Ivan Sokolov heeft inmiddels al heel wat boeken op zijn naam staan. In mijn boekenkast staan er twee: een boek over 4.e3 tegen het Nimzo-Indisch en Winning Chess Middlegames over verschillende pionnenstructuren in 1.d4-openingen. Beide werken las ik met plezier, omdat Sokolov met al zijn ervaring er goed in slaagt om ingewikkelde concepten relatief eenvoudig uit te leggen. Daarom was ik benieuwd naar zijn laatste werk dat zijn eerste boek is voor uitgeverij Quality Chess. 

Opbouw

Het boek begint met een interessante introductie. Sokolov maakt een sterkte-zwakte-analyse en concludeert bijvoorbeeld dat Carlsen sterk is met ruimtevoordeel, pionnenbreaks en kleine, positionele offers. De wereldkampioen is relatief minder sterk in chaotische stellingen en in stellingen waarin hij moet verdedigen. De opbouw van het boek komt voort uit deze analyse. In negen hoofdstukken behandelt Sokolov verschillende aspecten van Carlsens spel:

1. A Minor Sacrifice
2. Pawn majority in the Centre
3. Hanging Pawns in the Centre
4. Mastering the Nimzo-Indian Sämisch
5. Attack & Prophylaxis
6. Knight Dominates Bishop
7. Magnus is Human
8. Exercises
9. Solutions

Ieder hoofdstuk begint, zoals vaak bij de boeken van Quality Chess, met enkele stellingen die later in het hoofdstuk aan bod komen. De lezer kan er zo al zijn mening over vormen en zich vergelijken met de groten. Na deze stellingen volgt een kort stukje tekst waarna enkele partijen uitgebreid geanalyseerd worden. Sokolovs analyses zijn prettig en goed. Hij geeft veel uitleg en ook veel varianten, waarbij het duidelijk is dat de schrijver zich erg verdiept heeft in zijn materiaal en niet enkel de computer heeft laten draaien om varianten op te schrijven.

Mooi boek

Het boek is mooi. Deze editie is een hardcover en het is gelardeerd met veel mooie foto’s. 26 partijen worden uitgebreid geanalyseerd. Aanvankelijk vond ik dat er nogal veel internetpartijen en rapidpartijen in het boek stonden. Toen ik echt begon te tellen, bleek dat van de 26 partijen er slechts 5 niet met het klassieke tempo waren gespeeld. Dat valt mee en bovendien zijn de partijen met het snellere tempo tegenwoorden zo belangrijk en ook van zulk hoog niveau, dat het in het geheel geen beletsel meer hoeft te zijn om zulke partijen op te nemen in de literatuur. Dit boek bevat 280 bladzijden en wat mij betreft had het nog wel iets dikker mogen zijn.

Leerrijke inzichten

Voor mij was het verfrissend dat het menselijke element primeerde. Sokolov is niet te beroerd om het oordeel van de computer te negeren en te wijzen op praktische problemen die een speler kan ervaren. Een voorbeeldje uit het eerste hoofdstuk:

Magnus Carlsen – Levon Aronian, 2008

Carlsen speelde hier 15.d5!. Het uitroepteken is van Sokolov. Dat is een beetje verbazend want deze zet hoort op mijn computer niet bij de beste 12(!) zetten in de stelling. Sokolov geeft dat ook grif toe, maar wijst op de psychologische en praktische problemen die Aronian zo voorgeschoteld krijgt.

Ik heb heel wat geleerd uit het boek. Het beste hoofdstuk vond ik het derde, Hanging Pawns in the Centre. Uit andere boeken kan ik me vooral herinneren dat je geleerd wordt hoe je moet spelen tegen hangende pionnen, maar Sokolov slaagt er goed in op enkele handvatten te geven hoe je moet spelen met de hangende pionnen: een pion offeren om het initiatief te krijgen. Hij laat dat zien met een mooi voorbeeld, weer tegen Aronian

Magnus Carlsen – Levon Aronian, 2017

Als ik hier wit zou hebben, zou ik waarschijnlijk denken dat ik goed moet staan, maar tegelijkertijd zou ik niet goed weten hoe het nu verder moet. De manier die Carlsen kiest is de juiste en het blijft voor mij een beetje een mysterieuze manier om de stelling aan te pakken. Dat ligt natuurlijk aan mijn gebrekkige niveau, maar tegelijkertijd vond ik het bijzonder instructief

19.d5! exd5. 20.cxd5 Pe7 21. Te1! Een bijzonder pionoffer. Wit wil zijn paard op het bord houden, want dat heeft nog een belangrijke rol te spelen. 21…Pexd5 22.Pd4 en het paard gaat later naar f3 en e5, waarna duidelijk wordt dat de zwarte stelling vanuit verschillende hoeken onder vuur genomen wordt.

Minder hoofdstuk

Eén hoofdstuk vond ik minder overtuigend. In hoofdstuk 5 gaat het over aanvallen en prophylaxis en dit wordt geïllustreerd met maar één partij. Die partij waarin Li Chao Grünfeld-Indisch speelt tegen Carlsen is zeker erg interessant, maar het doel van dit hoofdstuk wordt me niet helemaal duidelijk. Ik had het prettig gevonden, en dat geldt voor alle hoofdstukken, als bijvoorbeeld aan het begin of eind van het hoofdstuk de belangrijkste punten nog eens duidelijk gepresenteerd zouden worden. In welke gevallen kiest Carlsen typisch voor een prophylactische zet? Wanneer trapt hij juist het gaspedaal in?

De meester vertelt

Ik vond het een aangenaam boek. Anders dan bij sommige andere boeken, merk je dat hier iemand met een bijzondere graad van deskundigheid aan het woord is. Bij sommige partijen heb ik er – en dat was alweer even geleden – bord en stukken bijgepakt om de partijen na te spelen. De kernpunten van zijn betoog had Sokolov wat mij betreft nog duidelijker mogen presenteren om zo voor de lezer nog inzichtelijker te maken hoe een soortgelijke stelling aangepakt zou kunnen worden. In de introductie geeft Sokolov aan dat er een tweede deel komt van het boek en dat is goed nieuws. Ik ben benieuwd!

De schrijver en de opbouw

Daniel Fernandez is een Engelse grootmeester, geboren in 1995 en hij heeft een rating die zich al jaren rond de 2500 beweegt. Dit is zijn derde boek voor Thinkers Publishing en hij publiceert al een tijd openingsartikelen op de site chesspublishing.com en hij heeft ook een dvd gemaakt voor Chessbase. Voor dit boek analyseerde Fernandez alle partijen, 91 stuks, wat ongetwijfeld heel veel tijd heeft gekost.  Zijn naam staat op de kaft van het boek, maar eigenlijk is het een coproductie. Het grootste deel van het boek bestaat uit de analyses van de partijen, maar uiteraard zijn er ook rondeverslagen. Die verslagen zijn eerder gepubliceerd in het Nederlands op Schaaksite, geschreven door Michel Hoetmer, Richard Vedder, Ardi Pierik, Herman Grooten, Dimitri Reinderman en Jasper Dekker, en nu vertaald naar het Engels.

Dit toernooiboek heeft een originele opbouw. Waar een traditioneel toernooiboek de partijen ronde per ronde behandelt, is er hier voor gekozen om iedere speler een apart hoofdstuk te geven. In het Tatatoernooiboek gaat het eerste hoofdstuk over Alexander Donchenko, die laatste eindigde in het toernooi, en eindigen we met de winnaar, Jorden van Foreest. In ieder hoofdstuk zien we de witpartijen van de speler die in het hoofdstuk centraal straat, want anders zouden er natuurlijk dubbele partijen in het boek staan.

Deze opbouw vind ik wel geslaagd. Je ziet een aantal partijen na elkaar van eenzelfde speler, waardoor je bijvoorbeeld ziet hoe de matadoren zich hebben voorbereid op het toernooi. Sommige spelers spelen zowel 1.e4 als 1.d4 (Carlsen en Harikrishna bijvoorbeeld), terwijl anderen steeds kiezen voor dezelfde openingszet (Wojtaszek en Van Foreest bijvoorbeeld). Ook krijgt iedere speler op deze manier als het ware een mooi podium, want vaak worden de beste resultaten (en beste partijen) toch gespeeld met de witte stukken. Waar je soms de indruk zou kunnen krijgen dat sommigen vrij anoniem hun partijtjes spelen in de schaduw van Carlsen, Caruana c.s., zie je in dit boek dat ook spelers in de staart als Donchenko en Anton Guijarro sterke grootmeesters zijn met dito voorbereiding.

Uitgebreide analyses

De analyses van de partijen zijn bijzonder uitgebreid en dat levert heel wat naspeelplezier op. Meer dan vijf bladzijdes voor één partij is eerder regel dan uitzondering. Wie geïnteresseerd is in openingen, komt bij dit boek uitgebreid aan zijn trekken. Fernandez behandelt de vroegste fase van de partij zeer uitgebreid, waardoor je als lezer best een goed overzicht krijgt van belangrijke ideeën in verschillende openingen, zonder dat het een openingsboek is. Ik geef een willekeurig voorbeeldje:

Magnus Carlsen – Pentala Harikrishna

1. e4 c5 2.Pf3 e6 3. d4 cxd4 4.Pxd4 Pc6 5. Pc3 Dc7 6.f4

Dit is nog maar het prille begin van een Taimanov, waarbij Carlsen kiest voor een van de vele zetten die wit heeft na de zwarts vijfde zet. Fernandez geeft hier, en op de volgende zetten, een uitgebreid overzicht van de keuzes die beide partijen hebben. Op die manier leer je veel over de opening en de schrijver legt uit in duidelijke taal, zoals we even later ook zien.

6…a6 7.Pxc6 bxc6 8.Ld3 d5 9.0-0 Pf6 10.De2 Le7 11.Ld2

Een dergelijke stelling zien we vaker in de Taimanov. Fernandez vertelt er het volgende over: ‘White’s main ideas in this system are: either exd5 and f5; or e5, Na4 and c4. In the latter case, his long-term scenario is that Black replies with …c5 and …d4, allowing White to achieve a light-squared blockade with Be4 and Nb2-d3. It is therefore interesting to see Black try and play …c4 before White has even started to prepare his own c4-push.’
U ziet het, dit zijn niet enkel ellenlange, ingewikkelde varianten uitgebraakt door de computer, maar we zien veel instructieve explicaties waar de gemiddelde lezer heel wat van kan leren.

11…c5!? en er volgt weer een analyse van verschillende mogelijkheden.

In bovenstaand voorbeeldje leren we iets over de Taimanov, maar hetzelfde gebeurt natuurlijk bij de andere openingen die aan bod komen, waardoor je een breed overzicht krijgt van alle gespeelde varianten. Bovendien is er een mooie index van partijen en is het boek voorzien van veel mooie foto’s, zodat het echt een mooi toernooiboek is.

Waar de openingen heel uitgebreid worden behandeld, geldt dat iets minder voor de latere fases van de partij. In een enkel geval gaat Fernandez hierbij te kort door de bocht, zoals in de volgende partij, waarbij de laatste 15 zetten haast niet worden becommentarieerd, terwijl er toch iets verrassends gebeurde:

David Anton Guijarro – Aryan Tari

In deze stelling speelde Anton Guijarro 52. Kf4?? wat had moeten verliezen na het gespeelde 52…c3! 53. g5+ Kf7 54. Ke3 en hier miste Anton Guijarro een levensgrote kans:

Na 54…Lb5! kan de witte koning de vrijpion niet meer stoppen. Tari miste zijn kans met 54…c2?? met een snelle remise tot gevolg. In het boek worden al deze zetten zonder commentaar gegeven en dat is wel een schoonheidsfoutje. Elders in het boek wijst Michel Hoetmer in zijn rondeverslag wel op deze gemiste kans, maar dit verslag staat op bladzijde 234, terwijl de analyse op bladzijde 140 staat.

Verslagen

Ieder hoofdstuk behandelt een speler, maar om het verloop van het toernooi toch te kunnen volgen, is aan ieder hoofdstuk een rondeverslag toegevoegd. Die verslagen beslaan een relatief klein aantal bladzijdes. Bij nummer 14 Alexander Donchenko hoort het verslag van ronde 1, bij nummer 13 Maxime Vachier-Lagrave het verslag van ronde 2 etc. Het zijn de verslagen die tijdens het toernooi hier eerder op Schaaksite zijn gepubliceerd en voor dit boek zijn ze vertaald naar het Engels. Af en toe komt het wat gekunsteld over. Je merkt dat de verslagen vertaald zijn en je merkt toch ook dat de verslagen voor een Nederlands publiek zijn geschreven tijdens het toernooi, terwijl het boek een internationale doelgroep bedient die een ’tijdloos’ boek voorgeschoteld krijgt. Niets ten nadele van de schrijvers van de verslagen natuurlijk, maar hier had ik als schrijver een andere keuze gemaakt door nieuwe teksten te schrijven.

Fraai boek

Al met al is het een mooi toernooiboek geworden en het doet deugd dat Thinkers Publishing een poging doet dit genre in ere te herstellen. De lezer is bij dit boek van meer dan 700 bladzijden verzekerd van vele uren nakijkplezier waarbij heel wat te leren valt. Bovendien is alles aanwezig wat je in een toernooiboek mag verwachten en dit alles zeer uitgebreid gepresenteerd: verslagen, analyses, foto’s, een leuk interview met winnaar Jorden, een mediaoverzicht en verschillende tabellen. Het tekstmateriaal dat gebruikt is, is van goede kwaliteit, maar in dit boek kwam het soms iets minder uit de verf. Daarom krijgt het werk van mij vier sterren op een schaal van vijf.

Zijn laatste boek heet The Comfort Zone; Keys to Your Succes. De titel suggereert dat het een leerboek is, met concrete tips om een betere schaker te worden, maar dat is niet hoe ik het boek gelezen heb. Het is veeleer een amusante, ietwat chaotische vertelling over het leven van Gormally zelf waarbij hij zijn successen en mislukkingen op originele manier uit de doeken doet met af en toe een uitstapje naar bekende wereldtoppers en – leuk, vond ik – Engelse subtoppers uit Gormally’s sociale kring. Het leven dat hij beschrijft is hard. Zo kan hij aan een Brits kampioenschap enkel meedoen door in de week voor het toernooi te winnen bij het gokken op paardenrennen, waardoor hij zijn accommodatie tijdens het toernooi net kan betalen.

Aansprekende stijl

Mijn eigen ervaring met Gormally dateert uit 2018/2019 in het toernooi van Hastings. We speelden ergens tegen het einde van het toernooi tegen elkaar en op dat moment stonden we, meen ik, gedeeld eerste in deze minder sterk bezette editie. Na een lange, enerverende partij met wisselende kansen verloor ik uiteindelijk, maar wie bij de analyse aanwezig was geweest, had ongetwijfeld uit de lichaamstaal afgeleid dat ik gewonnen had. Zelden heb ik een speler, overigens op een niet onaardige manier, zo cynisch en misogyn gezien na een winstpartij.

In The Comfort Zone spreekt Gormally ook een aantal keer over Hastings en hoe hij dit toernooi beleeft. Hierin vinden we een verklaring voor wat zich tijdens onze analyse afspeelde. De schrijver verveelt zich in de Engelse badplaats en kijkt met weemoed terug op de tijden waar het bruisend toernooi was in een bruisende plaats met een bruisend nachtleven. ‘Perhaps it reflected the ever-darkening arc of my chess-career and life, now I was entering my twilight years. Early promise was giving over to a sense of gloom’ (p. 97). Even later schrijft hij ook over zijn dagelijkse routine:

‘…I’d often find myself outside the venue, with an hour and a half in hand before the game. Sat on a freezing park bench, watching a lonely seagull that looked just as unhappy to be there than I was. What was I doing with my life? Bit by bit chess players would begin to drift into the venue, Mark Hebden might stop by my bench and have a chat, or Simon Williams. I would cadge a ciggy off them, further damaging my lungs, before it was time to go inside the Horntye center to engage combat.’ (p.98).

Zo krijgen we, meer dan eens, een kijkje in Gormally’s psyche en ik vond het erg vermakelijk. Het is in leuke taal geschreven, cynisch, met humor en vooral met veel anekdotes over hemzelf en andere interessante persoonlijkheden, zoals Keith Arkell, Bogdan Lalic en Mark Hebden. In veel partijverzamelingen beperken de schrijvers zich vooral tot de partijen van hoge kwaliteit, maar alles wat zich daarbuiten afspeelt krijgt veel minder aandacht. De anekdotes, de (vele) teleurstellingen, de bijzondere persoonlijkheden, de (moeilijke) speelomstandigheden: dit boeit de lezer en zij die toernooien spelen, herkennen zich vast in de ervaringen en emoties. Voor wie hier naar op zoek is,  is het boek van harte aan te bevelen.

Wat niet?

The Comfort Zone is dus een fijn boek, maar de titel en de achterflap zijn wel een beetje misleidend. De ondertitel luidt: Keys to Your Chess Success en op de achterflap staat ‘In this entertaining account, the author explains how to achieve success in chess we need to understand what works for us, but to achieve true mastery we should prepare to go beyond our zone of comfort’. Deze beloftes worden niet waargemaakt. Voor een lezer die op zoek is naar lessen, is het boek chaotisch en ongestructureerd. Toegegeven, we vinden veel partijanalyses in het boek. Sommige analyses zijn diepgaand en leerzaam (Kortsnoj-Tal, Parligras-Gormally), terwijl het bij andere voorbeelden veel minder duidelijk is waarom ze gekozen zijn. Ook de conclusies die Gormally trekt zijn soms wonderlijk. Aan het einde van het boek verklaart hij bijvoorbeeld de toernooiwinst van Jorden van Foreest in Wijk aan Zee. Volgens de schrijver zat Jorden tijdens het toernooi in de comfort zone, maar de onderbouwing is krakkemikkig.

‘Jorden is from Groningen, a very pleasant city in the North eastern part of the Netherlands, so playing in Wijk would have felt similar, very much like home. Groningen also has a tournament which runs over Christmas, if you get a chance to play there when the pandemic ends, I suggest you take it. Lovely little bars with Dutch and Belgian beers. They even have a red-light district. What more do you need? You get the sense that Jorden’s career has been handled very well, they have not tried to do too much, and he’s also the right age for a breakthrough win at 22 years of age. I got one of my biggest wins when I was 23, and the way the chess world is going these days, this is the sort of age when players are peaking now. You start fast and then burn up’. (p.254)

Derksen en Van der Gijp op de 64 velden

Het is voor mij geen leerboek, het is een boek met amusante vertellingen. Dat is niet erg, maar de titel doet geen recht aan het boek en het voelt een beetje als goedkope marketing. Dat is zonde, want het boek heeft dit niet nodig. Sterker nog, het vult wat mij betreft een gat in de markt. Het beschrijft de strubbelingen van de vele schaakprofessionals die het als speler niet goed kunnen bolwerken en die ook niet de ambitie of de vaardigheden hebben om een ander bestaan om te bouwen.

Gormally schrijft goed en heeft wat te vertellen. Zijn verhalen zijn goudeerlijk waarbij hij zichzelf in het geheel niet spaart. Het boek bevat talloze herkenbare situaties, waarbij we een andere wereld zien dan de wereld van de topspelers en de toptalenten, de echte professionals die hard werken aan hun schaken met omvangrijke openingfiles en indrukwekkende geheugens. Zoals Gormally, zoals hierboven beschreven is, melancholisch terugdenkt aan vroegere edities van het toernooi in Hastings, denken sommige schaakfans ook met enige heimwee terug aan de vervlogen tijden waarin de topschakers ’s avonds en ’s nachts in de bar te vinden waren en soms meer avonturen beleefden buiten het bord dan op het bord. Die mensen zullen The Comfort Zone zeker met plezier lezen, net als schaakfans die met plezier kijken naar Veronica Inside met Derksen en Van der Gijp, want zo voelt het voor mij toch vooral aan: leuke anekdotes, zeer aantrekkelijk verteld, niet alles even correct, zeker niet alles even sterk onderbouwd, maar vooral erg vermakelijk. Ik heb ervan genoten!

We wonnen dus en onze voorsprong was groot, bijna 50 punten. Toch hadden we in het begin concurrentie van Paul Keres en ik ben er zeker van dat ze er de komende weken op gebrand zullen zijn om onze hegemonie te doorbreken. We nemen een kijkje bij onze top-10 van gisteren en bewonderen enkele pareltjes.

10. Herman999 is een van onze trouwe spelers, en dat inmiddels al heel veel jaren. In onderstaande stelling staat Herman al overweldigend, maar de winstvoering is vlekkeloos.

9. LindenPu is een van onze corona-aanwinsten en hij is de ontwerper van de bingokaarten voor de Skypecall waarop we terugkerende opmerkingen kunnen afvinken. In onderstaande partij besliste Linden de partij met een sterk loperpaar.

8. TheRealSimon speelt vanuit Ierland aardig wat internetpartijen voor ons, in verschillende competities. In het begin ging het nog een beetje moeizaam. In een van de eerste partijen op chess.com bleek zijn rating te laag om mee te mogen doen, maar die tijden liggen inmiddels ver achter ons. In onderstaande partij zag zijn tegenstander iets kleins over het hoofd.

7. Het enthousiasme van BrutusNyx is maar door weinigen te evenaren. ’s Middags schitterde David nog op de lokale radio van Zottegem om ’s avonds weer aan te treden in de teambattle. Zijn mooiste scalp pakte hij tegen IJzervreter, een verwijzing naar Von Bismarck, volgens Glen.

6. Sim ‘Pjotrrcappan’ heeft voor ons nog niet laten zien wat hij in zijn mars heeft. Toen hij bij ons kwam, was zijn rating op lichess dik boven de 2600 en inmiddels is het zo’n 200 punten lager. Sim scoort wel veel gezelligheidspunten en dat is niet onbelangrijk. Een aardige positionele winst was de volgende

5. Na een korte afwezigheid is Warre weer terug en de rust heeft hem zichtbaar goed gedaan, hoewel afgelopen zondag het berserk-percentage van 0% niet des Warres is. Meestal is het hoger, met wisselend succes. Een overtuigende strategische prestatie was de volgende

4. Ook terug van weggeweest was onze Principatibus, die ook maar direct het allerhoogste woord voerde in de Skypecall. De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat dat niet geheel onterecht is, want op zijn sterke momenten, is Thibaut VDB een snelschaker die niet onder hoeft te doen voor sterke grootmeesters. Helaas waren er zondag ook nog wat mindere momenten, maar ik ben ervan overtuigd dat hij de volgende keer wraak wil nemen. Een positioneel meesterwerkje speelde Bussie tegen Nondrovski, die terugkomt op onze bingokaart onder de noemer ‘Nondrovski, sterke speler’.

3. Thibaut ‘Moonwood’ Maenhout eindigde bij ons op de derde plaats met 39 punten en een TPR van maar liefst 2684. Thibaut laat de laatste maanden het sterkste schaak zien en zijn rating is nu bijna 2600 op lichess. Op strategisch vlak overklaste hij in onderstaande partij de Fransman van Real Madrid, RaphaelVarane

2. Zeveraar-Glen werd tweede van ons en derde in het totaalklassement met 41 punten. Weer een mooi resultaat na de overall winst van de week ervoor. Glen is niet alleen een sterk schaker, maar hij kan tijdens de partijen ook boeiend vertellen over zijn mountainbiketochtjes en trainingen op het werk. Glens stijl is eerder positioneel, maar indien nodig, kan hij gerust een tandje bijschakelen zonder in de paniek te raken, zoals hieronder.

1. Zelf won ik het individuele klassement met 47 punten. Mijn resultaten in de teambattles zouden de indruk kunnen wekken dat ik zeer sterk ben, maar niets is minder waar, want de meeste partijen win ik doordat tegenstanders blunderen in gewonnen stelling. Afgelopen zondag minstens zeven keer. Een van de overtuigendere partijen was de volgende

Zondag zijn wij er in ieder geval weer bij en hopelijk sluiten weer veel andere teams aan. Tot dan!

Boris Gelfand

Boris Gelfand behoeft waarschijnlijk nauwelijks introductie. Sinds het begin van de jaren 90 behoort hij al tot de wereldtop. In 2012 volgde bijna de bekroning in de – hier en daar wat ondergewaardeerde – tweekamp tegen Anand om de wereldtitel, maar in de barrage was de Indiër uiteindelijk de koelste. De laatste jaren is Gelfand als speler iets minder actief en nu spendeert hij meer tijd aan trainen en schrijven.

Technical Decision Making in Chess is het derde boek in een serie die begon met Positional Decision Making in Chess dat verscheen in 2015 en een vervolg kreeg met Dynamic Decision Making in Chess. Vooral het eerste boek werd enorm geprezen door de heldere manier waarop de ingewikkelde, positionele principes werden overgebracht. Het tweede boek was ingewikkelder; het bevatte veel ingewikkelde, lange varianten waarbij het instructieve aspect minder was. Het derde boek houdt het midden tussen de twee. Het is zeker instructief, maar ook ingewikkeld. In de introductie spreekt Gelfand over de verhouding tussen intuïtie en analyse en hoezeer de twee met elkaar verbonden zijn: ‘There are moves that I will make in a second in a simul that once took me a while to work out.’ En zo is het. De elopunten worden niet met een lepel onze mond binnengebracht, we zullen ze zelf moeten verdienen door er voor te werken. Een bord met stukken is bij dit boek dus geen overbodige luxe.

Opbouw

Het boek heeft 317 bladzijden en bestaat uit 13 hoofdstukken met uiteenlopende titels als ‘Akiba Showing the Way’, ‘A Bad Plan is Better than No Plan’, ‘Karjakin’, ‘Stalemate’ en ‘Stalemated’. Je zou de hoofdstukken kunnen zien als aparte lezingen over het onderwerp techniek. Zoals bij veel boeken van uitgeverij Quality Chess begint ieder hoofdstuk met een ‘Diagram Preview’: een aantal diagrammen/oefeningen dat later in het hoofdstuk wordt behandeld.

De analyses zijn diepgaand. In sommige hoofdstukken behandelt Gelfand slechts één partij. Zo zien we in hoofdstuk 6, ‘When is the Right Time to Run?’ een analyse van de partij Navara-Gelfand uit 2006, die maar liefst 29 bladzijden beslaat. Dit is voor de echte liefhebber. Ik speel zelf graag becommentarieerde partijen na, maar voor mij is deze analyse wel erg uitgebreid en hier en daar blader ik toch maar wat sneller verder.

Enkele voorbeelden

Hoewel de bovengenoemde analyse voor mij aan de lange kant was, deed het me toch nadenken over aspecten van het spel waar ik voorheen niet bij stil zou staan. Zo is de opening vrij onschuldig en na 14 zetten staat het zo:

Navara – Gelfand, 2006

Weinig aan de hand in deze stelling en Gelfand schrijft: ‘I do not claim I am better at this point, but I was happy with the result of the opening. What is important to me is that Black can play natural chess from here on. Instead, sometimes you get a good position where everything is hanging by one move. One inaccurate move would be able to change the evaluation entirely.’

Als gewone stervelingen hun partijen analyseren, zullen ze niet lang stilstaan bij deze stelling en de volgende zetten. In het moderne tijdperk geeft de computer hier aan dat het gelijk staat en dat het weinig uitmaakt welke zetten gespeeld worden. Met de computer erbij is dat een makkelijk oordeel, maar achter het bord is het zo simpel niet en zoals Sadler bijvoorbeeld uitlegde in het voortreffelijke Game Changer is de ene gelijke stelling de andere niet. In deze partij staat het een kleine tien zetten later zo:

‘Stockfish helpfully tells us that the position is still equal. But is it really? Black is in full control of the d-file and can penetrate to the second rank. Maybe White can keep the balance with a4-a5 or something like this, but he is not equal. Black is much more comfortable, even if it can be hard to make progress. But it is obvious for those looking at the board rather than elsewhere, that Black is the stronger side.’

In mijn partijen tegen sterkere tegenstanders vindt geregeld een gelijkaardig proces plaats. De stelling is eerst gelijk en wordt steeds iets minder gelijk, tot het smalle pad naar een gelijke stelling zo smal wordt, dat het voor iemand van mijn kaliber niet meer te vinden is. Gelukkig zit ik als sterkere speler in een partij ook wel eens aan de goede kant.

De analyse is op dit moment aanbeland op bladzijde 5 van de 29. Op de volgende 4 bladzijden breidt zwart zijn voordeel geleidelijk uit en ook dit is voor mij goed te volgen en interessant. Hierna volgen nog ongeveer 20 bladzijden die ik taaier vond. De (eindspel)analyses zijn erg gedetailleerd en de zettenreeksen zo precies, dat ik veel oversloeg. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat ik geen heel sterke speler ben en is het wel nodig om ook deze materie met veel aandacht te bestuderen.

Het interessantste hoofdstuk vond ik hoofdstuk 4: A Bad Plan is Better than No Plan. Centraal staat de partij Gelfand-Harikrishna die gespeeld werd in 2014 in Wijk aan Zee. In deze partij vindt de lezer talloze wijze lessen over vrij subtiele nuances die nog wel eens ongezien voorbijgaan. Zo leerde ik het volgende:

Gelfand – Harikrishna, 2014

Zwart staat erg solide en iedere ruil is gunstig voor hem. Daarom moet wit kiezen voor de aanval en in de partij speelde hij 15. Tc1. Kijk, als het zo eenvoudig uitgelegd wordt, begrijp ik het. Beide spelers spelen min of meer logisch verder en na wits zet 25 staat het zo.

Zwart speelde hier 25 …f6?! Het was de eerste zet waar ik naar keek en de kans is groot dat ik hem in een partij gespeeld had. Dat paard op e5 moet per slot van rekening weggejaagd worden. Ik denk dat ik al vaak op een soortgelijke manier verloren heb en hier legt Gelfand de vinger op de zere plek:

‘The key thing to understand about these minor concessions is that sometimes we make them and it seems fine, but ten to fifteen moves later, we have to show just a bit more accuracy to avoid having to drift into a position with real problems. The computer will make the claim that the mistake was later, because accurate moves still defend, but to a grandmaster it already feels unpleasant.’

Conclusie

Het is een prachtig boek. Geweldige analyses en goed geschreven, zowel schaaktechnisch als psychologisch. Het boek lijkt mij echter niet voor iedereen een even goede aankoop. Het materiaal is van hoog niveau en vereist, ook van sterke spelers, heel wat inspanning. Dat betekent niet dat enkel sterke titelhouders het boek kunnen kopen, maar een liefde voor analyseren is wel nodig. Dit boek staat voor mij in hetzelfde rijtje als de Endgame Manual van Dvoretsky en Learn from the Legends van Marin. Dat het moeilijk en soms taai is, zegt natuurlijk meer over de lezer dan over de kwaliteit van het boek. Ik heb me in ieder geval (weer) voorgenomen op (hopelijk komen ze nog) toekomstige partijen weer eerst met bord en stukken te analyseren en pas daarna om pas daarna de engine te raadplegen!

Gepubliceerd: september 2020

Prijs: €31,95

ISBN: 9789492510914

Type: softback

Link naar onze recensenten met hun recensies.

Het boek Cheparinov’s 1. d4! is het eerste uit wat zal uitgroeien tot een serie van vier boeken voor witspelers. Het kwam uit in de laatste dagen van 2019 en bevat 200 bladzijden, waardoor het niet bijzonder dik is. Ivan Cheparinov is een Bulgaarse grootmeester die zich al een jaar of 15 rond de grens van 2700 beweegt en daarnaast zeer lange tijd secondant was van Veselin Topalov. Dit is zijn eerste boek en het gaat over het Konings-Indisch en het Grünfeld-Indisch. Cheparinov beveelt 3. f3 aan wat in het Konings-Indisch leidt tot de Sämisch en in de Grünfeld tot allerlei verschillende, scherpe varianten. De Sämisch is een actieve, dynamische opening waarin het vaker gaat om begrip de stelling en het kennen van thematische plannen, dan om zeer scherpe stelling waarin iedere zet van het grootste belang is om niet direct in het nadeel te komen.

Opbouw

Het boek bestaat uit vier hoofdstukken:

1. Early sidelines
2. Benoni Structures
3. The Grünfeld
4. The King’s Indian Sämisch

Hoewel het boek gaat over 1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. f3, moet de witspeler voorbereid zijn op veel verschillende speltypes. Uit ieder hoofdstuk haal ik even een diagram om dit aan te tonen.

1

2

3

4

De indeling was voor mij een beetje onlogisch en dan vooral de knip tussen hoofdstuk 2 en 4. De varianten die de schrijver in hoofdstuk 2 behandelt, waarin zwart snel …c5 speelt, ontstaan in mijn partijen veel vaker uit het Konings-Indisch dan de Benoni. Het voelt dan onnatuurlijk om eerst die Benonistructuren voorgeschoteld te krijgen, vervolgens de heel andere varianten uit de Grünfeld en als laatste dan weer de Konings-Indische structuren zonder …c5.  Cheparinov geeft hier geen verklaring.

In de hoofdstukken draait het vooral om zetten en varianten. Een hoofdstuk begint vrij rechttoe-recht aan met het behandelen van de verschillende varianten, zonder dat er eerst een algemene inleiding gegeven wordt waarin centrale plannen en thema’s uit de doeken worden gedaan. Voor spelers die nog niet zo bekend zijn met de opening lijkt me dit een moeilijkere manier om te leren. Je wordt niet aan het handje meegenomen in de ins en outs van het systeem, maar je moet zelf de nodige linkjes leggen en eigenlijk moet je al de nodige kennis hebben. In het voorwoord schrijft Cheparinov ook dat het boek gebruikt moet worden als ‘starting point, from which to build progress in opening preparation’. Dat klinkt mij ambitieus in de oren, want het aantal spelers dat een boek enkel als beginpunt gebruikt om erna nog zelf veel te analyseren, lijkt me eerder klein. Voor mijzelf geldt in ieder geval dat ik al blij zou zijn als ik de inhoud van het boek min of meer kan memoriseren en dus ook toepassen, waarmee ik waarschijnlijk in 95% van de gevallen een kennisvoorsprong op de tegenstander zou hebben.

Inhoud

De inhoud van het boek is interessant en van hoog niveau. Ik speel zelf de Sämisch al jarenlang, maar desondanks gaf het boek me een schat aan nieuwe ideeën en opties om mijn repertoire nog iets te verbreden. Cheparinov kiest in het Konings-Indisch voor de meest flexibele variant:

Wit heeft hier drie belangrijke zetten: 6. Le3, 6. Lg5 en  6. Pge2. Cheparinov kiest als hoofdvariant voor de laatste zet om zo later pas te bepalen waar hij zijn loper naartoe wil spelen. Voordien koos ik altijd voor een loperzet om zo de mogelijkheid te behouden om het paard van g1 eventueel nog naar h3 en dan naar f2 te kunnen spelen, maar de varianten die Cheparinov geeft, vond ik overtuigend.

De aantrekkelijkste aanbeveling vond ik de variant die gegeven wordt tegen de Panno-variant, die ontstaat na 1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. f3 Lg7 4. e4 d6 5. Pc3 0-0 6. Pge2 Pc6 7. Le3 a6 8. Dd2 Tb8

in deze variant vond ik het altijd moeilijk mijn weg te vinden. Veel theoretici bevelen 9. Tc1 aan, maar die stellingen vind ik voor wit toch niet zo makkelijk te spelen. Cheparinov kiest voor de directe aanpak met 9. h4!? Ik zal niet zeggen dat deze stellingen nu heel makkelijk zijn, maar het boek geeft duidelijke handvatten aan de witspelers.

Wat ik goed vond aan de inhoud, was dat het boek vooral gebaseerd is op partijen uit de praktijk. Tegenwoordig leunen veel theoretici nogal nadrukkelijk op correspondentiepartijen en computerpartijen, omdat die objectief natuurlijk het best zijn, maar de toernooispeler die niet tot de wereldtop behoort, kan volgens mij toch het beste uit de voeten met menselijke partijen, zeker in zo’n variant waarin dynamiek een grote rol speelt. Het zal in de praktijk weinig uitmaken of de evaluatie +0,4 of -0,2 is, het gaat hier om het begrip van de stelling.

Conclusie

Voor de actieve, gevorderde speler is dit boek een aanrader. De originaliteit en diepte van de analyses voegt veel toe aan al bestaande werken. Als je al wat meer van de opening weet, is het makkelijker om essenties uit de tekst te halen. Voor spelers met een rating onder de 2000 zijn er volgens mij betere boeken voorhanden, waarin meer structuur geboden wordt om de typische plannen te presenteren.

Govert Pellikaan, de organisator van de teambattles, kan wat mij betreft niet genoeg geprezen worden. Natuurlijk is het format niet voor iedereen even geschikt en ook ik zou liever weer fysiek kunnen schaken, maar dit is toch wel een heel mooie manier om in deze barre tijden het clubgevoel en de onderlinge contacten een beetje in ere te houden.

Zelf had ik deze keer twee bijzondere momenten die ik met u wil delen, omdat ze aangeven dat niet alleen het speeltempo en het computerwerk anders zijn in de online schaakwereld. Het eerste moment ontstond in mijn twaalfde partij tegen Boterhoofd van LSG:

Boterhoofd – Koen Leenhouts 1-0

Wat was hier nu aan de hand? Ik begon het toernooi furieus en won de eerste 10 partijen, soms met wat geluk natuurlijk. In ronde 11 kwam ik in Jan Smeets mijn meerdere tegen en die partij verloor ik terecht. Het leek me een goed moment om zo na een dik uur spelen even een (sanitaire) pauze te nemen, om erna weer fris te kunnen beginnen en ik dacht dat ik het toernooi op pauze had gezet. Toen ik terugkwam, zag ik tot mijn ontsteltenis deze 1-0 staan en toen realiseerde ik me dat het op pauze zetten niet helemaal gelukt was. Dit was toch een dompertje en erna ging het wat moeizamer.

Mijn tweede moment was mijn partij uit de laatste ronde tegen Robert Ris en toen er nog maar weinig tijd op de toernooiklok stond, maakte ik mijn beste beslissing van het toernooi, vond ik. De regel is dat de partij afgelopen moet zijn, voordat de toernooiklok op 0 staat, want anders telt het resultaat niet meer mee.

Koen Leenhouts – Robert Ris

Hier speelde ik de suboptimale zet 21. Dd6?? waarna 21…Pxd6 een harde ontnuchtering was. Nu was het zo dat er nog maar weinig tijd te spelen is en de vraag is dan wat wijsheid is. Qua resultaat is het het slimst om tijd te rekken en je tijd te laten lopen, maar (nadat ik overigens nog 10 overbodige zetten deed) kon ik dat uiteindelijk toch niet over mijn hart krijgen en net voor de gong, gaf ik op. Dat moeten we onze tegenstanders maar gunnen, vind ik. De verleiding is – zeker in het heetst van de strijd – groot om achter de computer en met alle aliassen alle etiquette overboord te gooien en hoewel ik me ook wel schuldig maak aan tegenstanders door de vlag jagen enzo, moeten we niet vergeten dat we elkaar, hopelijk snel, weer tegenkomen in het echt en dan kan het geen kwaad om fatsoen, waar mogelijk, nog enigszins hoog in het vaandel te houden. Ik had natuurlijk het best direct kunnen opgeven toen ik mijn dame weggaf, maar gelukkig kreeg ik nog net op tijd de geest.

HWP stond dus eigenlijk van het begin tot het einde bovenaan en we werden, al zeg ik het zelf, de terechte winnaar van de avond. Zelf werd ik deze keer onze topscoorder, maar onze overwinning was ook te danken aan de brede subtop. Zo’n succes moet natuurlijk gevierd worden en daarom selecteer ik van onze tien ‘leaders’ een fragment waarvan u de oplossing vindt onder de knop. Voor de leesbaarheid van het verslag geef ik maar de echte namen van onze spelers, maar hoewel ik van de meeste tegenstanders wel weet wie er schuilgaat achter het alias, is het niet aan mij om hun echte naam te onthullen.

1) amsberserker – Leenhouts. Na aanvankelijk totaal verloren gestaan te hebben, kwam ik terug in de partij en hier maakte ik het adequaat af. Hoe?

2) Adrian Roos – Rambi73. Adrian is een van onze trouwste spelers en deze keer zette hij een mooi resultaat neer. Wit begint en zet de positionele kroon op zijn werk.

3) Glen De Schampheleire – Richardd. Glen is onze hoogst geratete snelschaker, maar zondag kwam zijn potentieel niet tot volle wasdom. Desondanks behaalde hij uiteindelijk nog een degelijke score. In deze stelling is zwart aan zet en de vraag is of hij op f2 kan pakken.

4) LSGeneraal – Benjamin Decrop. Benjamin is onze nieuwste aanwinst en wat voor een! In deze stelling heeft de berserkende LSGeneraal de opening niet handig aangepakt en daar weet Benjamin wel raad mee. Zwart aan zet wint.

5) Helmut Cardon – JanBoel. Onze bendeleider had vorige week nogal problemen met de klok, maar die had hij achter zich gelaten, want hij schoot uit de startblokken. In deze stelling speelde zwart net 15…Df6? en dat was niet zo’n goede. Waarom niet?

6) Thibaut Maenhout – PeterBolwerk. Thibaut had veel sterke tegenstanders en presteerde goed met een TPR van 2500+ die nog mooier had kunnen zijn als hij zijn sterkste tegenstander niet had laten glippen. In deze partij zette hij de kroon wel op het werk. Hoe? 

7) David Roos – Boterhoofd. Herintreder David is positioneel niet altijd even verfijnd, maar tactisch wel erg gehaaid. Zwart zal gedacht hebben dat het punt al bijna binnen was en speelde nietsvermoedend 42…T3d6? Hoe profiteerde David hiervan? 

8) Quelvacho – Rein Verstraeten. De score van Rein bleef achter bij zijn kwaliteiten, maar in deze stelling kon hij wel mooi toeslaan. 

9) Rolfjeweerwolfje – Hans Groffen. Hans schakelde op een gegeven moment, naar eigen zeggen voor het teambelang, over op het Frans. Wit heeft hier al te gretig op f7 gepakt, maar waarom is dat niet zo goed? 

10) RobertRis – Simon Provoost. Simon was de vorige weken niet zo succesvol, maar nu stond hij er weer. Robert is hier iets te enthousiast te werk gegaan en dat straft Simon goed af. Wat is het sterkst? 

Nu wacht ons de zware taak om volgende week de titel te verdedigen. Kennemer Combinatie won vorige week en vloog er nu uit, dus we zijn in ieder geval gewaarschuwd!

The Anand files

Eind november verscheen  het boek The Anand Files van onze landgenoot Michiel Abeln. Het boek gaat over drie wk-matches die Anand speelde in de periode van 2008-2012 en dan vooral over wat er zich achter de schermen allemaal afspeelde. Abeln vertelt over de trainingskampen voorafgaand aan de matches, over de keuzes van de secondanten, over hun openingsvoorbereiding voor en tijdens de matches en alles wat hierbij komt kijken.

Het boek is met meer dan 500 bladzijden een kloek werk en het ziet er mooi uit: een harde kaft, mooi papier en  foto’s in kleur. Het voorwoord is geschreven door Anand zelf en in een mooi interview bij The Perpetual Chess Podcast vertelt Abeln hoe belangrijk dit voorwoord voor het boek was en hoe hij het uiteindelijk bemachtigde.

Michiel Abeln

Bij sommige lezers zal de naam Michiel Abeln misschien niet direct een belletje doen rinkelen. Hij is een Nederlandse FM van 46 jaar die tot en met ongeveer 2010 vrij actief was als speler met een rating ruim boven de 2300 en in de vaderlandse competitie lang de kleuren verdedigde van HMC.  Sindsdien speelde hij nauwelijks meer en de reden hiervoor is, naast een drukke baan, ook dit boek. Het werken eraan nam niet minder dan zeven jaar in beslag. Bij veel toernooien is hij een vaste gast, maar, voor zover ik weet, is dit het eerste echte werk als schaakschrijver van zijn hand.

Werkwijze

In The Anand Files lezen we wat er allemaal gebeurde in Team Anand en de lezer krijgt veel informatie. De vraag is natuurlijk hoe een, met alle respect, vrij bescheiden Nederlandse FM deze informatie loskrijgt bij alle betrokkenen om er vervolgens een boek over te publiceren. Abeln heeft betrokken secondanten geïnterviewd, waarbij hij begon bij Peter Heine Nielsen. Via hem komt hij steeds meer te weten en er volgt ook informatie van de andere secondanten. Het boek gaat over de drie matches van 2008-2012 en een reden hiervoor is dat bij deze matches het secondantenteam grotendeels hetzelfde is: Peter Heine Nielsen, Rustam Kasimdzhanov, Surya Sekhar Ganguly en Radoslaw Wojtaszek.

Mij verbaasde het dat, ondanks dat de matches al een tijd geleden gespeeld werden, de secondanten blijkbaar toch bereid zijn om zo veel informatie te delen. Voor dit boek heb ik hierover eerder weinig gelezen. Bij Chess24 verscheen na de laatste match Carlsen-Caruana een videoserie waarin de secondanten van Carlsen Nielsen, Fressinet en Gustafsson alle gespeelde partijen bespraken, maar hoewel dit een fascinerende serie was, was het ook een serie waarin de secondanten veel dingen niet vertelden. Dat gevoel had ik bij The Anand Files niet. Je voelt je een vliegje dat in de verschillende kamers aanwezig is en alle gesprekken en analyses kan meemaken.

Opbouw en inhoud

Het boek bestaat uit zeven hoofdstukken. Na de introductie worden de drie matches behandeld met steeds een korter hoofdstuk over de voorbereiding op de match en een langer hoofdstuk over de match zelf. De eerste match is die in Bonn tegen Kramnik, daarna volgt de match in Sofia tegen Topalov en het boek eindigt met de match tegen Gelfand in Moskou.

In de kortere hoofdstukken over de voorbereidingen op de matches zien we hoe het team tot stand kwam en op welke manier er gewerkt werd. Anand kiest voor een mix van ervaren spelers (Nielsen, Kasimdzhanov) en jongere talenten (Ganguly en Wojtaszek). Ze werken in de Duitse stad Bad Soden lange dagen in hun trainingskamp en doorheen het boek zie je het team steeds meer op elkaar ingespeeld raken. De diepte van de openingsvoorbereiding is verbluffend. Een ervaren ex-Fide-wereldkampioen als Kasimdzhanov realiseert zich bij de eerste match dat zijn eigen openingsvoorbereiding lang niet op hetzelfde niveau is als dat wat nodig is voor een WK-match. Hetzelfde overkomt een dan nog jonge Giri als hij helpt in een latere match.

In de langere hoofdstukken over de matches zelf worden de partijen uitgebreid besproken en we lezen hoe het er binnenskamers aan toe gaat in de matches. Vooral dat laatste interesseerde mij. Het boek leest eigenlijk als een spannende thriller waarbij je meeleeft met de hoofdpersonen. In de match tegen Topalov ontstaat een crisis in de openingsvoorbereiding en uiteindelijk krijgt Anand  veel hulp om Topalov te verslaan. En niet van de minsten: Kasparov en Kramnik zien Topalov overduidelijk niet graag winnen. Het zware werk in de match tegen Topalov eist bij Kasimdzhanov uiteindelijk zijn tol. Na de match is hij zo oververmoeid dat hij wil stoppen met het secondantenwerk om toch weer te zwichten als Anand hem opnieuw vraagt. Voor en in de match tegen Gelfand worstelt Anand met zijn vorm en met zijn geheugen. Het is duidelijk dat deze match de minst goede van de drie is.

Lessen

Omdat het boek voor mij een pageturner was, heb ik minder aandacht besteed aan het schaaktechnische. Veel van de partijen kende ik al en het waren juist de andere verhalen die me erg boeiden. Het regime dat de secondanten tijdens de matches aanhielden, verbaasden me. Nachtem met maar enkele uren slaap waren niet zeldzaam. Het voelt zo een beetje als op het laatste moment nog heel veel moeten leren voor een examen: je weet dat het eigenlijk niet goed is, maar door de omstandigheden is er geen andere mogelijkheid. Gustafsson vertelde dat deze praktijken bij het secondantenwerk voor Carlsen niet meer aan de orde zijn om de simpele reden dat zo weinig slaap leidt tot verlies van kwaliteit. Misschien is het tegenwoordig met alle sterke computers ook wel makkelijker om gezond mee om te gaan.

Een ander interessant aspect voor mij was de hiërarchie in het team. Het is duidelijk dat Nielsen de hoofdsecondant is die de grote lijnen uitzet. De meest interessante rol wordt echter gespeeld door Kasimdzhanov. Hij is degene die belangrijke dilemma’s aan de orde durft te stellen en eigenlijk is hij ook de enige die Anand werkelijk durft tegen te spreken. Zo laat hij zich gelden in de match tegen Topalov waar er discussie ontstaat rondom de variant Elista Endgame. Later vertelt hij Anand dat hij minder voorzichtig en sneller moet spelen en ook hij is hij een van de weinigen die niet zo onder de indruk is van de hulp van Kasparov. De anderen zijn veel voorzichtiger in hun communicatie met Anand en als lezer krijg je de indruk dat de bijdrage van Kasimdzhanov onontbeerlijk is geweest in het welslagen van de tweekampen.

Conclusie

Voor mij is The Anand Files een fascinerende leeservaring geweest. Het is duidelijk dat Abeln veel werk in het boek heeft gestopt en het resultaat mag er wezen. Afgezien van enkele positieve commentaren in interviews heeft het boek nog niet zo veel stof doen opwaaien als het zou verdienen. Waar Game Changer van Sadler en Regan voor mij vorig jaar een absoluut meesterwerk was, geldt dit voor mij, op schaakhistorisch vlak, nu voor The Anand Files. Aan iedereen die graag leest over schaken zou ik het boek van harte aanbevelen.

Rein had het ongeluk om de sterkste speler van de Montenegrijnen te treffen en het hielp niet mee dat zijn energiereservoir langzamerhand uitgeput raakte. Tot overmaat van ramp speelde zijn tegenstander – we kunnen er niet omheen – simpelweg een heel mooie, positionele modelpartij.

Djukic – Verstraeten

Thibaut speelde eenzelfde soort partij als Rein, maar zat, gelukkig voor ons en voor hem, aan de goede kant van de bord.

Maenhout – Nikac

De klap die Glen in ronde 6 kreeg, dreunde nog een beetje na in zijn laatste partij. Aanvankelijk pareerde hij koeltjes het opportunistische koffiehuisschaak van Alivodic, maar toen het moment daar was om te oogsten, gebeurde er iets vreemds en naderhand vonden we er ook geen goede verklaring voor

Alivodic – De Schampheleire

Tom speelde voor de prijzen en besloot dat bij een prijswinnaar ook prijswinnend spel hoorde. Of dat was althans de bedoeling.

Piceu – Vuckovic

Ik stond erbij en ik keek ernaar, maar ik begreep niet wat Tom bezielde toen hij 19. Lxh7? speelde. Nu maakte ik me nog niet zo veel zorgen: onze aanvoerder was per slot van rekening in topvorm en hij had vast een mooie winst gezien, of op zijn minst een gevaarlijke aanval. 19…Kxh7 20. Dh5+ Kg8 21. Pg6 Dc7 22. Td3 22. Dh8+ levert hoegenaamd niets op Tad8 23. Tg3 Td2

Mijn eigen partij leek een mooie afsluiter te worden.

Kalezic – Leenhouts

Ik had in de gaten dat dit een kritieke stelling was en trok veel tijd uit. Ik keek lang naar het logische 34…Lf6! waarna de pion op h4 valt. Die stelling is zo goed als gewonnen, maar ik leek een prachtige weerlegging te zien met 35. Pxh5 gxh5 36. Df5 waarna ik geen goede verdediging zag. Immers, het voor de hand liggende 36…Dxd3 faalt natuurlijk op 37. Dxc8+ Kh7

en nu zag ik het sterke 38. Dxg4+ met winst voor wit. U ziet vast wat ik miste in mijn berekeningen. Uiteindelijk koos ik in het eerste diagram voor 34…Db7 en hoewel ik nog steeds een aantal kansen miste eindigde de partij uiteindelijk in eeuwig schaak. Het thuisfront informeerde me kort na de partij dat mijn tegenstander in de slotstelling mat kon zetten in vijf zetten, maar hoewel ik bijna een hartverzakking kreeg, bleek dat toch weer een transmissiefoutje. Na de partij, op weg naar de analysezaal, liet mijn tegenstander zijn auto zien, een rode. Gewonnen in een loterij. Hij voegde eraan toe dat hij een maand later opnieuw een auto won in dezelfde loterij, ditmaal een witte. Ik wilde nog zeggen dat daar een luchtje aan zat, maar ik hield die woorden wijselijk voor me.

Helmut was traditiegetrouw als laatste bezig. Naast de vele mooie zetten, zal de partij mij vooral bijblijven, omdat beide spelers nog de lange notatie hanteren. Toen ik Helmut ’s avonds vertelde dat je dat niet meer veel ziet, keek hij me aan alsof ik van een andere planeet kwam:

Cardon – Sukovic

60. Kf5 1-0

Zo eindigden we op plaats 23 en werden we net niet – LSG had net wat meer scheidingspunten – het beste Nederlandse team. De prijsuitreiking was een hele belevenis met twee hoogtepunten: de podiumceremonie met Tom en het optreden van de volksdansgroep uit Ulcinj

We eindigen met de rapportcijfers

1. Koen Leenhouts 2 uit 7 Rapportcijfer 5

Het viel niet mee en het zat niet mee. In ronde 1 en 6 verloor ik onnodig en 3 uit 7 zou misschien een betere weergave zijn geweest van mijn spel. Aan de andere kant gaat het er in het schaken natuurlijk om om kansen te benutten, zodat we ons moeten houden aan de feiten waarbij een streng oordeel op zijn plaats is.

2. Helmut Cardon 2,5 uit 7 Rapportcijfer 5

Helmut speelde voor het eerst in 25 jaar weer een toernooi. Dat het schaken inmiddels veranderd is, realiseerde hij zich toen we hem uitlachten na de vraag: ‘Spreken we nog af wie welke boeken meeneemt?’ De inzet was er, de goede zetten ook, maar het tijdmanagement en de openingskennis was af en toe roestig. Desalniettemin zijn we ervan overtuigd dat een wereldtitel bij de senioren snel zal volgen.

3. Rein Verstraeten 2,5 uit 7 Rapportcijfer 5

Rein was nog iets strenger voor zichzelf dan ik hier ben en dat zegt veel over hem. Aan gretigheid geen gebrek en de IM-titel zal ongetwijfeld heel snel volgen. Verrassend genoeg liepen Reins openingen dit toernooi minder goed, terwijl ik in de voorbereiding en analyse zo onder de indruk was van hoeveel hij weet van heel veel verschillende openingen. Zijn ervaren tegenstanders waren dit toernooi vaak net iets geslepener en iets slimmer.

4. Thibaut Maenhout 4 uit 7 Rapportcijfer 7

Thibaut liet zien dat hij sterker is dan zijn rating. Het is voor mij een raadsel waarom een stevige notering boven de 2400 voorlopig uitblijft. Thibaut kent zijn openingen goed en speelt zelden vreemde zetten. Stellingen met een beetje positioneel venijn waarbij je soms out of the box moet denken, kunnen nog beter gespeeld worden.

5. Glen De Schampheleire 4,5 uit 7 Rapportcijfer 7

Glen is een wandelende encyclopedie die de ene klassieker na de andere kan oplepelen. Aan kennis dus geen gebrek en dit liet hij zien in het begin van het toernooi, waarin ook sterke grootmeesters niet veilig waren voor de gezonde, goede zetten. Op het einde van het toernooi volgden twee mindere partijen waarin duidelijk werd dat Glen nog wat moet werken aan meer dynamische stellingen.

6. Tom Piceu 6,5 uit 7 Rapportcijfer 8,5

Tom speelde zijn beste toernooi sinds lange tijd en dan vooral de eerste vijf partijen. Goede zetten, snel spelen en nauwkeurig rekenen kenmerkten deze partijen. In de laatste twee partijen, tegen twee duidelijk lager gerate tegenstanders, leek het erop dat onderschatting – bewust of onbewust – een woordje mee kwam spreken of misschien was het de zware combinatie van werken en schaken. In ieder geval waren die partijen van mindere kwaliteit, maar gelukkig was dat geen beletsel om een bronzen medaille te veroveren.

Deze rapportcijfers gaan slechts over de schaakprestaties van de teamspelers. Buiten het schaken was het een toernooi waar we met volle teugen van genoten. Glen vatte het treffend samen in de lange, moeilijke busreis op de terugweg naar de luchthaven van Podgorica: ‘Het was een fijn toernooi met prettig gezelschap en we zijn zo toch eens buiten geweest’.

Zo, dit was mijn laatste verslag uit deze serie. Het ene verslag was wat beter dan het andere, maar het was voor mij in ieder geval een plezier om onze belevenissen met u te delen. Wellicht tot een volgende editie!

Het begon al bij Rein die zich al de gehele dag niet zo goed voelde. Dat was duidelijk af te zien aan zijn partij, want hij speelde niet als de energieke Rein zoals we hem kennen.

Verstraeten – Diermair

In deze stelling is er nog weinig aan de hand, maar zwart heeft wel enkele positionele troeven. De pion op a4 houdt de witte damevleugelpionnen in zijn greep en het loperpaar kan op termijn gaan tellen. Hierdoor lichtelijk in paniek probeerde onze benjamin ijzer met handen te breken 19. Tc4? c5! 20. f4?? Dd6 0-1

Aan het eerste bord is het afzien voor mij. Ook nu trof ik een tegenstander van formaat met een rating van 2655, maar aanvankelijk leek er geen vuiltje aan de lucht. De remise was op meerdere manieren te bewerkstelligen, maar ik begon te denken, te dubben en te dwalen:

Leenhouts – Abasov

Zwarts laatste zet was 34…h5 en nu begon ik spoken te zien. Ik vreesde 35. h5 g4 waarna de koning dreigt om via f6 en g5 de h-pion op te halen. Met 36. Ta8 haal ik echter elk klein beetje gif uit de stelling waarna de vredespijp snel gerookt kan worden. Ik koos voor het onhandige 35. Kf3?, maar na 35…Ke5! zijn de kaarten al anders geschud. Het schijnt overigens zo te zijn dat er meer verschillende manieren zijn om kaarten te schudden dan dat er atomen zijn in het heelal, maar dat terzijde. Er volgde 36. hxg5 hxg5 37. g4 fxg4+ 38. Kxg4 Tb2 39. f3 Tg2+  40. Kh5? De vermaledijde veertigste, uitgevoerd met nog enkele seconden op de klok. 40. Kh3 was misschien nog net remise, maar ik had een mooie pointe gemist. 40… Tg4 41. e4 Txf3 42. Txd5+ Kxe4 43. Td4+

Toen ik 40. Kh5! nog snel kon uitvoeren, had ik deze stelling voor ogen, maar ondertussen was het me begonnen dagen dat het einde nabij is na 43…Kf5! De pion nemen is taboe, vanwege mat en het eindspel met de vrije zwarte c-pion wint eenvoudig. Jammer.

Nu wist Helmut ook hoe laat het was, want zijn resultaten en die van mij zijn identiek. Na de vorige ronde was ons boegbeeld uitgekozen voor een random check in de anti-cheatingruimte. Helmut beschreef dat hij naar deze ruimte werd begeleid door een donkere gang, gevolgd door een andere donkere gang om ten slotte een donkere ruimte te betreden. Toen het licht aanging, zag onze man enkel een tweepersoonsbed met twee handdoeken erop. Bijzonder. Aanvankelijk zag het er overigens niet naar uit dat Helmut de 20 zetten ging halen, maar met veel kunst- en vliegwerk bleef hij in de partij

Schreiner – Cardon

De zwarte stelling ziet er gammel uit en ik was onder de indruk van het spel van de Oostenrijker. 11. Lc6+ Ld7 12. Lxd7+ Dxd7 13. Lxf6

Wit heeft net op f6 gepakt en de loper terugslaan lijkt een automatische zet. Toch is 13…Dc6! sterker. De loper op f6 loopt niet weg en op c6 houdt zwart mooi controle over veld e4. Na de partij discussieerden we erover of het voor ons te doen was om Dc6 te vinden en we kwamen tot de conclusie dat echt sterke spelers op dit moment meer tijd uit zouden trekken om de geheimen van de stelling te doorgronden. Helmut speelde dus 13…gxf6 en na 14. Pe4! is het eigenlijk verbazingwekkend dat wit niet direct wint. In de partij gebeurde nog veel, maar na lange strijd moesten we ook hier het onderspit delven.

Thibaut had een moeilijke partij. Tegenstander Danin, vroeger ook nog wel actief in Nederland, kwam uit de opening met een klein voordeeltje en dat behield hij bijna de hele partij. Bijna, want er was een kans op een remise

Danin – Maenhout

De zwartveldige loper kan niet goed verdedigd worden en dus was het hier het moment om de bisschop te blijven achtervolgen met 58…Tb1! 59. La5 Tb5! enzovoort. Na 58… Kf7? 59. Le6+ Ke7 60. Kf5! stortte de zwarte stelling in.

Glen had bij winst een redelijke kans op een GM-norm. Het begin zag er veelbelovend uit

De Schampheleire – Sebenik

Wat opvalt, is dat zwart een gat heeft op d6. Dat gat bezetten met 14. Td6 had een prettig voordeeltje opgeleverd na bijvoorbeeld 14…De7 15. Tad1 Pc5 16. Pg5 Kg7 17. Db2. Glen koos voor 14. Pg5 en na 14…De7 15. Pa4?! Pc5 gleed de partij langzaam uit zijn handen.

0-5 op de eerste vijf borden, maar gelukkig is bord 6 gegarandeerd een vol punt, zeker nu Tom een ratingoverwicht had van ongeveer 300 punten. Of niet?

Pacher – Piceu

De zwarte stelling ziet er verschrikkelijk uit en tot overmaat van ramp is het ook nog wit die een zetje mag doen. Pacher ging voor de schoonheidsprijs met 24. Lh7+ een goede zet en een mooie zet, maar een zwaar stuk op de h-lijn zetten was wellicht eenvoudier. 24…Kxh7 25. Dh5+ Kg8 26. Th3 f6 27 Pf5 Dc5 28. Tg3 Pf7 29.Pd5 29. Dg6 wint eenvoudig, zwart heeft niets beters dan zijn dame te geven met 29…Dxf5, waarna een puinhoop resteert. 29…Lxd5 30. Txg7+ Lxg7 31. Dg6

Hier wachtte Pacher tot Tom zou opgeven, maar werkelijkheid staat wit verloren! Tom speelde 31…La2+ , maar als hij iets langer gekeken had, had hij zeker 31…Dxc2+ 32. Kxc2 Lxe4+ 33. Kb3 Lxf5 met winst gezien. Wit had al te veel materiaal geofferd. In de partij stond zwart een heel klein beetje beter na 32. Kxa2 Dxf5 33. exf5, maar na veel avonturen eindigde de partij uiteindelijk in remise.

Na de zware nederlaag gingen de gesprekken tijdens het eten niet langer over welke illustere tegenstanders we nog konden treffen en met welke vervaarlijke openingsideeën we hen zouden bestrijden, maar het gespreksonderwerp werd verlegd naar de opkomst van de N-VA, het federalisme en het confederalisme, het pact van Marrakech en het wel of niet bestaan van een Vlaamse en Waalse cultuur. U ziet al hoe de stemming was.

Vandaag knallen we nog één keer tegen de lokale favorieten van Buducnost. Tom heeft nog kans op een bordmedaille, maar goud lijkt niet meer realistisch. Voor de rest gaat het erom het toernooi goed af te sluiten en als team hopen we op een notering bij de eerste 20. Om dit doel te realiseren hebben we vanochtend, zoals elke ochtend, een mooie eindspelstudie opgelost.

A. Wotawa, 1960

Wit aan zet wint. Lukt u, wat ons lukte?