Allereerst even een vooruitblik: Over een paar weken staat het spektakel in Wijk aan Zee weer voor de deur. Decennia lang heette dit het Hoogovenstoernooi. Tot een paar jaar geleden door de samenwerking met een Engels staalbedrijf de naam gewijzigd werd in het Corustoernooi, of zoals het officieel gepresenteerd werd: het Corus Chess Tournament. Denk je net een beetje gewend te zijn geraakt aan die naam, gaat het weer anders worden. Corus is afgelopen najaar overgenomen door het grote Indiase staalbedrijf Tata Steel. Dus nu een goede aankondiging: Van 14 tot en met 30 januari wordt het Tata Steel Chess Tournament gehouden volgens de bekende formule. Alleen de aankleding van de zaal zal een totale metamorfose ondergaan vanwege de overname. Alle ins en outs – inclusief dagverslagen op video – zijn te vinden op de website: www.tatasteelchess.com. En nog leuker: kom een dagje op bezoek. Je zult je absoluut niet vervelen.

Er is dagelijks commentaar in het paviljoen op de dorpsweide. Iedere dag staan er stalletjes bij de ingang van De Moriaan, waar boeken en andere attributen en snuisterijen wat met schaken te maken heeft gekocht kan worden. Alle overweldigende indrukken die je bij het eerste deel van het bezoek hebt opgedaan kan je verwerken in het gezellige bargedeelte waar ook schaakspellen staan voor de analyses van de gespeelde partijen. Hier is echter geen spreek- en mobieltjesverbod. Alle emoties van spelers en bezoekers kunnen vrijuit gespuid worden! Speciale bijkomstigheid is dat dit jaar voor het eerst het Westland wordt vertegenwoordigd in de Grootmeestergroep C door Jan Willem de Jong! Hij heeft dit verdiend door verleden jaar groep 1A van de tienkampen te winnen. Wij gaan dit allemaal mee maken onder het motto: ‘Beleef het mee in Wijk aan Zee’!

Terug naar de klokken. De vorige keer hebben we het over een te vroege vlagval gehad door het te laat aanzetten van de klok met een ingestelde zettenteller. Terwijl de spelers over hun 41e zet nadenken geeft de klok dan aan dat de 40 zetten nog niet voltooid zijn. Het kan ook andersom zijn: Als een speler aan zijn 40e zet toe is, kan de klok aangeven dat dit de 41e zet is. Dit betekent dat de extra tijd erbij gekomen is bij de voltooiing van de 39e zet! Dit kan voorkomen als de klok een keer teveel wordt ingedrukt. Bijvoorbeeld bij het begin van de partij als de hendel verkeerd staat en dit gecorrigeerd wordt als de klok al loopt.

Het voorgaande gebeurde tijdens het Univé Schaaktoernooi van dit jaar in de partij tussen GM Friso Nijboer en IM Willy Hendriks. Willy had bij zijn voltooiing van zijn 39e zet de extra tijd voor de tweede periode er bij gekregen. Friso voerde zijn 40e zet uit en drukte zijn klok in. Beide spelers zagen dat het niet goed zat. Willy keek Friso vragend aan: “Eis je de winst op als mijn klok naar de 29 minuten springt?”

“Ja, natuurlijk!” antwoordde Friso lichtelijk geïrriteerd door het naderende oponthoud. Het probleem was nu dat Willy niet wist hoeveel tijd hij nog had voor zijn 40e zet omdat de seconden niet meer aangegeven werden! Met die 30 minuten extra tijd erbij gaf zijn klok 31 minuten aan. Maar wanneer springt de display naar de 29 minuten? Dan moest zijn 40e zet gedaan zijn! Bovendien had hij 30 seconden te veel omdat zijn klok een keer teveel was ingedrukt. Willy eiste dat hij kon zien hoeveel seconden hij nog had voor zijn 40e zet. En terecht! Hoe losten wij dit op? Wij hebben er een tweede klok bij gezet die de seconden aangaf die hij nog over had om zijn 40e zet te voltooien. Het enigszins bizarre gevolg was dat Willy voor deze ene keer twee klokken in moest drukken. Dit vormde gelukkig geen probleem en de tweede klok werd hierna weer snel weggehaald. Hoe dit heeft kunnen gebeuren is nog steeds een raadsel. Beide spelers gaven na afloop aan dat er niet extra op de klok gedrukt is in de eerste periode en dat ook de start van de partij juist verliep. Wie het weet mag het zeggen! Het zal toch niet zo zijn dat elektronische klokken een eigen leven kunnen gaan leiden. Maar toch, om eventuele problemen met de klok zo snel mogelijk de kop in te kunnen drukken bij je eigen partij: Hou ze in de gaten, die displays!

Is het internet een zegen of een vloek voor de schaakwereld? Over deze vraag zijn ongetwijfeld al vele discussies gevoerd. Een groot voordeel is het thuis kunnen bekijken van schaakpartijen op de computer, die, waar ook ter wereld, op elektronische borden gespeeld worden en zo live op je flatscreen computerscherm weergegeven worden. Toch kan dit ook een nadeel opleveren: minder bezoekers bij toernooien omdat je toch thuis de belangrijkste partijen kan volgen. Op bepaalde schaaksites kan je in databases schaakpartijen opzoeken op spelersnamen of openingen en zo ook op de hoogte blijven van de nieuwste ontwikkelingen in een bepaalde opening. Zo kan je ook de partijen opzoeken van je komende tegenstander om je voor te bereiden op de partij. Een nadeel van dit systeem is, dat je tegenstander ook jouw partijen opzoekt om te proberen je ergens tijdens de strijd te verrassen!

Zo kwam ik onlangs op een toernooi een speler tegen die zich heel erg bewust was van dit laatst genoemde nadeel. Bij dit toernooi werden bij een deel van de borden notatieformulieren met een doorslag neergelegen. De bedoeling hiervan was dat de witte formulieren ingeleverd moesten worden en dat deze partijen in de computer ingevoerd zouden worden en daarna op het internet gezet zodat deze voor iedereen na te spelen zijn.

In de loop van de derde ronde keek ik in het bakje waar de uitslagenbriefjes door de spelers ingeleverd werden. Er lag er weer één in, maar wacht eens, gezien het tafelnummer moeten daar twee notatieformulieren bijzitten! Alleen het uitslagenbriefje lag echter moederziel alleen in het bakje. Ik keek naar de uitgang van de speelzaal en zag de spelers, een jonge man en een jeugdig talent, net door de klapdeuren de hal ingaan, richting de analyseruimte. Ik liep gelijk achter hen aan en in de hal kreeg ik ze te pakken. “Sorry jongens, jullie zijn vergeten de notatieformulieren in te leveren. Kan ik ze nu krijgen?” Een beetje bedremmeld keek de kleine jongen naar zijn handen. Daar hield hij zijn eigen notatieboekje vast waar hij de partij in genoteerd had. “Dat geeft niks, aan één formulier heb wij ook genoeg als dat goed leesbaar is”, en hoopvol keek ik de jonge man aan, met de verwachting de notatie van hem te krijgen. Dat viel tegen. Hij was niet bereid het af te geven. De reden was dat hij niet wilde dat zijn partijen op internet gepubliceerd werden. Dat de eerste twee ronden zijn tegenstanders wel het formulier ingeleverd hadden en zijn partijen dus toch op internet verschenen, deed niets af aan zijn principes om zijn formulieren niet af te staan. Ik hield het kort en zei dat ik met het toernooicomité zou gaan overleggen wat wij hier mee aan moesten.

Het comité was duidelijk: inleveren die dingen! Zo niet, dan bestond de kans dat hij van verdere deelname werd uitgesloten. We wilden hiermee voorkomen, dat er later nog meer mensen moeilijk over dit soort dingen zouden gaan doen. Ik trof hem weer aan in de analyseruimte. Toen ik de boodschap overbracht zette hij gelijk zijn hakken flink in het zand. “Waar staat dan dat ik ze in moet leveren?” “In de FIDE-regels staat dat de formulieren eigendom zijn van de organisatie!” “Nou, dan gebruik ik de volgende ronde mijn eigen formulier!” “Ik geloof niet dat het zo werkt, we willen dan nog steeds dat formulier.” “Jullie hadden dat in het toernooireglement moeten zetten! En waar haal jij het recht vandaan om mij uit het toernooi te gooien!” “Ik heb al twee keer voor een ronde aangekondigd, dat bij die borden waar een doordrukvel ligt, het origineel ingeleverd moet worden. Bovendien gaan we toch ook niet in de reglementen zetten dat, als je met de zwarte stukken gespeeld hebt, die niet mee naar huis mag nemen!” Dit was echt tegen het zere been. Hij werd alsmaar feller en werd even later nog bozer toen ik hem recalcitrant gedrag verweet. Hij drukte mij op het hart dat ik als arbiter wel formeel moest blijven. Mooi is dat, was mijn eerste gedachte, ik moet formeel blijven en hij mag vrij zijn woede en frustraties over mij heen storten. Uiteindelijk ging ik terug naar het kantoor met de opdracht van hem om de reglementen bij elkaar te zoeken waarin stond dat hij de formulieren van het toernooi en van zichzelf in moest leveren en waaruit bleek dat wij hem van verdere deelname mochten uitsluiten.

Ik liep terug naar de leden van het comité en bracht verslag uit. Het leek een hopeloze zaak te worden. Hij sputterde aan alle kanten tegen. Na weer enig overleg kon ik hem gaan halen en zou de toernooidirecteur nog één keer proberen om hem tot rede te brengen voordat hij definitief van de lijst geschrapt zou worden. Niemand geloofde nog in een goede afloop.

Hij was echter nergens meer te bekennen in het speelgebouw. Waarschijnlijk was hij de stad ingegaan om wat te eten zonder onze reactie af te wachten. Er werd afgesproken dat ik hem bij het begin van de volgende ronde uit zou nodigen voor het gesprek met de toernooidirecteur na afloop van zijn partij. Een paar minuten voor aanvang van die ronde zag ik hem aan het bord zitten (met een zelf meegebracht notatieformulier) en bracht de boodschap beleefd en rustig over. “Als het mij uitkomt en ik heb er zin in, dan kom ik misschien”. Zo, dat was nog eens een antwoord! “Nou”, zei ik. “Als je daar niet heengaat, dan denk ik dat je dan ook niet meer hoeft te verschijnen voor de volgende ronde! Dit is toch geen antwoord om mee verder te gaan.!” De toon was gezet en het was duidelijk: Tussen ons ging het niet meer goed komen.

Uiteindelijk verscheen hij toch na zijn partij in de kamer bij de organisatie, waar wij hem opwachtten en waarbij de directeur het woord nam. Hij legde hem uit wat de organisatie voor ogen had met de notatiebiljetten en liet hem een kopie van artikel 8.3 van het FIDE-reglement zien, wat bestaat uit dat ene simpele zinnetje: ´De notatieformulieren zijn eigendom van de organisator van de wedstrijd´. Een zinnetje waar je alle kanten mee op kan en wat al tot oeverloze discussies heeft geleid: Is dit wel zo?. De partij die er op staat is toch gemaakt door de spelers? Enz. Toch was voor hem ineens alles duidelijk. Waar hij eerst bezwaren tegen had, was nu geen enkel probleem meer. “Ja, ik zie het staan, dat is duidelijk. Nou, dan lever ik hierbij al mijn formulieren in, geen enkel probleem!” Hij was als een blad aan een boom omgedraaid. Waarschijnlijk koos hij eieren voor zijn geld omdat hij op de ranglijst hoog genoteerd stond in zijn groep en vrijwel zeker een geldprijs zou gaan winnen. Terwijl hij zijn notatiebiljetten op de tafel lag, keek hij mij met een vernietigende blik aan en zei: “Nou Jan, als je mij dit vanmiddag gelijk had laten zien, dan had dit allemaal veel sneller opgelost kunnen worden, echt veel sneller!” Quasi-verontschuldigend keek ik hem aan en antwoordde: “Je hebt gelijk. Ik heb het niet goed gedaan. Ik ben veel te traag geweest. Ik heb gefaald!”

De laatste twee ronden heb ik het notatieformulier wel allebei de keren bij hem moeten halen. De laatste keer kreeg ik als commentaar: “Ach, het is de macht der gewoonte hè, om het gelijk in mijn zak te steken.” Het zal wel….

Uiteindelijk won hij inderdaad een flinke geldprijs in zijn groep. Het zij hem gegund, maar ik hoop wel, dat hij er onder meer een leerzaam sociaal boek voor gekocht heeft.

(foto Harry Gielen)

Het is een natte, troosteloze novemberdag, zoals zoveel dagen in november, maar er is een lichtpuntje: de uitnodigingsmail is binnen voor de medewerkersbijeenkomst van het Tata Steel Chess Tournament 2024. De tijd gaat hard, voordat je het weet is Wijk aan Zee weer ruim twee weken lang het bruisend middelpunt van de schaakwereld. Afgelopen januari was voor de amateurs weer de eerste keer na de coronaperiode. Maar wacht eens, had ik daar niet nog wat aantekeningen van liggen? En ja, in een laatje van het meubelstuk onder de tv, onder wat andere papieren, vind ik ze terug. Bij het ontcijferen van het haastig geschreven gekrabbel kan ik zo nu en dan een glimlach niet onderdrukken en vergeet ik het depressieve weer wat Nederland overschaduwd. Zal ik het er dan toch maar weer eens op wagen? Ach ja, waarom niet!

Voor bezoekers en spelers is het bij de editie van 2023 even wennen. Er zijn wat veranderingen doorgevoerd. Zo moet iedere bezoeker zich eerst – vooraf – registreren voordat de Moriaan betreden mag worden. En er is een lage tribune gebouwd bij de grootmeesters zodat die door meer mensen overzichtelijk bewonderd kunnen worden. De entourage aan de wanden is vernieuwd en er zijn een paar rijen schaaktafels verdwenen in de sporthal zodat het gevoel bij de schakers van ‘haringen in een ton’ niet meer aanwezig is. De beste verandering in jaren! Alle schakers moeten hun deelnemerskaart tonen voordat zij naar binnen mogen en iedereen loopt de kans om vlak voor het begin van een ronde preventief gescand te worden op elektronische apparatuur. Sommigen zijn bij de eerste ronde van de weekendvierkampen zo onder de indruk van deze nieuwe maatregelen dat zij tijdens de partij met hun deelnemerskaart in de hand komen vragen of zij naar het toilet mogen!

Er is nog iemand behoorlijk geïmponeerd die eerste ronde door alle veranderingen. Op het balkon stapt een schaker op mij af die speelt met een koptelefoon op tegen geluidsoverlast en op een serieuze toon zegt hij: “Ik hoor iedere keer een zoemend geluid, ondanks mijn koptelefoon. Volgens mij vliegt er een drone door de zaal!” Wat verbaast kijk ik hem aan, niet wetend of hij het meent of niet. Maar het is geen grapje. En na mijn korte aarzeling voegt hij er nog aan toe: “Het is een drone, toch?” Dat is het niet, maar het is wel een goede tip voor de organisatie om volgend jaar dit toe te passen om de beveiliging en controle verder aan te scherpen! Maar wat is het dan wel? De catering in de zaal is verplaatst naar de kant van het balkon en de koffiemachine is de boosdoener. De tweede ronde is dit opgelost door de koffiemachine verder naar achteren te plaatsen, onder het balkon.

De jeugd is ook weer goed vertegenwoordigd dit jaar en het is een lust voor het oog om ze te zien spelen. Maar soms kent hun enthousiasme en vasthoudendheid geen grenzen, zoals tijdens een partij bij de weekendvierkampen. Een jongeling speelt tegen een veteraan, altijd een mooi gezicht (ik weet nog dat ik Maarten Etmans tegen een piepjonge Magnus Carlsen heb zien spelen in de C-groep). De partij verloopt probleemloos maar op het eind hangen er toch wat donkere wolken boven het bord. Er is een eindspel ontstaan van ongelijke lopers met een paar pionnen waarvan de jongeling er één meer heeft. De senior zet alleen zijn loper wat heen en weer en laat zo zien dat er geen doorkomen aan is voor zijn jonge tegenstander. Die wil van remise echter niets weten en begint met zijn koning een wandeling die hem twee keer rond het bord brengt, uiteraard zonder resultaat. De senior wordt er wat narrig van en ik vertel hem tussendoor dat hij dit pas kan eindigen met een remiseclaim als er 50 zetten zonder slag- of pionzet zijn gedaan. Als dit punt bijna is bereikt kijkt de jongen even in het rond, kijkt zijn tegenstander even aan en verzet – en offert daarmee – zijn pluspion! Dit verandert totaal niets aan de situatie en wanneer hij weer gaat wandelen met zijn koning maak ik er een eind aan en verklaar de partij remise, voordat de lichten uitgaan en de Moriaan op slot gaat.

We maken een sprongetje naar de tienkampen. Inmiddels is vanaf de start van de tienkampen voor de liefhebbers het commentaar in Café de Zon weer begonnen. Dat niet iedereen daar behoefte aan heeft, bewijst de volgende ontmoeting die ik heb met een bezoeker, wiens zoontje op de tribune gebiologeerd naar de verrichtingen van de grootmeesters staat te kijken. Ik wijs hem op de mogelijkheid om de kundige uitleg van de partijen in het zaaltje achterin het café te volgen. Zijn antwoord kwam snel en duidelijk: “Ach, dat hoeft voor mij niet zo. Het is net als met voetbal: ik kijk er liever naar dan dat ik naar dat geouwehoer erover luister!”

In ronde 7 van de tienkampen is het mijn beurt om in de Zeedistel te zitten om de vier daar spelende tienkampen van dienst te zijn. Halverwege de middag zit ik achter mijn tafeltje vlakbij de deur in het vrijwel altijd rustige zaaltje als ineens de deur opengaat en er een voor mij onbekende, gezellig uitziende, volkse vrouw van in de zestig binnenstapt. Zij kijkt even rond, buigt zich dan naar mij toe en stelt fluisterend de voor mij legendarische vraag: “Hoe is het met mijn man?” Je krijgt een hoop verschillende vragen tijdens het toernooi maar deze had ik allerminst zien aankomen! En ik heb natuurlijk dan ook geen flauw idee wie haar man is. Maar zij helpt mij op weg: “Daar, die kale met bril op zijn voorhoofd!” Nog wat overdonderd antwoord ik: “Ik kan hiervandaan niet zien hoe het met hem gaat. Hij zit lekker te spelen zo te zien!” “Ja, tegen een jong knulletje, hè!” Dit gezegd hebbende wendt zij zich instemmend knikkend van mij af en stapt het zaaltje weer uit.

Even later herhaalt zich het ritueel. Direct na binnenkomst brengt zij haar hoofd dicht bij de mijne en vraagt zachtjes: “Hoe gaat het met hem?” Ik zeg droog: “Hij zit er nog!” “Ja, maar hoe staat hij ervoor?” “Dat kan ik niet zien hiervandaan!” “Oké!” is haar laatste woord en weg is ze weer.

Nog één keer komt zij die middag langs. Nu gaat zij eerst bij haar man kijken voordat zij zich weer tot mij wendt: “Hij doet het volgens mij goed! Ik kan nog niet schaken maar ik tel de stukken die aan de zijkant van het bord staan!” Tja, wat moet je hier op zeggen. “Mooi, laten we het beste ervan hopen!” En voor de laatste keer die dag verlaat zij de Zeedistel.

Een half uur later zit de partij voor ‘die kale met bril op zijn voorhoofd’ erop. Hij heeft verloren van dat ‘jonge knulletje’. Maar toch is hij voor mij de echte winnaar vanwege de betrokkenheid van zijn vrouw bij het wel en wee op het schaakbord van haar man!

Een half jaar eerder laat Frans Vreugdenhil, alstroemeriakweker en schaakfanaat uit het Westland, het weten: “We gaan weer!” Dit betekent dat hij als grote sponsor en organisator weer een toernooi gaat houden in Cuba.

In 2012 deed hij dat voor de eerste keer met Hollanders erbij: het Alstroemeria Open 2012 in Camajuani. Het lukte toen niet er een Fide-toernooi van te maken maar nu in 2019, zeven jaar later, is dat anders. Door het succes van toen is er bij de Cubaanse schaakbond vertrouwen ontstaan zodat het toernooi nu door hen bij de Fide geregistreerd is. Dit keer is de schaakzaal in Santa Clara het strijdtoneel voor naar verwachting zo’n 30 spelers. Buiten Frans en mijzelf zijn ook Robert Ris, Tom Bottema en Andre Duijvesteijn weer van de partij. Nieuwkomers zijn Harmen Jonkman en Manuel Bosboom, wat het totale reisgezelschap dit keer op zeven personen brengt.

Weer naar Cuba dus, dat grote tropische eiland in het Caribisch gebied. Nog steeds een communistisch bolwerk met een heel aparte cultuur die met niets in de rest van de wereld te vergelijken is. Geweldig om mee te maken! En dat dreigt nu mis te lopen door het ontbreken van een visum. Ik heb ergens gelezen dat bij de balie van TUI op Schiphol ze zo te verkrijgen zijn. Daar moeten we dan maar op hopen. En inderdaad, als we de balie die zaterdagmorgen vinden, is het zo gepiept. Het klinkt als ‘simpel opgelost’ maar zo voelde dat niet. De schrik en de twijfel of het wel gaat lukken bracht zoveel stress met zich mee dat de nacht door mij en ook door Frans vrij slapeloos is doorgebracht. Een moeizaam en vermoeiend begin!

Op het vliegveld van Havana worden we opgewacht door de Cubaanse vriend van Frans, Abelardo, die met een huurauto klaar staat om een deel van ons gezelschap naar het 320 km verderop gelegen Remedios te brengen. Maar wie denkt daar snel aan te kunnen beginnen, komt bedrogen uit. “Wir müssen zuerst benzin finden!” is zijn laconieke opmerking als we zijn ingestapt. Nee, dat Duits klopt echt. Abelardo heeft een tijd in Duitsland doorgebracht en dit is de beste manier om met elkaar te communiceren. Eerst ergens tanken dus, maar dat is verre van eenvoudig. Thuis had ik er al iets van gelezen: een dreigende energiecrisis op Cuba! Door maatregelen van de Amerikaanse president Trump tegen Venezuela kunnen er daar vandaan nauwelijks of niet olietankers Cuba bereiken. En dat is nou net het land waar Cuba zijn olie van afneemt. Niet alleen het zoeken naar benzine vergt veel tijd. Ook het vinden van werkende pinautomaten voor geld om die benzine te betalen, neemt aardig wat tijd in beslag. Tussendoor zijn we ook naarstig op zoek naar winkeltjes die blikjes bier verkopen om onze dorst wat te lessen want we moeten met deze Cubaanse temperaturen wel om ons vochtgehalte denken! Ook dit kost een hoop moeite want door vervoersproblemen vanwege de benzineschaarste is bier op veel plekken uitverkocht. Viva Cuba libre!

Over dat gerstenat gesproken: de volgende dag bezoeken we met enkelen een plaatsje aan de kust en willen bij een kraampje met een klein terras een versnapering halen. Onderweg naar de toonbank lachen links en rechts op de tafeltjes de frisse glazen bier ons toe. Maar wat krijgen we te horen als we die ook willen hebben? “No cerveza!” Wat is dit nu? Waarom krijgen wij dat niet? Die volle glazen zijn echt niet door de mensen zelf meegenomen van huis! Het blijkt dat zij waarschijnlijk vanwege de hygiëne geen tapbier aan buitenlanders durven te verkopen. In Cuba worden dan ook overwegend flesjes of blikjes geserveerd en verkocht. Op zich geen probleem natuurlijk. Maat wat voor merken kom je eigenlijk tegen? Op veel plaatsen wordt alleen maar buitenlands bier verkocht en dan voornamelijk uit Nederland! Wat zijn we tegen gekomen: Heineken, Bavaria en speciaal in Holland voor het buitenland gebrouwen bier Holandia en Windmill. Maar wat moeten we daar mee? Daar zijn we toch niet helemaal voor naar Cuba gekomen? We willen Cubaans bier! De bekendste zijn Bucanero en Cristal. We willen de cultuur proeven!

Terug naar onze reis naar Remedios, de woonplaats van Abelardo en Cubaanse thuisbasis van Frans. Vanaf opstaan uit bed tot aankomst in Remedios is inmiddels 23 uur verstreken. De dag maken we vol op het bekendste terras aldaar bij bar El Louvre. Daar zien we dat de tijd ook op Cuba niet stil staat. De kerkklok op het plein stond in 2012 altijd op kwart voor vier. Nu kunnen we elke minuut van iedere dag er getuige van zijn dat het inmiddels kwart voor twaalf is op Cuba! Viva Cuba libre! Frans heeft eerst met Abelardo wat gegeten in zijn casa particular (zie het als een bed & breakfest) en nadert nu het terras. We zien onmiddellijk aan hem dat er iets niet in de haak is. Zijn gezicht is grauw en zijn blik star en zijn eerste woorden zijn: “ik heb een nare mededeling, het toernooi gaat niet door!” Verbijsterd horen wij dit aan. Ongeloof valt ons ten deel. Dit kan niet waar zijn! Verslagen vertelt Frans dat Abelardo net deze mededeling gedaan heeft. Vanwege de eerder genoemde problemen met de olie zijn al vanaf 13 september alle sportactiviteiten opgeschort en alle universiteiten gesloten om energie te sparen tot zeker het einde van de maand. Maar we hebben toch geen stroom nodig om overdag te schaken? Niks mee te maken! Alle schaakzalen op Cuba moeten ’s ochtends om elf uur op slot! Het is een grote dreun maar lang zitten we niet bij de pakken neer. We zoeken die avond en de volgende dag naar een alternatief en dat wordt gevonden. We blijven dan maar in Remedios en gaan in de casa van Frans en mij een tienkamp houden met de naam Alstroemeria Round Robin 2019.

Nu is dat in Holland zo georganiseerd. We bellen een paar mensen, snorren een paar borden en klokken op en spelen maar. Zo niet in Cuba. Eerst heeft de eigenaar van de casa toestemming moeten vragen aan de Communistische Partij om de tienkamp in zijn casa te laten spelen. Daarna rijden we dinsdag en woensdag stad en land af om alle benodigde ingrediënten bij elkaar te krijgen. Borden en stukken zijn al gauw voorhanden maar de klokken en bijbehorende batterijen bij elkaar krijgen is al een hele klus. We moeten die op verschillende adressen zien te verzamelen. We moeten ook twee sterke Cubanen ronselen en contact zien te krijgen met een Mexicaan en een Costa Ricaan die aan het Fide-toernooi mee zouden doen maar toch alsnog naar Cuba komen. Dit alles betekent bezoeken brengen en telefoonnummers te pakken zien te krijgen en weer beltegoed kopen om die nummers te kunnen bellen! Nee, we zitten niet in het Westen, in Cuba moet je geen haast hebben en dat heeft ook wel wat. Minder burn outs onder de bevolking bijvoorbeeld…

Na deze uitgebreide voorbereiding kunnen we, zoals gepland, op donderdag aan het toernooi beginnen. Minder dan een uur na de start komt ook de laatste speler – jawel, een Cubaan! – zich melden en is, wat betreft mensen en materiaal, alles compleet. Het is een leuk sterk deelnemersveld met twee GM’s, twee IM’s en twee FM’s. De speelomstandigheden zijn niet helemaal ideaal maar het gaat net. We spelen op verschillende tafeltjes, op verschillende stoelen en met vijf verschillende klokken! Drie borden staan buiten onder het overdekt terras van het binnenplaatsje en twee borden staan binnen, aan weerszijden van het terras in aangrenzende kamers. Halverwege het toernooi doen de weergoden nog een aanval op de tienkamp. Die zaterdag doen hoosbuien het terras twee keer onderlopen. Dat is dweilen geblazen! Als arbiter moet je ook van alle markten thuis zijn! De aanvang van de eerste ronde van die dag moet door de stortbuien een half uur uitgesteld worden en ’s middags moet er één bord naar de hal binnen verplaatst worden. Gelukkig is de volgende dag een rustdag en kunnen we van de consternatie bijkomen op het strand van Santa Maria en daar hebben we gretig gebruik van gemaakt! Na de laatste ronde op dinsdagmorgen volgt uiteraard de prijsuitreiking en die avond zitten we voor de laatste keer op het terras van El Louvre en wat blijkt daar? Voor de eerste keer sinds onze aanwezigheid is er het smaakvolle Bucanero verkrijgbaar! Ook voor mij is er dus deze dag een prijsje!

De laatste dagen brengen we met een paar man door in Havana. Nog even relaxen voordat we weer huiswaarts keren. Een terrasje pakken langs de Malecón, de beroemde boulevard. Frans die zijn lievelingsrestaurant bezoekt en Manuel en ik die ’s avonds een wandeling maken door Havana buiten het toeristengebied. Andre vindt het allemaal net even te relaxed en besluit er een beetje spanning in te brengen. Als hij een keer als laatste uit zijn appartement vertrekt dat hij samen met Manuel deelt – ook een casa particular – en de deur dichtgooit, beseft hij dat de sleutel nog binnen op de salontafel ligt. Hij heeft zich buitengesloten en een reservesleutel is niet direct voorhanden en ook niet op de wat langere termijn. Dit is een serieus probleem! Wat kunnen we verzinnen? Ik heb al een paar keer gezien dat de overbuurman op de bovenste etage met een lang touw een emmer omhoog haalde vanaf de straat met wat spullen erin die voor hem gebracht werden. Dat scheelt een hoop trappen lopen want liften zijn er alleen in hotels in Cuba. Maar als je met een touw iets omhoog haalt kan je er ook iets mee laten zakken! De casa van Frans en mij ligt vlak boven die van Andre en Manuel. Er zit nergens glas in de gevel en alle luiken staan open. Dat moet toch te doen zijn? Manuel meldt zich als vrijwilliger na het aanleveren van een sterk touw door de man van onze casa. Ze binden het touw stevig om zijn lichaam en als een volleerd reddingswerker laat hij zich langs de gevel zakken naar zijn balkon onder ons. In een vloek en een zucht komt hij via de trap weer naar boven, triomfantelijk zwaaiend met de sleutel. Even later, terug beneden, staat Andre naar zijn gesloten voordeur te kijken. “Inbrekers komen toch soms met een pas binnen?” zegt hij achteloos. Hij pakt zijn creditcard en als een doorgewinterde crimineel duwt hij dat ding tussen de deur en de deurpost en binnen twee seconden springt de deur open! Je zou zweren dat hij dat vaker gedaan heeft! Toch aardig van hem dat hij Manuel eerst zijn heldenrol heeft laten vervullen.

De dagen op Cuba zijn omgevlogen. Het was bijzonder jammer dat het Fide-toernooi geen doorgang kon vinden, maar wij hebben er toch het beste van gemaakt met een sterke tienkamp. Op schaaksite.nl heeft Tom Bottema in deel 1, 2 en 3 verslag gedaan van het toernooi met een korte epiloog er achter aan. Foto’s van dit tweede avontuur op Cuba zijn hier op de site van Schaakmat Westland te vinden. Ze zijn niet alleen van het schaaktoernooi maar laten ook nog andere onderwerpen zien: Heeft Frans de liefde op Cuba gevonden? Hoe ziet een Cubaanse werkplaats eruit? En natuurlijk het avontuur van Manuel! Het weerzien met de Cubaanse cultuur was weer een genot om mee te maken. In een alternatieve reisgids staat een mooie uitspraak wat naar mijn mening een juist beeld schetst van dit grote eiland in Midden-Amerika: Het is een waanzinnig gaaf shitland! Viva Cuba libre!

In de loop van het Science Parktoernooi van dit jaar werd hoofdarbiter Aart Strik getipt dat een speler in de D-groep mogelijk niet koosjer was. We zijn hem toen in de gaten gaan houden, maar konden hem niet op heterdaad betrappen. Tijdens de achtste ronde kwam het schakertje uit de eerste alinea samen met een vriendje naar me toe om te vertellen dat degene die wij in de gaten hielden dezelfde was die hem in 2018 geflest had. Dat droeg bij aan het vermoeden dat we niet met een incidentele fraudeur te maken hadden, maar met een notoire valsspeler. Ondertussen had hij na acht ronden evenzovele punten verzameld, om vervolgens in de negende ronde als een natte krant te verliezen van een niet eens zo erg sterk Russisch meisje. Had hij toen geen telefoonassistentie meer nodig omdat hij al verzekerd was van de eerste prijs, of durfde hij geen vreemde actie te ondernemen omdat zijn moeder en broertje aanwezig waren?

Inmiddels was gebleken dat deze speler ook in HSG 2019 en in het NOVA-toernooi 2019 enorme scores had neergezet; in Hilversum scoorde hij 5,5 uit 6 in de C-groep, en in Haarlem 5 uit 5 in de B-groep die tot 1900 ging. In Haarlem was ik ook arbiter, en het ergerde me sowieso dat niemand van ons arbitrale trio daar enige argwaan heeft gekoesterd. Ook heeft geen van zijn tegenstanders daar gewag gemaakt van enig vermoeden dat er iets niet in de haak was.

In Dieren deed hij mee in de reservegroep C. Alle arbiters aldaar waren inmiddels op de hoogte, en alert op merkwaardig gedrag. Tijdens de eerste twee ronden leek er weinig aan de hand; de tegenstand was wellicht dermate zwak dat hij weinig of geen externe hulp nodig had. In de derde ronde kwam daar verandering in. Zijn toiletbezoek nam toe tot zo’n vijftien keer per partij, waarbij hij afwisselend voor de drie beschikbare toiletblokken koos. Veelal bleef hij daar vijf tot wel twaalf minuten, soms staand, meestal zittend (de toiletdeuren laten toe dat de voeten zichbaar zijn). En ik wil eigenlijk van niemand weten hoe hij of zij op het toilet zit, maar met een been over het andere geslagen, zodat er maar één voet op de vloer staat…? Ik heb er een foto van.

Halverwege de vierde ronde vond hoofdarbiter Koos Stolk het welletjes. Hij wachtte de speler op na het zoveelste toiletbezoek, en confronteerde hem met onze verdenkingen. Glashard ontkende hij alle aantijgingen, en hij toonde zich zelfs verontwaardigd dat hij überhaupt verdacht werd. Hij weigerde overigens zich te laten fouilleren. Dat staat inderdaad op gespannen voet met het Burgerlijk Wetboek, maar de FIDE Anti Cheating Guidelines staan het wel toe. Koos besloot het vooralsnog niet op de spits te drijven, en liet de speler zijn partij vervolgen.

Je zou verwachten dat hij zich na zo’n confrontatie zou realiseren dat hij in de gaten werd gehouden, maar dat bleek nergens uit. Hij bleef de toiletten frequenteren, soms zelfs zet na zet. Vanaf onze arbiterstafel konden onze stagiair Jarno Witkamp en ik hem prima observeren, en we hielden van iedere partij een soort logboek bij: welk toilet bezoekt hij, en hoe lang, en bij welke zet. Ook beschikten we inmiddels over een aardige verzameling van zijn partijen uit Haarlem, Amsterdam en Dieren, die in de arbiterskamer aan een uitvoerige analyse werden onderworpen. Het wachten was op een moment van heterdaad.

Mij zat het inmiddels allerminst lekker, al was het maar omdat ik zowel bij het NOVA-toernooi als bij Science Park arbiter was. Bovendien was ik dagelijks getuige van de merkwaardige manoeuvres van de betreffende speler. Ik heb toen bij Sernin van de Krol, collega-arbiter annex techneut, geïnformeerd of er een betaalbare scanner verkrijgbaar was waarmee een telefoon kon worden opgespoord zonder lijfelijk contact. Binnen enkele minuten had hij er een gevonden, die ik terstond heb besteld.

Door een misverstand met postnl werd de scanner pas tijdens de achtste ronde bezorgd. We hebben het ding toen onverwijld uitgeprobeerd. De telefoon in de sok van Koos en zelfs een metalige pen van Jarno werden zonder moeite met een bzzz gevonden, evenals de sleutelbos en de telefoon in mijn eigen broekzakken.

Na die geslaagde tests heeft Koos de speler opgewacht. Samen met Ron Bleeker, de arbiter van zijn groep, heeft hij hem meegedeeld dat hij hem graag met een scanner wilde onderzoeken. Na eindeloos gesputter en gestribbel leek hij daarin toe te stemmen. Koos riep mij erbij. Maar na een kleine demonstratie: bzzz telefoon, bzzz sleutelbos, wilde hij toch maar liever niet gescand worden. Koos hield hem voor dat een weigering beschouwd zou worden als een positief scanresultaat, en wees hem op de gevolgen daarvan: verwijdering uit het toernooi en rapportage aan de KNSB en de FIDE, met het heel wel denkbare resultaat van een paar jaar schorsing, plus het onuitwisbare predicaat van valsspeler voor de rest van zijn schakersloopbaan. Uiteindelijk gaf hij toe dat hij een telefoon bij zich had, en kreeg Koos hem zover dat hij het ding overhandigde. Het zat in een binnenzak van zijn broek. Op de telefoon stonden onder meer diverse schaak-apps, en een file met al zijn partijen uit de genoemde toernooien. Na in totaal een minuut of veertig, Koos heeft het onderzoek met veel geduld uitgevoerd, is de speler vertrokken. Zijn partijen in het ONK zijn allemaal gewonnen verklaard voor zijn tegenstanders. Ze zullen niet voor de rating worden verwerkt, en vooruitlopend op een uitspraak van de tuchtcommissie van de KNSB zijn ook zijn partijen uit zijn eerdere toernooien geannuleerd voor ratingverwerking.

Zelden ben ik zo content geweest met de aanschaf van een apparaat dat ik zo weinig mogelijk hoop te hoeven gebruiken. Het is overigens voor iedere arbiter te leen, mocht daar aanleiding toe zijn.

Die portiers in Leiden waren overigens wel foutief geïnformeerd over het gebruik van de mobieltjes van de bezoekers. Na het zoveelste verzoek van mij aan een bezoeker om zijn mobiel op te bergen, kwam de aap uit de mouw: “Maar bij de ingang zeiden ze dat het geen probleem was als het geluid maar uit staat of op trilstand!” Dat misverstand heb ik maar gauw uit de wereld geholpen. Niet dat daarna het probleem uit de wereld was, je moet mensen blijven vertellen dat het gebruik van mobieltjes verboden is in de speelzaal, dat leert de ervaring in Wijk aan Zee wel. Je krijgt daar allerlei redenen te horen waarom de mobiel in de speelzaal toch nog gebruikt wordt.

Eén sprong er op de eerste speeldag van de grootmeesters uit qua originaliteit en scherpte: Rond half zes ’s avonds spreek ik een jongeman aan die net whatsappend binnen komt lopen en sommeer hem zijn mobiel op te bergen. “Hoezo, ik doe toch niets verkeerd?” Vragend kijk ik hem aan en wacht op verdere uitleg. En die komt er: “Kijk maar op het videoscherm in het halletje, daarop staat: De eerste zeven minuten uitsluitend foto’s maken met mobiele telefoon gepermitteerd!” We gaan kijken en het klopt. Ik begin te lachen en moet hem gelijk geven. “Mijn complimenten voor je scherpzinnigheid, we zullen dat maar gauw laten veranderen!” Het was voor de eerste keer dat er twee videoschermen hingen in dat kleine halletje tussen de speelzaal en de hal, wat afgeschermd is met plastic lamellen om de geluidsoverlast te beperken vanuit de hal. De tekst was gekopieerd van de videoschermen bij de grootmeesters waar de partijen live op geprojecteerd worden. Voordat de partijen beginnen verschijnt die tekst dan voor even op de schermen. Binnen een kwartier was de tekst gewijzigd en was de maas in het net gedicht.

(foto: Harry Gielen)

Terug naar Leiden waar ook de topspelers lieten zien over gewone menselijke trekjes te beschikken. Even niet scherp meer na afloop van een partij. Kan gebeuren, maar twee spelers die dezelfde vergissing begaan is toch wel bijzonder: Tegen de avond komt er een einde aan de partij tussen Vladimir Fedoseev en Anish Giri. Hoofdarbiter Pavel Votruba is een hapje eten dus ik loop naar het bord om de notatieformulieren in ontvangst te nemen en de kijkers op internet de uitslag te laten weten door de koningen op de juiste manier in het midden te zetten.

Als ik bij het bord aankom zijn ze heel zachtjes fluisterend nog even druk met elkaar in samenspraak over de partij. Zoals bij veel anderen moet ik ze pushen om hun handtekening op het notatieformulier te zetten, zo druk zijn ze nog met hun partij bezig. Eén ding is wel duidelijk: op beide formulieren staat ½-½ als uitslag dus zet ik de ene koning op een wit veld en de andere op een zwart veld in het centrum van het elektronische bord zodat op het internet ook ½-½ verschijnt. Als ik weg wil lopen zie ik Giri verbaasd naar het bord staren: “Why is it set draw? I won!” “It’s draw on both scoresheests!” antwoord ik terug.

Vol ongeloof kijken ze allebei op hun formulier. Daarna beginnen ze te lachen, Giri zet snel die ene koning ook op een zwart veld en de uitslag wordt veranderd op de notatieformulieren. En zo is alles weer in orde. De foto is genomen vlak voor het moment dat Giri erachter komt dat de koningen op het bord remise weergeven. Als ik het voorval even later aan Pavel Votruba vertel, schudt hij glimlachend zijn hoofd, pakt de notatieformulieren en loopt toch nog naar de analyseruimte om te vragen aan beide spelers of het allemaal wel klopt. Ik kan dat wel begrijpen, als hoofdarbiter ben je eindverantwoordelijk en met een dergelijk toernooi als dit kan je niets aan het toeval overlaten!

(foto: Harry Gielen)

Bij een toernooi van deze omvang gebeuren er natuurlijk altijd wel wat vermeldenswaardige voorvalletjes. Zo ook dit jaar. In de dag vierkampen spelen twee spelers tegen elkaar die klaarblijkelijk niet gewend zijn om een partij te spelen met meerdere periodes. Na misschien wel pas een zet of 25 is zwart door zijn tijd heen van de eerste periode. Ze merken het wel op maar het feit dat de klok er gelijk een kwartier bij geeft, doet hun vermoeden dat het toch wel goed zit en ze spelen door. Aan het einde van de tweede periode slaat arbiter Sernin van de Krol de partij gade en fronst zijn wenkbrauwen. Wit gaat nu door zijn vlag en er zijn pas 32 zetten gedaan?! Hoe zit dat heren? Een kleine evaluatie levert op dat wit alsnog het punt krijgt door tijdsoverschrijding van zwart bij de eerste periode.

Er zijn heel wat spreekwoorden met het woord ‘kwaad’ erin. Een daarvan luidt: ‘het kwaad straft zichzelf’. Dit was van toepassing tijdens de eerste ronde van de tienkampen bij arbiter Joost Jansen in de speelzaal in hotel het Hoge Duin. ‘Eigen schuld, dikke bult’ zou je er ook van kunnen maken. Een speler heeft nog erg weinig tijd en is nu toe aan zijn veertigste zet. Of het al vaker voorkwam vertelt het verhaal niet maar geheel tegen de regels in noteert de man eerst die zet voordat hij met een kalme beweging een stuk verplaatst. Wanneer hij daarna met diezelfde hand de klok indrukt is hij net te laat: vlag gevallen en partij verloren! Het is wel geen zwaar vergrijp maar het mag gewoon niet volgens de spelregels, dus vooruit, nog eentje dan: ‘Boontje komt om zijn loontje!’

Je kan op verschillende manieren je remiseaanbod formuleren. “Ik bied remise aan”, is wel de meest gangbare en normaalste manier. Het kan ook korter: “Remise?” of “Zullen we remise maken?” Een onduidelijk aanbod komt ook regelmatig voor: “Ik ben tevreden met remise!” of “Volgens mij kunnen we beiden niet veel meer.” Het aanbod moet wel in de eigen tijd gedaan worden na het gedaan hebben van je zet. Daar wordt nogal eens de hand mee gelicht. Zo ook tijdens de vierde ronde van de tienkampen in zaal de Zeedistel in de Moriaan, waar groep 9 verenigd was in een Zwitserse groep in luxe, ruime speelomstandigheden zoals ze bij het schaaktoernooi nog nooit ervaren hebben. Ik ben er getuige van dat een jongeman een remiseaanbod doet aan zijn oudere tegenstander op het verkeerde moment, en de manier waarop zal ik niet gauw vergeten. Hij doet het vragend, met een heel originele tekst, op een bedeesde, hoffelijke manier waarvan ik dacht: dit kan je als tegenstander bijna niet afwijzen! “Kan ik met een halfje naar huis vandaag?” klinkt zijn vriendelijke stem ineens door het zaaltje. De tegenstander is een stuk minder onder de indruk dan ik, mompelt zoiets van: “Ja ja, dat zou je wel willen he!” en speelt rustig door. Het is hem dan ook niet gelukt en hij heeft met lege handen de Moriaan moeten verlaten die dag.

Het hele voorstel is half oktober tijdens het FIDE-congres in Goynuk, Antalya (Turkije) bekrachtigd en de ingangsdatum was 1 januari 2018. De procedure bij een onreglementaire zet is nu bij rapid- en snelschaak bijna hetzelfde als bij standaardschaak. Het enige verschil is nog dat bij rapid- en snelschaak de onreglementaire zet door een speler geclaimd moet worden – of arbiter moet ingrijpen – voordat die speler een volgende zet gedaan heeft. Voor rapid gaan we terug naar oude tijden van voor 1 juli 2014 en dat lijkt mij een goede zaak. Voor snelschaak ligt dat iets anders. Het is bij deze vorm van schaken compleet nieuw om na een eerste onreglementaire zet de stelling terug te moeten zetten en de arbiter te roepen om er een minuut bij te krijgen op de klok. Met de verwarring erbij, die bij dit alles soms ontstaat, kost dit allemaal zoveel tijd dat de ronde voor de andere spelers er al bijna op zit. En wat te denken van die extra tijd waar de speler aan zet op dat moment gebruik van kan maken om zijn volgende zet te bedenken? Het kan zomaar de helft van de totale bedenktijd zijn! Nee, hier hoeven we niet blij mee te zijn. Maar zolang een toernooi niet aan de FIDE gerapporteerd wordt kan een organisatie natuurlijk altijd besluiten om volgens de oude regels te spelen.

Over de verwarring die kan ontstaan na een onreglementaire zet hebben we pas nog een prachtig voorbeeld van gezien wat de hele (schaak)wereld over is gegaan. Eind december is in Riyad, de hoofdstad van Saoedi-Arabië het WK Rapid en Blitz gehouden. In de eerste ronde van het Blitz-toernooi speelden wereldkampioen Magnus Carlsen en de 32-jarige Russische GM Ernesto Inarkiev tegen elkaar.

Nog even terugkomend op de nieuwe regel voor rapid- en snelschaak: ik heb nog een tip voor diegenen die zich er nog niet in hebben verdiept. Als je tegenstander een schaakje over het hoofd ziet, zoals Inarkiev, en hij zet jou daarna niet schaak, dan zou ik niet claimen! Wat heb je daar aan? De stelling moet terug en je krijgt een of twee minuten erbij. Meestal beter is dan gewoon een volgende zet doen waarbij je bijvoorbeeld iets slaat of de dame aanvalt. Je tegenstander moet daarna namelijk het schaak opheffen waarna jij de tijd krijgt om je sluwe actie te voltooien en zo er een winnende stelling aan over te houden!

Natuurlijk heb je altijd wat kleine dingen. Spelers die bij de start niet op komen draven. Een daarvan bleek zich dat weekend ook voor een ander toernooi ingeschreven te hebben en hij koos voor het Open NK Lightning Chess in het Willem ll-stadion in Tilburg. Zou hij thuis vooraf kop of munt gegooid hebben? Een claim voor een onreglementaire zet kwam ook voorbij maar die speler had nog niet de klok ingedrukt dus was die zet nog niet voltooid. Dan kan je hem dus straffeloos corrigeren en de tegenstander krijgt geen twee minuten! Een klacht over een te veel pratende speler tegen een bekende als hij niet achter zijn bord zit, ook dit was makkelijk op te lossen. Maar die zaterdagmiddag zat het voor de wedstrijdleiding niet helemaal mee:

(foto: Edith van Putten)

In de top van de C-groep blijft er na het begin van de derde ronde een plek leeg aan een livebord door een miscommunicatie bij het verwerken van een bye. Geen nood, die plek kan makkelijk ingevuld worden door een andere speler uit die groep. Het verschil in punten is wel wat ruim maar het moet net kunnen. Iedereen kan dan tenminste spelen. De man van middelbare leeftijd met een moeilijk uit te spreken naam neemt plaats en na het schudden van de handen gaat de partij beginnen. Na een half uur komt er wat rumoer uit die hoek en de jonge tegenstander van die man komt naar ons toe met een klacht: hij noteert zijn zetten niet! Dat kan natuurlijk niet en een van mijn collega’s gaat er op af. De reden blijkt te zijn dat er op een livebord geen coördinaten staan en hij daardoor niet de velden weet te benoemen. Na overleg zijn wij, de arbiters, het snel met elkaar eens. We halen tien minuten van zijn tijd af en ontslaan hem verder van notatieplicht. Als mijn collega hem dat vertelt, is hij het er helemaal niet mee eens en luidruchtig begint hij te protesteren. Uiteraard blijven wij bij ons besluit en dat doet hem bijna in woede ontsteken. Een clubgenoot van hem moet er aan te pas komen om hem een beetje tot bedaren te brengen. Het slot van het liedje is dat hij weigert verder te spelen, gelijk naar huis gaat en zich terugtrekt uit het toernooi. Jammer, want het was toch een mooie, simpele oplossing. Tegen inlevering van tien minuten hoefde hij niet meer de zetten op te schrijven en om de hoeveelheid tijd die hij nog over had, hoefde hij zich niet druk te maken. De partij was in dat half uur al zover gevorderd dat je zo kon zien dat ze nooit en te nimmer de volledig beschikbare tijd zouden gebruiken!

Tegen het einde van de ronde op die zaterdagmiddag wordt mijn collega bij een livebord in de top van groep A geroepen. Daar zit de na lange tijd in de arena teruggekeerde Roel Donker tegen de ons allen welbekende GM Zhaoqin Peng. Beiden noteren al even niet meer. Donker claimt bij de arbiter remise voor drie keer dezelfde stelling. Mijn collega aarzelt even, wat nu te doen? Dan wordt hij lichtelijk van zijn stuk gebracht door een uitroep van Peng: “Als je niet meer noteert kan je ook niet claimen!” Is dat zo? Hij besluit om even te overleggen maar laat de partij ondertussen verder gaan. Het schijnt dat sommigen van mening zijn dat de computer niet geraadpleegd mag worden voor dit soort zaken. In mijn optiek kan dit wel en na het bekijken van de zetten van de partij zien we dat de claim van Donker terecht is. We lopen naar het bord om dit te gaan vertellen maar daar aangekomen zien we dat de partij net afgelopen is omdat Roel Donker door zijn vlag is gegaan! Toch willen we als wedstrijdleiding de uitslag op remise houden vanwege die toch terechte claim. Peng is het daar totaal niet mee eens en na enige discussie wordt de zaak voorgelegd aan de beroepscommissie. Bijkomende details: Donker noemde de zet die hij wilde gaan spelen maar vergat hem op te schrijven. Wij zagen overigens op de computer dat de stelling op het moment van claimen al drie keer was voorgekomen. De notatieformulieren waren wel al net ondertekend maar daar zou je artikel 8.7 van het FIDE-reglement op toe kunnen passen: ‘Als de uitslag op het notatieformulier incorrect is, blijft de uitslag gehandhaafd tenzij de arbiter anders beslist.’ Het is een lastige zaak waarvoor van beide kanten wat te zeggen valt en de vraag is dan ook welke punten de commissie het zwaarst zal laten wegen. Ze besluiten uiteindelijk na grondig overleg aan Peng de overwinning toe te kennen. Roel Donker is daar zeer teleurgesteld over en hij is daar zo door aangeslagen dat ook hij zich voor de rest van het toernooi terugtrekt omdat hij weet dat tijdens de resterende partijen zijn concentratie niet optimaal zal zijn omdat dit voorval door zijn hoofd zal blijven spoken.

Tijdens de prijsuitreiking op zondag zit ik redelijk achteraf op een stoel naast een tafel de verdeling van de prijzen gade te slaan. Als het grootste gedeelte daarvan achter de rug is, staat er opeens een jongen naast mij. Het is een toppertje uit de C-groep, hij tikt op mijn schouder en vraagt: “Moeten de snelste rondewinnaars nog een keer naar voren toe komen straks, hoorde ik dat nu goed?” Ik kijk even bedachtzaam en geef dan antwoord: “Nee joh, alleen die van de laatste ronde moet nog naar voren komen, want we weten niet meer wie dat was omdat het blaadje zoek is waar zijn naam op staat!” Argwanend kijkt hij mij aan, tenslotte zegt hij: “Ik ga het toch nog even aan een ander vragen!” En hij loopt naar de tafel van de wedstrijdleiding waarnaast een ander lid van de organisatie plaats heeft genomen om de prijsuitreiking te volgen. Waarom zou hij mij niet geloven? Ik zie hen even smoezen, dan draait de jongen zich resoluut om en wandelt op gepaste afstand langs mij heen richting de uitgang, mij geen blik meer waardig keurend. Het voelt alsof sommigen alle vertrouwen in de wedstrijdleiding verloren hebben. Lang zit ik daar niet mee. Ik denk alweer vooruit: volgend jaar het 45^e OKU!

Bij de wijzigingen in 2014 (inderdaad, een jaar te laat) wordt artikel 9.6 geïntroduceerd: de arbiter moet de partij remise verklaren na 5x zetherhaling of als er 75 zetten lang geen stuk is geslagen of een pion is verzet. Een wel begrijpelijke toevoeging aan de regels om met het tegenwoordige increment een partij niet tot in de eeuwigheid voort te laten duren als spelers weigeren of vergeten remise te claimen. Onbegrijpelijk was dat jaar de mate van aanpassing van de rapid- en snelschaakregels. In de voorlopige wijzigingen was daar nog weinig van te merken, maar bij de definitieve vaststelling van de regels was het zeker voor arbiters aardig op de schop gegaan. Die moesten vanaf dan bij van alles en nog wat in gaan grijpen terwijl hiervoor het rapid- en snelschaak voor de spelers was. Een arbiter wilde alleen de uitslag horen of moest optreden als hij erbij geroepen werd. Vervelend dat jaar was de toevoeging dat ook bij rapidschaak een onreglementaire zet tot verlies kan leiden. Denk eens in wat dit betekent voor de beginnende jeugd die onbekommerd toernooitjes wil spelen. De regels maar wat aanpassen lijkt de beste oplossing hiervoor.

Dan nu naar de veranderingen die ingegaan zijn per 1 juli 2017 (ja, ze liggen weer op schema). Die zijn raar tot stand gekomen. The General Assembly heeft in Baku in 2016 een aantal wijzigingen goedgekeurd met de bepaling dat de Presendential Board op voordracht van The Rules en Tournament Commission nog wat wijzigingen aan mocht brengen. Op deze manier negeerden ze de statuten. Een vreemde gang van zaken. Helemaal toen bleek dat die later bepaalde wijzigingen compleet anders waren dan de goedgekeurde in Baku. Hoe hebben ze het toch weer verzonnen. Niet alleen de wijzigingen maar ook de manier waarop.

Toen de rookwolken van dit gespartel waren opgetrokken bleken de heren het volgende voor de schakers in petto te hebben. Artikel 7 (Onregelmatigheden) is het hardst gekraakt: 7.3. Als een partij begonnen is met verwisselde kleuren en er zijn minder dan 10 zetten gedaan dan moet er opnieuw begonnen worden. Dit was altijd opnieuw beginnen, tenzij de arbiter anders beslist. Nieuw zijn 7.7: met twee handen een zet doen, en 7.8: de klok indrukken zonder een zet gedaan te hebben. Beide overtredingen worden nu gezien als een onreglementaire zet. Een kleine verandering in 9.6: de arbiter moet nu de partij remise verklaren na 5x dezelfde stelling in plaats van 5x zetherhaling. En als laatste nog een fraaie in het Rapid – en snelschaak – reglement (A4.5): ‘The arbiter kan also call a flagfall, if he observes it.’ Vrij vertaald: de arbiter mag ingrijpen bij een geconstateerde vlagval.

Er vallen wel wat kanttekeningen te plaatsen bij de belangrijkste wijzigingen in het FIDE-reglement. Is het echt nodig om spelen met twee handen en de klok indrukken zonder een zet te doen, als onreglementaire zetten te beschouwen? Is het niet beter om aan de arbiter over te laten om afhankelijk van de omstandigheden eventuele maatregelen te nemen? Zo erg zijn deze overtredingen nu ook weer niet. En iedere extra regel brengt weer problemen met zich mee. Wat als je rokeert met twee handen en je komt daar achter voordat je de klok indrukt. Hoe dit te corrigeren? Terugzetten en de zet maar overdoen met één hand lijkt mij een oplossing. Denk ook aan een onreglementaire rokade– of promotiezet, uitgevoerd met twee handen. Telt dit dan als één of twee onreglementaire zetten? In een gewone partij verlies je al na twee onreglementaire zetten! Hoe zit dat met die nieuwe artikelen erbij? Na nauwkeurige bestudering van het reglement is ieder het wel over de laatste vraag eens: je mag meerdere fouten maken. Pas na twee keer met twee handen spelen of twee keer onrechtmatig de klok indrukken verlies je de partij. En ook dus na twee keer een gewone onreglementaire zet.

Dat remise verklaren in 9.6 bij 5x dezelfde stelling in plaats van 5x zetherhaling is ook zoiets. Dat 5x zetherhaling is al moeilijk te constateren, vooral als er snel gespeeld wordt. Maar 5x dezelfde stelling is meestal niet te doen. Daar dient dan een reconstructie voor plaats te vinden. Maar is het verstandig om het spel stil te leggen als je er niet zeker van bent? En soms is er helemaal geen notatie meer voorhanden. Wat dan? Nee, dit is een onwerkbare regel zonder liveborden waar je de computer nog kan raadplegen.

En dan het toegevoegde artikel bij het rapid – en snelschaak – reglement (A4.5), dat de arbiter een vlagval ‘mag’ melden. Wat moet je hier nu mee? Je moet iets doen of je moet iets niet doen, maar niet zo’n halfslachtige regel die waarschijnlijk ontstaan is door de controverse tussen voor- en tegenstanders om het rapid- en snelschaakreglement zoveel mogelijk gelijk te trekken met het gewone schaak.

Begin juli verscheen er op de FIDE-website een artikel met de titel: Interpretations of the new laws of chess, valid from 1 july 2017. De inhoud is samengesteld door een commissie van internationale arbiters en geeft op 10 punten verduidelijking van de spelegels weer. Nou ja, verduidelijking is eigenlijk niet het juiste woord. De interpretaties staan soms veraf van de tekst in het reglement! Een paar kwesties die ter sprake zijn gekomen bij de kanttekeningen hierboven worden behandeld in het artikel. Met twee handen een onreglementaire zet uitvoeren wordt gezien als één onreglementaire zet. Dat weten we dan. Maar let wel dat bij dit artikel (7.7) niet hoort het met één hand zetten en met de andere hand de klok indrukken. Dit mag weer afgedaan worden met een waarschuwing. ’t Is dat je het maar weet. Er staat ook een uitleg in over het aantal onreglementaire zetten dat je mag doen voor de partij verloren verklaard wordt. In tegenstelling tot de tekst in het reglement verlies je na iedere tweede onreglementaire zet de partij, van welk soort die ook is. Dat is toch wel schokkend om te lezen. Waarom wordt dit niet duidelijk gemaakt in het reglement? Hoe gaan we dat nu in de praktijk doen? En het wordt nog erger. Staat er niet in het nieuwe reglement dat de arbiter bij rapid- en snelschaak de vlagval mag melden? Voor de zekerheid wordt dit nog even toegelicht: als arbiter moet je de vlagval melden. Logisch toch? Zo’n commissie moet natuurlijk wel wat te melden hebben. Nou, dat is ze gelukt.

De kans dat de gewone schaker of een topschaker met al die besproken – volgens velen – futiliteiten in aanraking komt, lijkt niet groot. Toch gaat het voorkomen en als je er dan bij betrokken bent, is het best wel prettig om op de hoogte te zijn van wat ‘de wijze heren’ voor ons weer voor de komende vier jaar bekokstoofd hebben. Ik herhaal het nog maar een keer, al zal het antwoord op de vraag wel nooit duidelijk worden: waar is het gezond verstand gebleven?