Al in 1968 won Karpov op 17-jarige leeftijd een jeugdtoernooi in Groningen. Hij vertelde dat hij op station Amersfoort moest overstappen, maar niet wist welke trein naar Groningen ging. Na enig vragen kwam alles goed.
Karpov heeft sinds de jaren 60 talloze malen in Nederland gespeeld: IBM toernooi, Interpolis, Hoogovens, VSB vierkamp en noem maar op. Echt niet te tellen.
In februari 2020 speelde hij nog mee in de Noteboom vierkamp in Leiden met Timman, Hübner en Pedrag Nikolic.
Het voelt vreemd om te beseffen dat hij waarschijnlijk nooit meer naar Nederland zal komen. Hoe zal zijn oude rivaal Jan Timman zich voelen in deze situatie?

“Kijk, daar loopt grootmeester Kupreichik!” hoorde ik Bernard Bannink enthousiast zeggen. Ik keek in de richting die Bernard met zijn ogen aanwees en vroeg mij af wie Kupreichik was. Later die dag zag ik, in de speelzaal van het Oberwart Open 2001, Kupreichik opnieuw. Een kleine gedrongen man die een overhemd aan had waarop een grote zwarte inktvlek zichtbaar was. Zijn vulpen lekte. In Oberwart zat er na afloop van het toernooi voor hem niet meer in dan een klein prijsje. Ik betwijfel of het genoeg was voor een nieuw overhemd. Een jaar later zou hij in Moskou de B-groep van het Aeroflot Open 2002 winnen. De geldprijs die daaraan verbonden was bedroeg tienduizend dollar. Dat was meer dan genoeg geld om in Minsk in Wit-Rusland, de stad waar hij vandaan kwam, enkele fraaie moderne overhemden van te kunnen kopen.

Thuis in Zoetermeer zag ik dat Viktor Davidovich Kupreichik in The Oxford Companion to Chess (1992) van David Hooper en Kenneth Whyld genoemd wordt. Dat is een prestatie op zich. Hij werd beschouwd als een groot talent en nam acht keer aan het kampioenschap van de USSR deel. Iets dat slechts weinigen hem tot nu toe nadeden. Zijn resultaten waren echter wisselvallig. Dat overkomt talenten met een extreem aanvallende stijl wel vaker. Een van de weinigen die erin slaagde dit lot te ontlopen was Michael Tal en laat het nu tegen Tal zijn dat Kupreichik in Sotsji in 1970 zijn bekendste aanvalspartij speelde.

Klik hier om de hele column te lezen!

Het boekje is uitgegeven onder auspiciën van het Multatuli-genootschap, een jubileumnummer uit 1970, des schrijvers honderdvijftigste verjaardag. Het is een merkwaardig boekje geworden. Ergens in mijn achterhoofd gaat een belletje: had Donner niet ooit iets over dit boekske geschreven? En jawel, in “de Koning”, uitgave 1988, blz. 114, staat een “recensie” van Donner. Hoewel, “recensie” … nee, een recensie. Het gal druipt weliswaar van deze recensie af, maar het klopt gewoon: Prins schrijft inderdaad houterig, drukt zich inderdaad nogal eens stoethaspelig uit, geeft zich inderdaad over aan psychologie van de koude grond. Onder vier ogen wil ik u wel verklappen dat de auteur via dit boekwerkje op mij overkomt als een bombastische kwast – niet verder vertellen hè.

Multatuli was een enthousiast correspondentieschaker die, toen hij in Wiesbaden woonde, met enkele vooraanstaande Nederlandse schakers partijen gewisseld heeft; het niveau varieert. Een van de tegenstanders was Antonius van der Linde (1833-1897), schaakhistoricus, bibliothecaris, redacteur van een schaaktijdschrift en wat al niet meer, iemand van statuur in de toenmalige vaderlandse schaakwereld. Het quasi-lollige, tenenkrommende gebabbel in diens brieven aan Multatuli kwam voor mij daarom ietwat onverwacht. Multatuli’s omgang met deze relatief belangrijke schakers had overigens tot gevolg dat enkele van zijn betere prestaties gepubliceerd werden. Die kwamen langs deze weg zelfs terecht in de uitgave van Bilguers “Handbuch des Schachspiels”, editie 1916. “Het kon minder” zouden ze in Groningen zeggen.
————————————–
Maar nu een streep onder Multatuli, op naar mijn eigenlijke onderwerp. Voordat Prins aan het eigenlijke werk begint stelt hij een heel goede vraag. Waarom zouden we ons interesseren voor de schaakkunst van een persoon die helemaal niet bekend is door zijn of haar schaakkunst maar door iets gans anders? Prins schrijft er enkele gewichtige bladzijden over vol. Een groot rookgordijn, want hij geeft uiteindelijk domweg geen antwoord op zijn eigen vraag. Ik vrees dat het eerlijke antwoord een weinig banaal is. Aan de schaakkunsten van de Multatuli’s, Napoleons & van deze wereld actief aandacht schenken is fundamenteel hetzelfde als op internet zoeken naar amateuristische pomp- en hijgfilmpjes van beroemdheden: het is je reinste voyeurisme. En niet toevallig is het ook nog eens zelden opwindend (A propos, hoe spannend vond u de hartige monddouche van La Paay indertijd?).

Daar komt nog wat bij: de kans op vervalsing, op fakepartijen. Hier een paar van die dubieuze gevalletjes, elk met videopresentatie op internet te vinden. Er bestaat een partij die tussen Napoleon en een zekere Mme. de Remusat gespeeld zou zijn, Malmaison 20/3/1804 (de datum is ontleend aan het boekje “Wij schaken” van Haije Kramer). Het miniatuurtje is best amusant, maar m.i. wel een “oorverdovend” geval van compositie. Dit wordt zelfs heel waarschijnlijk als je leest wat Madame in haar memoires voor die bewuste dag over de schaakkunsten van de Corsicaan schrijft. In een Engelse vertaling: “…He went on for some time jesting with his wife with more freedom than delicacy, and then challenged me to a game of chess. He did not play well, and never would observe the correct moves. I allowed him to do as he liked; every one in the room kept silence…” (gutenberg.org/files/49175/49175-h/49175-h.htm#Page_192). Dan is er nog een partij die misschien inderdaad door Napoleon is gespeeld in 1809 in Schönbrunn. Dat was dan tegen de Turk, de indertijd beroemde schaakautomaat met de schaker Allgaier verstopt in zijn binnenste. Die partij zou je ontluisterend kunnen noemen, al helemaal als Napoleons bevallige partij met Mme. de Remusat echt zou zijn geweest. En als klap op de vuurpijl is er nog een derde prestatie van Napoleon, een partij op St. Helena gespeeld tegen generaal Bertrand, een jaar voor zijn dood. Ach, kijkt uzelf of u het wenst te geloven. In principe blijft het allemaal giswerk. De uiterst gedegen schaakhistoricus Edward Winter geeft een uitgebreid overzicht van bronnenmateriaal, maar ook hij komt niet met een definitief antwoord. (chesshistory.com/winter/extra/napoleon.html)

Nog een laatste dubieuze geval, vooruit. “Ik wil u wel bekennen, moeite te hebben gedaan om de notatie te bemachtigen van een partij Einstein – Oppenheimer en de onwaarschijnlijke zetten daarvan zonder wrok als, zeg, bijdrage tot de geschiedenis van de natuurwetenschappen in herinnering te hebben gehouden.” U raadt het al, dit volstrekt idiote pareltje komt uit het boekje van Lodewijk Prins. Hoezo “zonder wrok”? Hoezo “bijdrage tot de geschiedenis van de natuurwetenschappen”?

Maar ook: hoezo “onwaarschijnlijke zetten”? De zetten in de betreffende partij zijn niet onwaarschijnlijk, maar gewoon een uiting van het schaakniveau van de heren. Oppenheimer gaat opzichtig in de fout en wordt er dan kansloos afgetikt; Einstein hoeft ditmaal niets geniaals te bedenken. Ook van dit partijtje is allerminst zeker dat hij werkelijk tussen de heren is verspeeld. Ik kon de verleiding uiteraard niet weerstaan om de partij te bekijken van twee intellectuele kanonnen die zich vermaken met iets waarop hun reputatie – gelukkig – niet gebaseerd is. Schakersvoyeurisme van mijn kant, kinderlijk vermaak om je schouders over op te halen.

Voor de schaakclub zitten wij nog te dubben over de wijze van vergaderen. Wat gaan wij doen: de komende bestuursvergadering via Skype houden of met zijn vijven een ruime vergaderzaal opzoeken, zodat de 150 cm onderlinge afstand aangehouden kan worden? Wij zijn voor een ledenvergadering volledig afhankelijk van de faciliteiten van de horeca én de directieven met betrekking tot de onderlinge afstand. Want ik kan mij niet voorstellen dat wij het programma Teams laten installeren op de pc’s van alle leden. De gemeente had daarvoor professionals ingehuurd en dan was het nog een pittige klus. Voordat mijn account het naar behoren deed, was er al ruim twee uur verstreken. En dan praat ik nog niet eens over het werk aan de faciliteiten op het centrale punt. Voorts zijn er ook nog leden zonder pc, die niet uitgesloten mogen worden van de besluitvorming. Uitstellen dan maar en wij zullen het voorlopig moeten doen met ledenraadplegingen via de e-mail.

De grote vraag is natuurlijk ‘kan er vanaf september weer in competitieverband geschaakt worden’? Zowel intern als extern. Naar mijn mening is dat uitgesloten zolang de 150 cm onderlinge afstand regel geldt. Maar wat dan? De meeste mensen zullen het niet erg vinden als de competities later beginnen. Maar er zullen zeker schakers zijn die geen zin hebben in contributie betalen als er geen uitzicht is op een tegenprestatie. Als er niets verandert, dienen de clubs op de peildatum de KNSB bijdrage over te maken. Het incasso-risico van dat bedrag ligt altijd al bij de clubs, dat is niets bijzonders. Bij wanbetaling is de club het haasje voor het bedrag van de bondsafdracht. Als er echter een te lange tijd geen tegenprestatie geleverd kan worden, dan wordt het spannend. Wat gaan de schakers doen die het geen fluit kan schelen dat zij ook KNSB lid zijn. Die Schaakmagazine niet uit het plastic halen en niet aan activiteiten buiten de eigen club deelnemen. Mensen van wie het pensioen zeer zeker gekort gaat worden of die minder zijn gaan verdienen? Gaan zij tijdig hun lidmaatschap opzeggen of gaan zij dat na de KNSB-peildatum doen? Of vinden zij het prima om KNSB-donateur te zijn, met de club als tussenpersoon en risicodrager? De onderlinge competitie is het probleem niet. Geen competitie betekent geen zaalhuur, dus geen kosten. De contributie kan, tijdelijk, aanzienlijk verlaagd worden, maar de KNSB-afdracht blijft op hetzelfde niveau. Tegenover dat aandeel van de contributie staat voor een aantal schakers voorlopig weinig tot niets.

Op Cuba is de PCC, Partido Comunista de Cuba, de enige legale politieke partij want alleen met het socialisme en communisme kan de mens zijn complete waardigheid bereiken. De PCC staat onder leiding van generaal en held van de republiek Raúl Castro (1931-heden), de jongere broer van de grote leider van de Cubaanse revolutie Fidel Castro (1926-2016). Voor wie zich op de hoogte wil stellen van het leven op Cuba is Granma, het officiële orgaan van de PCC, een prima startpunt. Voor kritische geluiden verwijs ik naar Yoani Sánchez (klik op English edition). Zij woont en werkt in Havana en streeft een pluralistisch Cuba na. Dat dit streven haaks staat op dat van de PCC lijkt mij een overbodige opmerking.

De vier beste schakers uit de geschiedenis van Cuba zijn volgens Granma oud-wereldkampioen José Raúl Capablanca (1988-1942), Leinier Domínguez (1983; ELO 2758; #14 wereld), Lázaro Bruzón (1982; ELO 2644; # 112 wereld) en Guillermo García (1953-1990).

Lees verder…

Het geheel is te volgen op magnuscarlsen.com, elke dag klokke vier. Het geheel wordt becommentarieerd door enkele vaste commentatoren als Svidler, Gustafsson, Trent en er zijn ook gasten die hun licht laten schijnen over wat er op de borden gebeurt. Wat mij steeds weer opvalt is dat de Rus Peter Svidler zo goed Engels spreekt en soms woorden gebruikt die ik toch echt moet opzoeken in mijn woordenboek. Heeft hij soms Engels gestudeerd? Het mag dan zo zijn dat het Engels sinds de tweede Wereldoorlog de “lingua franca” is die door iedereen min of meer gesproken moet kunnen worden, maar dat wil niet zeggen dat iedereen daar even goed in slaagt. Svidler duidelijk wel.

Er is me bij het commentaar ook wat minder leuks opgevallen. Svidler en medecommentator Jan Gustafsson proberen zoveel mogelijk zakelijk commentaar te geven, maar de andere reguliere medecommentator, Lawrence Trent, kan klaarblijkelijk de verleiding niet weerstaan om te gaan “geiten”. Zeker bij partijen waarbij de gebeurtenissen snel op elkaar volgen is dat ronduit hinderlijk. Ik wil graag kort en krachtig geïnformeerd worden over wat er op de borden nu eigenlijk gebeurt en dan helpt het niet dat Trent gebbetjes zit te maken die vooral op “inside information” berusten en dus voor outsiders zinloos zijn. Het op de hak nemen van Peter Svidler is misschien een keer leuk, maar dan moet het kappen. De vaste gastcommentator “Sasha” Grisjtsjoek geeft commentaar met een droog soort humor. Ook humor, maar zonder te “geiten”. Zo kan het dus ook.

Er is nog ander klein leed: het presteren van Anish Giri tot nu (26/4) toe: Neêrlands hoop in bange dagen doet het niet lekker. De commentatoren beweren bij hoog en bij laag dat hij alles weet van de openingen en dat hij een verdomd sterk schaker is, maar het komt er niet uit. Volgens mij – al ben ik dan maar een heikneuter – ook niet voor het eerst. Rekening houdend met de serieuze mogelijkheid dat zij niet onhoffelijk willen zijn voor de camera: wat zouden zij nu echt van hem denken? Enfin, we gaan zien hoe hij het verder doet. Zet ‘m op, kaaskop!
Naschrift: enkele uren nadat ik dit stukje ingeleverd had, gaf Giri de magnifieke Magnus zijn vet. Wauw!

In een normale ‘werk’-week bezoek ik af en toe de schaaksite en de NOSBO-site, maar in deze corona-periode ben ik begonnen met het online herbeleven van matches om het wereldkampioenschap en kandidatenmatches. Hoewel de stem van de commentator op den duur irriteert, geniet ik online meer van de partijen dan wanneer ik vanuit een boek de partijen naspeel. Tal, Fischer, Larsen en Bronstein, in die periode zit ik en dan heb ik meteen mijn idolen uit die tijd genoemd.

Om er voor te zorgen dat ik niet vele uren achter elkaar achter het scherm zit (slecht voor de ogen, de nek en de rug), start ik ongeveer een uur voor etenstijd. ‘Als je nu niet komt, begin ik alleen’, is dan te vergelijken met het laatste fluitsignaal van de scheidsrechter waarmede de partij ten einde is. Vooraf heb ik dan wel mijn huishoudelijke verplichtingen vervuld zoals aardappelen schillen, uien pellen en groenten wassen. Daarna is de keuken het domein van de kok en mag (moet) ik weg. Daarbij ben ik dan nog niet uit beeld, want de computerkamer en de keuken grenzen aan elkaar en er zit een raam in de tussenmuur. En korte klop op het venster, is voor mij het teken dat ik verwacht wordt voor het tussendoor afwassen van het keukengerei.

De nieuwe computer is geïnstalleerd (anders kon ik deze column niet maken en verzenden), maar aan de hervatting van de herbeleving van wk-cycli ben ik nog niet toegekomen. Dat heeft te maken met een bezigheid die in deze corona-tijd door veel mensen gedaan wordt: opruimen. Voor het laatst had ik dat in 1999 gedaan. Het verlaten van het ouderlijk huis van de jongste twee kinderen gaf tussendoor weer lucht, maar het liep toch langzaam weer vol. Toen er voor de kleinzoon een logeerkamer ingericht moest worden en speelgoed voor 0-4 jarigen moest worden aangeschaft ging het zelfs hard. Wij zijn met het opruimen van de zolder begonnen en zijn daar nog maar halverwege.

Toen ik de serie dozen met schaaktijdschriften (teruggaande tot 1958) terug wilde zetten, vroeg mijn vrouw zich af waarom ik ze niet in de papiercontainer kiepte. ‘Je kijkt er toch nooit meer in’. Dat klopt. Ik zal er nooit meer inkijken. En toch kan ik ze niet wegdoen, het gaat gewoon niet. Wij spraken af dat ik duidelijk op de dozen zou schrijven wat er in zat. Dan kunnen onze kinderen, die weinig hebben met de schaaksport, te zijner tijd de dozen zonder omhaal naar de oud-papiercontainer brengen.

Gokken op Giri en Grischuk

Driemaal is scheepsrecht wil het gezegde. Dus nadat ik mijn weddenschappen in 2016, Anish Giri won het kandidatentoernooi niet, en 2018, toen won Alexander Grischuk niet, van Carlos Saavedra verloren had, ging ik er vanuit dat Giri of Grischuk het kandidatentoernooi van 2020 zou gaan winnen en nam hen op in mijn team. Carlos koos op zijn beurt zonder te aarzelen voor Fabiano Caruana en Ding Liren en voegde Ian Nepomniachtchi, a.k.a. Nepo, en Maxime VachierLagrave, a.k.a. MVL, de vervanger van Teimour Radjabov, aan zijn team toe. Wang Hao en Kirill Alekseenko completeerden mijn team. De inzet is deze keer een pique macho, zie de foto.

Hoe lagen vooraf onze kansen? In de Volkskrant las ik dat het Duitse tijdschrift Schach 64 experts om hun mening gevraagd had en dat er 35 van hen op Caruana en 17 op Ding gestemd hadden. Grischuk en Nepo kregen ieder 4 stemmen en Giri slechts een. In NRC Handelsblad vermeldde Hans Ree dat veel koffiedikkijkers vinden dat bij Giri het heilige vuur ontbreekt maar Hans duimde voor hem en Grischuk, de oudste deelnemer. Hoe keek Giri in After Magnus (2015) zelf tegen de toekomst aan? In zijn boekje staan de namen van tien mogelijke opvolgers van Magnus Carlsen waaronder die van Ding, Caruana, MVL en Grischuk. Giri’s eigen naam ontbrak tussen deze tien kandidaten maar hij ziet zichzelf wel degelijk als potentiële opvolger van Carlsen.

Mijn eigen redenering was deze keer simpel. Als we Alekseenko buiten beschouwing laten is het grootste ratingverschil 2842-2762 = 80 hetgeen neerkomt op kansen van 0.6 tegen 0.4. Wij weten dat schaken een kansspel is en deze kansen houden in dat iedereen van iedereen kan winnen. Mijns inziens kon elke deelnemer, zelfs de nog jonge Alekseenko als Caïssa hem goedgezind is, de volgende uitdager van Carlsen worden. Fabiano Caruana bleek in NiC Magazine 2020/2 deze mening ook toegedaan te zijn. Hij onderbouwde zijn mening door te verwijzen naar het vorige kandidatentoernooi toen het winnen ervan voor hem kantje boord was.

In Jekaterinenburg werd op 26 maart 2020 het kandidatentoernooi na zeven ronden vanwege de coronapandemie tot een later datum uitgesteld, zie voor de tussenstand de tabel. We zien dat MVL en Nepo een punt voorliggen op vier achtervolgers en twee punten op twee achterblijvers. Veel is dus nog mogelijk. Duidelijk is dat MVL en Nepo de twee schakers zijn die achterhaald moeten worden. Dit uiteraard bij voorkeur door mijn favorieten Giri en Grischuk.

Zie PDF-bestand: Klik hier.

Wie schaker is en de titel van dit stukje leest, denkt vermoedelijk aan het piepend en knarsend tot stilstand komen van het (schaak)leven in Nederland en de rest van de wereld, de gedwongen rust. Ikzelf had tot voor kort nog nooit van corona-virussen gehoord. De corona was voor mij gewoon het buitenste deel van de zonneatmosfeer waar het altijd lekker warm is (10⁶ Kelvin en meer) en juist helemaal niet rustig. De corona kun je met het blote oog zien bij een totale zonsverduistering, zoals die schitterende van 11 augustus 1999 die ik vanuit mijn Delftse werkplek van dat moment kon bewonderen. Tijdens het kijken even geen bespiegelingen aangaande de kolkende plasmafysische processen die daar voor prachtige magnetische structuren zorgen, maar genieten van de schoonheid en de stilte. Alle mensen hielden hun waffel en de vogels ook. Stilte.

Stilte ook nu, maar dan net iets anders. Stilte eveneens in de sportwereld. Slechts in Jekaterinenburg leek men dapper stand te houden tegen de beperkingen die het virus dicteert, het enige grote sportevenement dat nog doorging. Ja, het schaken kwam zelfs om die reden kort op televisie. Hiep hoi! Maar goed, de realiteit rammelde uiteindelijk toch te hard aan de ivoren torenpoorten en na de eerste zeven ronden was het voorlopig einde oefening. Dat betekent dat ik toch nog altijd zeven ronden lang het schaakcommentaar kon volgen, tijdens de partijen gegeven door de GM’s Miroshnichenko en Dubov. Daarbij kregen ze ondersteuning van de mij totaal onbekende jonge GM Daniil Yuffa, die achter de schermen monitorde wat de engines te melden hadden over de partijen en daar op gezette tijden kond van deed. Er zijn mij een aantal dingen opgevallen die ik met u delen wil.

• Tijdens het volgen van het commentaar uit Jekaterinenburg kon ik in een bewegend balkje lezen wat de toernooiorganisatie wilde meedelen. Zo las ik dat de spelers niet voor de veertigste zet remise mochten aanbieden. Huh? Kan dat zomaar geëist worden? Kennelijk wel. Het gaf een paar maal aanleiding tot onzin op het schaakbord. Spelers moesten kennelijk doorspelen in stellingen die zelfs op clubniveau als “potje” zouden worden beschouwd. Anish Giri was bij zoiets betrokken en vluggerde, evenals zijn tegenstander, de partij naar de veertigste zet. Kul in het kwadraat.
• Als een partij beëindigd was, werd er een interview gegeven. Er waren spelers die out of the blue begonnen met teksten in de trant van: “Ja ik had Kf8 kunnen spelen, maar ik dacht dat b3 dan onaangenaam kon worden. Daarom toch maar naar d8 en, ja, misschien had X nu via Dh5 sterker kunnen spelen, maar nu had ik alles onder controle… ”. Waar had de goede man het over? Geen schaakbord om iets te verduidelijken, slechts verbale diarree zonder een grein van context. Zou het echt niet tot de heren doordringen hoe verschrikkelijk autistisch dit overkomt? Uiteraard begrijp ik dat zij zo kort na de partij vol van eigen indrukken en gedachten waren, maar toch. Gristsjoek kreeg de vraag voorgeschoteld of hij tegen de stukken speelde, of tegen de persoon van vlees en bloed. Gristjsoek antwoordde dat je eerst maar eens de techniek moet beheersen om goed tegenstand te bieden en gaf eigenlijk geen antwoord op de vraag. Als dat bewust gebeurde was dat begrijpelijk. [Wie Krogius’ “Psychologie im Schach” (Sportverlag Berlin, 1986) heeft gelezen, weet overigens dat er maar een antwoord mogelijk is, hoezeer schaaklegendes als Rubinstein en Capa dat ook bagatelliseerden, zie pag.7 van het genoemde boek]. Overigens gaf Gristsjoek al bij het interview in ronde vijf of zes te kennen dat hij vond dat ze met deze vertoning moesten stoppen. Hij zat kennelijk niet comfortabel in de ivoren toren en was daar buitengewoon eerlijk over.
• Tijdens de partijen kwam meer dan eens de vraag naar voren: “Zit X nog in zijn voorbereiding of niet?” Diezelfde prangende vraag werd trouwens ook meermaals gesteld door de commentatoren bij Tata Steel. Hans Ree liet in de NRC van 28 maart de partij zien van Maxime Vachier-Lagrave met Zwart tegen Kirill Alekseenko. Ree beweerde dat “MVL” zo ongeveer de hele partij al thuis op de computer had zien langskomen en wist waar de mijnen in het mijnenveld precies zaten. Iemand als Anish liet er in de interviews al of niet bewust geen twijfel over bestaan hoe belangrijk die voorbereiding is. Dat is niet nieuw, maar hoever gaat dit? Even lekker bot: heb ik naar acht aapjes zitten kijken die hun computerzetten uitbraken en weten hoe ze elke afwijking moeten beantwoorden? Het zal wel niet, maar als ik Hans Ree beluister, lijkt het daar soms wel een beetje op. Zijn we dan uiteindelijk toch tot RandomChess veroordeeld om het schaken SPEL te laten zijn? Je kunt je trouwens afvragen of beroepsschaak inderdaad nog spel is; de belangen zijn daarvoor wellicht iets te groot.

En zo zitten we nu, nadat ook het Kandidatentoernooi is gestopt, in een algehele coronale stilte. Qua sport dan. En terwijl ik deze regels invoer zingt op enkele tientallen meters afstand een vogeltje het hoogste lied.

Klik hier voor het pdf-bestand!