Lees hier het verslag van de eerste vijf rondes.

Die stelling na 13… De7xe4 heb ik in 1897 teruggevonden door New York Evening Post van 6 maart in chessarch.com/excavations/time.php?a=1&year=1897&month=3 aan te klikken, in die krant van een week later merkt een oplettende lezer op dat na 14.Lg5 g3+ Wit niet 15.Kg1? maar 15.Kh1! moet doen.

De verdediging 10… f3 staat op naam van chessgames.com/perl/chessplayer?pid=31753

Klik in chessbites.com/Games.aspx?d=QCZLrp na 13… Dxe4 onder de notatie Find Position aan, dan heeft Wit een fikse plusscore. (404-melding sinds 11 juli van hopelijk voorbijgaande aard)

Bij chessgames.com/perl/chess.pl?node=2800433 staat Zwart nog één in de min, de bovenste twee partijen zijn daar verkeerd gedateerd, dat moet 1903 zijn, het correspondentiethematoernooi van de Monde Illustré, zie anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=sze&datum=1903&page=162 (origineel van verdere verwijzingen naar de Wiener Schachzeitung – in vervolg afgekort WSZ – door bovenaan via jaartal en rechts bladzijde kiezen in Hauptteil gemakkelijk te achterhalen), Amsterdam is dus H.D.B. Meijer en Marseille Alexis (zie edochess.ca/players/p2546.html en aldaar afroepbaar artikel van Tim Harding) Barbier. De tournooitabel op blz. 150 in het Souvenir Supplement 1905 van het American Chess Bulletin en op blz. 364 in Twenty Years of the Rice Gambit uit 1916 noemt zonder poespas Alapin de toernooiwinnaar, zelf noemt hij zich nadrukkelijk op blz. 249 van de WSZ 1903 “Mitglied des Komitees der Régence Marseillaise” en schrijft op de vorige bladzij “Der Zug 10f4–f3 […] bietet dem Schwarzen die einzige Möglichkeit auf Gewinn zu spielen”, eert in de WSZ 1904 Dr. Bastide op blz. 92 voor 19… Txh4+ dat sterker is dan de elegantere voortzetting van Neustadtl. Nog duidelijker is Alapin in The British Chess Magazine 1904 blz. 422 “Pierce (Black) played against myself” bij een geweigerd Rice-gambiet verder afgekort RG uit dat toernooi, via chessarch.com/library/index.php terugvindbaar.

Vul in newinchess.nl/Na/ de namen Barbier en Pervago in, dat levert een partij op die ook in Yearbook 72 blz. 118 heeft gestaan en dus in werkelijkheid uit het toernooi van de Monde Illustré is, het reglement had geen bepaling dat het RG moest worden aangenomen, Wit heette niet Laurent en Zwart was de in oktober 1904 in Mantsjoerije in de oorlog tegen Japan gesneuvelde de.wikipedia.org/wiki/Stabskapitän Pavel Nikolajevitsj.

In de Utica Daily Press van 14 oktober 1905 staat in de tweede kolom van pagina 3 o.a. dat en.wikipedia.org/wiki/Isaac_Rice_(businessman) duikboten leverde aan beide partijen, maar dat die pas na afloop van de vijandelijkheden klaar waren.

amazon.com/Smert%CA%B9-Pavla-Vol-1-Russian/dp/B0080FP7UU gaat niet over de heldendood van de schaker maar over tsaar Paul I *1754 – +1801 net als archive.org/details/smertpavlai00br/page/n3/mode/2up

Hoogst merkwaardig dat in de officiële publicaties van Lipschutz 1898 books.google.nl/books?id=9k5AAAAAYAAJ&redir_esc=y blz. 8 en van Mortimer 1901 niet 13… Dxe4 maar alleen 13… g3+ staat. Trouwens de Prefatory Note van Professor Rice zelve begint met mallepraat want … c7-c5 past niet bij Ld6 maar bij Lg7, zie de door Steinitz in 1882 te Wenen verloren toernooipartij tegen Zukertort, met 9.Lxf4 onderaan de bladzij was Oskar Cordel in 1888 blijkens tabelnrs. 5 en 6 van books.google.nl/books?id=2YVznfZzMmEC&pg=PG192#v=twopage Rice voor.

Wereldkampioen Lasker komt opnieuw met 13… Dxe4, waarna Johann Berger in die dagen ten onrechte meent dat 13… g3+ nieuw en goed is. Telegram van Rice in WSZ 1904, blz. 172 t/m 174 aan de deelnemers van Monte Carlo 1904 waarschuwt tegen Berger in de Deutsche Schachzeitung 1904 blz. 95-96, waarna Berger Rice verwijt dat het zijn schuld is dat Mieses tegen Marshall 15… Tg8+ speelde in plaats van 15… Dg6+.

Alapin achtte 14.Lg5 op 13… Dxe4 de juiste “positionele” zet, alle zes partijen van Lasker met Wit van de in augustus 1903 te Brighton door Rice gesponsorde tweekamp tegen Tsjigorin hadden als vervolg 14.g3 o-o 15.Lf4. De keuze voor 10… f3 was van Lasker, wie Wit en wie Zwart zou hebben lag bij Tsjigorin die voor ieder drie keer Wit en drie keer Zwart koos, na driemaal Lasker met Wit besloten beide spelers om de kleurverdeling zo te laten. Oordeel van Bogoljubow 1926 na 14… o-o: “Zwart heeft de kwaliteit, Wit twee lopers en sterk centrum, wederzijdse kansen ongeveer gelijk.”

De WSZ 1912 blz. 217 citeert W. Therkatz: “Wir müssen nun doch gestehen, daß bei den vielen Partien dieses Gambits, in denen Weiß mit einem blauen Remisauge davonkommt, sich uns die Empfindung aufdrängt, die schwarzen Gegner unterlägen dem unbewußten Zwange, vor allem die Henne nicht totzuschlagen, die so schöne goldene Eier legt.”

Larsen in Kaissiber 2 van april-juni 1997 blz. 14: “Was taten doch die armen Meister für den Mammon! Mit Lasker an der Spitze spielten sie Rice-Gambit, in Turnieren und Wettkämpfen.” en hij herinnert eraan hoe de pas 18-jarige en.wikipedia.org/wiki/Isador_Samuel_Turover bij het naief meteen beste zwarte antwoord aangeven te horen kreeg: “Verstehst du denn gar nicht, der Professor zahlt uns! Um deinen Gegenzug zu finden, hatten wir uns vorgestellt, zwei Wochen Zeit zu nehmen.”

Ligterink met enkele jaren geleden kortweg “volkomen incorrect” mag schaaktechnisch heel wel gelijk hebben, dat doet het sociaal gebeuren tekort dat niet beperkt bleef tot de door Rice betaalde meesters. “De grootste verzonken cultuurschat van de openingstheorie” schreef Hans Ree in NRC Handelsblad van 22 oktober 1994. Als meest overtuigende recept tegen het RG staan op blz. 29 van de dikke pil The King’s Gambit uit 2013 door John Shaw met enkele zijvarianten de zetten t/m 13… Dxe4 zonder bronvermelding met het op zich terechte oordeel beter voor Zwart alsmede het advies dat in het geheugen op te slaan, op blz. 39 in de summary van het hoofdstuk dat het RG daar moet worden gelaten waar het hoort: in de 19de eeuw! Het mag waar zijn dat de uitvinding plaats had in de laatste jaren van de 19de, de bloeitijd is begin 20ste eeuw. En toch geeft de witte plusscore na 13… Dxe4 in de genoemde databanken te denken.

Mijn eerdere vermelding hier van het RG in schaaksite.nl/2022/05/02/recensie-everybodys-talking-about-the-bird/ was primair een rechtzetting wegens geknoei door anderen met bronvermeldingen, in de eerste plaats Estrin en Glazkov: Bird heeft bij mijn weten nooit enige bemoeienis met het RG gehad en kan gezien zijn overlijden in 1908 sowieso niet bij voortborduren op de zet 16… Lf5 van Ed. Lasker 1913 betrokken zijn. Mijn enige schaaktechnische opmerking ging over de daar “onzinvariant” genoemde zetten, die aan Capablanca toeschrijven was me te gortig! De partij in die bijdrage betrof een afgesproken remise uit de laatste ronde door twee gelijk eindigende middenmoters van gastland Finland die daarin t/m 24.Kxg2 een Duras-analyse uit 1914 herhaalden die met 24… Lh3+ 25.Kh1 Kh8? verderging. Burns enige RG was 365chess.com/game.php?gid=2631589 in de laatste ronde van Barmen 1905 tegen de gelijk met hem eindigende Alapin. Sterker dan 10… f3 is volgens Stockfish 18 10… Ph5 (Jasnogrodsky) 11.d4 Pd7 of 10… Pbd7 11.d4 Ph5, Harding (voor de link zie edochess hierboven) is door Deep Fritz 7 met 12.dxe5 (t/m 13.b3 staat 365chess.com/game.php?gid=2631578 bij Lipschutz blz. 18) Pb6 13.Pa3? op het verkeerde been gezet, sterker 13.d6! Dxh4 14.e6 wat ook kan ontstaan via 12… Dxh4(!) 13.e6 Pb6 14.d6 en na 14… o-o nog wel iets beter voor Zwart is,

Op mijn club, LECEL uit Limoges, hebben we zo iemand: Réwi Budak, rating rond de 2100, tegenwoordig boven mijn niveau. Daar had ik eens op de boven omschreven manier van verloren en daar kan ik slecht tegen. Er moest wat voorbereid worden. Omdat ik een beetje lui ben en mijn geheugen niet meer is wat het was, zag ik weinig heil in het uit het hoofd leren van gekende weerleggingen. Hoe kon ik hem uit zijn normale spel halen? Dat is al 1.00 punt waard op de schaal van stockfish. En zo kwam ik op het volgende idee.

1.d4 c5 2.d5 e5 3.d6!?

Dat ziet er uit als een knoeierszet. Hoe verdedig je die pion na 3… Db6? Maar de pion op d6 is als een kanonskogel die de basis van zwarts stelling blootlegt. Zwart kan nu een pion winnen, maar wit krijgt de witte velden in het centrum ter beschikking.

3… Db6 4.Pc3

De belangrijkste zetten zijn nu het voor de hand liggende 4… Dxd6, ontwikkelen met 4… Pf6 en de voorkeur van stockfish (hierna: SF), 4… a6.

De zover bekend eerste partij met 3.d6 was Réti – Spielmann, Stockholm 1919 (½-½, 31), met dank aan Henk Smout. Zie de tweede viewer.

1. Onmiddellijk slaan op d6

Zwart wint een pion en kan de dames ruilen, maar daarmee is hij er nog niet.

4… Dxd6 5.Dxd6

Op internet is ook 5.Le3?! gespeeld (onder andere door Manuel Bosboom, zoals Dimitri Reinderman me meldde), maar zwart staat goed na 5… Dxd1+ 6.Txd1 Pc6! 7.Pd5 Tb8 (nieuw) 7.f4 Pd4 8.Td2 Pf6.

5… Lxd6 6.Pb5 Ke7 7.Lg5+

Een logische zet, maar wit kan volgens SF ook 7.Le3 spelen, bijvoorbeeld 7… Pa6 8.0-0-0 Lb8 en nu 9.g4!? (Nieuw!) Ook hier staat het ongeveer gelijk, en ook hier komen de zwarte stukken maar moeilijk tot activiteit.

7… f6 8.0-0-0 fxg5 9.Pxd6 Pc6

Een IM verloor van een 2000-speler na 9… Pf6?!, want 10.Pf3 herovert de pion met nog steeds dezelfde ‘compensatie’ (Herrera Jimenez – Piesik, chess.com 2026 (1-0, 74). Zie de tweede viewer.

Nu moet wit kiezen: een tempo winnen met 10.Pf3 of opties openhouden met 10.e3. 10.h4 g4 (of zwart speelt 10… gxh4 11.e3 Pf6 12.Txh4 Pe8 13.Pxe8 Kxe8 14.Pf3 met ruim voldoende compensatie) 11.e3 Pf6 is 10.e3.

1A. Een tempo winnen met 10.Pf3

In de databases (lichess en 365.com) heb ik één partij gevonden met 3.d6. Ik weet niet of er meer zijn (ik hoor er graag over), maar van die partij kreeg ik de indruk dat de witspeler niet echt wist wat hij deed.

Er blijken dus wel meer partijen met 3.d6 te zijn, hoewel voor het overgrote deel snelschaakpartijen op internet.

10.Pf3 h6

10… Pd4 11.Pxg5 Kxd6 12.e3 Ph6 13.exd4 exd4 14.c3 of 12… Ke7? 13.exd4 cxd4 14.Lc4 Ph6 The1 wint de pion met voordeel terug.

11.c3

De genoemde speler ging hier verder met 11.Pxc8+? – hoe verzin je het.

11.e4 komt op hetzelfde neer. 11.Pf5+ is mogelijk en leidt na 11… Kd8 (Nieuw!) tot gelijk spel volgens SF. Daarentegen is 11… Kf6, zoals in een snelschaakpartij tegen me gespeeld werd, niet aan te raden vanwege 12.Td6+! en als zwart het paard neemt, gaat hij geforceerd mat met 13.e4+! (Nieuw!). Die had ik thuis al gevonden.

11… Pf6 12.e4 Pe8 13.Pf5+ Kd8 14.h4

(Nieuw!)

Ook na 14.Lc4 en 14.Lb5 Kc7 (14… g6? 15.Lxc6 met voordeel) heeft wit voldoende compensatie voor de pion.

14… g4 15.Ph2

Of 15.Pd2. In beide gevalen heeft wit compensatie voor de pion, maar ook niet veel meer dan dat.

1B. Opties openhouden met 10.e3

Het vrijhouden van veld e4 geeft nieuwe mogelijkheden.

10.e3 Pf6 11.Pf3

SF vindt 11.h4 g4 12.f3 (12… h5!?) 12… gxf3 13.gxf3 Pe8 14.Pxe8 Txe8 15.Ph3 net zo goed. Het bezwaar is dat wit na 15… d6 16.Pg5 Lf5 een stelling heeft waarin hij door de beheersing van de witte velden niet hoeft te verliezen, maar de zwarte stelling lijkt me te stevig om voor wit aan winst te denken.

11… h6

11… Pg4 12.Td2 Tf8 13.Lc4 Pxf2 14.Txf2 Kxd6 15.Td2+ Kc7 16.Pxg5 h6 17.Pe4 en wit staat iets beter.

12.h4 g4 13.Ph2 h5 14.Le2

Waarschijnlijk iets beter dan het eerder gespeelde 12.Lc4

14… Pd8

14… Pe8 15.Pxe8 Txe8 16.f3 gxf3 (16… d6!?) 17.Pxf3 d6 18.Pg5 oogt aangenaam voor wit; de torens hebben doelwitten op de f- en d-lijn en het paard kan naar e4.

15.Lc4 a6 16.f3 b5 17.Le2 Pf7 18.Pf5+ Kf8 19.fxg4 d5 20.Thf1

met een spannende stelling die SF als gelijk taxeert.

2. Ontwikkelen met 4… Pf6

Het probleem met deze variant is: zwart ontwikkelt wel stukken, maar die staan elkaar in de weg.

4… Pf6

Tot zetverwisseling leidt 4… Lxd6 5.Pf3 Lc7 6.e4 Pf6.

5.Pf3

Met 5.e4 is niets mis; zwart kan weer met 5… Lxd6 6.Pf3 Pf6 tot de navolgende variant overgaan. Maar ook mogelijk is 5… Dxd6 6.Dxd6 Lxd6 7.Pb5 Pxe4 (7… Ke7 8.Lg5 a6 9.Pc3 wint op zijn minst de pion terug) 8.Pf3 (nieuw, dreigt 9.Pd2) Ke7 9.Ld3 a6 10.Pxd6 Pxd6 11.Pxe5. Wit heeft het loperpaar; zwart heeft een pion.

5… Lxd6

Een poging om Pf3 af te straffen met 5… e4 is minder goed. Wit krijgt zijn pion terug na 6.Pe5 Dxd6 7.Dxd6 Lxd6 8.Pc4 Le7 9.Lg5 waarna de druk op de d-lijn onaangenaam is. Alsnog 5.Dxd6 spelen verliest snel na 6.Dxd6 Lxd6 7.Pb5 Ke7 8.Ph4!

6.e4

Ook hier is 6.g4!? (nieuw) mogelijk. SF nivelleert met 6… h6 7.e4 Lc7 8.g5 hxg5 9.Pxg5 Pc6 10.Lc4 d5! 11.Pxd5 Pxd5 12.Dxd5 Tf8 (13.Pxf7?? Pd4) en vanwege een spoedig Td8 blijft er weinig over van het witte initiatief.

6… Lc7

Na 6… 0-0? komt het idee van 3.d6 echt tot leven: 7.g4! (daar is nog niemand eerder opgekomen!) levert een bijna dodelijke aanval op. 7… Pc6 (7… c4? 8.g5 Pg4 9.De2 Lc5 10.Pd5! is winnend en 7… Pxg4?? 8.Pd2 kost een stuk) 8.g5 (niet 8.Dxd6 Pd4!) 8… Pe8 9.h4 Le7 10.g6! en misschien kan zwart overleven met 10… Pf6, maar 10… fxg6? 11.Lc4+ Kh8 12.h5 is snel uit.

6… h6 7.Pd2 (7.g4!?) 7… Lc7 (7… Le7 8.Pc4 De6 [of 8… Dd8 9.f4!? Pxe4 10.Pxe4 d5 11.Pxe5 dxe4 12.Lb5+ Ld7 13.Dd5! Da5+ 14.Ld2 met sterke aanval] 9.Pb5 is goed voor wit) 8.Pc4 Dc6 9.Pd5 Pxd5 10.exd5 Df6 11.d6 Ld8 12.a4 b6 13.Ta3 geeft wit een aangenaam initiatief.

7.Lg5

Wit kan het ook proberen met 7.Lc4 0-0 8.Lg5 (8.g4? werkt hier niet vanwege 8… d5! 9.Pxd5 Pxd5 10.Lxd5 Le6 en zwart staat beter) 8… Ld8 (nieuw) 9.Dd3 Pc6 10.0-0-0 Pd4! met gelijke kansen. Op 11.Pxe5 komt 11… d5! en zwart neemt het initiatief over, weliswaar ten koste van een pion. Misschien is het kalme 11.Kb1 (haalt een later loperschaakje op g5 eruit) het beste.

7… h6

In de enige partij met klassiek tempo die ik met 3.d6 speelde, volgde 7… Dxb2? 8.Pb5 (nieuw?) La5+ 9.Ld2 Lxd2+ 10.Pxd2 0-0! 11.a3! (11.Pc7 Dc3 12.Pxa8 Pxe4 leidt tot chaos) 11… a6 12.Tb1 Dxb1 13.Dxb1 axb5 14.Lxb5 Pc6 15.0-0 Pd4 en nu was 16.Ld3 in plaats van 16.c3?! de zet om het voordeel vast te houden. Zie de viewer: Frits Fritschy – Réwi Budak, interne competitie Limoges 2024 (1-0, 78).

8.Lxf6 Dxf6 9.Pd5 Dd8 10.g3

Dit is nieuw; eerder gespeeld is 10.Lc4 c6 11.Pc3 Tb8 en het staat volgens SF gelijk, maar wit moet steeds rekening houden met b5.

10… d6 11.Ph4

Controle over de witte velden is hier belangrijker dan het ontwikkelen van stukken!

11… 0-0

Het voorkomen van Pf5 met 11… g6 verzwakt de koningsstelling; 12.Lc4 is dan wél goed, bijvoorbeeld 12… Pc6 13.c3 Le6? 14.Pxg6! of 13… Tb8?! 14.Df3.

12.Pf5 Pc6

Aangenaam voor wit is 12… Lxf5 13.exf5 Pd7 14.Lg2 Pf6 15.Lg2; de lopers zijn niet alleen ongelijk qua kleur. SF vindt daarom dat zwart maar beter de pion met 15… e4 teruggeeft.

13.Dg4

Mogelijk is ook 13.c3 Lxf5 14.exf5 Pe7 en nu het avontuurlijke 15.f6!? (15.Pe3 d5 16.f6 is volkomen gelijk) 15… Pxd5 16.fxg7 Kxg7 17.Dxd5 Tb8. Wit heeft voldoende compensatie, maar ook niet meer dan dat.

13…g6 14.Dh3

Ook mogelijk is 14.Pxh6+Kh7 15.Pf5 Th8! (15… gxf5 verliest) 16.Dh4+ Dxh4 17.Pxh4 Ld8 18.Pg2 en wit staat een fractie beter.

14… La5+ 15.c3 Dg5

Ook 15… h5 is mogelijk (maar 15… gxf5 verliest weer), met een spannende stelling na het niet geheel correcte 16.Ld3, of anders 16.g4.

16.f4 Lxf5 17.exf5 Dxf5 18.Dxf5 gxf5 19.0-0-0

Zwart staat voorlopig twee pionnen voor, maar kan hier maar beter gaan zoeken naar de beste manier om ze terug te geven. Volgens SF staat het gelijk.

Een lange variant, maar het blijkt dat wit meerdere mogelijkheden heeft om compensatie voor de pion te krijgen. Vooral zwarts zwartveldige loper blijft een probleemgeval.

3. Eerst verdedigen met 4… a6(!)

Daar was ik zonder computerhulp niet opgekomen, maar inderdaad, de pion op d6 loopt niet weg.

Overigens zal 3… a6 zal normaal gesproken overgaan in deze variant. Een alternatief is 3… a6 4.f4 Df6 5.Pc3 Pc6 (in plaats van 5… Dxd6) 6.fxe5 Dxe5 7.Pd5 Lxd6 8.Pb6 De7 9.Pf3! (9.Pxa8 Dh4+ wordt remise) Tb8 10.g3 en wit heeft compensatie voor de pion. De zwarte stukken staan onhandig en verder ontwikkelen valt niet mee.

4… a6

Wit kan nu normale zetten doen als 5.e4 Dxd6 6.Lxd6, maar dat leidt tot stellingen waarin wit niet hoeft te verliezen, maar ook geen serieuze winstkansen lijkt te hebben. Ik zou daarom liever scherp reageren met

5.f4! Dxd6

Riskant is 5… Lxd6 6.e4 Wit kan ook all-in gaan met 6.Pf3 exf4 7.e4 fxe3 e.p.? 8.Lc4 en volgens SF staat wit met drie pionnen minder gewonnen) 6… exf4 7.Lc4 Pe7 8.Ph3! 0-0 9.0-0 en zwart doet er verstandig aan om de pionnen terug te geven: 9… Le5 10.Lxf4 Ld4+ 11.Kh1 d5 12.Pxd5 Pxd5 13.Lxd5 Lxh3 14.gxh3 Pd7 en het loperpaar plus de open aanvalslijnen vormen meer dan voldoende compensatie voor de witte pionnenstructuur.

6.fxe5 Dxd1+!

Nooit eerder gespeeld. Opnieuw is het vasthouden aan het materiële voordeel onverstandig: 6… Dxe5? 7.e4 (nieuw) Pf6 8.Pf3 De7 9.Lg5 d6 10.Lc4 Le6 11.Pd5 Lxd5 12.Lxd5 en wit heeft groot voordeel. (12… g6? 13.0-0 Lg7 14.e5 dxe5 15.Pxe5 0-0 16.Pxf7! en wint.)

7.Kxd1

Volgens SF staat het hier gelijk: zwart heeft de betere structuur, wit het makkelijkere stukkenspel. Zwart kan het nu rustig aan doen met 7… d6 of kiezen voor het wildere 7… Pc6. Daarnaast is 7… Pe7 mogelijk, wat het paard even van d5 af houdt. Wit heeft dan verschillende zetten die tot gelijke stellingen leiden, maar met wederzijdse kansen, zoals 8.Le3, 8.b3 8.Pf3 en zelfs 8.Pa4.

3A. Het centrum ontruimen met 7… d6

Zwart lost de situatie in het centrum gelijk op.

7… d6 8.Pd5 Ta7 9.Pf3

Beter dan 9.Lf4 dxe5 10.Lxe5 Pd7 11.Pf3 (11.Lc3? b5 is goed voor zwart) 11… Pxe5 12.Pxe5 Pf6 en zwart heeft een mooi loperpaar.

9… Pd7

Hier heeft wit twee mogelijkheden die een gelijke stelling opleveren, maar met genoeg onbalans om het spannend te houden:

1. 10. Lf4 dxe5 11.Pxe5 Pgf6 (of 11… Pxe5 12.Lxe5 b5 13.c4 Pe7 14.e4) 12.Pc7+ Ke7 13.Ke1

2. 10. exd6 Lxd6 11.e4 Pe7 12.a4 b6 13.Ld3

In beide gevallen compenseert het sterke paard op d5 de geïsoleerde e-pion.

3B. Het ambitieuze 7… Pc6

Dit kan tot grote complicaties leiden.

7… Pc6 8.Lf4

8.Pd5 Tb8 9.Lf4 Pge7 is beter voor zwart.

8… d6!?

Hup, een pionoffer om het witte geknoei af te straffen. Maar dat laat wit niet zomaar gebeuren.

Mogelijk is ook 8… f6 9.Pf3 fxe5 10.Pxe5 en nu leiden zowel 10… Ld6 11.Pg6 Lxf4 12.Pxf4 als 10… Pxe5 11.Lxe5 d6 12.Pd5 Tb8 13.Lc3 b5 tot gelijke stellingen met wederzijdse kansen.

Een derde mogelijkheid is 8… Pge7 9.Pf3 b5. Dat houdt het witte paard nog even van d5 af. Je zou in de verleiding kunnen komen om hem dan naar d6 te spelen: 10.Pe4 Pg6 11.Lg3 Lb7 12.Pd6+ Lxd6 13 exd6, maar na 13… 0-0 is de pion meer een zorgenkindje dan een aanwinst. SF geeft in plaats hiervan onder andere 10.h4!?, maar dat mag u zelf bestuderen. Het beste is misschien gewoon 10.e3 Lb7 11.Ld3. SF laat zwart doodleuk zelf een paard op d5 zetten met 11… Pb4 12.Le4 Pbd5, en dan zou het gelijk staan.

9.exd6

Je zou zeggen, waarom niet 9.Pd5? Maar dan heeft zwart na 9… dxe5 10.Pc7+ Kd8 11.Pxa8 exf4 te veel compensatie voor de kwaliteit. Het paard op a8 moet benen maken om niet met b5 afgesneden te worden, maar na 12.Pb6 Le6 heeft wit een verdwaald paard, en zwart een sterk loperpaar en een hinderlijke pluspion op f4.

9… Pf6

Zwart kan ook 9… Le6 doen, maar dan kan wit materiaal winnen met 10.Pa4 0-0-0 11.Pb6+ Kb8 12.d7+ Ka7 13.Lc7 Pf6. Nu ga ik ervan uit dat geen van beide partijen hier remise wil. Met 14.Pc8+ Ka8 schiet wit niets op. Maar op dit moment is 14.Lxd8? vreselijk voor wit: het paard wordt na 14… Pxd8 teruggejaagd naar b1. Aan de andere kant kan wit na bijvoorbeeld 14.e3 Pxd7? wel op d8 slaan, omdat het paard op b6 dan afgeruild wordt. Een soort Mexican standoff dus. Zwart kan verder gaan met 14… Le7 15.Pf3 Tdf8 en nu kan wit wél de kwaliteit winnen met 16.Pc8+ Txc8 17.dxc8D Txc8, en SF vindt dat het volkomen gelijk staat. Het lijkt mij een zeer ongelijke stelling, maar ik weet niet in wiens voordeel.

Analysediagram na 17… Txc8

10.Ke1

Wit zal de pion op d6 niet kunnen houden, maar voorlopig staat hij zwart ook in de weg en dus is het logisch om ter verdediging de d-lijn vrij te maken.

10… Pd4

Ook 10… Pb4 is mogelijk, bijvoorbeeld 11.Td1 Pxc2+ (11… Le6!? 0.00, SF) 12.Kd2 Pb4 13.Kc1 en het is wit gelukt om lang te rokeren. Alweer zegt SF: gelijke kansen.

11.Td1 Le6 12.Td2

Ook mogelijk is 12.Pf3. SF komt met het stukoffer 12… Pxc2+ 13.Kf2 0-0-0 14.h3 Pb4 15.e4 Pxa2 16.Pxa2 Pxe4+! 17.Ke3 Lxd6 18.Lxd6 Pxd6 19.Pc3 b5 met gelijke kansen.

12… 0-0-0

Over de variant 12… Pb5!? 13.Pa4!? Pe4 14.d7+ Kd8!? is weer een scherm vol te krijgen, dus dat laat ik aan u.

13.e3 Pf5

Zwart krijgt zijn pion terug, maar de tijd die dat kost geeft wit de gelegenheid zijn ontwikkeling bij te werken. Het staat gelijk. Een niet onbelangrijk detail is te zien in de volgende variant: 14.Le2 Pxd6 15.Ph3! h6 16.Pf2 Le7?! 17.Pa4 met pionwinst – het paard op d6 kan niet weg.

Naschrift

Goed, 3.d6 levert geen winnend voordeel op. De zet houdt zelfs het natuurlijke witte openingsvoordeel niet vast. Maar dat is vaak óók het geval in bekendere openingsvarianten.

In geen enkele variant krijgt zwart meer dan gelijk spel. Zijn er nog andere voordelen? Zoals eerder geschreven: zwart wordt uit zijn normale spel gehaald. Daarbij kan het verrassingselement flinke tijdwinst opleveren. En in de meeste varianten is het wit die de lakens uitdeelt. Als anderen zich aangespoord voelen om d6 te proberen, ben ik zeer benieuwd naar die partijen.

De ideeën in het eerste hoofdstuk zijn ontstaan op mijn minischaakbordje. Door de openingsfase in de partij tegen Réwi Budak begon ik te begrijpen waar het in deze variant om gaat, en dat was de basis voor het tweede hoofdstuk. Pas daarna ben ik serieus gaan analyseren met een engine: SF 18 op Lichess/Leren/Studie Bij moeilijk te beoordelen situaties heb ik de machine stopgezet als er geen beweging meer zat in de waardering. Die waarderingen heb ik in de gameviewer achter de varianten gezet. Wie de beschikking heeft over wat groters dan een telefoonscherm (en geen schaakbord meer heeft), kan verhaal en viewer naast elkaar in beeld krijgen door schaaksite nog een keer in een ander tabblad te openen. Ik heb overigens geprobeerd ideeën aan te leveren, niet om elk detail uit te leggen.

Goed, het was dus geen nieuwtje. Dat vermoeden had ik al, maar Henk Smout en Dimitri Reinderman hebben de hoop daarop definitief onderuit gehaald. Maar tot nu toe zijn slechts vijf klassieke partijen met 3.d6 aan mij bekend. Er is daarnaast heel wat afgevluggerd, maar daar zat niet zo veel bij wat de ‘wetenschap’ vooruit kon helpen. Wat voor de theorie relevant was, is toegevoegd. Ik heb drie volledige partijen toegevoegd: twee klassieke en één internetpartij. De laatste vanwege het ratingoverwicht van de verliezende zwartspeler, ter aanmoediging.

Analyses

Partijen

De laatste ronde van de KNSB-competitie beloofde een zeer spannende te worden. Beide teams vochten vanaf het begin van het seizoen tegen degradatie en mochten nu in een rechtstreeks duel uitmaken wie de beste papieren zou hebben om erin te blijven. Geen zekerheid, want als De Stukkenjagers 2 zou stunten tegen WLC kon het zomaar zijn dat beide ploegen alsnog gezamenlijk naar de 3e klasse af zouden moeten dalen. Lange tijd leek dit overigens het meest waarschijnlijke scenario, maar met een overwinning van beide teams in de vorige ronde (Eindhoven won zeer knap met 5,5-2,5 van het sterke SG Max Euwe) werd de druk maximaal opgevoerd.

Volop spanning dus en een reden om te proberen zo sterk mogelijk op te komen. Helaas stond Urlaub onze Duitse spelers in de weg om mee te doen aan deze wedstrijd, maar gelukkig konden Henk en Jos wederom meespelen (enigszins verrassend zag ik Joes staan bij de fide. Of moet ik dit lezen als Jös en was de verhuizing indertijd “jetzt mit kostenlosem Umlaut”? Raadsels, raadsels. Ik houd het maar gewoon bij het Venloos: ózze Jos). Vervolgens is het natuurlijk de vraag hoe je de opstelling vormgeeft in een wedstrijd waarin je 4 bordpunten móét halen, tegen een team dat qua sterkte niet voor ons onder doet. Zet je de sterkste spelers lager neer in de hoop daar te kunnen scoren?  Uiteindelijk leek het me bij veel van zulke varianten dat je er vooral voor zorgt dat je zelf minder ruimte hebt om eventuele tegenslagen op te vangen. En wat is er leuker dan op 8 ongeveer gelijkwaardige borden te kijken welk team die dag het sterkst is?

Helaas moest Thijmen daags voor de wedstrijd geveld door ziekte afzeggen, waardoor Geert op korte termijn nog ingevlogen werd. Toen ook Joep -als de andere Eindhovense Venlonaar- op de dag van de wedstrijd aangaf wat later te zijn door een wel erg langzaam rijdende bus was ik een kapot Philips-apparaat verwijderd van het vermoeden dat duistere Eindhovense krachten meespeelden. Maar dat bleek uiteindelijk mee te vallen. Ook aan Brabantse kant bleken enkele sterkhouders te ontbreken, waardoor Venlo zowaar op een bescheiden ratingoverwicht kon bogen. Voor wat dat waard is; op zo’n middag kunnen gekke dingen gebeuren en met veel jonge lichtstedelingen zegt zo’n getalletje ook niet alles. Zowel wij als de beiaardier hadden er zin in en rond twaalven werden onder begeleiding van Rick Wagemakers (dank!) de klokken aangezet.

Het zou uiteindelijk een spannende middag worden, waarbij ik vanaf het eerste rondje langs de borden vermoedde dat de uitslag niet ver van de 4-4 verwijderd zou liggen. Voor ieder punt werd gestreden en het duurde dan ook tot de tijdnoodfase voor de eerste uitslag viel.

Lees het hele verslag met partijfragmenten op de site van de Venlose Schaakvereniging

De andere partijen vandaag waren erg interessant, vooral bij Pragg die een soort Dame-Indisch toepaste tegen Caruana. In de opening speelde Pragg heel aanvallend met zijn koningsvleugel, maar na f5 dacht ik al dat dit mis zou gaan. Zoals Yussupov zou zeggen: The problem with the Dutch is that Black very often in the middlegame finds that his best available move is f5-f7. En dat lijkt ook toepasselijk bij deze partij. Toch is niets wat het lijkt en kan men een compleet winnende stelling toch weer laten eindigen in, u raadt het al, remise.

Hikaru speelde voor een halfje tegen Bluebaum. Dan mag je zeggen, hij probeert wat nieuws, maar als hij echt voor wat zou gaan, dan zou hij wel e4 proberen.

Caruana had een voordeel en dan grijp je net mis, waarschijnlijk zal die de partij nog even analyseren. Jammer, maar blijkbaar zat het er niet meer in.

De partij van Wei en Esipenko was een spektakel. Esipenko was blijkbaar niet bekend met ideeën uit het Blumenfeld gambiet en weigerde d4 te spelen.

Muzychuk speelde tegen Bibisara en verloor. Bij de vrouwen was het dus erg spannend, maar veel kleine ongelukjes en tijdsnood brachten weinig goeds voor Zwart. Wit had in veel partijen wat aan een d6 pion en een loper paar, iets waar meer mensen van zouden moeten profiteren. Zo was de partij B. Assaubayeva tegen A. Muzychuk net een sinusoïde. Blunder, prachtige zet, fout, enige zet, fout, beste zet.

Dan nog de partijen met een mooie d6 pion, die voor 1.5 van de 2 scoorde.

Zhu verloor, ondanks dat het bijna de hele tijd gelijk was.

Bord 1 Liam Vrolijk – Herman Grooten

Op bord 1 speelde Herman tegen grootmeester Liam Vrolijk. De partij verliep dynamisch, met kansen voor beide spelers. Na een onnauwkeurigheid in het middenspel kantelde de stelling en wist wit het voordeel overtuigend uit te bouwen. Hieronder de partij met Hermans eigen commentaar.

Bord 2 Jasper Beukema – Arthur de Winter

Op bord 2 speelde Jasper tegen Arthur de Winter. De partij was niet volledig te volgen, maar in de slotfase stond er een eindspel op het bord waarin Arthur een stuk had tegen meerdere pionnen. Ondanks praktische complicaties leek de stelling objectief gewonnen voor zwart, en Arthur wist het punt uiteindelijk binnen te halen.

Bord 3  Abdulla Murad – Bertalan Bokorovics

Bertalan kwam goed uit de opening en kreeg een prettige stelling. In het middenspel ontstonden echter complicaties waarin één rekenfout beslissend werd. Toen de stelling vereenvoudigde, had wit een stabiel voordeel met gevaarlijke vrijpionnen op de a‑ en b‑lijn. Die bleken uiteindelijk afdoende.

Bord 4  Sjoerd van Roon – Tim Grutter

Op bord 4 speelde Sjoerd tegen Tim Grutter. Beide spelers behandelden de opening nauwkeurig en de partij bleef lang in evenwicht. In een rustige structuur gaf de engine de voorkeur aan 11…Le6, en die zet werd ook daadwerkelijk gespeeld. Het resulterende eindspel was volledig houdbaar en werd correct naar remise geleid.

Bord 5  Rob Schoorl – Remco Sprangers

Remco Sprangers (foto Frans Peeters)

Op bord 5 speelde ik tegen Rob Schoorl. In het middenspel koos ik een minder nauwkeurige voortzetting, waardoor de stelling kantelde en ik in de verdediging moest. Uiteindelijk ontstond een eindspel waarin ik het initiatief kon overnemen. In de kritieke fase miste Rob denk ik…g5, waarna mijn stukken actief werden en de partij in mijn voordeel kantelde.

Bord 6  Oleksandr Dovgaliuk – Onno Elgersma

Op bord 6 speelde Oleksandr een sterke partij tegen Onno Elgersma. In de opening kreeg wit al snel een structureel plusje, mede doordat zwart een onnauwkeurige zet speelde. In het middenspel had wit op een enkel moment een winnende aanvalsmogelijkheid, maar dat was wel een heel moeilijk te vinden voortzetting denk ik. In het eindspel koos Oleksandr het juiste plan door volledig in te zetten op de vrije b‑pion, wat uiteindelijk beslissend bleek. Hieronder zijn eigen commentaar.

Bord 7  Casper Schoppen – Luuk Baselmans

Op bord 7 speelde Luuk tegen Casper Schoppen. De partij bleef lang in balans, maar in een kritieke fase koos zwart voor het logische plan …Pb3 gevolgd door …Lxb3. Daardoor kwam echter Lh3 in de stelling, een tactische wending die aan het einde van de variant ineens alles besliste. Na deze misrekening was de stelling niet meer te houden.

Bord 8  Sam Baselmans – Guido van Hesselingen

Op bord 8 speelde Sam tegen Guido van Hesselingen. In het middenspel besloot Sam een stuk te offeren voor aanvalskansen. Zwart verdedigde echter nauwkeurig en wist de druk te neutraliseren. Na een reeks precieze verdedigingszetten bleek het offer onvoldoende en kantelde de partij definitief in het voordeel van zwart.

Bord 9  Khoi Pham – Joppe Raats

Op bord 9 speelde Joppe tegen Khoi Pham. Na een ruil van de c‑pion tegen de e‑pion kreeg wit een meerderheid op de koningsvleugel. In de resulterende structuur kwamen er steeds meer aanvalsopties voor wit. Een vroegtijdige ruil op d4 met …Lc5 had mogelijk meer tegenspel geboden, maar in de partij kreeg wit het initiatief volledig in handen en besliste de aanval de partij.

Bord 10 — Helmut Froeyman – Peter Pijpers

Helmut Froeyman (foto Frans Peeters)

Op bord 10 speelde Helmut tegen Peter Pijpers, die de Aljechin verdediging op het bord bracht. Tegen de vierpionnenaanval is het pad voor zwart nauw, en Helmut wist al snel voordeel te bereiken. De theoretische weerlegging van zwarts opzet kwam snel op het bord, en wit rondde de partij overtuigend af. Hieronder zijn eigen commentaar.

We hebben helaas nog steeds een kans om te degraderen, maar daarvoor moeten wel meerdere andere wedstrijden precies de verkeerde kant op vallen. Met nog maar één ronde te gaan blijft het dus even spannend, maar hopelijk lukt het om ons in de Meesterklasse te handhaven.

Persoonlijke uitslagen:

Zaterdag 7 maart wachtte ons in de KNSB-competitie wederom een pittige opgave, een uitwedstrijd in Enschede tegen SG Max Euwe. Achter het bord al lastig genoeg, maar ook logistiek moesten we even kijken wat de handigste aanvliegroute was. Die bleek over Duitsland te gaan, waardoor we zowaar onderweg Carsten een keertje thuis konden oppikken. Gelukkig waren we ruimschoots op tijd vertrokken, waardoor een kleine vertraging geen problemen opleverde. De kans op de zin “Sorry dat we als team te laat zijn voor de KNSB-ronde, er stond een file bij Oberhausen” bleef daarmee onbenut. Een flinke rit, maar onontgonnen terrein en dus weer eens wat anders!

Mooi op tijd in Enschede dus en nadat we geacclimatiseerd waren, konden de wedstrijden –met in totaal 10 teams was het gezellig druk- na een minuut stilte ter nagedachtenis aan Jan Timman van start. Natuurlijk hoop je ook tegen een sterke tegenstander hier en daar wat punten te kunnen pakken. Maar toen ik vlak na de opening een rondje langs de borden maakte, stond een aantal stellingen al flink onder druk. Dat beloofde dus een pittige middag te worden.

Lees het hele verslag met partijfragmenten op de site van de Venlose Schaakvereniging