het een beroerde dag. Behalve in onderlinge partijen scoorde alleen Ivo Maris.

Na ronde 3 gaan Ruzhansky en Vignesh op kop met drie punten. Daarna volgen negen spelers met 2½: Korchynskyi, Bernadskiy, Krishnan, Eli, Kazakouski, Manafov, Prraneeth, Dhulipalla en Sanjay.

Rick Lahaye bezweek al snel onder de druk. In de volgende stelling had hij eerst 15… g6 moeten spelen en pas na 16.Pe3 exf4. Hij staat dan niet geweldig, maar SF vindt het nog wel doenlijk; je hebt nog een lekker veldje op e5.

Echter, 15… exf4?? 16.g5 was al zo’n beetje verliezend. Om stukverlies te voorkomen is 16… f3 de enige, maar 17.Txf3 Pg4 18.Pd5 Dd8 19.Tg3 Pge5 20.Dh5 was blijkbaar te vreselijk om aan te zien. Rick speelde nog 16… d5, maar het troebele water bevond zich alleen aan zijn kant van het bord. Vignesh sloeg alles eraf en was na 23 zetten klaar.

Het pionoffer dat Thomas Beerdsen probeerde is zeker tienmaal eerder gespeeld, en meestal weet zwart wel remise te maken. Thomas ging voor meer en waarschijnlijk voor te veel.