Inleiding

De Deens-Schotse grootmeester Jacob Aagaard staat bekend als een vooraanstaande auteur en coach. Hij heeft met zijn leerlingen op diverse niveaus succes behaald en blijft dat doen. Zijn boeken zijn wereldwijd populair en worden zowel door professionele spelers als door amateurs gebruikt.

In deze recensie bespreek ik Aagaards boek Conceptual Rook Endgames van uitgeverij Quality Chess. Samen met het boek Theoretical Rook Endgames van Sam Shankland vormt het boek een tweeluik binnen de serie Grandmaster Knowledge, waarin alle elementen van toreneindspelen behandeld worden. De recensie van dit eerste deel is hier te vinden: https://schaaksite.nl/2023/12/15/recensie-theoretical-rook-endgames/

Aanpak

Er is al zo veel literatuur over toreneindspelen. Wat kan dit boek toevoegen? De Duitse grootmeester Karsten Müller, auteur van de klassieker Fundamental Chess Endings (Gambit, 2001), beargumenteert in het voorwoord dat Conceptual Rook Endgames zowel concreet rekenwerk als schematisch denken omvat en dat Aagaard kleurrijke praktijkvoorbeelden toepast, die zijn leerthema’s ondersteunen.

Aagaard zelf geeft aan gebruik te maken van een benadering van idee->herhaling, in plaats van stelling->idee. Het boek zou hiermee naadloos aansluiten op de tegenhanger Theoretical Rook Endgames, waarin meer nadruk wordt gelegd op de basis en kritieke uitgangsstellingen. Ten slotte geeft Aagaard nog een waarschuwing vooraf: aangezien dit boek valt onder de serie Grandmaster Knowledge-reeks, kunnen bepaalde ideeën zeer complex van aard zijn omdat ze nu eenmaal een grondige doorwerking vragen. 

Opbouw en fragment

Het boek bestaat uit 25 (!) hoofdstukken waartussen niet altijd een duidelijk verband te ontdekken valt. De hoofdstukken dragen namen als: actieve of passieve verdediging, langzaam spel, wederkerige zetdwang (mutual zugzwang) en gevonden voorwerpen.

Het laatste hoofdstuk behandelt diverse onderwerpen die te klein waren voor een eigen hoofdstuk, maar niettemin het vermelden waard zijn. Hoewel het boek doordrenkt is van de leuke voorbeelden, wil ik er uit dit hoofdstuk graag twee laten zien:

Hierbij moet wel opgemerkt worden dat de analyse in deze recensie in een pgn-bestand samengevat is, terwijl Aagaard deze in het boek in een andere volgorde behandelde: de daadwerkelijk gespeelde zetten, de juiste verdediging van zwart, de juiste winstvoering van wit. De niet-chronologische volgorde waarbij de informatie van kort naar lang en van makkelijk naar moeilijk is gedoseerd, maakt het eenvoudiger om te volgen als lezer. 

Analyse en oordeel

In tijden waarin de computer de mens al ingehaald heeft, waarom zouden we überhaupt nog een schaakboek kopen? De reden is dat de mens niet beter gaat schaken van voorgekauwde varianten; we hebben uitleg nodig. Precies om deze reden is een uitleg gebaseerd op ideeën zo essentieel om vooruitgang te boeken als schaker.

De benadering van Aagaard is niet die waarin van stelling X de winnende zettenreeks wordt voorgeschoteld en de winnende techniek teruggebracht tot een paar punten die volgens aan de lezer als vanzelfsprekend worden gepresenteerd waarmee je van nu af aan tot aan het einde der dagen in vergelijkbare stellingen de winst zou moeten kunnen vinden. Neen. 

Aagaard laat eerst zien hoe het vooral niet moet. De meest gruwelijke blunders komen voorbij; ook grootmeesters zijn niet immuun voor vermoeidheid en tijdnood, en toreneindspelen vinden nu eenmaal aan het einde van de partij plaats. 

Vervolgens vindt de analyse van de correcte winst- of remisepoging plaats. Niet altijd is een duidelijk omslagpunt aan te wijzen. De winst glipt weg; soms wordt meerdere keren achter elkaar een onnauwkeurige zet gespeeld, die weliswaar niet het halve punt of de winst weggeeft, maar om praktische redenen niet wenselijk is. Dit vereist meer inspanning bij het bestuderen van Aagaards partijvoorbeelden dan wanneer de stelling een strakke afbakening had, maar praktijkvoorbeelden zitten nu eenmaal vol oneffenheden.

Al met al slaagt Aagaard er met zijn opzet ruimschoots in om een benadering te presenteren die zowel leerzaam als realistisch is. Hoewel de bijsluiter aangeeft dat de materie wellicht ingewikkeld kan zijn voor minder ervaren spelers, is het zelfs voor deze groep instructief genoeg. Het boek is dus de moeite meer dan waard voor diverse speelsterkten.

Titel: Conceptual Rook Endgames 

Auteurs: Jacob Aagaard

Uitgeverij: Quality Chess

Pagina’s: 416

Gepubliceerd: 18 oktober 2023

Prijs: €32,99

ISBN: 9781784831950

Type: digitaal (via de app Forward Chess)

Bestelpagina op de website van de uitgever:

https://qualitychess.co.uk/products/2/451/conceptual_rook_endgames_by_jacob_aagaard/

Inkijk (pdf): 

https://qualitychess.co.uk/wp-content/uploads/2023/10/ConceptualRookEndgamesExcerpt.pdf

Over de auteurs

Steffen Nielsen is de huidige wereldkampioen in eindspelcompositie, hoewel zijn FIDE-rating van bijna 2200 bescheiden is voor de gemiddelde auteur van een schaakboek. Grootmeester Jacob Aagaard is een van de toonaangevende schrijvers en trainers op het gebied van schaken van zijn generatie. Zijn leerlingen hebben op succesvolle wijze geschaakt op alle niveaus en blijven dat doen. Zijn boeken worden over de hele wereld gebruikt, zowel door topspelers als door amateurs.

Structuur en voorbeeld

Het boek is overzichtelijk opgebouwd. In het begin zijn er enkele kortere hoofdstukken, waarin de auteurs hun leerfilosofie, selectieafwegingen en werkwijze uitleggen. Zo zijn ongeveer duizend studies in het boek opgenomen, waarvan eerst het dubbele daarvan met de computer is nageanalyseerd, wat soms tot verrassende ontdekkingen heeft geleid. Een voorbeeld is de volgende studie van de voormalig wereldkampioen Vasily Smyslov: 

De lezer hoeft zich echter geen zorgen te maken: de overige duizend opgaven zijn correct. De studie van Smyslov hebben ze toegelicht om aan te tonen dat zelfs als een studie achteraf niet blijkt te werken, die alsnog het bestuderen waard kan zijn. Het vergt immers behoorlijk wat rekenkracht om te zien waarom. Bovendien zijn het idee van pat opheffen en de slotstelling niet ondenkbaar in een daadwerkelijk gespeelde partij.

Analyse

Dit boek is een eindspelstudieboek. Allicht denkt de lezer: waarom een boek over studies? Hoe ga je beter leren schaken door puzzeltjes op te lossen in het eindspel – een fase die de partij toch niet bereikt? In een schaaktijdperk waarin openingkennis een steeds prominentere rol speelt en je niet meer over straat kunt als je niet minstens dertig zetten theorie kent, zou je bijna vergeten dat je beter wordt door je hersens uit te dagen in plaats van iets uit je hoofd te leren wat anderen al voor je hebben uitgedacht. Zoals Aagaard zegt (naar Mark Dvoretsky): de beste training is training.

Bij ‘studies’ denk je vaak aan obscure stellingen met onrealistische materiaalverhoudingen en een oplossing die in de eerste plaats ‘mooi’ moet lijken, maar die weinig praktische waarde hebben. Hoewel een esthetisch element niet uitgesloten is, hebben de auteurs vooral studies gekozen die zo ‘realistisch’ mogelijk lijken. Hierbij vallen stellingen af waarbij beide kleuren geen pionnen meer hebben of waarbij reeds vanuit het middenspel mooie en geforceerde, maar onwaarschijnlijke afwikkelingen plaatsvinden. Daarbij komt dat de auteurs ervoor hebben gekozen om relatief veel studies met toreneindspelen op te nemen omdat deze in partijen statistisch gezien vaker voorkomen.

Zodoende heeft het boek overtuigend weten aan te tonen dat het bestuderen van eindspelstudies en op een praktische manier je spel willen verbeteren elkaar niet hoeven uit te sluiten. Immers, het verbetert je gevoel in het eindspel, het potentieel van stukken op een vrijwel leeg bord, alsook je rekenvaardigheden in het geheel. En om het boek nog toegankelijker te maken, is bij iedere opgave de moeilijkheidsgraad is aangegeven, zodat spelers van alle niveaus hiervan kunnen leren. Kortom, voor ieder wat wils!

Titel: Endgame Labyrinths

Auteurs: Steffen Nielsen & Jacob Aagaard

Uitgeverij: Quality Chess

Pagina’s: 424

Gepubliceerd: 27-09-2023

Prijs: €32,99

ISBN: 978-1-78483-153-0

Type: hardcover

Bestelpagina op de website van de uitgever:

https://www.qualitychess.co.uk/products/2/443/endgame_labyrinths_hardcover_by_jacob_aagaard_and_steffen_nielsen/

Inkijk (pdf):

https://www.qualitychess.co.uk/ebooks/EndgameLabyrinthsOnlineExcerpt.pdf

In het boek Learn from Bent Larsen schetst de Roemeense grootmeester Mihail Marin, die al diverse schaakboeken bij Quality Chess op zijn naam heeft staan, een helder en grondig eerbetoon aan Larsen. Aanvankelijk was het zijn plan om één hoofdstuk over Larsen te schrijven als deel van een boek dat meerdere grootmeesters zou behandelen, maar naarmate hij zich meer in Larsen begon te verdiepen, kwam Marin tot de conclusie dat Larsen zijn eigen boek verdiende. Hoewel het volgens hem onmogelijk is om alle facetten van Larsens stijl te illustreren, zijn de gebruikte voorbeelden kenmerkend en instructief genoeg voor een helder en grondig eerbetoon.

De waardering voor Larsens creatieve speelstijl wordt ook weerspiegeld door de kleurrijke boekomslag. Het warme palet aan tinten van goud en indigo vormt een waar visueel genot en belooft een boeiende en betoverende leeservaring. Laten we wat voorbeelden langsgaan om te kijken in hoeverre dit tot uiting komt.

Voorbeelden

Ik heb een fragment gekozen waarmee het boek aftrapt omdat het zeer instructief is en meteen verleidt om verder te lezen. Ook is de analyse nog relatief beperkt, waardoor ik niet te veel achterwege hoef te laten.

Een voortreffelijk voorbeeld van hoe snel de situatie kan omslaan in een onduidelijke stelling.

Ten slotte nog een van de puzzels. De volgende stelling komt uit de partij Bobby Fischer – Bent Larsen, Santa Monica 1966. Met zijn laatste zet, Dg2-h3, wil wit een aanval via de koningsvleugel lanceren. Hoe heeft Larsen aangetoond dat dit niet werkt? De oplossing vind je onderaan de pagina.

De auteur Mihail Marin.

Analyse

Het boek is geen bibliografie en een korte levensbeschrijving van Larsen is slechts als appendix bijgevoegd. Hierdoor zijn  de acht hoofdstukken thematisch en niet chronologisch zijn gerangschikt, echter met uitzondering van het op een na laatste hoofdstuk, A World Title Contender’s Bibliography, dat Larsens groei als vanaf Internationaal Meester tot een gooi naar de wereldtitel behandelt.

De namen van de hoofdstukken, waaronder A Boundless Optimist en Initiative and Accuracy, zijn doorgaans echter niet heel concreet en sommige partijen zouden onder meerdere hoofdstukken ondergebracht kunnen worden. Hoewel de poging om de partijen te ordenen wat onwillekeurig aandoet, doet dit geen afbreuk aan de kracht en schoonheid van Larsens partijen. Marin werkt zijn analyses zeer gedetailleerd uit, waardoor je als lezer Larsens typerende speelstijl goed kunt doorvoelen.

Dit komt het beste in uiting in het zesde hoofdstuk, Transformations, waarin hij 70 bladzijden uittrekt voor de analyse van drie partijen. Deze partijen worden opgedeeld, bijvoorbeeld: classical opening – hypermodern middlegame – Nimzowitsch’s blockade – switching to dynamic play – attacking ideas versus dangerous passed pawn. Dergelijke opdelingen binnen de partijen zelf zijn wel krachtig omdat ze de lezer meevoeren door verschillende typen stellingen en nieuwsgierig maken naar het vervolg. 

Bent Larsen (links) op het 23e Hoogovenschaaktoernooi te Beverwijk, 1961

Ter afsluiting, het boek is geschikt voor iedereen die meer over Larsen wil weten en diepgaande analyses van creatief spel zoekt, ongeacht het niveau van de lezer. Het biedt inspirerende partijen waarin je regelmatig van speelstijl moet wisselen, wat het interessant maakt voor zowel beginners als gevorderde schakers. De onorthodoxe aanpak van Marin gaat niet ten koste van de inhoud; in dat opzicht had hij geen betere gelijkenis met Larsen kunnen treffen.

➔ Bestelpagina op website van uitgever

➔ Inkijk (pdf)

Titel: Learn from Bent Larsen

Auteur: Mihail Marin

Uitgeverij: Quality Chess

Pagina’s: 304

Gepubliceerd: 09-11-2022

Prijs: €32,99

ISBN: 978-1-78483-151-6

Type: hardcover

Oplossing van de puzzel:

Wat leren we hiervan? Maak je niet te veel illusies en blijf feitelijk. Als het niet werkt, dan werkt het niet. Blaffende stukken bijten niet; en werkt het niet, wees dan de eerste die het ziet.

In deze recensie is het de beurt aan het boek

Bhat mag dan niet aan de wereldtop meedraaien, een leuk feitje is dat hij op tienjarige leeftijd de jongste nationale meester ooit werd – een record dat ooit nog is gehouden door Bobby Fischer, maar inmiddels alweer een paar keer gebroken is. Na een vliegende start werd hij IM op zijn zestiende en GM op zijn vierentwintigste, waarna hij het schaken voor enige tijd vaarwel zei. Tegenwoordig definieert Bhat zichzelf als “schaaktoerist”, iemand die de toppartijen nog wel bijhoudt, maar zelf misschien een toernooi per jaar speelt.

Structuur

De hoofdstukken zijn chronologisch opgebouwd waarbij Bhat de belangrijke mijlpalen in zijn schaakcarrière behandelt (van nationale meester tot grootmeester), hoewel hij soms enkele belangrijke zaken samenbundelt in een apart hoofdstuk, bijvoorbeeld over de rossolimo-variant in het Siciliaans omdat die variant een belangrijke rol speelde in zijn partijen.

Binnen de hoofdstukken geeft Bhat algemene adviezen, vooral leertechnieken en boeken, die overigens allemaal keurig netjes achterin het boek zijn opgesomd. Zijn adviezen worden ondersteund met voorbeeldpartijen waarin hij zijn punt probeert duidelijk te maken, zoals het belang van een goede eindspeltechniek en het spelen van gambieten als beginnende schaker.

Fragment

Ik heb een partij gekozen uit hoofdstuk 8, Becoming an International Master, waarin Bhat zijn partijen uit een gesloten normentoernooi in 2000 behandelt. Het toernooi werd een succes voor Bhat dankzij een goede openingsvoorbereiding en de middenspelen die steeds op het bord kwamen, die hij fijn vond spelen. 

Een leerzame partij omdat enkele onnauwkeurigheden in een ogenschijnlijk gelijke stelling grote gevolgen kunnen hebben.

Oordeel

Doordat Bhats zijn gehele schaakcarrière langsgaat en daarbij ook zijn ingelaste pauzes behandelt, krijg je als lezer beter oog voor de mogelijkheden om op de lange termijn te groeien als schaker. Het anekdotische karakter kan een chaotische indruk geven, maar het laat de lezer vrij om zelf uit te zoeken welke situaties en groeimomenten van Bhat op zichzelf van toepassing kunnen zijn. Toch zou het onterecht zijn om het boek enkel als een biografie te beschouwen omdat Bhat, tevens specialist in kunstmatige intelligentie en dataverwerking, ruimschoots aandacht besteedt aan leren leren en zijn eigen ervaringen als algemene adviezen weet te formuleren.

De chronologische behandeling leidt ertoe dat de lezer zowel de beginnende als de gevorderde Bhat leert kennen. Dit zou het boek in principe geschikt moeten maken voor iedereen die vooruitgang wil boeken, ongeacht het niveau, hoewel reeds het eerste hoofdstuk de sprong naar 2200 behandelt. Bovendien, aangezien Bhat zelf pauzes heeft ingelast waarbij het schaken enige jaren stilstond, is het boek gericht voor schakers van een hoger niveau (zegge titelhouders) bij wie het schaken om wat voor reden dan ook (studententijd, werk, gezin) naar de achtergrond is verschoven, maar die op latere leeftijd de tijd en motivatie terugvinden om het spel weer op te pakken. Voor deze groep is het boek dan ook een absolute aanrader.

Bestelpagina op de website van de uitgever:

https://www.qualitychess.co.uk/products/2/436/how_i_became_a_chess_grandmaster_by_vinay_bhat/

Inkijk (pdf):

https://www.qualitychess.co.uk/ebooks/HowIbecameaChessGrandmaster-Excerpt.pdf

Titel: How I Became a Chess Grandmaster

Auteur: Vinay Bhat

Uitgeverij: Quality Chess

Pagina’s:

Gepubliceerd: 12-04-2023

Prijs: €27.99

ISBN: 978-1-78483-192-9

Type: paperback

In deze recensie bespreek ik het boek Playing the Sveshnikov van Quality Chess, dat nog geen week geleden is verschenen. De auteur is de Servische grootmeester Milos Pavlovic, die al verscheidene boeken op zijn naam heeft staan. Eerder recenseerde ik al het boek The Modern Nimzo Queen’s Gambit Declined Systems van Thinkers Publishing.

De Sveshnikov, voorheen ook bekend als de Lasker-Pelikan, is vernoemd naar de Russische grootmeester Evgeny Sveshnikov, die deze opening in de jaren zeventig populair maakte (voor meer informatie over zijn leven en bijdrage aan de schaaksport, zie: Evgeny Sveshnikov, 1950-2021). In tegenstelling tot andere varianten in het Siciliaans verjaagt zwart in de Sveshnikov meteen het witte paard van d4. In tegenstelling tot sommige varianten in de Najdorf bereidt zwart deze opstoot niet eerst voor met …a6, maar staat toe dat het witte paard naar b5 gaat, om het later weg te jagen met …a6, waarna het paard tijdelijk buitenspel staat.

Mijn eerste schaaktrainer vond de Sveshnikov een van de weinige openingen waarin zwart op winst kon spelen. Pavlovic zijn opvatting sluit hier naadloos bij aan door in het voorwoord te beweren dat de Sveshnikov de beste variant in het Siciliaans is omdat zwart meteen in het centrum uithaalt en wit daarbij niet de kans geeft om zijn ruimtevoordeel te gebruiken voor het uitbouwen van een aanval. Pavlovic is niet de eerste die bij Quality Chess over de Sveshnikov schrijft; eerder verscheen bij deze uitgeverij The Sveshnikov Reloaded van de Roemeense grootmeester Dorian Rogozenko, maar dit boek dateert van 2005 en is dus inmiddels verouderd.

Structuur

Het boek bestaat grofweg uit drie delen. Het eerste deel bestaat uit de variant na 9. Lxf6 gxf6 10. Pd5. Dit kan verder onderverdeeld worden in de varianten na 10… f5 en die na 10… Lg7. Hoewel het boek voor zwart geschreven is, krijg je als speler niet een kant-en-klaar repertoire aangeboden en moet je zelf een keuze maken hoe je verdergaat. Het tweede deel bestaat uit de meer positionele varianten na 9. Pd5. Het derde en laatste deel behandelt de zijvarianten en de momenten waarop wit eerder kan afwijken.

Milos Pavlovic

Het eerste deel beslaat 200 bladzijden, dus meer dan de helft van het boek. Volgens de database van ChessBase zijn deze varianten ongeveer 7.500 keer gespeeld terwijl de varianten in het tweede deel, dat slechts uit ongeveer 55 bladzijden bestaat, maar liefst 10.000 op het bord voorkwamen. Het lijkt wat scheef om meer nadruk te leggen op de varianten die minder vaker gespeeld worden, maar de structuren uit de varianten die vaker voorkomen zijn vrij solide en spelen gemakkelijker. Het volstaat daarbij om te weten waar de stukken naartoe moeten en wat de algemene plannen zijn. Bovendien vereisen de varianten die minder vaak gespeeld worden meer theoretische kennis in verband met tactische wendingen. Al met al kun je dus proberen om je met relatief weinig voorkennis in te laten op de Sveshnikov, hoewel het niet zonder risico is als je toch in een scherpe stelling belandt zonder deze van tevoren te hebben bestudeerd.

Voorbeelden

Een mooi voorbeeld is de volgende variant, waarin Pavlovic ingaat op de ideeën die Parimarjan Negi presenteert in zijn concurrerende boek 1.e4 vs The Sicilian II, eveneens van Quality Chess.

Een ander voorbeeld blijkt uit de zogenoemde bonus chapters waarin de vroege afwijkingen besproken worden. Op deze manier ben je als zwartspeler ook voorbereid op de obscure zijvarianten. De analyses van Pavlovic zijn hier echter soms wat kort door de bocht. Zo geeft hij de volgende stelling in een zijvariant waarin wit 3. d4, de kenmerkende zet voor het open Siciliaans, uitstelt en in plaats daarvan het zwarte paard opjaagt:

Pavlovic meldt dat het eindoordeel van Stockfish al -3.00 luidt, zonder echter uit te leggen waarom. Zwart lijkt er inderdaad prima voor te staan omdat het ruimtevoordeel riante compensatie biedt voor het witte loperpaar, maar dat is verre van zo vroeg gewonnen staan in een stelling waarin geen winnende dreiging voorhanden is. Bovendien heeft wit hiervoor twee keer achter elkaar een slechte zet gedaan. Deze variant laat dus hoogstens zien dat het snel verkeerd kan aflopen voor wit bij onnauwkeurig spel, maar vertelt niet hoe zwart moet verdergaan als wit wel de juiste voortzetting vindt. Overigens geeft Stockfish 11 nog niet eens -2.00 en levert zwarts actieve spel waarschijnlijk later wel minstens een pion op.

Oordeel

De ideeën die Pavlovic presenteert zijn doorgaans diepgaand en goed uitgewerkt, maar de analyses bevatten soms gaten. Ook ontbreekt er een nawoord of samenvatting, waardoor de keuze voor de besproken varianten willekeurig aandoet. Niettemin is dat slechts een smetje dat geen afbreuk doet aan de kracht van het boek, dat naast een repertoire ook leuke verrassingswapens aanbiedt. Door de concurrerende schaakliteratuur erbij te betrekken, weet je als zwartspeler ook met welke boeken je tegenstanders theorie bestuderen, zodat je ze een stap voor blijft in de voorbereiding. Alles bijeengenomen een leuk boek voor zowel degenen die al Sveshnikov spelen en meer erover willen weten als degenen die overwegen om de opening te gaan spelen, maar nog geen theoretische basis hebben.

➔ Bestelpagina op de website van de uitgever

➔ Inkijk (pdf)

Titel: Playing the Sveshnikov – An Active Repertoire

Auteur: Milos Pavlovic

Aantal bladzijden: 360

Uitgeverij: Quality Chess

Gepubliceerd: 2023

Prijs: € 27.95

ISBN: 978-1-78483-181-3

Type: paperback

Inleiding

Deze recensie gaat over het boek Chess Middlegame Strategies: volume 2 van Thinkers Publishing, geschreven door Ivan Sokolov. Dit boek is het tweede deel uit Sokolovs nieuwe serie over middelspel, die de natuurlijke opvolger vormt van zijn boek Winning Chess Middlegames: An essential guide to Pawn Structures (2009, New in Chess). 

Met strategieboeken voelt het soms alsof ik door de bomen het bos niet meer zie vanwege de inhoud en titels die op elkaar lijken, maar Sokolov lijkt een gat in de markt te hebben gevonden. Zijn eerste boek over strategie, Winning Chess Middlegames, was zeer instructief en bevatte veel voorbeelden over pionnenstructuren en waar de stukken aan de hand daarvan heen moeten. De vraag blijft dan – als we het meest instructieve al gezien hebben – hoe moet het vervolg eruit zien? Hoewel de nadruk in Chess Middlegame Strategies minder ligt op pionnenstructuren, legt Sokolov nog steeds haarfijn uit hoe beide kleuren zich het beste op dienen te stellen. Hij neigt hierbij steeds meer richting middenspel, waardoor het boek schommelt tussen opening en middenspel en hieraan zijn unieke structuur dankt.

Het boek bestaat uit zes hoofdstukken:

1. Sicilian strategies
2. Spanish piece sacrifice
3. The Caro-Kann doubled f-pawn
4. Benoni strategies
5. Catalan strategies
6. Knight tales

De namen lijken vrij algemeen, maar elk hoofdstuk is ook onderverdeeld in concretere onderwerpen, bijvoorbeeld Rauzer Ideas, Velimirovic Piece Sacrifice en Fortified Knight on e5 over het Siciliaans.

Inhoud

Ivan Sokolov geldt als een van de sterkste aanvalsspelers van deze generatie, wat geheel terecht is, gelet op de kleurrijke en diepzinnige voorbeelden die hij ons voorschotelt. Wie een kijkje bij hem in de keuken neemt, zal dit ook aanvoelen. Tegelijk is hij ook zo sportief om het boek met een eigen verliespartij af te sluiten.

Elk hoofdstuk begint met de auteur zijn eigen ervaringen met deze variant. Zo bekent Sokolov in hoofdstuk 3, de dubbele f-pion in de Caro-Kann (1. e4 c6 2. d4 d5 3. Pc3 dxe4 4. Pxe4 Pf6 5. Pxf6+ exf6) dat het onzinnig lijkt om vrijwillig de pionnenstructuur te verzwakken en dat dit oordeel 25 jaar hetzelfde bleef nadat hij getuige was van een snelle verliespartij van zwart. Toch bleken reuzen als Aljechin en Korchnoi deze variant ook op hun repertoire te hebben, waardoor hij zijn oordeel herzag.

Daarna volgt een opsomming met punten als ”White can aim at the position of the black king by setting up the Bd3 and Qc2 battery, in an attempt to provoke a weakness, or following Khalifman’s play” of ”Exchanging Black’s c6-pawn for White’s d4-pawn, when black pushes …c6-c5, is in general fine for Black as he gets extra counter-play options.” Dergelijke vuistregels zijn belangrijk omdat aan de hand van deze beide spelers hun plannen maken.

Vervolgens worden ze in de rest van het hoofdstuk met partijvoorbeelden geïllustreerd. De mooiste analyses zijn te vinden in het tweede hoofdstuk:

20… Pbxd5 21. exd5 Pxd5 22. b4 

Onnauwkeurig is 22. Le4 Pc3 23. Lxb7 Pxe2+ 24. Pxe2.

24… d5!? met betere kansen voor zwart.

22… Pxb4 

22… Pxe3!? 23. fxe3 Lxf3 24. gxf3 e4! met een scherpe stelling.

23. Lb3 Ld5 24. Ted1 Lc4 25. Dd2 Pd3 

26. Lh6?!
Sterk was 26. Lc2 d5 27. Lxd3 Lxd3 28. Dxd3 e4 29. De2 Lxa1 30. Txa1 exf3 31. Dxf3 omdat de zwarte koningsstelling verzwakt is.
26… d5 27. Lc2 Pc5 

28. Te1?
Noodzakelijk was 28. Lxg7 Kxg7 29. a4 en wit staat niet minder omdat niet zijn centrum in beweging kan zetten zonder belangrijke velden op te geven.
28… Lh8! 29. Tad1 Db6 30. Dg5 e4! 31. De3 Lxa2 32. Lb1 Lxb1 33. Txb1 Pa4 34. Dxb6 Pxb6 35. Le3 Pa4 36. Pd4 Pc3

De centrumpionnen zijn weliswaar geblokkeerd, maar de vrijpionnen op de damevleugel brachten de beslissing in Polgar – Spassky, Boedapest 1993. Nog een voorbeeld:

Opeens is het wit die een stuk offert!

20… Txe5

Sokolov schrijft nu ‘‘Now we get a nice strategic lecture of the central pawn chain, and its destruction!”

21. c4! Pf6 22. Lxe5 dxe5 23. c5 fxe4! 24. d6!

24. cxb6?! Lxb4 =/+

24… Pa4

Of 24… Lxd6 25. cxd6 Dxd6 met compensatie.

25. Pc4 

Aanlokkelijk lijkt 25. Txa4!? bxa4 26. Pc4, maar het is niet duidelijk hoe wit hier verder komt.

25… Pxc5!

Wat is het belangrijkste stuk? De pionnenstructuur.

26. bxc5 Txc5 

Met compensatie en uiteindelijk remise in Shirov – Carlsen, Bilbao 2010.

Conclusie

Naarmate we de bekende paden verlaten, komen er te veel vertakkingen om alle openingen te kunnen beslaan. De nadruk komt niet alleen op de populairdere openingen te liggen (Siciliaans, Spaans), maar er is ook aandacht voor specifiekere varianten, zoals in hoofdstuk drie. Er zit altijd wel een variant tussen die je zelf nooit zult spelen, maar dat risico blijft en kan met deze opzet niet anders. Dit hoeft ook helemaal geen bezwaar te zijn omdat de voorbeelden instructief blijven (misschien wel het meest) voor wie geen enkele voorkennis beschikt over een bepaalde variant. Het voordeel van Sokolovs opzet is ook dat het vrij gemakkelijk is om een vervolg te schrijven, dus wie de hele collectie heeft gespaard, zal weinig problemen meer krijgen met het vinden van het juiste plan.

Aangezien het boek meer richting middenspel dan openingen neigt, was een sectie met opgaven over de meest voorkomende strategische of tactische wendingen een welkome aanvulling geweest. Dit dwingt de lezer actiever met de inhoud om te gaan en zorgt ervoor dat de standaardstellingen meteen onthoudingen worden. Verder is het zo dat waar de inleiding van elk hoofdstuk zeer volledig is, er een samenvatting ontbreekt en elke laatste partij meteen overgaat in het volgende hoofdstuk. Nu is dit ook geen ramp als dit gecompenseerd wordt met een algemene samenvatting aan het einde van het boek, maar deze ontbreekt jammer genoeg evengoed. Het zou toch prettiger zijn geweest een algemeen oordeel of conclusie medegedeeld te krijgen.

Al met al een goed boek voor iedereen die zijn repertoire aardig op orde heeft, maar meer verdiepende kennis wil en meer wil weten over het kiezen en uitvoeren van het juiste plan.

Ivan Sokolov, Chess Middlegame Strategies: volume 2 

Aantal pagina’s: 260

ISBN: 9789492510204

Uitgever: Thinkers Publishing,

Voor andere recensies klikt u op deze link naar het overzicht van onze recensenten.