https://lichess.org/@/Lichess/blog/op1-partial-8-piece-tablebase-available/1ptPBDpC

Aljechin – Lilienthal 1933 na 50… Ke4-f4

Gesteld dat het verloop dat Lilienthal zelf gaf 50… Kf5 51.Th4 Kg6 52.Tc8 Dxc8 53.h8D De6+ 54.Kb1 De1+ 55.Kc2 De2+ 56.Kc3 1-0 het werkelijke verloop was, wat dan nog? Na 35.Te6 noemde hij verder commentaar overbodig.

Voor het verloop 50… Kf4 51.Tc8?? Dxc8 52.Th4+ Kg5? 365chess.com/game.php?gid=2657453 geeft Edward Winter in chesshistory.com/winter/extra/lilienthal.html vele vindplaatsen, het is wel duidelijk dat Kmoch en Euwe dat verloop voor ogen hadden (de onjuiste uitslag bij Münninghoff doet er niet toe), Aljechin schuttert dan inderdaad.

19.Pxe7+ zou bijvoorbeeld veel sterker zijn geweest dan 19.Dg4, maar de giga knoeizet is 51.Tc8??, dat zover bekend de eerste publicatie dat 52… Kf3! remise oplevert van 2002 dateert, betekent niet dat Kmoch en Euwe dat niet hebben gezien.

Op de 51ste zet heeft Wit ruime keus: Analysis Board van 365chess op één vertakking ingesteld geeft 51.Tc5 met op diepte 60 mat in 24, voer in plaats daarvan 51.Tg7 op één vertakking in, dan zie je als resultaat op diepte 60 mat in 20 en bij 51.Tf7+ op dezelfde wijze ingevoerd is het volgens Stockfish 17 op die diepte mat in 22, evenzo 51.Th1 #18, na 51.Tc5 zelf invoeren #19.

Als ik met Lichess partijen analyseer (via Leren/Studie) gaat de ventilator in mijn desktop in de propellerstand (en niet voor niets; de kast voelt een stuk warmer aan dan bij ander gebruik). Er wordt blijkbaar nogal wat stroom verbruikt.

Hoeveel kost me dat nou, per uur? (Of anders geformuleerd: hoeveel keer meer verbruikt het apparaat dan bij het typen van dit bericht?)

13… fxe5 14.Lxe5 Lxe5 15.Dh6!

                  14… Txf1+ 15.Txf1 Lxe5 16.Dh6!

13… Pa6 14.Lg5 fxg5 15.Lxh7+!

13… c5 14.Lg5 fxg5 15.Lxh7+!

(in plaats van 14.Lg5 in de twee laatste vertakkingen heeft Wit in beide gevallen meerdere alternatieven die ook voldoende zijn voor winst; ook 11.Le2 scoort bij Stockfish 17 boven de +2.~, maar 11.o-o! is veel sterker)

bent u waarschijnlijk nog nooit eerder of anders hoogstens met de computer tegengekomen, want vanaf books.google.nl/books?id=2YVznfZzMmEC&pg=PA199#v=twopage t/m de tweede editie 2022 van Königsgambit… …richtig gespielt door het veelschrijversduo Konikowski/Bekemann en in alle mij onder ogen gekomen publicaties in de tussentijd doet Wit uitsluitend 10.o-o-o.

Wél stond in de tweede editie 1981 deel C van de ECO-encyclopedie verantwoord door Kortchnoi na 10.o-o-o Le6 11.Ld3 Pd7 met !? 12.Pxf7 dat nog niet in de eerste editie 1974 eveneens op zijn gezag stond, maar daarna in de drie volgende edities, waarvoor hij niet heeft getekend, weer is geschrapt. Beide edities 2012 en 2022 van Konikowski/Bekemann noemen 12.Pxf7 Kxf7 13.Tde1 “völlig unklar” en ideaal voor verder onderzoek, ik zou zeggen “laat de engine dat maar doen, behalve 13.Tde1 heeft Wit nog drie winnende voortzettingen, namelijk 13.Lxd6, 13.Lh6 en 13.Lg5.”

In mei 2000 op blz. 7 stond analyse van 10.o-o-o Le6 11.Lb5+!! c6 12.Pxf7! door eindhovenseschaakvereniging.nl/wim-versnel-overleden/ in Schaakmagazine en de engine geeft hem gelijk. Ik heb op 8 oktober 1966 in de uitwedstrijd van Moerwijk tegen Eindhoven met Wit van ir. Versnel gewonnen (hij speelde tegen mijn Koningsgambiet 3… h6, de Becker-verdediging) en toen kreeg ik te horen dat dat heel bijzonder was omdat hij zelf ook Koningsgambiet speelde.

In Cordels Führer durch die Schachtheorie 1888 (eerste link) is mij niet duidelijk of Strassburg 8.Pd2! speelt en Caro dat prijst, danwel dat Horatio Caro de bedenker van deze buitengewone subtiliteit is (erboven, zie nr. 11 en 12 van de tabel meende Franz Brentano in de via chessarch.com/library/index.php afroepbare Deutsche Schachzeitung 1882, blz. 100 het ten onrechte door Samuel Rosenthal winnend voor Wit geachte in werkelijkheid zwakkere 8.Pxg4 met 8… De7? te kunnen weerleggen, 5… d5 was volgens hem voordeel voor Zwart, bittere polemiek met Oskar Cordel volgde), dat andere zetje waar Caro op wijst is beduidend minder, de daar genoemde tegenzetten op 8.g3 zijn beslist niet de beste 365chess.com/game.php?gid=3427627 (nuttige mogelijkheden aldaar Start Engine Analysis en Analysis Board, bij het laatste kun je voorgeschotelde zetten aanklikken, 1 tot 5 vertakkingen kiezen en zelf zetten invoeren) maar na 8… Pd7 in plaats daarvan heeft volgens SF17 Wit in geen geval voordeel, SF17.1  79MB NNUE denkt daar na 9.Lg2 toch iets anders over.

In plaats van 9… Ld6? (vergelijk hoe i.p.v. 12.De2 de inmiddels Stockfish 17 van chessgames.com/perl/chessgame?gid=1075207 aan 12.Lb5 c6 13.Pxf7 de waardering +3 geeft; in 365chess.com/game.php?gid=2696736 is 12.Pxf7 Kxf7 13.Ld3 één van de, volgens SF17.1 79MB NNUE DÉ sterkste winstmogelijkheid; volgens SF17 zijn in chessgames.com/perl/chessgame?gid=1077951 10.Lb5+ c6 11.Ld3 en vooral 10.Le2 veel sterker dan 10.o-o-o) is het relatief beste 9… Lg7, de fraaie witte winst in chessgames.com/perl/chessgame?gid=1076334 komt door de verkeerde reactie 10… Lxh6 i.p.v. 10… o-o, 10.h5 of ook 10.o-o-o f6 11.Pc4!? waren sterker geweest, een zet eerder had Zwart het beste 8… Pd6 teruggetrokken, 8… Le6 van Lasker is ongeveer even goed of slecht als 8… Pxd2, de tweede editie 2022 van Konikowski/Bekemann houdt nog steeds 8… Df6 met ! voor “vollen Ausgleich”, maar zie mijn artikel schaaksite.nl/2024/10/10/staat-er-niet-in/ waar 9… Lh6 de zwarte zaak alleen maar nog erger maakt (bij ChessBase met betere 9… Lf5 partij Nazari – Willy 2024, 1-0, dat is deze partij chess.com/events/2024-titled-tuesday-blitz-april-9-late/06/Nazari_Arad-Play_Gilles), maar waar ik ook in de reacties 7… Pxe4? door 7…. Ph5! vervang. Zoals daar opgemerkt moet Zwart dan op 8.Dd2 met 8… f6! (“important new idea” — The King’s Gambit As White, derde herziene editie 1995 door Bob Raingruber en Lou Maser, blz. 176, toch 9.Pd3 daar onterecht als goed voor Wit) antwoorden en Wit niet met 9.Pd3 zoals in Jordan – Schubert 2000, de computerwijsheid is 9.Pc3! en Zwart 9… Lg7! Belangwekkend is na 7… Ph5! ook het alternatief 8.Lg5 met vervolgvarianten die althans ík niet zelf kan bedenken, zie aldaar.

“Ganz außer Gebrauch gekommen ist die Fortsetzung 8. ….cxd4 9. cxd4 Se7 10. Ld2 o-o 11. Ld3 b6 12. Se2 La6 13. Sf4 Dd7, z. B.:

a) 14. h4(?) Lxd3 15. cxd3 Sbc6 16. Le3 Tac8 17. h5 Sa5=/+ (Smyslow-Botwinnik, Wettkampf 1957).

b) 14. Lxa6 Sxa6 15. Dd3 Sb8 16. h4= (Reschewski-Botwinnik, Weltmeisterschaft 1948).

c) 14. Lb4! Lxd3? (besser ist Tf7 15. Sh5 Kh8) 15. Sh5! Sg6 16. Lxf8 La6 17. Lxg7 Db5 18. o-o-o!+ (Spasski-Fuchs, Studentenweltmeisterschaft 1958).”

10.c3 en 10.Pe2 hebben een hogere computerwaardering dan 10.Ld2, chessgames.com/perl/chesslike.pl?gid=1305901 en chessgames.com/perl/chess.pl?node=92625

In eerstgenoemde partij 365chess.com/game.php?gid=2537450 was de volgorde 8… Pe7 en pas op zet 15 …cxd4, de keuze voor 15.cxd3 in werkelijkheid dus 14.cxd3 is niet de beste, ook het boek van Keres Spanisch bis Französisch uit 1969 noemt onterecht de stelling na 17… Pa5 voordeel voor Zwart. De literatuur vermeldt nog 17… Pd8 met !?. Volgens de computer (Stockfish 17 bij 365chess afroepbaar rechtsboven – althans op de laptop – of via Analysis Board – waar je ook voorgeschotelde zetten kunt aanklikken of zelf zetten kunt invoeren – rechtsonder de stelling – er moet dan Stockfish 17 staan onder Stop Analysis -, ter vergelijking ook via lichess Stockfish 17.1 79MB NNUE) staat Wit beter, maar Zwart heeft gelijkspel met 17… h6, een type zet dat ik in dit variantencomplex alleen van de computer heb gezien, soms zelfs met de witte pion nog op h4. In plaats van 19… Kh8 doet SF17 19… Kf7 en verder de andere kant op, soms tot aan de a-lijn toe, ook … Kf7 na eerder andere zetten. In 365chess.com/game.php?gid=2410906 komt Prandstetter met zijn koning tot d7.

b) “=” bij 16.h4 is voor rekening van Pachman, na die zet in 365chess.com/game.php?gid=2683728 schrijft Euwe in het toernooiboek van Den Haag – Moskou 1948: “Wit heeft een prachtige aanvalsstelling opgebouwd.”, SF17 oordeelt op diepte 40 +0.48, SF17.1 NNUE +0.8. Euwe noemt terecht 17… Pg6 de beste verdediging. Vladimir Vukovic gaf in Der Rochade-Angriff de “Selbstverteidigung des schwarzen Königs” 25… Kg8! eventueel gevolgd door … Kf7, alleen staat Wit dan nog steeds beter en niet zoals hij dacht Zwart op de damevleugel positioneel gewonnen, net als hierboven met Kf7-e8 geeft SF17 direct 25… Kg8 maar ook alsnog na eerder enkele andere zetten. In de partij verspeelde Reshevsky in tijdnood door 29.Lf6+? Pxf6 30.exf6 Pc4! zijn voordeel, volgens SF17 is dan het beste 31.Dd1! =(0.00), de analyse van Botwinnik verdubbelt torens achter de e-pion 29.Tge3 Pc4 30.T3e2 Pe7 31.Lf6+ Kg8 32.Db1 Tfc8 33.f3 T8c7 en SF17 oordeelt boven +1.~ na 34.a4 zonder dat er een duidelijke beslissing inzit. In het vervolg wordt in tijdnood wederzijds geknoeid: “Ik heb slecht gespeeld, maar hij nog slechter” (Botwinnik).

Het onterechte uitroepteken bij c) 14.Lb4! staat ook bij die partij 365chess.com/game.php?gid=2541614 in de Bulgaarse uitgave Boris Spassky’s 300 wins van Sergei Soloviov uit 1998, naar ik mij meen te herinneren eveneens in de Losbladige destijds, maar in french winawer van Everyman Chess uit 2000 door Neil McDonald lezen we: “inferior is 14 Bb4 Rc8! 15 Qg5 Nec6 16 Nh5 Qf7 and White was in trouble in Shaked-Kaidanov, San Francisco 1995”. 14.Lb4, vaak genoeg gespeeld door toch erkend goede spelers, geeft het openingsvoordeel weliswaar nagenoeg weg, maar Dg5 en Ph5 zijn wel heel erg slechte zetten. Na 14.Lb4 is Wit in ieder geval niet in het nadeel, in de partij van Spassky is 17… Da4 ietwat beter, Zwart moet inderdaad 14… Tc8! spelen, het in de literatuur van elkaar vaak overgenomen 14… Tf7 staat in de computerwaardering op sommige dieptes zelfs onder 14… Lxd3. 14… Tf7 was al gespeeld door Darga 365chess.com/game.php?gid=2509333 in 1951 en later, 1970, in de indrukwekkende pionnenwals 365chess.com/game.php?gid=2393834 van Petrosian. Diez del Corral had 365chess.com/game.php?gid=2622967 het jaar daarvoor verloren tegen Petrosian voor wie de diagnose van Pachman niet of niet meer opging, maar met een zet eerder Lb4 wint D. del C. later 365chess.com/game.php?gid=2488242 heel fraai tegen Portisch. Maar op 14.Lb4 Tf7 is 15.Ph5? slecht wegens 15… Pg6! (SF17). Karakteristiek is de terugtocht Lb4-d2 in 365chess.com/game.php?gid=603051

Na 15.h4 i.p.v. 15.Dd3 van Reshevsky doet Psachis in 365chess.com/game.php?gid=1389357 15… Tf7, de partij is in Kalinitsjenko’s Malaja Debjoetnaja Entsiklopedia 2003 t/m 17.c3 +/= het enige voorbeeld van 6… Dc7, opnieuw geeft de computer 16… h6! en na 16… Tc8 in de partij is direct 17.h6! sterker dan 17.c3. In plaats van 15… Pb8 (16.h5 Kf7) hierboven van Prandstetter en 15… Tf7 van Psachis deed ikzelf op 4 september 1962 na 3x 8… Pe7 in 1961, onder de indruk van bovengenoemd 25… Kg8! in het in maart van dat jaar in Schakend Nederland lovend besproken boek van Vukovic, in het Moerwijktoernooi tegen mijn 14-jarige schoolvriendje Rex van Dijken 15… Tac8 16.c3 Tc4 en na 17.h5 (er zijn alternatieven) iets te optimistisch 17… Tfc8, meer dan 60 jaar later leer ik van de engine dat Zwart 17… h6! moet spelen! Na het partijvervolg (ik sla alternatieven over) 18.h6 g6 19.Ph5 Kh8 20.Pf6 Db7 zag Wit niet hoe verder te komen en begon met de terugtocht 21.Ph5 gevolgd door Pf4-e2, wat ik beantwoordde met 21… Pg8 en op zich consequente belegering van zijn pion op h6 (22.Pf4 Df7 23.Pe2 Pb8 24.o-o Pc6 25.Dd3 Pd8 26.Dh3 Df8 27.f3 Pf7 – er is enige optische gelijkenis met de stelling die later ontstaat in de partij met Lb4-d2 – en nu de ‘comedy of errors‘ 28.Pf4? [28.g4 is plus voor Wit] 28… T4c6? [28…De7!, de paarden kunnen het alleen af om in combinatie met g6-g5 met de witte pion h6 af te rekenen] 29.g4? [29.c4 dxc4 30.d5+] 29… Dxh6 [29… g5 30.Ph5 f4 is sterker] 30.Dg3? [30.gxf5 bijna =] 30… Df8? [30… g5! 31.Ph5 f4] 31.Dh4? [31.gxf5 exf5 32.e6+ – 32.Pxd5 g5 – sterker dan 31.g5+/=]  31… g5 en Zwart won. Mijn keurige lange notatie – o tempora! – wijst niet op tijdnood – controle na de 35ste zet -, van zijn kant was dat misschien wel zo, hij is er later berucht om!), de computer leert mij dat Zwart d.m.v. 21… Pc5! (i.p.v. 21… Pg8) 22.Dh4 Pe4 23.Pg3 Tf8 licht voordeel behaalt. 21.Ph5 was niet goed, zijn paard stond goed op f6 en hij had het aan Zwart moeten overlaten wat te doen na 21.o-o, dan is na 21… Pg8 het sterkste 22.Tfe1 (er zijn alternatieven zoals 22.Tae1) en als Zwart niet op f6 ruilt, 22… Pb8 23.Te2 kan Wit achter zijn pion op de e-lijn torens verdubbelen.

In januari 1972 in tienkamp 1A bij de Hoogovens, waarin ik achter de Joegoslaaf Orlov gedeeld tweede werd, had ik die variant nog een keer, zelfde 17 zetten als in 365chess.com/game.php?gid=2700175 verdere notatie niet bij de hand, altijd gedacht “makkie” tegen Nederlandse auteur van een openingenboek, we hebben niet geanalyseerd, leek me duidelijk: hij dacht dat c2 indirect gedekt stond. Ruim 50 jaar later blijkt Zwart ook na 17… Tc4 helemaal niet zoveel beter te staan na 18.h6, een zet eerder staat Wit na 17.h6 ondanks pionverlies nog steeds beter, 15… Tfc8 blijkt heel gewoon fout na 16.Ph5 Pg6 17.Pf6+ gxf6 18.h5 Dg7 19.exf6 Dxf6 20.hxg6 Dxg6 21.Dd6 en Wit staat beter tot gewonnen al moet de mens zoiets eerst nog correct afspelen. Is me dat schrikken!

Die analysevariant is een sterkere versie van het witte spel in 365chess.com/game.php?gid=2102298 waarin de computer als versterking aangeeft 16… Da4! 17.c3 Tf7! en eventueel als vervolg torenverdubbeling achter de pion op de f-lijn!

Nog enkele korte opmerkingen bij 8… Pg8-e7: toen ik dat 3x in 1961 speelde deed ik wel mee aan schoolschaak, maar was nog geen clubspeler. 12… Kd8 speelde ik acht dagen eerder dan Botwinnik in de 12de partij, mijn tegenstander werd na zijn verlies kwaad op Euwe die het door hem gespeelde 13.Lg5 in het bondstijdschrift bij de eerste partij Tal – Botwinnik 1960 had aangegeven, Euwe had dat overigens van Tal zelf.

De computer bevestigt het door Euwe aangegeven 14.Lf6! als misschien sterkste zet in 365chess.com/game.php?gid=2547942

14… d4! 15.cxd4 Pc6! is nog het beste in 365chess.com/game.php?gid=2552241

Met betrekking tot 365chess.com/game.php?gid=2559618 en 365chess.com/game.php?gid=23189 afgezien van bijv. 11.Pe2 chessgames.com/perl/chesslike.pl?gid=1261669 of 13… La4!=, het in beide partijen gespeelde 16.Tb5 heeft ook in dit millennium een uitroepteken in zowel de 5de editie van deel C van de ECO-encyclopedie 2006 als in de 15de editie van Modern Chess Openings van 2008, maar Zwart heeft voordeel na 16… Da1, in het Batsford-boek The French Defence Main Line Winawer 1975 van John Moles heeft 16… Da1 vraagteken en 17.Tb2 “!+” (zelfde zetten bij Pachman; kan me vergissen, maar heeft Tal dat niet zelf aangegeven?), ik zie minstens vijf computervoortzettingen ten gunste van Zwart waarvan 17… d3 de sterkste. In datzelfde boek zie ik dat Botwinnik in de 12de partij 19… Th4 zelfs licht voordeel voor Zwart achtte, een mistaxatie, Analysis Board van 365chess ingesteld op twee vertakkingen geeft vanaf diepte 36 19… f4 als beter dan 19… Th4, maar in beide gevallen blijft het plus voor Wit. Bij Stockfish 17.1 NNUE is 19… f4 al vanaf veel geringere diepte, namelijk 15, nog het beste.

In geen van de edities wist een computerprogramma het toernooi te winnen. Roemrijke namen wonnen: David Bronstein. John van der Wiel, Yasser Seirawan, John Nunn, Larry Christiansen en Jeroen Piket.

Waarom dit artikel? Bij het opruimen van mijn zolder besloot ik de verstofte video-banden te digitaliseren. Tot mijn grote verrassing kwamen daar opnames tevoorschijn van het toernooi gehouden in 1994. Het materiaal heb ik bewerkt tot een documentaire van zo’n twintig minuten. Veel prominenten komen in beeld, waarvan er helaas ook al veel van zijn overleden. Veel plezier bij het bekijken.

Bekende namen die langskomen: David Bronstein, John Nunn, Larry Christiansen, Tim Krabbé, Lex Jongsma, Jan Louwman, Jeroen Noomen, Ed Schröder, Frans Morsch, Bart Westrate, Lex Loep, Ard van Bergen en vele anderen. O ja, en niet te vergeten ene H. Grooten, 30 jaar jonger…

Uitslagen van de verschillende edities zijn te vinden op de site van de CSVN
Partijen zijn hier te vinden

➔ Dr. C. Schmid verschlimmbessert Quaade

Controleer maar, bijvoorbeeld met 365chess.com/analysis_board.php (up-to-date versie moet Stockfish 17 vermelden onder Stop Analysis)

(*) die me deed denken aan een partij die ik een keer tegen mijn kleine neefje speelde

Het schaakspel heeft mij altijd geboeid. Wanneer mijn vader en mijn opa op een  zondagmiddag aan het schaken waren, dan keek ik als kind geboeid toe. Verkleurde boekjes van Max Euwe, die door mijn vader waren aangeschaft, las ik graag.

Als middelbare scholier werd ik lid van het Schaakgenootschap Rijswijk. Ik heb nog altijd goede herinneringen aan die periode. Het schaakspel kan verslavend zijn en kan ten koste gaan van studie en werk. Daarom besloot ik na mijn eerste studiejaar om met het schaken te stoppen en meer aandacht te besteden aan mijn studie wiskunde. Dertig jaar later ben ik weer schaken, ditmaal bij HMC Den Bosch. Tegenwoordig ben ik bijna elke dinsdagavond in het gezellige grand café Rembrandt in Boxtel te vinden op de clubavond van Dubbelschaak’97. Met mijn 63 jaar mag ik meedoen aan seniorentoernooien. Met name in Duitsland worden veel seniorentoernooien georganiseerd, maar ook in Nederland is er een stijgende trend.

Hoe ben ik ertoe gekomen om schaaksoftware te gaan ontwikkelen? Op het internet zijn  veel mannen te vinden, die hetzelfde doen. Als je bijvoorbeeld zoekt op “logic crazy chess” dan kom je uit bij iemand die meer dan 30 YouTube filmpjes gemaakt heeft over schaaksoftware die hij ontwikkeld heeft. Waarom? Wat beweegt al die mannen die op een zolderkamer geobsedeerd met een hobby bezig zijn?

Jaren geleden kon ik mijn openingsrepertoire niet ordenen op de manier zoals ik dat wilde. De beschikbare schaaksoftware bood me onvoldoende mogelijkheden. Ik had iets beters nodig, iets waarmee kennis op een inzichtelijke manier gepresenteerd kan worden. Zo belandde ik in de wereld van de wiki-systemen. Wie heeft er geen gebruik gemaakt van Wikipedia? Is dat geen geweldige kennisbron? Met ChatGPT en soortgelijke nieuwe technologieën wordt dat wellicht anders.

Na jaren ploeteren is het gelukt om toernooiverslagen snel te kunnen bundelen en als wikiboek te presenteren. Hierin heeft Herman Grooten mij ondersteund. Zo wees hij mij op het belang van nulzetten in analyses. In wiskundig opzicht kan een partijboom gezien worden als een bipartiete graaf, maar ook als een n-aire beslissingsboom. Nulzetten passen daar prima in. Het ontwikkelde model heb ik ingepast in wiki-software. De pre-release is nu via Schaaksite beschikbaar. Ik hoop dat dit het begin is van een langdurige samenwerking.