website

E-mail:

Hierbij de 52ste aflevering van deze rubriek voor Schaaksite uit mijn database.

• De vierde versie van de database bevat 76.132 eindspelstudies
• Het is de beste en grootste database van eindspelstudies ter wereld
• De database bevat driekwart van alle ooit gecomponeerde studies
• De database is in standaard pgn-format en leesbaar voor gangbare schaakprogramma’s

In het uitgaansleven zijn kroegquizzen erg populair, zo heb ik mij laten vertellen. Op bepaalde gebieden (popmuziek) heeft de grote toeloop van deelnemers door de competitieve selectie een aantal superexperts opgeleverd die niet alleen onmiddellijk van elk deuntje de naam en uitvoerende band weten, maar zelfs aan de hand van foto’s van schoenen de artiest weten te noemen.

Hier is het andersom gegaan: de eindspelstudie-triviaquiz was dermate moeilijk dat zelfs menig expert moest afhaken, waarbij een enkeling verzuchtte dat hij de meeste vragen niet eens uit het hoofd wist (…). Dat laatste was ook niet de bedoeling. Bij de aankondiging gaf ik een hint dat de oplossing van nogal wat vragen ergens te vinden was in mijn 50 rubrieken op schaaksite, zoals dat bij een goed jubileum hoort. Geen van de deelnemers schijnt daaraan gedacht te hebben. Hier zou mee kunnen spelen dat het merendeel van hen de Nederlandse taal niet machtig is. Ik heb ook erg veel moeite gedaan om in ieder geval één vraag te bedenken die vrijwel niemand goed kan hebben. Dat is gelukt (vraag 1a). Ook bepaalde foto’s (niet eens schoenen!) bleken niet te doen.

Zo, het is nu tijd om de namen van de deelnemers te onthullen (in alfabetische volgorde): Yochanan Afek (zie rubriek 49), Gady Costeff (Israël/VS; zie rubriek 38), ARVES’ secretaris Marcel Van Herck (België), eindspelstudiecomponist Luis Miguel Gonzalez (Spanje), en, last but not least, John Roycroft (Engeland) die de eerste eindspelstudiequiz won (zie aankondiging). Bij de antwoorden verwijs ik naar hen met initialen (YA, GC, MH, LG en JR).

1. Componisten

1a. Een bekende eindspelstudiecomponist werd niet alleen op dezelfde dag als zijn latere vrouw geboren, maar stierf ook op dezelfde dag! Wie? Aleksandr P. Gulyaev (ook bekend onder zijn pseudoniem A.P. Grin) en zijn vrouw Olga Aleksandrovna werden geboren op 18 november 1908 en stierven op 18 februari 1998 (bron: EG129, p.364-367, laatste paragraaf). Geen juiste antwoorden.

1b. Welke Nederlanders hebben ooit een compositietitel behaald op basis van eindspelstudies? Jan Marwitz & Harold van der Heijden (rubriek 36) behaalden een FM-titel in resp. 1990 en 2012. Iedereen had dit juist. JR en MH noemen ter aanvulling nog GM Jac Haring die de titel behaalde voor schaakproblemen maar ook een dozijn studies publiceerde. Dat was dus uitgesloten in de vraag.

1c. Welke compositie-GM had een vader die meer (en betere) eindspelstudies publiceerde dan hijzelf? Bo Waldemar Lindgren (1927-2011). Bo was de enige Zweedse compositie GM tot nu toe (behaalde de titel in 1980). Hij was in veel genres actief, maar op het gebied van eindspelstudies heeft hij niet veel gepresteerd. Zijn vader Frithiof Lindgren, daarentegen, componeerde vrij aardige studies. Zie ook: http://en.chessbase.com/Home/TabId/211/PostId/4009497/bo-lindgren--swedish-grandmaster-of-composition-160413.aspx

Op ’n mooie dag wist ik op een veiling Frithio’s notitieschrift te kopen:

Remise

1.Ka5! Ka7 (1...b2 2.Txc2 b1D 3.Tb2+ Dxb2 pat) 2.Tc8 (2.Tc4(5,6) faalt op 2...Kb8!) 2...b2 (2...Kb7 3.Tc3 b2 4.Txc2 b1D 5.Tb2+ Dxb2 pat) 3.Txc2 b1D 4.Tc7+ Ka8 5.Ta7+ (5...Kxa7 pat) 5...Kb8 6.Tb7+ D(K)xb7 pat.

Iedereen, behalve MH had dit juist. JR merkt op dat Frithiof maar enkele studies meer publiceerde dan Bo.

1d. Wat is de huidige naam van de componist die ooit J. Kopelovic heette en in de jaren ’60-’70 studies publiceerde? Yochanan Afek (zie, ook voor uitleg over die naam, rubriek no. 49). Iedereen, inclusief YA, wist dit.

1e. Uit welke eindspelstudie (componist, beginstelling) werd voor het eerst een stelling op een postzegel afgedrukt? Genrikh Kasparyan (1910-1995) wordt algemeen beschouwd als de beste eindspelstudiecomponist ooit. In 1972 was hij de eerste componist die de GM-titel behaalde. Hij was ook een sterk partijschaker (IM), was bijvoorbeeld 10 keer Armeens kampioen en behaalde vier keer de eindstrijd van het kampioenschap van de USSR.

Wit wint

Als deze studie u niet aanspreekt, kunt u beter een andere rubriek op schaaksite gaan volgen.

Wit staat een stuk voor, en de zwarte pionnen lijken niet onmiddellijk een probleem te gaan worden. Dus dat is een gemakkelijke winst? Na 1.f7? Tf6 2.Td7 b3 3.Lc3 Tf1+ 4.Kd2 a3 blijken de zwarte pionnen wel degelijk heel snel te zijn, en na 1.Tf5? Tg1+ 2.Kc2 b3+ 3.Kc3 b2 4.f7 Tc1+ 5.K- Tc8 maakt zwart gemakkelijk remise.

1.Lg5! b3 2.Td2+ Ka1

Wit lijkt nu gebruik te kunnen maken van matdreigingen over de diagonaal a1-d4: 3.Le3? b2+! 4.Txb2 Txf6 5.Ld4 Tf1+ 6.Kc2 en nu helpt toch niets meer tegen de batterij? Als de toren de eerste rij verlaat, volgt 7.Tb1+ Ka2 8.Ta1 mat. Echter 6...a3! 7.Tb1+ Ka2 8.Txf1 pat! 3.f7 Txg5 4.f8D Tg1+ 5.Td1

Wit staat bijna een volle dame voor, en 5...b2+ 6.Kc2+ Txd1 faalt op 7.Da3 mat. Maar na 5...Tg2 dreigt zowel 6...Tc2 mat als 6...b2 mat. 6.Td2 Tg1+ 7.Td1 Tg2 schiet niet op. Dus 6.Da3+ Ta2, en nu wordt het na 7.Dxa2+? Kxa2 8.Td2+ Ka1! 9.Tb2 a3 10.Txb3 a2 snel pat. Als de witte dame wijkt, dan moet rekening worden gehouden met het mat op c2. Maar na 7.Dc5? heeft zwart 7…Th2! 8.Td2 Th1+ 9.Td1 Th2 met zetherhaling. De verbijsterende oplossing voor het dilemma is: 7.Td2!

Deze postzegel werd in 1996 in Armenië uitgebracht. Inmiddels zijn er meer postzegels bekend met eindspelstudies. Zo gaf Armenië in 2010 opnieuw een postzegel met een studie van Kasparyan ter gelegenheid van diens 100e geboortedag uit.

7...Txa3 (Na 7...b2+ 8.Dxb2+ Txb2 9.Txb2 a3 moet wit nog even precies spelen: 10.Tb1+! Ka2 11.Tb8 Ka1 12.Kc2 a2 13.Kb3 en wint). 8.Tb2!

Een wel heel curieuze wederzijdse zetdwangstelling. Zwart zou, als het mocht, door elk stuk in de doos te stoppen remise maken. Maar de regels dwingen hem tot 8…Tb2 9.Tb1 mat!

Alleen YA (die ooit schaakpostzegels verzamelde) wist mijn antwoord. GC, LG en JR gaven het verkeerde antwoord: die verwezen naar de studie die op de Armeense postzegel uit 2010 staat. Zie bijvoorbeeld: http://chessonstamps.org MH komt met een heel ander antwoord: Capablanca & Lasker 1914 (HHdbIV#06887) die op een postzegel van Cuba uit 1988 staat!. Dat blijkt inderdaad te kloppen. MH krijgt dus 1 punt voor de juiste oplossing en 1 bonuspunt. Curieus is nog dat JR de studie op de Armeense postzegel uit 2010 als antwoord geeft, maar suggereert dat de Capablanca/Lasker-stelling misschien eerder op een postzegel werd afgedrukt. Tja, wat nu? Geen punten voor het antwoord en toch maar 1 bonuspunt voor JR. De anderen, inclusief YA, scoren geen punten.

2. Themavragen Wat is de naam van het thema bij de volgende omschrijving/studie?

Voor de studies verwijs ik naar rubriek 50 en/of mijn database.

2a. Interferentieoffer op het kruispunt van loper en toren. Novotny-interferentie.

Zie http://en.wikipedia.org/wiki/Anton%C3%ADn_Novotn%C3%BD_%28chess_composer%29

2b. Grin (HHdbIV#61119). Prokeš-manoeuvre.

Zie http://en.wikipedia.org/wiki/Ladislav_Proke%C5%A1

2c. Korolkov (HHdbIV#30041). Excelsior (zie rubriek 4).

2d. Somov-Nasimovich (HHdvIV#16865). Desperado (zie rubriek 3).

2e. Costeff (HHdbIV#73023). Valladão-task (zie rubriek 18).

2f. Dobrescu (HHdbIV#46731). Korolkov-thema (zie rubriek 14; Dobrescu-thema is dus niet goed!). Systematische manoeuvre scoort een half punt.

Iedereen had de vragen 2a, 2c en 2e goed. LG heeft als enige 2b fout. Vraag 2d werd onjuist beantwoord door LG, GC en JR. Laatstgenoemde gaf hier “Greek gift” als antwoord. Ik twijfelde nog even, maar daarmee wordt toch echt iets anders bedoeld, zie http://en.wikipedia.org/wiki/Greek_gift_sacrifice

Zoals verwacht bleek 2f de moeilijkste. Zie vooral rubriek 14. YA gaf “Dobrescu-thema” en krijgt dus geen punten, terwijl alle anderen met “systematische manoeuvre” op de proppen komen (half punt).

3. Studievragen

3a. Er is maar één correcte studie bekend waarin een moeilijke task in een remisestudie werd gerealiseerd. De componist beschouwde de esthetiek belangrijker dan de task en won met een andere setting (zonder realisatie van de task) een eerste prijs. We vragen de naam van de componist, de studie en de naam van de task. Er valt een bonuspunt te verdienen voor wie ook nog de bron van de “inferieure” setting (met de task!) weet te noemen.

Remise

1.a7 La6+ 2.b7 Pe4 3.g8P+! Ke8 4.Pf6+ Pexf6 5.a8L! (5.a8D? Pd5 en mat) 5...Pe5 (5...Pd5 is nu pat) 6.Kb8 Pc6+ 7.Kc8 Lf1 8.b8T! (8.b8D? La6+ en 9.Lb7 Pe7 mat, of 9.Db7 Pe4 10.Dxa6 Pd6 mat) 8...La6+ 9.Tb7 Pe4 pat.

De latere (1992) GM Jan Rusinek uit Polen prefereerde deze versie boven de volgende, die verscheen in 64:

Remise

1.h8D+! Dxh8 2.g7+ Dxg7 3.hxg7+ Ke7 en we zijn in de beginstelling van de vorige studie aangeland.

Op het eerste gezicht is het volkomen begrijpelijk dat de componist weinig zag in deze hakketakkende inleiding. Maar dit is wel de eerste studie die een zogenaamde Allumwandlung (vier verschillende promoties) in de hoofdvariant van een remisestudie laat zien. Sterker nog, het is nog steeds de enige correcte remisestudie met dit thema.

Correct beantwoord door GC en JR. Laatstgenoemde geeft ook de exacte bron van de “inferieure” versie en verdient dus een bonuspunt.

3b. In de vorige schaakquiz ging een vraag over illegale beginstellingen voor studies. Een illegale beginstelling zou nooit op het bord kunnen komen vanuit de beginstelling van een schaakpartij. Het meest elementaire voorbeeld is dat in een stelling een witte loper op a1 en een witte pion op b2 staat. Toch kwamen die dus voor in eindspelstudies! Een ander simpel voorbeeld is met witte pionnen op a2, a3 en b2, die overigens dan weer niet in studies voorkwam. Ikzelf nam bij vergissing zo'n illegale studie op in de uitslag van een toernooi dat ik jureerde. Welke studie?

M. Campioli

Speciale bijzondere vermelding Van der Heijden-50 JT 2011

Remise

1.Pf6 f2 2.Pd5+ Kf3 3.Pxe3 f4 4.Pd2+ Ke2 5.Pdf1 fxe3 6.Pxe3 Kf3 7.Lb3 g2 8.Ld1+ Kg3 9.Pf5+ Kh2 10.Lxf2 g1D 11.Lxg1+ Kxg1 12.Lxg4 Kf2 13.Pd6 Kg3 14.Ld1 Kf4 15.Pe8 e3 16.Pf6 Kf5 17.Pg4 Ke4 18.Le2 wint.

Om deze stelling te bereiken, moet zwart 14 keer hebben geslagen. Wit heeft van de 16 stukken er nog 5 over. De stelling is dus ongeldig.

Gevonden door YA, LG en JR.

3c. Recent circuleerde een leuke opgave in het GM-circuit: in een pionneneindspel heeft zwart drie pionnen en wit geen enkele. Er zijn geen dubbelpionnen en bovendien is zwart aan zet. Toch kan wit remise maken. Als u die stelling al puzzelend kunt vinden dan verdient u al een punt. Die stelling werd in een recente studie gebruikt. U krijgt een bonuspunt voor de details (naam, stelling, bron) van die studie.

Remise

1.e6 c2 2.Tc6 Pe2 3.Pe4 c1D+ 4.Txc1 Lxe6 5.Tc2 fxe4 6.f5 Lxf5 7.Txe2 Lg4 8.Tg2 Lf3 9.Kg1 Lxg2 10.Kxg2

De gevraagde stelling. 10…Kg7 11.Kxg3 Kg6 12.Kg4! (12.Kf4? Kh5 13.Kxe4 Kg4) 12...h5+ 13.Kf4 remise.

De thematische verleiding van deze studie is: 5.Te1? fxe4 6.Txe2 Lg4 7.Tg2 Lf3 8.Kg1 Lxg2 9.Kxg2 waarna wit in vergelijking met het laatste diagram een extra pion heeft, èn daarom verliest! 9…Kg7 10.Kxg3 Kf6 11.Kg4 h5+ en 12.Kf4 is niet mogelijk.

Iedereen kende de stelling. Ook de studie was bij iedereen bekend (bonuspunt), maar ik trek bij GC, MH een half bonuspuntje af omdat zij niet alle details geven.

3d. Geef aan wanneer de rochade in een studie toegestaan, en wanneer een en-passant zet op de eerste zet mag. Rochade: als niet (middels retrogade) kan worden aangetoond dat het niet mag (de koning of toren moeten al gespeeld hebben). Bij de en-passant zet gaat het andersom: die mag alleen als kan worden aangetoond dat de voorlaatste zet de pion die de speler aan zet en-passant wil nemen, een dubbelzet heeft gedaan. Overigens zijn in beide gevallen de normale schaakregels ook van toepassing (bijv. als de koning schaak staat, mag er niet gerocheerd worden).

Dit heeft iedereen natuurlijk goed, waarbij dan weer niemand heeft gedacht aan die normale schaakregels.

3e. Componeer een studie met een kruispenning. Probeer slagzetten in de inleiding te voorkomen. Ik jureer de inzendingen. De eerste plaats krijgt 5 punten, de tweede 4 etc. Elke correcte (niet geheel geanticipeerde) studie krijgt 1 punt. Dit is het eerste schaaksite-compositie-toernooi! Alleen voor originele studies door één componist. Maximaal één studie per persoon. Helaas heb ik verzuimd om hier een voorbeeld te geven. Een kruispenning is een combinatie van een absolute en een relatieve penning (zie rubriek 44). Maar liefst twee inzendingen (van JR en een goede studie van LG) bleken niet-thematisch. Beide studies hadden een counterpin maar geen crosspin. De studie van JR was bovendien incorrect. De studies van YA en MH waren eigenlijk niet meer dan schetsen. Ik publiceer de inzendingen niet; de componisten kunnen er verder aan werken en/of elders publiceren. Het meest redelijk lijkt me om YA en MH elk 2 punten te geven en LG 1 punt voor de moeite.

3f. De volgende studies zijn geanticipeerd of erger (plagiaat). Geef de voorganger. Eén punt per studie.

3f1. Rossi (HHdbIV#74836).

Wit wint

Na 1.a6! Lg5+ 2.Kg6 d3 staat dezelfde stelling op het bord als na Rossi’s 1.a6 d3 2.Pxg4 Kxg4. Rossi’s studie is volkomen geanticipeerd, het riekt naar plagiaat. Het feit dat de oude Italiaanse professor, vroeger een verdienstelijk eindspelstudiecomponist, het in zijn nadagen al vaker minder nauw nam met de ethiek, zou kunnen duiden op enige persoonlijke tragiek: geen afscheid kunnen nemen van het componeren, maar niet meer mee kunnen komen.

3f2. Josten (HHdbIV#31877).

Wit wint

De bedoeling was 1.a7 Da4 2.f7 Da3 3.Pb4! Dxf3 4.Pd5! Da3 5.Pe7! Df3 6.Pg6+ hxg6 7.hxg6 en naast de beide promoties dreigt wit nu ook 8.g7 mat. Zwart moet de handdoek in de ring gooien. Een mooie studie, maar al in 1927 werd ontdekt dat zwart met 4...Lc8! remise kan maken: 5.a8D Df6+ 6.g6 Dg7+ 7.Kg5 De5+ 8.Kh4 Dh2+. Dat is in feite de studie van Josten, die na 4.Lc1 een andere hoofdvariant geeft. Die eigen bijdrage vind ik flinterdun. Bovendien had de componist moeten melden dat zijn studie om die van Isaev en Levman was gebaseerd.

3f3. Gorezhin (HHdbIV#68084).

Wit wint

Na 1.Le2+ Ke3 2.Tg3+ Kf4 hebben we, gespiegeld, de beginstelling van Gorezhin. Hier is de enige bijdrage van de “componist” het couperen van de toch niet zo bar slechte inleiding. Er zijn enkele gevallen bekend waarin het aannemelijk is dat een studie opnieuw werd bedacht. Spiegeling is echter een symptoom van de plagiator, en doet mijns inziens de kans op toevallige hercompositie met 50% dalen. Dan is dit ook nog de enige bekende studie van Gorezhin. De scheidsrechter heeft hier ook een flinke steek laten vallen. Op mijn claim indertijd heb ik niet eens antwoord gekregen!

3f4. Csengeri (zie rubriek 50).

Remise

1.Tb7 b2 2.Txb6 Td4+ 3.Kf3! Tb4 4.Tg6 Tb3+! 5.Kf2! Tb8 6.h7+ Kxh7 7.g8D+! Txg8 8.Tb6 remise.

De recente studie heeft dus een net wat andere hoofdvariant. Maar dit verhaal heeft nog een staartje: in 64 no. 36 van 5 september 1969 staat het volgende fragment:

Karpenko – Neblitsin, 1969

Zwart aan zet

Zwart speelde hier: 1…Kc6! 2.Tg5 Tb3! 3.Tg1 a2! 4.Kxf2 b1D+! 5.Txb1 Tg3! 1/2-1/2

Wellicht werd Kalyagin geïnspireerd door deze partij, maar ik zag nergens (ook niet in zijn boekje met verzamelde composities) dat de componist dat er ook eerlijk bijvertelde. Veel nieuws voegde hij niet toe. Bij Csengeri kan men zich afvragen of hij de partij of de studie kende. Hij maakt er nog wel iets meer van.

3f5. Borisenko (HHdbIV#70295).

Dat is Rinck a3a8. Zie rubriek 6.

Alle anticipaties werden gevonden, behalve 3f3) waarvoor JR een minder relevante voorganger geeft (Sarychev, HHdbIV#13019). MH geeft voor 1f1) ook nog een auto-anticipatie: Rossi (HHdbIV#70281) en verdient daarmee een bonuspunt.

4. Fotovragen. Zie rubriek">https://schaaksite.nl/eindspelstudies-50-eindspelstudiequiz-ii]rubriek 50.

4a. Nederlandse eindspelstudiecomponisten. Zet de namen bij de juiste foto. Bij 0 fouten 3 punten, bij 1-2 fouten 2 punten, bij 3-4 fouten 1 punt. Foto NL10: de persoon naast Hans Böhm, dus links op de foto. Er is één foto zonder bijbehorende naam. Voor die naam is een bonuspunt te verdienen.

Hier vergat ik nog een foto van Zijlstra te plaatsen (jammer, die was lekker moeilijk). Veel van de foto’s kunnen worden gevonden in het boek Endgame Study Composing in the Netherlands and Flanders (zie www.arves.org). Sterker nog, ik bezit de afdrukjes die voor dat boek zijn gebruikt en heb ze voor deze quiz gescand. Opmerkelijk genoeg meldde niemand dat hij in dat boek had gekeken.

NL01: Gijs van Breukelen, NL02: Martin van Essen, NL03: Wouter Mees, NL04: Jan Marwitz, NL05: Hans Veurman, (bonuspunt), NL06: Carel Mann, NL07: Theodorus Kok, NL08: Henri Weenink, NL09: Cor de Feijter, NL10: Henk Enserink (& Hans Böhm, op de achtergrond Max Euwe; Enserink won het Euwe MT), NL11: Johan van den Ende, NL12: Johannes Fernhout.

Hier werd maximaal gescoord door iedereen (3 punten) behalve GC die 4 fouten maakte en dus 1 punt scoort. Omdat ik een foto vergeten was, dachten veel deelnemers dat NL04 (die foto van Hans Veurman staat niet in het genoemde boek) een foto van Zijlstra was, maar zei niemand dat de opdracht niet klopte. Gelukkig heeft dit geen invloed op de uitslag.

4b. Internationale eindspelstudiecomponisten. Zet de namen bij de juiste foto. Bij 0 fouten 3 punten, bij 1-2 fouten 2 punten, bij 3-4 fouten 1 punt. Er is één foto zonder bijbehorende naam. Voor die naam is een bonuspunt te verdienen.

IN01: Sergey Rumjantsev (Rusland), IN02: David Gurgenidze (Georgië), IN03: Per Olin (Finland) (bonuspunt), IN04: Julien Vandiest (België), IN05: Yuri Averbakh (Rusland), IN06: Ilham Aliev (Azerbeidjaan), IN07: Ladislav Prokes (Tsjecho-Slowakije), IN08: Emil Melnichenko (Nieuw-Zeeland). Op zijn gitaar was er een hint: Emil., IN09: Ignace Vandecasteele (België), IN10: Mikhail Zinar (Oekraïne).

GC maakte één fout, de anderen hadden alles goed. De ontbrekende naam is dus Per Olin van wie ik nog nooit een foto in een tijdschrift zag staan. Tot mijn schrik stond er opeens in het zomernummer van het Finse blad met de moeilijk te onthouden titel Suomen Tehtäväniekat wel een foto van Olin. JR noemt zijn naam en dat tijdschrift, maar zegt vervolgens dat hij daarom die naam heeft verworpen.

De uitslag

• 1. Yochanan Afek 24,0 punten
• 2. Marcel van Herck 23,5 punten
• 3. John Roycroft 21,5 punten (3 bonuspunten)
• 4. Luis Gonzalez 21,5 punten (1 bonuspunt)
• 5. Gady Costeff 18,5 punten

Het maximaal te behalen aantal punten was 28,0.

YA wint een licentie voor HHdbV (verschijnt in 2015). De anderen krijgen boekprijzen (in overleg). Hartelijk dank voor de deelname!

Alle fragmenten via de viewer:

website

E-mail:

Hierbij de 51ste aflevering van deze rubriek voor Schaaksite uit mijn database.

• De vierde versie van de database bevat 76.132 eindspelstudies
• Het is de beste en grootste database van eindspelstudies ter wereld
• De database bevat driekwart van alle ooit gecomponeerde studies
• De database is in standaard pgn-format en leesbaar voor gangbare schaakprogramma’s

Zoals u weet, leent de eindspelstudie zich bij uitstek om de extreme mogelijkheden van ons edele spel te laten zien. Een mooi voorbeeld is een stil offer dat ik als volgt definieer: in een stelling waarin de speler aan zet niet schaak staat, speelt een stuk (mag ook pion zijn) zonder schaak te geven of te slaan naar een ongedekt veld waar het door één of meer stukken van de tegenstander kan worden geslagen. Dat klinkt zo ingewikkeld dat u misschien wel denkt dat er bijna geen voorbeelden van bekend zijn, maar in werkelijkheid komt het zeer vaak voor. Maar dat aantal neemt drastisch af als het stuk door steeds meer vijandelijke stukken kan worden geslagen. Ik ken ruim 10 studies waarin een wit een stuk offert op een veld dat door vier zwarte stukken wordt bestreken, maar vijf stukken komt niet voor. Theoretisch kan het nog veel gekker. Met de stukken die in de beginstelling van een schaakpartij voorkomen, kan gemakkelijk een stelling geconstrueerd worden met 9 stukken (2 pionnen, 2 torens, dame, koning, loper en twee paarden), als we twee lopers op dezelfde kleur zetten kom ik aan 10 stukken en met gepromoveerde paarden op 15 stukken.

1.Pd5. Ik zie even niet hoe we aan 16 stukken zouden kunnen komen, want alleen een wit paard kan zich op d5 offeren. Dan kan er dus geen extra zwart paard op d5 staan. Eerst dacht ik snugger te zijn door in bovenstaande stelling het witte paard op e3 door een zwarte te vervangen en een witte toren op c5 te zetten. Maar 1.Td5+ is met schaak, en dat mocht niet. Ziet u een andere mogelijkheid? Ik dwaal af.

Er blijken toevalligerwijs (denk ik) zich een aantal Nederlanders met dit thema bezig te hebben gehouden. In een artikel met de titel “Silly themes” over interferenties introduceerde Jan van Reek het thema chaosinterferentie.

Remise

Wit is er slecht aan toe. Er dreigt vooral mat op f1 en h4, en de promotievelden van de twee pionnen zijn gedekt. Met 1.Pc4! interfereert wit op het kruispunt van de diagonaal a6-f1 en de horizontaal a4-h4. Een soort Novotny-interferentie dus. Maar ook interfereert het paard op de diagonaal a2-g8 en de verticaal c3-c8. Een echte Novotny-interferentie! Vier stukken zouden het paard kunnen slaan. Als één van de torens op c4 slaat, dan promoveert wit op g8 met mat, en als de loper op c4 slaat, dan promoveert wit op c8 met mat. Zwart moet wel met de dame nemen om zowel c8 als g8 te blijven dekken: 1…Dxc4. Nu zien we waarom het geen echte Novotny-interferentie is, want de zwarte dame dekt nu nog wel degelijk c8. 2.g8D+ Dxg8 3.c8D+ Txc8 (Dxc8) pat.

Remise

Nog een remisestudie. Voor dit thema is het wel een erg economische stelling. Het is zelfs even zoeken naar een veld waar vier zwarte stukken een wit stuk zouden kunnen slaan. 1.Te8+ Aha, wit heeft een dolle toren. Zwart moet een ventiel maken: 1…Le6 2.Txe6+ Kf3 3.Te3+ Kg4 4.Tg3+ Kf5

Zwart piept door het gaatje. Wit lijkt nu uitgepraat, want na 5.Txg5+? Kxg5 6.Kg7 Ta4 7.h8D Ta7+ 8.Kg8 Ta8+ wint zwart de dame. Na 5.Ta3? kan bijvoorbeeld 5…h3. Na 6.Ta5+ Kg4 piept zwart weer andersom het gaatje in, en na 6.Txh3 Kg6 gaat het snel mat. Zeer inventief is 5.Tf3? dat vooral 6.Txf4+ dreigt. Zwart heeft dan het ingenieuze 5…Tgg4! 6.Txf4+ Txf4 7.Kg7 Tg4+ 8.Kh6 (8.Kf7 Ta4) 8…Tg6+ 9.Kxh5 Tg5+ en nu 10.Kh6 Kg4 11.h8D Th5+, of 10.Kxh4 Tg1 11.h8D Th1+ en wint. Wit verhindert op drastische wijze de verdediging Tgg4 door de optisch fraaie zet 5.Tg4! Zoals gewenst kan zwart op vier manieren slaan met pat als gevolg, jammer dat die loper uit de beginstelling g4 niet meer dekt, maar heeft beter: 5…Kg6 6.Txf4 Ta5 7.Tf8 Ta7 8.Tg8+ Kh6

9.Tg7! Ta8+ 10.Tg8 Ta7 11.Tg7 met positionele remise of 11…Txg7 pat.

Zwart kan ook nog zoiets als 10…Ta6 proberen, maar dan maakt wit remise door bijvoorbeeld 11.Tg7 h3 12.Kg8 Ta8+ 13.Kf7 h2 14.h8D+ Txh8 15.Tg6+ Kh7 16.Tg7+.

Goed. In remisestudies is het nog te begrijpen dat wit er alles aan doet om een stuk kwijt te raken om met een pat te ontsnappen. Maar in winststudies moet er meer aan de hand zijn.

Wit wint

De Israëlische componist Yehuda Hoch heeft vele meesterwerken op zijn naam staan. Hij heeft om onbekende redenen helaas inmiddels de brui aan het componeren gegeven. In het driejaarlijkse FIDE Album, waarin de beste composities in diverse genres telkens door drie juryleden worden beoordeeld op een schaal van 0 to 4 punten, komt het vrijwel nooit voor dat een studie met 12 punten worden beoordeeld. Hoch is het twee keer gelukt!

Wit staat maar liefst een dame en een stuk voor. Sommige partijschakers vinden het in zo’n geval nogal wiedes dat wit zou moeten winnen – alleen nog even wat praktische problemen overwinnen. “Het is toch geen verrassing dat wit hier wint?”, zeggen ze dan, “Dat is geen echte studie”. Dergelijke schakende boekhouders gaan wat mij betreft door met hun materialistische gegraai, misschien veranderen ze ooit nog wel eens van gedachten als ze met een geweldig materieel overwicht nog worden matgezet.

Zwart dreigt hier Tc1 of Txd1 mat. Een hele drastische maatregel zou 1.Dxb4+? zijn, maar dat wint net niet: 1…Txb4 2.Pf2 Kc2 3.Tc8+ Tc3 4.Txc3+ Kxc3 en wit heeft nog wel een stuk meer, maar omdat hij geen pion meer heeft is dat niet voldoende voor de winst. Na 1.Pxd4+? Txd4 dreigt nog steeds mat. Wit heeft alleen nog 1.Pc3! No nuts, no glory! Even tellen: vier stukken kunnen het paard slaan. De zwarte pion op b4 valt het paard ook aan, maar mag vanwege de penning niet slaan. Daar 1…Td1+ faalt op 2.Pb1, en de meeste slagzetten ook geen optie zijn (de toren op d4 moet b4 blijven dekken, de pion op d4 staat gepend, en na 1…Kxc3 kan bijvoorbeeld 2.Txd4), probeert zwart 1…Tdxc3.

Nu niet 2.Pxd4+? Txd4 en de matdreiging op c1 is alleen te dekken door haver en gort te offeren op b4. Zwart dreigt nog steeds mat op c1, maar er zit een mooie combinatie in de stelling: 2.Dxb4+! Txb4 3.Pxd4+ Ka3 (3…Kc4 4.Tc8+ Kd3 5.Pb5+ wint) 4.Ta6+ La4

5.Txa4+! Txa4 (5…Kxa4 6.Ta8 mat!) 6.Tb3+ Txb3 7.Pc2

mat! In de slotstelling staat wit inmiddels een toren en kwaliteit achter, maar staat zwart mat!

Wit wint

De vanwege complicaties tijdens een operatie te vroeg gestorven Samir Badalov (1962-2011) toverde deze gecompliceerde stelling op het bord. Materieel gezien staat het precies gelijk (…). Beide partijen zijn vol in de aanval. Met enige fantasie kan dit nog wel als een woeste partijstelling worden gezien – Badalov was vooral schaakcoach. 1.Pb5! dekt a3, valt de zwarte dame en toren op a7 aan, en maakt de weg voor de witte dame naar h6 vrij. Een krachtzet, zo u wilt prachtzet. 1...Lxb5 2.Dh6+ Kg8 3.Lh7+ Kh8

en nu maakt wit van een gratis batterijzet gebruik om de het uitzicht van de zwarte toren op e3 op a3 te onderbreken: 4.Ld3+ Kg8

Hoe komt wit verder? Zwart dreigt nogal op a3 te slaan, en na 5.Tg1+ kan er een stuk tussen op g3. 5.Le7! Even tellen: twee torens, het paard en de zwarte loper kunnen onze geofferde loper slaan. Die dekt pion a3 en biedt de dame een matsteun op f8. Bovendien dreigt de witte toren op c1 een vernietigend schaak op c8. Bijvoorbeeld 5…Raxe7 6.Lh7+ (of meteen 6.Tc8+) 6…Kh8 7.Lg6+! Kg8 8.Tc8+ Le8 9.Txe8+ Txe8 10.Dxf7 mat. Of 5…Pxe7 6.Lh7+ Kh8 7.Lg6+ Kg8 8.Dh7+ Kf8 9.Dxf7 mat. De zwarte loper kan ook niet slaan vanwege hetzelfde mat, maar dan heeft wit nog andere mogelijkheden. Dus 5…Texe7 en nu is het tijd voor een heuse Zwickmühle (gratis laden en vuren van een batterij): 6.Lh7+ Kh8 7.Lb1+! (een zogenaamde switchback) 7...Kg8

De zwarte dame wordt nu weggelokt van haar verdedigende taken over de lange diagonaal: 8.Tg1+! Dxg1 (dankzij 7.Lb1 zonder schaak) 9.Tg2+! om de Zwickmühle-kracht van de gepende loper nieuw leven in te blazen. 9…Dxg2 10.Lh7+ Kh8 11.Lg6+! Dit blokkeert het uitzicht van de zwarte dame op g8. 11…Kg8 12.Dh7+ Kf8 13.Dh8 mat, ook omdat die zwarte toren op e7 die de thematische slagzet uitvoerde grandioos de koning in de weg staat. Wow!

Wit wint

Dit is – thematisch gezien – de beste studie die ik met ons thema vond. Het is niet echt een natuurlijke stelling. Tijdens het laatste Tata Steel toernooi in Wijk aan Zee bekeken we met een aantal schaakvrienden een studie waarin een witte koning ook helemaal op de 8e rij was beland achter een zwarte pion (daar op f8). Ondanks dat de rest van de stelling met de nodige zware stukken er wel “natuurlijk” uitzag, kregen we de slappe lach over de opmerking van de jury die het een partijachtige stelling vond. Hier moet de witte monarch oorspronkelijk via g7 de weg naar c8 hebben ingeslagen. Daar heeft ‘ie nu spijt van. Alles draait om de witte toren op g8. Omdat de pionnen op c7 en d7 gedekt staan, kan de witte koning geen aftrekmat geven. Als de koning in de lucht kon springen, of een 8e rij-rokade mocht doen, zou het mat zijn. Na 1.Kd8 dreigt 2.Kxe7 mat.

Zwart kan dat veld (het gaat natuurlijk niet om de pion) op twee verschillende manieren dekken. We kijken eerst even naar 1…Lb4 2.Ke8 Dit dreigt 3.Kxf7 mat. Daar 2…Tf3 (Tf1) faalt op 3.Kf8 fxg6+ (3…Lc3 4.Kxe7 mat) 4.Kf7+ en mat, kan zwart alleen 2…Lb3 spelen.

Bijkomend voordeel is dat bijvoorbeeld 3.Kf8? nu faalt op 3…fxg6, want de loper op b3 kan opeens de toren op g8 slaan. Wit wint met de wonderlijke zet 3.Td6! Vier stukken kunnen die toren slaan. Het is een Novotny-interferentie, want op 3…Txd6 volgt 4.Kxe7 mat, en op 3…Lxd6 volgt 4.Kxd7 mat. Na 3…f5(f6) doet wit rustig even 4.Tf8 (Th8).

We gaan even terug naar de tweede diagramstelling. De andere verdediging tegen 2.Kxe7 mat is 1…Te3. De zet 1…Te1 komt in grote lijnen op hetzelfde neer. 2.Ke8

Opnieuw dreigt wit 3.Kxf7 mat. Er zijn weer twee mogelijkheden om dat te voorkomen. We bekijken eerst 2…Lb3

3.Te6! Een kameleonecho van de zet 3.Td6 in de eerste hoofdvariant. Weer een Novotny-interferentie. Na 3…Txe6 is 4.Kxf7 mat, en na 3…Lxe6 is 4.Kxe7 mat.

En na 2…Tf1 3.Kf8 (dreigt 4.Kg7 mat) 3…Lc3

volgt 4.Tf6! Nog een kameleonecho en weer een Novotny-interferentie: 4…Txf6 5.Kg7 mat, of 4…Lxf6 5.Kxf7 mat. Met enige spijt constateren we dat zwart na 4.Tf6 de toren “slechts” met drie stukken zou kunnen slaan en het daarmee in dit artikel geen thematische zet is. Het zal de componist worst zijn geweest!

De studie die partijschakers het meeste zal aanspreken is de volgende.

Wit wint

De bedoeling was 1.Tb8+ Ke7 2.b7 Tb4 3.Kb1 Tb6

4.e6! Die pion kan door vier zwarte stukken worden geslagen. Na 4…Kxe6 5.Te8+ en 6.b8D wint, 4…Txe6 bijvoorbeeld 5.Tc8 en 6.b8D, 4…fxe6 5.g6 en 6.g7, dus 4...dxe6 5.g6! Kf6 (5...fxg6 6.Th(g)8) 6.gxf7 Kxf7

7.Rh8 Kxb7 8.Th7+ en 9.Txb7 wint.

So far so good, maar al snel ontdekte men dat zwart op wonderbaarlijke wijze remise kan maken: 3...Tb3 (of 3...Tb5) 4.e6 en dan 4...Tb6! want wit dreigt in deze stelling helemaal niets! Bijvoorbeeld 5.exd7 Kxd7 6.Tf8 Kc7! 7.Txg7+ Kb8 8.Tg7 Tb5 9.g6 Tb6 10.Tg8+ Kxb7 11.g7 Tg6 remise. De componist maalde er blijkbaar niet meer om en publiceerde geen verbetering. Maar tijdens het schrijven van dit stuk voor Schaaksite bedacht ik dat de stelling na 4...Tb6 een wederzijdse zetdwangstelling is. Het is alleen nog maar de kunst om zwart aan zet te krijgen!

Wit wint

Na 1.Tb8+ Ke7 2.b7 Tb5! 3.e6! Tb6 en nu 4.Kc1! (of 4.Ka1! b2+ 5.Kb1) 4...b2+ 5.Kb1 waarna zwart aan zet is. Verder gaat het zoals in de originele studie: 5...dxe6 6.g6 Kf6 7.gxf7 Kxf7 8.Th8 Txb7 9.Th7+ en 10.Txb7.

Na 5...Tb5 wint wit wèl: 6.exd7 Kxd7 7.Tf8 Kc7 (7...Txb7 8.Txf7+ Kc8 9.Txb7 Kxb7 10.g6) 8.Txf7+ Kb8 want nu de zwarte toren op b5 i.p.v. b6 staat heeft wit 9.g6 Tg5 10.g7 gevolgd door 11.Tf8+ en 12.g8D.

Als het lukt om een aardige studie op een mooie manier te corrigeren dan geeft dat een voldaan gevoel. Hier is de correctie technisch zeker geslaagd. Niet alleen werkt de oplossing zoals bedoeld, maar is de weerlegging van de originele studie (de verrassende wederzijdse zetdwang) als het ware verwerkt in de oplossing. De minor dual op de 4e zet vergeeft u mij.

Maar toch ben ik teleurgesteld. Dat komt alleen door de context van deze rubriek: op de derde zet kunnen niet vier, maar slechts drie stukken de pion slaan!

O ja, bedenkt u nog even een (zinvolle) studie met een zoenoffer aan vijf stukken?

Alle fragmenten via de viewer:

website

E-mail:

Hierbij de 50ste aflevering van deze rubriek voor Schaaksite uit mijn database.

• De vierde versie van de database bevat 76.132 eindspelstudies
• Het is de beste en grootste database van eindspelstudies ter wereld
• De database bevat driekwart van alle ooit gecomponeerde studies
• De database is in standaard pgn-format en leesbaar voor gangbare schaakprogramma’s

In 2005 organiseerde ik een heuse quiz over eindspelstudies. Die was aan de pittige kant, en de eerste prijs werd dan ook door een expert weggesleept: John Roycroft, de godfather van de eindspelstudie. Zie http://timkr.home.xs4all.nl/chess2/diary_15.htm item 291 voor verdere details.

Ook dit keer zijn de vragen niet eenvoudig, en daarom is het ook een leuke uitdaging om mee te doen.

Per (sub)vraag is telkens één punt te verdienen (tenzij anders vermeld). Soms zijn er bonuspunten te behalen die alleen tellen als tiebreak bij een gelijk aantal gewone punten. Het is niet uitgesloten (….) dat een oplosser een ander juist of zelfs beter antwoord geeft op de vraag dan de samensteller van deze quiz bedoeld had. Als ik het daarmee eens ben (!), dan wordt zowel het punt voor de vraag als een bonuspunt toegekend.

Het reglement telt maar twee regels:

• 1. Mijn beslissingen zijn juist, en
• 2. Mocht mijn beslissing mij onverhoeds toch onjuist blijken dan neem ik alsnog een juiste beslissing.

Oplossingen kunt u opsturen naar vóór 1 september 2013. Veel plezier!

1. Componisten

1a. Een bekende eindspelstudiecomponist werd niet alleen op dezelfde dag als zijn latere vrouw geboren, maar stierf ook op dezelfde dag! Wie?

1b. Welke Nederlanders hebben ooit een compositietitel behaald op basis van eindspelstudies?

1c. Welke compositie-GM had een vader die meer (en betere) eindspelstudies publiceerde dan hijzelf?

1d. Wat is de huidige naam van de componist die ooit J. Kopelovic heette en in de jaren ’60-’70 studies publiceerde?

1e. Uit welke eindspelstudie (componist, beginstelling) werd voor het eerst een stelling op een

postzegel afgedrukt?

2. Themavragen

Wat is de naam van het thema bij de volgende omschrijving/studie:

2a. Interferentieoffer op het kruispunt van loper en toren.

2b.

A. Grin
Bijzondere vermelding Kuryatnikov JT 1993

Remise

1.Tc7+ Kd4 2.Tb5 d2 3.Ka3 d1D 4.Txd5+ Kxd5 5.Td7+ Kc4 6.Txd1 c2 7.Td4+ Kc3 8.Tc4+ Kxc4 9.Kxb2 Kd3 10.Kc1 Kc3 pat.

2c.

V. Korolkov
Problem 1958

Wit wint

1.bxc3+ Kc5 2.cxd4+ Kd6 3.dxe5+ Ke7 4.exf6+ Kf8 5.fxg7+ Kg8 6.gxh8D+ Kxh8 7.Db2+ Kg8 8.Dxe2 wint.

2d.

E. Somov-Nasimovich
64 1937

Remise

1.Kg3 Txf2 2.Th5+ Kg6 3.Td5 Lb6 4.Td6+ Kf5 5.Txb6! (deze zet) 5...Txf3+! (en deze zet) 6.Kg2 (6.Kxf3? axb6 7.Ke3 Ke5 8.Kd3 Kd5 9.Kc3 Kc5 10.Kb3 Kb5 11.Ka3 Kc4 wint) 6...axb6 7.Kxf3 Ke5 8.Ke3 Kd5 9.Kd3 Kc5 10.Kc3 Kb5 11.Kb3 remise.

2e.

G. Costeff
1e/2e speciale prijs The Problemist 2006-2007

Wit wint

1.0–0–0+! (1.Td1? g1D+) 1...g1D 2.Txg1+ Kxg1 3.Kb2 dxe4 4.f4! (4.f3? e3 5.f4 Kf2 6.f5 Kxe2 7.f6 Kd2 8.f7 e2) 4...exf3 5.exf3 Kf2 6.f4 Kf3 7.f5 Kf4 8.f6 Kf5 9.f7 Kg6 10.f8T! (10.f8D? a1D+ 11.Kxa1 pat) wint.

2f.

E. Dobrescu
1e prijs Revista de Romana de Sah 1979

Remise

1.Ph4 Lc2+ 2.Ke6 Le4 3.Ke5 Pf6 4.Ke6 Pd5 5.Ke5 Pc3 6.Kd4 Lb4 7.Kc4 Pa2 8.Kb3 Lb1 9.Kb2 Pc3 10.Kb3 Pd5 11.Kc4 Le4 12.Kd4 Pf6 13.Ke5 Le7 14.Ke6 remise.

3. Studievragen

3a. Er is maar één correcte studie bekend waarin een moeilijke task in een remisestudie werd gerealiseerd. De componist beschouwde de esthetiek belangrijker dan de task en won met een andere setting (zonder realisatie van de task) een eerste prijs. We vragen de naam van de componist, de studie en de naam van de task. Er valt een bonuspunt te verdienen voor wie ook nog de bron van de “inferieure” setting (met de task!) weet te noemen.

3b. In de vorige schaakquiz ging een vraag over illegale beginstellingen voor studies. Een illegale beginstelling zou nooit op het bord kunnen komen vanuit de beginstelling van een schaakpartij. Het meest elementaire voorbeeld is dat in een stelling een witte loper op a1 en een witte pion op b2 staat. Toch kwamen die dus voor in eindspelstudies! Een ander simpel voorbeeld is met witte pionnen op a2, a3 en b2, die overigens dan weer niet in studies voorkwam. Ikzelf nam bij vergissing zo'n illegale studie op in de uitslag van een toernooi dat ik jureerde. Welke studie?

3c. Recent circuleerde een leuke opgave in het GM-circuit: in een pionneneindspel heeft zwart drie pionnen en wit geen enkele. Er zijn geen dubbelpionnen en bovendien is zwart aan zet. Toch kan wit remise maken. Als u die stelling al puzzelend kunt vinden dan verdient u al een punt. Die stelling werd in een recente studie gebruikt. U krijgt een bonuspunt voor de details (naam, stelling, bron) van die studie.

3d. Geef aan wanneer de rochade in een studie toegestaan, en wanneer een en-passant zet op de eerste zet mag.

3e. Componeer een studie met een kruispenning. Probeer slagzetten in de inleiding te voorkomen. Ik jureer de inzendingen. De eerste plaats krijgt 5 punten, de tweede 4 etc. Elke correcte (niet geheel geanticipeerde) studie krijgt 1 punt. Dit is het eerste schaaksite-compositie-toernooi! Alleen voor originele studies door één componist. Maximaal 1 studie per persoon.

3f. De volgende studies zijn geanticipeerd of erger (plagiaat). Geef de voorganger. Eén punt per studie.

3f1)

P. Rossi
Magyar Sakkvilág 2008

Wit wint

1.a6 d3 2.Pxg4 Kxg4 3.Pe3+! Lxe3 4.a7 d2 5.a8D d1D 6.Dg2+, en 6...Kh4 7.Dh2+ Kg4 8.Dh5+ of 6…Kf4 7.Dg5+ Ke4 8.Df5+ Kd4 9.Dd7+ met damewinst.

3f2)

G. Josten

Die Schwalbe 2003


Remise

1.Da5 f2 2.Da6 Pb5 3.Dxf6 Pd4! 4.Lc1! Pf3! (4…a1D 5.Df3+ gxf3 pat) 5.Da6 Pxh2 6.Dd3+ g3 7.Df5(d7)+ Pg4 8.Dd3! Pe3 9.Dd7+ Pg4 10.Dd3 remise.

3f3)

E. Gorezhin
1e prijs Solidarity ty 2001

Wit wint

1.Th3 Ta1+ 2.Kb2 Td1 3.Kc2 Tf1 4.Txh7 d3+ 5.Kb2 Tf2 6.Pe5+ Kd5 7.Pxd3 Txd2+ 8.Kc3 Td1 9.Td7+ Kc6(e6) 10.Pe5(c5)+ wint.

3f4)

J. Csengeri
Magyar Sakkvilág 2012

Remise

1.g6 hxg6 2.Tb7 b2 3.Txb6 Tc4+ 4.Kf3 Tb4 5.Txg6 Tb3+ 6.Kf2 Th3 (6…Tb8 7.h7+ Kxh7 8.g8D+ Txg8 9.Tb6) 7.Tb6 Txh6 8.Tb8+ remise.

3f5)

I. Borisenko
EBUR 2003

Wit wint

1.Pd7+ Kh7 2.Txh8+ Kxh8 3.Ld4+ Kg8 4.Pf6+ Kf7 5.Pxd5 Ke6 6.Pb4 Kd6 7.Pa6 Kc6 8.Pb8+ Kd6 9.Lg1 Pc7 10.Lh2+ wint.

4. Fotovragen

4a. Nederlandse eindspelstudiecomponisten. Zet de namen bij de juiste foto. Bij 0 fouten 3 punten, bij 1-2 fouten 2 punten, bij 3-4 fouten 1 punt. Foto NL10: de persoon naast Hans Böhm, dus links op de foto. Er is één foto zonder bijbehorende naam. Voor die naam is een bonuspunt te verdienen.

Namen: Van Breukelen, Van den Ende, Enserink, Van Essen, De Feijter, Fernhout, Kok, Mann, Marwitz, Mees, Weenink, Zijlstra.

4b. Internationale eindspelstudiecomponisten. Zet de namen bij de juiste foto. Bij 0 fouten 3 punten, bij 1-2 fouten 2 punten, bij 3-4 fouten 1 punt. Er is één foto zonder bijbehorende naam. Voor die naam is een bonuspunt te verdienen.

Namen: Aliev, Averbach, Gurgenidze, Melnichenko, Prokes, Rumjantsev, Vandecasteele, Vandiest, Zinar.

Foto’s Nederlandse componisten

NL01	NL02
NL03	NL04
NL05	NL06
NL07	NL08
NL09	NL10
NL11	NL12

Foto’s Internationale componisten

IN01	IN02
IN03	IN04
IN05	IN06
IN07	IN08
IN09	IN10

Alle fragmenten via de viewer:

(Alle foto’s zijn afkomstig van Harold van der Heijden)

website

E-mail:

Hierbij de 49ste aflevering van deze rubriek voor Schaaksite uit mijn database.

• De vierde versie van de database bevat 76.132 eindspelstudies
• Het is de beste en grootste database van eindspelstudies ter wereld
• De database bevat driekwart van alle ooit gecomponeerde studies
• De database is in standaard pgn-format en leesbaar voor gangbare schaakprogramma’s

Er zijn niet veel mensen in ons land die zoveel voor de eindspelstudie hebben gedaan als Yochanan Afek. Tijd voor een portret! Met dank aan Yochanan die enkele vragen welwillend beantwoordde. Meer details zijn te vinden op Afek's website:

www.afekchess.com/2012-10-27-08-32-06.

Yochanan werd op 16 april 1952 in Tel Aviv, Israël geboren als zoon van ouders die in Oost-Europa de Holocaust hadden overleefd. Zijn vader, van Roemeense origine, overleed in 1987, zijn moeder, van Poolse komaf, woont evenals Yochanan's jongere zuster Ruth nog altijd in Tel Aviv. Met enige regelmaat reist hij daarom af naar het land van melk en honing.

Tot 1976 was zijn naam Jochanan Kopelovich, en hij publiceerde ook studies onder die naam. Desgevraagd vertelt Yochanan dat het voor Israëliërs niet ongebruikelijk is om een Hebreeuwse naam aan te nemen, en dat werd het zelfs aangemoedigd door de eerste Minister-president van Israël David Ben-Gurion die zelf eerst David Grin heette. Ook andere componisten zoals Avner, Aloni en Avni hebben Hebreeuwse namen. Een opmerkelijk detail is nog dat Yochanan in zijn kinderjaren, nog voordat hij ook maar één woord Nederlands kende, “Yochi” (spreek uit als “jochie”) werd genoemd.

Op veertienjarige leeftijd begon zijn imposante carrière als schaker, componist, trainer, arbiter, bondscoach, organisator en wat dies meer zij, toen hij de schaakclub van Tel Aviv binnenstapte. Zijn veelzijdigheid blijkt o.m. uit het feit dat hij de enige schaker is die op maar liefst 5 titels kan bogen: IM partijschaak (met een GM-resultaat toen hij met een TPR van 2660 het kampioenschap van Parijs won), IM voor compositie, Internationaal Arbiter partijschaak en voor compositie, en FM voor oplossen van schaakproblemen. Maar het verzamelen van titels is niet zijn levensdoel. Wel heeft Yochanan de GM-titel voor compositie binnen bereik. Zoals ik al eerder schreef, is het behalen van die titel zeer moeilijk en ook nog een zeer langdurige zaak. Op dit moment zijn er wereldwijd slechts 6 GM's die hun titel voornamelijk aan eindspelstudies te danken hebben...

Yochanan vestigde zich in 2000 in Amsterdam “probably one of my best moves ever”. Dat was nog niet zo gemakkelijk. De Nederlandse eindspelstudievereniging ARVES schreef indertijd zelfs een aanbevelingsbrief aan de IND om hem te ondersteunen bij het verkrijgen van een verblijfsvergunning. Als gevolg daarvan stond op zijn ID-kaart dat zijn beroep “eindspelstudiecomponist” was (tegenwoordig staat hij te boek als freelancer)! Onze aanbeveling bestond o.m. daarin dat hij veel zou gaan bijdragen aan de eindspelstudie in Nederland. Nu, ruim een decennium later, kunnen we constateren dat hij dat meer dan heeft waargemaakt. Hij initieerde (o.m. via ARVES) diverse eindspelstudietoernooien, bijv. het Corus-70 AT, Tata Steel-75 AT, Chessbase-25 AT, Milescu-100 MT, Liburkin-100 MT, Kozlowsky-100 MT, Tel Aviv-100 AT om maar eens de meest recente toernooien te noemen. Hij is ook als publicist erg actief (bijvoorbeeld als redacteur in het internationale eindspelstudietijdschrift EG dat door ARVES wordt uitgegeven, maar ook voor The Problemist, Informator, Chess en Chessvibes en als (co)-auteur van 5 boeken). Mijns inziens is zijn bijdrage op het grensvlak tussen partijschaak en de eindspelstudie misschien nog wel het meest belangrijk. Zo organiseerde Yochanan diverse oploswedstrijden tijdens het jaarlijkse grootmeestertoernooi in Wijk aan Zee, de “hersenkrakers” en de eindspelstudiesimultaans in Café Atlantis in Groningen. Ik geef toe dat ik het als oud-ARVES-bestuurslid ook wel eens vermoeiend vond als Yochanan met het zoveelste initiatief op de proppen kwam.

In 2012 won Afek maar liefst 7 tweede prijzen in eindspelstudietoernooien. Een geweldige prestatie, veel beter dan in de jaren daarvoor, maar ook een tikje teleurstellend, want hij won in 2012 geen enkele eerste prijs. Tijdens het toernooi in Wijk aan Zee schoot me de vergelijking met Joop Zoetemelk te binnen, en besloot ik er een schaaksite-column aan te wijden.

EG organiseerde (op voorspraak van Yochanan) een toernooi om de 100e geboortedag van Milu Milescu (1911-1981) te gedenken. De uitslag van arbiter Amatzia Avni verscheen in 2012.

Wit wint

Eerst even knopen tellen: wit heeft een dame voor een stuk, maar de stelling is lichtelijk chaotisch. Al de witte stukken staan in, evenals de zwarte toren, en zwart heeft ook 2 pionnen op promoveren staan. Even consolideren zit er voor wit niet in, het is tijd voor drastische maatregelen:

1.Th5+! Kxg6 2.Dg8+ Kxh5 3.h7

De bordjes zijn verhangen. Wit is zijn materiële voorsprong kwijt, maar heeft nu zelf een pion op de 7e rij. Als zwart koelbloedig zelf promoveert, dan gaat het mis: 3...a1D 4.h8D+ Lh6 5.Df7+ Kg4 6.Dg6+! Kf3 7.Dhf6+! Lf4 8.Dh5+! Ke3 9.Dh3+! en de tweede rij is taboe omdat wit dan op g2 slaat. Als de zwarte koning nog koelbloediger het middenveld in draaft, gaat ‘ie uiteindelijk mat: 9…Kd4, bijvoorbeeld 10.Dd6+ Kc4 11.Dhe6+ Kb5 12.Ded5+ Ka4 13.De4+ Ka5 14.Dc7+ Kb5 15.Db8+ Ka6 16.De2+ en mat in twee. Beide partijen slalommen als Alberto Toma tussen de poortjes door.

Ook zwart moet dus aan de bak: 3…Lxc6+ 4.Ke6 Niet 4.Kd8? want dan kan wel 4…a1D 4.h8D+ Lh6 5.Df7+ Kg4 6.Dg6+ vanwege 6…Lg5+! Curieus genoeg wordt dat in EG helemaal niet uitgelegd (daar geeft men 6.De6+ Kf3), en daarmee is het al de moeite waard deze studie nog een keer onder de loep te nemen. 4…Ld5+! De pointe van de koningszet blijkt na 4…a1D 5.h8D+ Lh6 6.Df7+ Kg4 7.Dhg8+ Lg5 en nu dankzij de witte koning op e6: 8.Df5+. Maar niet 7.Dg6+? Kf3 en de zwarte koning ontkomt. Wit moet wel nemen: 5.Kxd5

Nog steeds is de promotierook rond Lg5 nog niet opgetrokken: 5…a1D 6.h8D+ Lh6 7.Df7+ Kg4 en nu niet 8.Dhg8+? Lg5, maar 8.Dg6+ Lg5 en 9.Dhh5+ (of 9.Dgh5+). 5…Tc5+ 6.Ke4! Want 6.Ke6? faalt op 6…Txe5+ 7.Kf6 Le7+! 8.Kf7 Tf5+ 9.Kxe7 a1D 10.h8D+ Dxh8 11.Dxh8+ Kg4 12.Dh2 Tf2 en zwart heeft een remisestelling weten te bereiken. Opnieuw ondersteunt de witte koning de dames na: 6…a1D 7.h8D+ Lh6 8.Df7+ Kg4 9.Df3+. 6…Txe5+!

7.Kf3? is nu aanlokkelijk, maar na 7…Tf5+ 8.Kxg2 a1D 9.h8D+ Dxh8 is het remise (bijv. 10.Dxh8+ Kg5). 7.Kd3! Het dreigt bijna een beetje saai te worden, maar zwart kan nog steeds niet promoveren omdat de toren op e5 voor de nieuwe dame het uitzicht op h8 ontneemt: 7…a1D 8.h8D+ Lh6 9.Df7+ Kg4 10.Dg6+ en nu gaat het snel mat na 10…Lg5 11.Dgh5+ Kg3 12.Dh2+ Kf2 13.Df8+ Ke1 14.Dg1 mat. Ook de toren kan ertussen, maar ook dan kan wit snel mat geven. 7…Te3+ 8.Kxe3 Verdere weigerachtigheid is nogal dom, want na 8.Kc4? a1D 9.h8D+ Dxh8 10.Dxh8+ Lh6 wit zwart zelfs. 8…a1D 9.h8D+ en nu blijkt de pointe van het zwarte torenoffer. De koning is op de diagonaal c1-h gelokt en de loper kan er daarom met schaak tussen! 9…Lh6+!

Toch kan wit winnen met het onwaarschijnlijk ogende dameoffer 10.Dg5+! en na de enige zet 10…Kxg5 staat wit niet meer schaak en kan 11.Dxa1 met winst.

De eerste prijs in dit toernooi werd weggekaapt door de Oekraïner Sergiy Didukh, met een studie waarin het onwaarschijnlijke dameoffer 7.Dg5! de hoofdrol opeist. Een opmerkelijk toeval!

Remise

Weer een herdenkingstoernooi voor een 100e geboortedag (van Dmitri Dmitrijevic Vorobjov), maar verder houdt de vergelijking op. We skippen een diepgaand onderzoek van de inleiding waarin zwart een loper offert om een matdreiging te pareren: 1.Te7! f3! 2.Kb6 Lc7+! 3.Txc7

Zwart heeft nu tijd gewonnen om een pion op te spelen. Er zijn twee mogelijkheden: 3…f2 of 3…e2. Na 3…f2 4.Te7 Kc8

Lijkt wit uitgepraat. Want na 5.Kc6? Kd8 6.Kd6 Ke8 7.Re7+ Kf8 8.Rxe3 f1Q staat zwart gewonnen. Maar wit heeft het verrassende 5.Kb5! e2 6.Txf2 e1D 7.Tc2+ Kb7

En wit kan net een remisestelling opbouwen met 8.Tc3! Da1 9.Kc4! Da4+ 10.Kd3! Db4 11.Kc2 met remise.

We gaan terug naar de tweede diagramstelling. De andere hoofdvariant is 3…e2 4.Te7 Kc8 en nu is de enige zet 5.b4! f2 (5...Kd8 6.Re3 f2 7.Rd3+ Kc8 8.Rc3+ Kd7 9.Rd3+ Ke6 10.Re3+ Kd5 11.Rxe2 f1Q 12.Rc2 Qb1 13.Rc5+ is nog een lastige remisevariant) 6.Te8+! Kd7 7.Txe2 f1D

En nu kan net 8.Tc2! (de zwarte koning is afgesneden) en bijv. 8…Dg1+ 9.Kb5 met remise.

So far, so good, maar de vraag dringt zich meteen op waarom in de eerste hoofdvariant 5.Kb5! de juiste zet is en in de tweede 5.b4! Het duidelijkste is dat te zien in de tweede hoofdvariant. Dan kleeft aan 5.Kb5? een klein nadeeltje: 5…f2 6.Txe2 f1D

Wit zou nu graag weer 7.Tc2+!? Kb7 8.Tc3 spelen. Maar de toren op e2 staat gepend en gaat verloren.

In de eerste hoofdvariant is de thematische verleiding 5.b4? e2. Daar de witte pion niet meer op b2 staat, kan 6.Txf2 e1D 7.Tc2+ Kb8 niet omdat de zwarte koning niet afgesneden is. Dus 6.Tf8+ Kd7 7.Txf2 e1D

En hier zou wit graag 8.Tc2 spelen om de zwarte koning af te snijden, maar ook dat faalt op een kleinigheidje 8…Dxb4+.

Voor de goede orde nog even de constatering dat de thematische verleiding in de ene hoofdvariant de oplossing is in de andere, en omgekeerd. Dit ingewikkelde thema is de laatste jaren gepopulariseerd door Eduard Eilazjan, die ook dit toernooi jureerde. Het staat bekend onder de ongelukkige benaming “Change theme”. Ik zou meer voelen voor “reciproke thematische verleiding” (reciprocal thematic try) of zoiets. Eilazjan heeft dermate ingewikkelde voorbeelden en schema’s uitgewerkt dat zelfs de experts er koppijn van kregen. Yochanan’s luchtige versie is een verademing.

De eerste prijs in het Vorobjov-MT werd weggekaapt door de Amerikaan Richard Becker met een damestudie waarin wit een pionnetje niet moet slaan. Waarom dat zo moet, blijkt pas 14 zetten later.

Bij het volgende 100-jaarstoernooi had Afek er twee voor de prijs van één. De Tsjechen organiseerde een toernooi ter ere van een van hun allerbeste componisten ooit: Jindřich Fritz (1912-1984). Jaroslav Polášek jureerde het toernooi.

Wit wint

Wit staat materieel gezien gewonnen, maar gezien de zwarte dreigingen Lxb4 of Le6+ met stukwinst, lijkt het meteen remise. De argeloze oplosser denkt met 1.Tb2? een oplossing voor het probleem te hebben gevonden, want na 1…Le6+ 2.Kb7 Lxf5 3.Ka6! heeft wit op zijn beurt twee dreigingen die zwart onherroepelijk een stuk kosten (Kxa5 of Tb5+). Toch is dit juist niet de oplossing, want wit heeft 3…Ld8! 4.Tb5+ Kc4 5.Txf5 Kb3 6.Tf3+ Ka4 en na bijvoorbeeld 7.Kb7 Le7 verliest wit z’n laatste pion. En na 7.Te3 kan de loper via 7…Lf6 of 7…Lg5 de witte pion via de diagonaal c1-a3 aanvallen. Remise.

Correct is de minst waarschijnlijke sleutelzet 1.Tb8! Le6+ 2.Kb7 Lxf5 3.Ka6

Dankzij 1.Tb8 is nu 3…Ld8 verhinderd. Er zijn twee hoofdvarianten. De eerste is 3…Lc7 4.Tb5+ Kc4 5.Txf5 Kb3 6.Tf3+ Ka4

Wit verhindert de dreiging 7…Ld6 met 7.Td3! Zwart kan nu wederom proberen om op de c1-a3-diagonaal te komen met 7…Le5, maar komt dan van de koude kermis thuis met 8.Kb6 Lb2 9.Kc5 Lxa3+ 10.Kc4, een stelling waar we later nog op terug komen. Een venijnige verdediging is nog 7…Lb6! Zwart staat na 8.Kxb6? pardoes pat en dreigt weer op de f8-a3 diagonaal te spelen. 8.Td5! verhindert Lc5. Na 8…Le3 9.Ta5+ is het uit. Dus 8…Lc7!

Het is nog niet zo eenvoudig om te zien hoe wit verder moet komen. Zwart dreigt uiteraard 9…Kxa3 en zelfs een beginneling zal begrijpen dat 9.Td3 Lb6 letterlijk en figuurlijk tot herhaling van zetten leidt. En na 9.Tc5 Ld8 10.Td5 Lc7 is dat ook het geval. Er is echter nog een zet waarmee wit de dekking van pion a3 voorlopig even kan verwaarlozen: 9.Kb7! De loper wordt bijna gedomineerd. Na 9…Lg3 10.Td8 (dreigt 11.Ta8+) 10…Kxa3 11.Td3+ wint wit, en met 9…La5 kan wit o.m. winnen met 10.Td3, want de zwarte loper komt niet meer tijdig toe aan het aanvallen van pion a3: 10…Le1 11.Kc6 Lf2 12.Kd5 etc. De enige zet is 9…Lh2! 10.Td3 Le5 11.Kc6(b6) Lb2 12.Kc5(d5) Lxa3(+) 13.Kc4

Een curieuze (maar zeer bekende) stelling. De loper gaat verloren vanwege de penibele positie van de zwarte koning. Een grappig voorbeeld is 13…Lc1 14.Td1 Lb2 15.Td8 Ka3 (dreigt te ontsnappen) 16.Ta8 mat.

De tweede hoofdvariant (zie tweede diagramstelling) is 3…Lc3 4.Tb5+ Kc4 5.Txf5 Kb3 6.Tf3 lijkt meteen te beslissen, maar zwart heeft weer een patverdediging: 6…Ka4

Nu is 7.Txc3? pat. Maar wit heeft beter: 7.Kb6! Lb2 8.Kc5 Lxa3+ 9.Kc4! en we hebben de eindstelling van de eerste hoofdvariant weer op het bord.

Wit wint

Afek’s co-auteur houdt van spectaculair schaak. Hij schreef o.m. het onderhoudende boekje Creative Chess (1991, met herziene tweede druk bij Cadogan Chess 1997).

1.Kxe5? Lc7+ is natuurlijk niks, dus 1.Tg5+ Kh6 (1…Kh4 2.Pg2+ Kh3 3.Kxe5) 2.Pg4+ Pxg4 3.Kxg4

Waarna wit een zwarte batterij op de zwarte koning gericht heeft. Zo dreigt 4.Txg6 met dubbelschaak en mat. Ook een soms beproefd recept om het staartstuk van de batterij aan te vallen: 3…Te4+ 4.Kf3! Tc4 werkt niet: 5.Txg6+ Kh5 6.Th6 mat. De zwarte koning kiest daarom het hazenpad: 3…Kg7 4.Lb2 Oeps 4…Ld8!

Haastige spoed is zelden goed. Als wit de toren met schaak (!) grabbelt, komt hij van de koude kermis thuis: 5.Lxe5+? Kf7 en de witte toren kan nergens heen. Dat blijft zo na 6.fxg6+ hxg6, en na 6.f6 neemt de h-pion de aanval op de toren over: 6…h6. Kwijt!

De verrassende oplossing is 5.f6+! met als pointe dat na 5…Lxf6 6.Lxe5 de zwarte loper gepend staat. Toch is zwart nog niet uitgepraat: 6…Kxh6!

Want 7.Lxf6? is pat! Zwart dreigt natuurlijk weer de toren te slaan. Er kleeft echter een klein nadeeltje aan de vrijwillige opsluiting van de zwarte koning 7.Ld6! Lxg5 8.Lf8 mat!

De eerste prijs ging hier naar een studie van de Rus Yuri Bazlov met één van de meest spectaculaire patstellingen ooit! Ik begrijp uw nieuwsgierigheid, en zou graag al die studies laten zien. Het zou zo maar een nieuwe aflevering van deze rubriek kunnen worden (de eerste prijzen van de toernooien die Afek niet won), maar dat is toch ook wel weer al te flauw. Alhoewel iedere componist vaak de natuurlijke eigenschap heeft om zijn 2e prijs-studie beter te vinden dan degene die de 1e prijs won, geloof ik dat Yochanan zich in al deze gevallen wel kon vinden in de uitslag.

Na een schaakfeestje in Amsterdam, waarbij we met een aantal schaakvrienden eindspelstudies bekeken, overnachtte ik ooit bij Yochanan. De volgende ochtend bracht hij mij per bus naar het CS. Er woedde een fikse storm die in korte tijd nog enorm in sterkte toenam. De terugreis per (o.m.) trein naar Deventer duurde zowat 4 uur vanwege bomen die omvielen op de bovenleidingen en ging dus via lange omleidingen. Toen ik de volgende dag in de krant las dat vele reizigers in de RAI de nacht hadden moeten doorbrengen op veldbedden omdat er geen enkele trein meer de hoofdstad kon verlaten, besefte ik dat ik nog geluk had gehad door tijdig aan de terugreis te beginnen. Hoe zeer het stormde moge blijken uit de e-mail van Yochanan waarin hij verhaalde dat hij, die toch stevig op de benen staat (…), voor het CS een taxi had moeten nemen naar de bushalte op 100 m afstand omdat hij niet de brug over het IJ over durfde te steken uit angst om in het water te worden geblazen!

Wit wint

Oleg Pervakov jureerde het volgende 100-jaarstoernooi, dit keer zelfs ter ere van twee componisten: Lev Loshinky (1913-1976) en Evgeny Umnov (1913-1989).

Wit lijkt gemakkelijk een lopertje te kunnen scoren, maar moet dan grote moeite doen om de c-pion nog te kunnen stoppen: 1.Th8? c2 2.Txf8+ Kb7 3.La6+ Kxa6 4.Tc8 Pc5 5.Kd2, dat is uiteindelijk gelukt, maar nu kan simpelweg Pb4 6.Txc5 bxc5 7.d7 Pc6 8.Pe6 Ka5 9.Pxc5 Pd8 10.Kxc2 Kb4 met remise.

1.d7 Kc7 2.Pe6+ Kxd7 3.Pxf8+ Ke8

Nu is goede raad duur. De zwarte pion dreigt op te spelen naar c2, bijvoorbeeld na de vork 4.Lc4? c2 en 4.Ld3? helpt daartegen niet vanwege 4…Pb4! 5.Kd1 Kxf8. Wit haalt de zwarte koning over om het paard te slaan: 4.Lb5+ Kxf8 5.Lc4! c2

6.0-0+! Mag dat wel?, hoor ik u al vragen. Zoals ik in aflevering 10 al uitlegde, mag in een schaakcompositie gerokeerd worden als niet kan worden aangetoond dat het niet mag. Voor de en-passant-zet op een eerste zet geldt logischerwijs juist de omgekeerde bewijslast: dat mag alleen als kan worden aangetoond dat de te slagen pion om de vorige zet twee velden vooruit moet hebben gespeeld. Zie ook aflevering 17.

Op de vijfde zet was rokeren overigens te vroeg: 5.0-0+? Ke7 6.Lc4 want zwart heeft een venijnige vork: 6…Pd2 7.Te1+ Kd6 en alles is weer gedekt.

Na de rokade heeft wit met tempowinst veld c1 onder controle gebracht en dreigt na een zwarte koningszet simpelweg op b3 te slaan. Zwart speelt tegen: 6…Pf4!

Op dat magneetoffer mag wit niet ingaan: 7.Txf4+? Ke7 en wit moet weer een tempo geven, 8.Tf1 bijvoorbeeld 8…c1D 9.Txc1 Pxc1 10.Kf2 Kd6 11.Ke3 Kc5 met remise. In plaats daarvan speelt wit 7.Lxb3! c1D 8.Txc1 Pe2+ 9.Kf2 Pxc1 10.Lc4

Sluit het paard in. Het verschil met de variant na 7.Txf4+? is dat wit twee tempo’s meer heeft (daar stond de zwarte koning al op e7, en de witte pas op g1). Dat is voldoende voor de winst: 10…Ke7 11.Ke3 Kd6 12.Kd4 Kc6 13.Lb5+ Kd6 14.Kc3 ontneemt het zwarte paard veld b3 14…Pa2+ 15.Kb3 Pc1+ 16.Kb2 en wint.

De eerste prijs werd weer weggekaapt door die dekselse Sergiy Didukh met een remisestudie waarin zowel zwart als wit een verrassend dameoffer plegen. Uiteindelijk kan wit net remise houden in een eindspel met wederzijdse zetdwang. In de thematische verleiding (met ook nog eens de meest voor de hand liggende sleutelzet) gaat alles precies zo, behalve dat wit op bijna onnavolgbare manier uiteindelijk aan de verkeerde kant van de zetdwang blijkt te zijn beland.

Het zal u wel niet meer verbazen dat Afek opnieuw weer bijna toesloeg op een ander 100-jaarstoernooi.

Remise

Mikhail Moiseevic Botwinnik (1911-1995) behoeft natuurlijk geen verdere introductie, behalve wellicht dat hij ook eindspelstudies componeerde. Zijn herdenkingstoernooi werd gejureerd door de Rus Leonard Katsnelson.

Ik bespaar u de perikelen rondom de inleiding:

1.b8D+ Kxb8 2.Te8+ Kb7 3.d7 Td6 4.d8D Txd8 5.Txd8 Ph6 6.Td7+ Kb8 7.Td8+ Ka7 8.Td7+ Ka6 9.Td6+ Kxa5

Wit lijkt totaal verloren te staan, maar beschikt over een hat-trick: 10.Txh6! Zwart kan niet nemen (10…gxh6 11.Kxf5 met remise) maar haalt een fraaie desperado uit de mouw: 10…Txd5!

Wit heeft echter op zijn beurt ook een desperado-zet. Zou u ‘m vinden? 11.Tg6! Zwart mag niet nemen (11…fxg6 12.Kxd5 en de witte koning is de hulpeloze dubbelpion gemakkelijk de baas). De pointe is natuurlijk dat de witte toren de pion op g7 aanvalt. Na 11.Th7? heeft zwart dan 11…Tg5 met winst. 11…Td7 met als pointe dat nu 12.Txg7? faalt op 12…f5+ en 13…Txg7. Nu kan wit alleen remise maken met de zet 12.Tg1! Het waarom daarvan is moeilijk te doorgronden. We kijken even verder: 12…Kb4 13.Kf5 Rd5+ 14.Ke4 Rd7 15.Kf5 f6 16.Kg6! Kc3 en nu 17.Ra1! Zou wit 12.Tg2? hebben gespeeld dan wint zwart hier na 17.Ta2 middels 17…Td2 gevolgd door 18…Tg2+. Helaas kan zwart onderweg ook op andere manieren winnen, hetgeen de waarde van deze fase van de studie nogal aantast. Zwart speelt nog even door: 17…Kd2 18.Ra2+! Ke3 19.Ra3+ Kf2 20.Ra2+ Kf3 21.Ra3+ Kg4 22.Ra4+ met remise.

De eerste prijs ging hier naar een studie van Levan Bregadze en GM David Gurgenidze uit Georgië, met een combinatie van een trapsgewijze damewandeling, een verrassend zwart loperoffer, een wit dameoffer, paardpromotie en een mat. De meeste elementen waren al bekend, en ik vermoed dat elk van Yochanan’s vorige studies hier de eerste prijswinnaar had overtroffen.

Voor een buitenlander is het nog niet zo eenvoudig om Nederlands te leren. Zelfs kinderen gaan hier naadloos in het Engels over. Met zijn jeugdige schaakpupillen maakt Yochanan daarom de deal dat zij Nederlands met hem spreken. Jaren geleden vond hij het mooiste Nederlandse woord: “toetje”. Grappig genoeg hebben veel Nederlanders zich nooit afgevraagd waar dat woord precies vandaan komt (het ligt wel erg voor de hand).

Als toetje won Afek zijn laatste tweede prijs nou eens niet in een 100-jaarstoernooi:

Wit wint

De toernooidirecteur heeft mij toevertrouwd dat Yochanan dit als zijn beste studie ooit beschouwd. Ik zie dat toch anders… Materieel gezien staat het ongeveer gelijk, maar beide koningen staan bloot aan de aanval van zware stukken. Gelukkig is wit eerst aan zet: 1.Tb7+ Ka8 2.Ta7+! Pxa7 3.Te8+ Pc8 4.Txc8+ Ka7

Wit moet fors investeren om de f-pion te promoveren: 5.Lc5+! Txc5 en nu niet 6.f8D? Dg2+ 7.Ka3 Ta5+ 8.Kb4 Dd2+ 9.Kc4 Dxc1+, maar nog een offer: 6.Ta8+! Kxa8 7.f8D+ Db8 8.Dxc5 d2 9.c7

Zwart voert nu een zogenaamde Phoenix-promotie uit: het inmiddels geslagen zwarte paard uit de beginstelling verrijst nu uit de as: 9…dxc1P+ 10.Kb1! Niet 10.Qxc1? Qxc7 11.Dxc7 pat! 10…Dc8 (na 10…Dxb3+ 11.Kxc1 wint wit). Na 11.Dc6+ Ka7 12.Kxc1 zoekt zwart z’n kans met 12…Dh3!

Als wit 13.c8D? speelt, dan heeft zwart een dolle dame (na 13…Df1+ of 13…De3+), maar ook wit heeft ook een Phoenix-promotie: 13.c8P+! Kb8 14.Pb6. Zwart kaapt nu wit’s laatste pion, maar moet dat met dameverlies bekopen: 14…Dxb3 15.Dc8+ Ka7 16.Da8+ Kxb6 17.Db8+ en 18.Qxb3.

Hier werd de eerste prijs gewonnen door de beginnende eindspelstudiecomponist Steffen Slumstrup Nielsen uit Denemarken met een onwaarschijnlijke studie waarin na een fabuleuze pionzet de witte koning tegen een toren en twee lopers het lange smalle pad op weg naar de remise moet zien te vinden.

Dat, aan het einde van 2012 bleek dat een studie van Afek op de tweede plaats eindigde bij de verkiezing van de studie van het jaar 2011 (zie vooral aflevering 43) kan in de context van dit verhaal nauwelijks meer als verrassing worden gezien.

Alle fragmenten via de viewer:

(Alle foto’s zijn afkomstig van Harold van der Heijden)

website

E-mail:

Hierbij de 46ste aflevering van deze rubriek voor Schaaksite uit mijn database.

• De vierde versie van de database bevat 76.132 eindspelstudies
• Het is de beste en grootste database van eindspelstudies ter wereld
• De database bevat driekwart van alle ooit gecomponeerde studies
• De database is in standaard pgn-format en leesbaar voor gangbare schaakprogramma’s

Tijdens het jaarlijkse internationale compositiecongres worden er vele zogenaamde “quick composing tourneys” gehouden. Het zijn natuurlijk altijd thematoernooien. De prijs bestaat uit de eer en een fles drank afkomstig uit het land van de organisator. Naast de champagne, saké en whiskey-toernooien, organiseerde de Nederlands/Vlaamse eindspelstudievereniging ARVES al een aantal keren een jenevertoernooi.

Voor het 2010-toernooi was het thema: mat door een gepend stuk met als beperking dat er geen sprake mocht zijn van een dubbelschaak. Een matstelling waar het schaakgevende stuk gepend staat zult u niet vaak in de praktische partij aantreffen. En zelfs zonder de beperking die bij het jenevertoernooi gold, is het ook in studies nogal zeldzaam. Op dit moment ken ik zo'n 40 voorbeelden.

Het toernooi werd gewonnen door GM Oleg Pervakov met de volgende studie:

Wit wint

Na 1.g7 Lxg7 2.Txg7 dreigt wit vooral 3.a5. Zwart probeert de dame in het spel te krijgen: 2...Kb7 3.a5 Dc7 dreigt zwart ook eens wat en lijkt het allerergste achter de rug te hebben. Maar: 4.a8D+ Pxa8 5.a6+ Ka7

Tovert wit een niet-alledaagse combinatie op het bord: 6.Txd7+ Dxd7+ Met schaak dus. 7.Pc6

Mat waarbij het schaakgevende paard gepend staat.

Pervakov had al eerder met dit thema-bijltje gehakt:

Wit wint

Na 1.Db2+ Kd3 brengt wit met 2.Lh7 een batterij in (de) stelling. De loper is onkwetsbaar: 2...Txh7 3.Pc5 mat. En we zien al een thematisch mat na 2...Ld6+ 3.Pc5 mat. In het jenevertoernooi zou dit niet gelden, want het is een dubbelschaak. Zwart gaat voor tegenspel: 2...b4+ 3.Kxb4 La5+! 4.Ka3 Lb4+ 5.Kxb4

5...Tb5+! 6.Ka4! (6.Kxb5 Dd7+) 6...Ta5+ 7.Kxa5