Even snel iets over de oudste toernooien (opa vertelt): daar was nog geen fancy software die je door de stad leidde, maar papieren plattegronden en fietskoeriers die uitslagen ophaalden en indelingen rondbrachten, gebaseerd op het wonderlijke fenomeen naijlend Zwitsers. Zie dit stuk van Peter Doggers over Amsterdam 2016. En onderstaande foto komt van deze fijne old-school site over het Roosendaalse kroegentoernooi, waar niet alleen bord- maar ook leutpunten bepaalden wie er won!

1999!

Ook zonder Google Maps kon je de weg vinden in de Pijp (foto Peter Doggers)

Zo werkt het niet meer: tegenwoordig hebben we Stickchess, en niet alleen is indelen en navigeren een stuk gemakkelijker geworden, ook is er inmiddels iets van een archief. Daarvoor heb ik Stefan Kuipers even lastiggevallen, die een CSV-bestand produceerde waar ik een vrolijk avondje mee heb gestoeid. Eigenlijk is dat bestand een grote steekproef: niet elk kroegloperstoernooi loopt via Stickchess (zo organiseert Hoogland al 30 jaar een fraai viertallentoernooi), veel toernooien zijn in de loop der tijd overgestapt en cijfers zijn niet altijd goed vergelijkbaar. Maar niet getreurd, er zit genoeg leuk spul in voor een duik in de geschiedenis en mogelijk voor een verklaring. Allereerst een beetje van Stickchess en een beetje van mij: hoe oud zijn die toernooien eigenlijk?

Eigenlijk zien we hier een mooie tweedeling: toernooien als Amsterdam, Delft en Leiden gaan al heel lang mee, de laatste jaren zijn er diverse toernooien bijgekomen die ook meteen een flinke omvang hebben. Een blik op de grootste kroegloperstoernooien in Stickchess:

Dat zijn flinke (en recente) aantallen! Het gemiddelde eendaagse toernooi komt daar niet bij in de buurt… Nu weet ik uit eigen ervaring dat de belangstelling vaak nog veel groter is, maar je moet de deelnemers ook kwijt kunnen, en dat hangt weer sterk af van het aantal cafés dat mee wil doen. Waar is de variatie eigenlijk het grootst?

And the winner is… Delft! Ook mooi om te zien dat relatieve nieuwkomers Utrecht en Dordrecht meteen een flink aantal locaties weten te ritselen. Zo kan Dordrecht (10 oktober, schrijf snel in!) 200 man kwijt, evenveel als bij het decenniaoude Kroeg en Loper uit Leiden.

Leuke cijfers, maar nog geen verklaring van de inderdaad stormachtige groei. Daar komen we toch wat meer in het kwalitatief onderzoek terecht, al denk ik een belangrijke factor te zien: kroegloperstoernooien zijn aantrekkelijker voor niet-clubschakers dan ‘gewone’ toernooien. Stefan waarschuwde mij al dat Stickchess dit niet altijd goed kan zien, maar wel steeds beter, dus hierbij de % clubschakers van de meest recente kroegloperstoernooien:

Dat zijn best grote aantallen: in Utrecht dus pakweg een derde van buiten de clubs! Dat wordt vooral verklaard door het succesvolle Beer and Chess: een grote groep niet-clubschakers die graag een potje in het café doen. Ook zagen we veel duo’s met een club- en een huisschaker, bijvoorbeeld stelletjes of ouder/kind. Wat niet uit deze cijfers blijkt is dat veel inactieve clubschakers wel te porren zijn voor zo’n middagje binnenstad. En wat ik uit de gesprekken na afloop hoorde, was dat voor hen vooral de ontspanning en de prima sfeer (geen wedstrijdleider nodig) telde. In andere steden wisselt de omvang, al met al is het wel een substantiële groep.

Er wordt hier wel eens gesomberd over het georganiseerde schaken: heeft dat wel toekomst? Nu maak ik me daar niet zo’n zorgen over, maar er lijkt dus ook een mogelijkheid om een heel andere groep aan te boren, door het bieden van een omgeving die bij hen past. Immers, was schaken niet altijd een cafésport en past al dat serieuze aanbod daar wel helemaal bij? En als dat zo is, waarom zijn stille zaaltjes dan de standaard? Ik vind het stof tot nadenken.

(met dank aan Stefan voor de cijfertjes en Merijn voor het vinden van Peters artikel)

2026: een blik van boven in Utrecht (foto Harry Gielen)

Een punt voor N.O.! Die speler zien we geregeld in de uitslagen opduiken, in zeer diverse teams, maar meer dan een 0 heb ik hem of haar nooit zien halen. Nu moest N.O. ook geregeld simultaan geven en dan is de kans op een punt gering, soms zie je de schizofrene paring N.O. vs. N.O. maar zelfs dan zit meer dan 0-0 er niet in (enkel bij Paul Keres hebben we een N.O. die geregeld scoort). Wat was hier aan de hand? En mijn verbazing werd alleen maar groter toen ik op zondagochtend met een vers bakje koffie nog eens ging kijken:

Huh? N.O. is Staliniaans weggepoetst, evenals zijn punt. Een mysterie. Een blik op de site van GC1 bood gelukkig uitkomst:

De staart: tijdens de wedstrijd bleek dat An Dinh Minh niet in het systeem was terug te vinden. Bij het doorgeven van de uitslag heeft wedstrijdleider dus ingevuld Eelke – NO 0-1. Daarna kwam uit het KC-kamp (we hadden daar een infiltrant aanwezig) het bericht dat hun speler niet (juist) was doorgegeven, want hij stond niet in OLA. Later zondag avond is de uitslag van KNSB-wege gewijzigd in 1R-0R. Een gelijkspel dus. Wonderlijk.

Helaas, helaas, N.O. blijft na al die jaren nog steeds op nul punten staan. Of kent iemand een voorbeeld waar N.O. op het scorebord is gekomen?

(met dank aan Michaël van Liempt voor het eerste screenshot)

Al het goede komt in drieën: dit keer werpen we een blik op de 2e en een beetje op de 3e klasse. Er zal meer te vertellen zijn dan ik uit de cijfertjes haal, dus bij deze vooral de aanmoediging om mij aan te vullen!

Klasse 2A ziet er sterk uit, met diverse teams die in de 1e klasse ook geen gek figuur zouden slaan. Dat komt vooral door De Waagtoren die vorig jaar lullig naast de promotie grepen, maar met Robert Ris en Manuel Bosboom een nieuwe gooi gaan doen. Het eerste van Max Euwe en Philidor Leeuwarden zijn de andere kanshebbers, en bij een bezoekje aan het Scheldemondtoernooi zag ik Friezen in vorm, dus zet niet meteen al je geld op Alkmaar. Onderin wordt het lastig voor de Groningse teams. Er speelt trouwens ook een GM mee: Dennis de Vreugt, de kopman van het Meppelse MSV.

Manuel (en Erik) bij het Kroeg&Loper (foto Harry Gielen)

Nog sterker is klasse 2B met gemiddeld 2171. Degradant Blerick is versterkt met de Nabuursbroers, en zoals gezegd heeft Apeldoorn 2 diverse spelers met ruime Meesterklasseroutine, plus Dennis Ruijgrok (voorheen DSC Delft). Ook Bennekom valt op, met ‘onze’ GM Dimitri en twee Roebersen. Sowieso valt aan bord 1 aan meesternormen te denken, want naast andere GM Dambacher tel ik nog diverse IM’s. Over broers gesproken: En Passant lijkt een geheide degradant, maar ik vind spelen met twee Vedders en vier Reichardts reden voor bonuspunten…

Vind de Vedders en de Reichardts (via www.schaakclubenpassant.nl)

Tenslotte klasse 2C, wat dit keer dus niet de zuidelijke poule is. Dit zou weleens de meest spannende kunnen zijn: degradant Wageningen (zonder Sokolov) wil natuurlijk weer terug, maar promovendus Dordrecht (met de daar al jarenlang spelende IM Timmermans) en het altijd gevaarlijke SOPSWEPS ’29 zijn zeker ook kanshebbers. En ratings zeggen niet alles: bij Woerden speelt Sofiia Moskalets en als die naam u niets zegt: klik hier! Onderin zal LSG 3 moeten stunten, en ik zou niet weten wie er nog meer uit moet.

Sofiia bij de Utrechtse Meesters

Met uw permissie ga ik niet de hele 3e klasse en verder af. Niet dat ze daar niet kunnen schaken, want in de 3e klasse vind ik o.a. GM Ruud Janssen, GM Daan Brandenburg, IM Tim Grutter, IM David Miedema en FM Julian van Overdam (2400), en in de 4e klasse heeft Oegstgeest zelfs twee IM’s. Maar zo leuk vind ik dat Excelgeknutsel nu ook weer niet… Ik vermoed dat de KNSB binnenkort wel mooie cijfertjes publiceert. Iedereen veel succes zaterdag!

voorbeschouwing Meesterklasse
voorbeschouwing 1e klasse

Na een blik op de Meesterklasse is het nu de beurt aan de 1e klasse KNSB, want ook daar zijn alle opstellingen binnen. Wat valt op?

Allereerst de jaarlijkse discussie: is 1B altijd (veel) sterker dan 1A? Dat lijkt dit jaar mee te vallen: 2223 om 2218: Zuid-Oost is iets sterker maar dat verschil is bijna verwaarloosbaar. We kijken allereerst naar 1A, waar we zeven (!) Noord-Hollandse en drie noordelijke teams zien. Purmerend vocht vorig seizoen tegen degradatie, maar heeft wat spelers van Magnus-met-de-lange-naam overgenomen, plus Orlov van het eveneens verdwenen Vianen-DVP. Veel scheelt het niet met het gedegradeerde HWP Haarlem, waar Loek van Wely de hoogste rating van de poule heeft (gedeeld met Dardha in de MK). Onderin wordt het knokken voor het Hoge Noorden (maar kennelijk heeft Assen een tiende man gevonden) en Caissa, waar GM Hans Ree nu niet in de basisopstelling staat.

HWP is al in training (foto via hwphaarlem.nl)

Dan door naar 1B, waar degradant HMC Den Bosch favoriet is met 2 GM’s aan de topborden, al zijn dat niet de sterkste spelers van de poule: DD heeft Erik v/d Doel (ex-Magnus) erbij. Tussen die twee zal het wel gaan (quizvraag: hoe lang geleden speelde DD op het hoogste niveau?). Onderin kan het goed spannend worden, ik zie geen geheide degradanten. Ja, op papier WLC maar met onze Herman erbij durf ik ze niet meteen af te schrijven ;). En voor wie af en toe op Utrechtschaak kijkt: Krimpen a/d IJssel heeft Rini Kuijf weer terug.

Het DD van vorig seizoen, voor een indrukwekkende prijzenkast (foto via dd1852.nl)

Tot zover. En net nu ik klaar ben, zie ik dat de 2e klasse ook volledig is, en het is een regenachtige zondagmiddag, dus die volgt later vandaag.

Komende zaterdag start de KNSB-competitie. De weken ervoor stromen de opstellingen binnen, en ik zag dat die van de Meesterklasse inmiddels compleet zijn. Daarom een snelle blik op wat we van deze tien teams kunnen verwachten. Aanvullingen en duidingen zijn uiteraard van harte welkom.

Net als vorig seizoen is de Kennemer de ratingfavoriet. Een team met aardig wat mutaties: sterkste Belg Daniel Dardha zorgt meteen voor de hoogste rating van de opgegeven basisspelers (2650), maar ook de Brabantse youngsters Sascha Kurt en Gachatur Kazarjan zijn erbij gekomen, in de plaats van Eline Roebers (Bennekom) en Tim Grutter (Amersfoort). Landskampioen Apeldoorn heeft Noah Ritzerveld erbij en is zeker aan de kop (l’Ami, Warmerdam, Beerdsen) sterk. Ook hoeven ze niet bang te zijn voor lege borden, want jarenlange basisspelers Tim Lammens en Sjef Rijnaarts zitten nu in hun tweede. Achter Kennemer en Apeldoorn een heel peloton dat zowel omhoog als omlaag moet kijken, met soms (voor mij) opvallende mutaties: zo heeft Charlois Europoort Marc Erwich erbij. Ik dacht eigenlijk dat hij al heel lang gestopt was, maar ik zie dat hij geregeld potjes speelt in België en Duitsland, dus roestig zal hij niet zijn. Bij Groningen valt op dat Lucas van Foreest na wat inactiviteit weer in het team zit. Promovendi VAS (versterkt met Li Riemersma) en HWP lijken zeker niet kansloos, en gaat het dappere De Stukkenjagers zich opnieuw handhaven?

Voor wie zich afvraagt of hij/zij ook op dat niveau zou kunnen meedraaien: zie onderstaande tabel!

Zodra de andere klassen compleet zijn (dat gaat best hard) zal ik ingaan op in elk geval de 1e en 2e klasse. Stay tuned.

LSG – Stukkenjagers vorig jaar (foto De Stukkenjagers)

Een momentopname

Nu hadden wij afgelopen zaterdag ons rapidtoernooi, het Hans Sandbrink Memorial, en in voorbereiding daarop keek ik eens op die kalender. Nu zijn er op de eerste zaterdag van september wel vaker toernooien, maar afgelopen zaterdag was op het oog best veel. Negen toernooien! En werkelijk van alles: rapidtoernooien, kroegloperstoernooien, een terrassentoernooi, een strandtoernooi, het kon niet op.

Nu vond ik dat ook helemaal geen probleem: er was een mooie geografische spreiding, en voor elk wat wils: zo moest je voor goedgevulde envelopjes niet in Utrecht zijn. Ik vroeg me wel af waar al die toernooien ineens vandaan komen. Gaat het schaken in Nederland echt vooruit, mede door de groei van de kroegloperstoernooien en de belangstelling van niet-clubschakers? Zijn clubs actiever geworden zodat ze het seizoen knallend in kunnen luiden? Of was dit gewoon toeval? Ik ben benieuwd naar de mening van de lezers.

Het Jan Schut-rapidtoernooi (https://www.schakenlewenborg.nl/einduitslag-jan-schut-rapidtoernooi-2026/)

Hugo en Niels met de cup (foto Harry Gielen)

Aan de foto’s wordt nog gewerkt, al valt al te zien wat de prijswinnaars mochten meenemen: geen envelopjes, maar DGT’s (met dank aan De Beste Zet voor de scherpe aanbieding), lokaal bier van Hommeles en Buurtbier, waardebonnen van Utrechtse cafés en het Bommelverhaal over schaken. Geen envelopjes, want wij zien dit toernooi juist als informeel, laagdrempelig en bedoeld voor iedereen. En dat was te merken met circa 30% niet-clubleden die het soms een hele belevenis vonden om tegen ‘echte’ schakers te spelen. Zie ook deze posting op LinkedIn:

Uiteraard gingen er ook prijzen naar de rest van de top-5, de ratingwinnaars tot 2800, 3200, 3600, 4000 en 4400, de beste Utrechtse duo’s (inclusief telfout, excuses Thom en René…) en nog wat zaken als beste shirt, beste trashtalk en meest enthousiaste bierconsumptie. Het was fraai! Dank aan mijn medeorganisatoren Sara, Asmar (van Beer & Chess en Joran, start- en sluitcafé Metro City Kitchen, bovengenoemde organisaties, Stefan en Rick van Stickchess en uiteraard alle deelnemers die al het materiaal weer terugbrachten (100% compleet!) en ervoor zorgden dat we amper uit de tijd liepen.

Taphuys Utrecht (foto Sara Zondergeld)

Tenslotte links naar de stand, de foto’s (daar komt nog meer bij!) en een fraai krantenartikel. Wordt vervolgd!

Maar uiteraard zijn niet alleen Utrechters welkom. De formule is sinds 2004 niet wezenlijk veranderd: één grote groep, ludieke prijzen in natura, Duvel aan de bar en de wedstrijdleider (die ook voor zijn 22e editie opgaat) heeft niets te doen. Geen geldprijzen dus, maar dat weerhoudt lokale titelhouders niet om elkaar vol te lijf te gaan. Lees hier alles over vorige edities.

De prijzenpot van vorig jaar

Door die grote groep spelen we 9 ronden Zwitsers met een tempo van 15 minuten p.p.p.p. Dat alles speelt zich af in Dijckzigt, op loopafstand van Utrecht CS, waar je vanaf 10.00 kunt aanmelden en om 10.30 starten we. Ergens rond 17.30 is de prijsuitreiking. Dijckzigt heeft een rijk gesorteerde bar, dus er is genoeg te eten en te drinken, en ik sluit niet uit dat er ergens hapjes langskomen.

Inschrijven doe je via deze link, het inschrijfgeld is € 7,50 en maak je over via de betaallink. De deelnemerslijst staat hier.

De top-3 van vorig jaar

Met z’n allen door Utrecht (foto Harry Gielen)

Een ander nieuwtje is dat er een lunchpakket is geregeld. Want we beginnen lekker laat (11.30) en met een overzichtelijk schema (elk vol uur een nieuwe ronde), maar niet iedereen draait even goed op enkel tosti’s en bitterballen. Wellicht kan die lunch weer worden weggespoeld met lokale specialiteiten: het prijzenpakket zal onder meer Utrechts speciaalbier bevatten!

Maar zo kan het ook (foto Harry Gielen)

Tot slot: worden wij het grootste kroegloperstoernooi van Nederland? Stefan Kuipers (van het fraai uitgebouwde Stickchess) meldde dat het record op 127 tweetallen staat. We gaan ervoor!

Drie jaar terug overleden: Jaap Dros (via https://enpassant-texel.nl/Columns/73)

Dus… geef de aanvullingen (of destijds geheel vergeten toppers) door, en wie weet hebben we straks weer een actuele lijst.

36x (dhr. Meijer, SMB, misschien meer)

32x (Jaap Dros, En Passant Texel)

30x (Haije Kramer, Philidor Leeuwarden)

25x (Sjaak Pielaet, SC Bergen)

22x (P.C. Parel, Sliedrecht)

22x (Chris de Saegher, HWP Zaandijk)

21x (Bernard Bannink, Promotie Zoetermeer)

21x (Jaap v/d Tuuk, drie Utrechtse clubs)

20x (Henk v/d Poel, BSG Bussum)

20x (Wim Hokken, Sliedrecht)

19x (Bas v/d Plassche, Eindhoven)

19x (Arie Huysman, Velpse S.V.)

18x (Jan H. Prins, UCS De Rode Loper)

18x (Richard Vedder, En Passant)

17x (Folke van Dorp, Caïssa Elburg)