De 63-jarige Jan Willem Duijzer is een van de sterkste schakers van de Noordkop. Hij had rond 1980 een rating van boven de 2200 punten en nog altijd overstijgt zijn speelsterkte de 2100. Ondanks zijn hoge niveau vormt het contact na de partij, het amicaal analyseren van de strijd op de 64 velden, zijn belangrijkste drijfveer om te schaken.

Een mooi voorbeeld van hoe diep die ’nazitrelaties’ gaan, was zijn eerste deelname in Wijk aan Zee tien jaar geleden. Destijds speelde Duijzer tegen Roel van Duijn, een van de oprichters van Provo in 1965 en de Kabouterbeweging in 1969. ,,Roel was de dag na onze partij jarig, dus nam ik een cadeau voor hem mee”, verklaart de man die deelnam aan de dagvierkampen in Wijk aan Zee.

https://www.noordhollandsdagblad.nl/sport/sport-noordkop/sport-noordkopdenhelder/jan-willem-duijzer-nieuw-boegbeeld-van-en-passant-idealist-en-liefhebber-in-wijk-aan-zee.-van-nature-een-strateeg/125037760.html

Helaas zit het artikel achter een betaalmuur, maar wilde het toch delen! De koppenmaker heeft overigens niet zo goed opgelet, zo lijkt het.

Foto: Frans Peeters

Anish Giri heeft het de afgelopen maanden erg druk gehad. Hij was zeer succesvol in de FIDE Grand Swiss en kwalificeerde zich voor het Kandidatentoernooi. Hij speelde in de World Cup, maar dat liep niet zoals gehoopt, net als bij verschillende andere topspelers. Het is een zwaar en meedogenloos evenement. In dit interview praat Giri over zijn ervaringen in beide toernooien, zijn ideeën over schaken, en nog veel meer. We geven het woord aan Anish Giri!

Kun je jouw ervaringen van de FIDE Grand Swiss met ons delen?

Zeker. Het is alweer een tijdje geleden, en ik kijk met genoegen terug op het behaalde resultaat, aangezien ik me kan voorbereiden op het Kandidatentoernooi. De Grand Swiss was een heel interessant evenement. Ik dacht dat het format van zo’n sterk open toernooi, waarbij slechts twee mensen zich kwalificeren, het slechtste format voor mij was om me te kwalificeren, want meestal verlies ik niet veel partijen, maar ik win ook niet zo veel partijen als sommige van mijn concurrenten.

Normaal gesproken is dit dus niet mijn format, zou men denken. Maar ik moest het toch proberen, want waarom zou je anders komen als je het niet wilt proberen? Ik probeerde zo agressief mogelijk te spelen en zoveel mogelijk overwinningen te boeken.

Het was verbazingwekkend hoe het, met veel geluk, uitpakte. Het was een interessant toernooi, want er was eigenlijk veel frustratie voor me tijdens het toernooi. Je zou denken dat, oké, ik heb veel partijen gewonnen, dus was alles  prima? Maar verrassend genoeg, als je goed kijkt, heb ik zoveel kansen gemist in het toernooi. Mijn herinneringen aan het evenement zelf bevatten zeer gemengde gevoelens.

Soms heb ik toernooien waarin alles verbazingwekkend goed gaat en ben ik elke dag blij. Je redt een verloren stelling, en dan ben je blij. Of, als je wint vanuit een gelijke stelling, ben je blij. Uiteindelijk win je het toernooi. Maar dit was anders, omdat ik op de een of andere manier niet wist wat er gebeurde. Ik had geluk. In alle partijen kreeg ik winstkansen, bijna elke dag – echt letterlijk bijna elke dag. Afgezien van mijn partij tegen Ivan Cheparinov, die volgens mij de enige partij van de 11 was waarin ik helemaal geen winstkansen had. Daar eindigde de opening in een variant die gewoon geen voordeel opleverde en dus gebeurde er niets in die partij. Maar in alle andere partijen, letterlijk in alle andere partijen, had ik serieuze winstkansen, of op zijn minst praktische kansen om te winnen. Echter: ik won de helft daarvan niet. Dat frustreerde me.

Tegen Abhimanyu Mishra stond ik op een gegeven moment gewonnen. Ik was erg geïrriteerd toen het in een remise eindigde. Tegen Frederick Svane had ik het gevoel dat ik was ontsnapt, maar achteraf zag ik dat ik in de eindstelling had kunnen doorspelen. Hij had geen tijd, en er was een heel interessante manier om het spel voort te zetten. Ik onderschatte mijn kansen. Achteraf bezien was het een gemiste kans. Tegen Alireza Firouzja miste ik ook een goede mogelijkheid in de opening. Dat was in de voorlaatste ronde en had heel kostbaar kunnen zijn. Dus na die partij was ik ook erg gefrustreerd.

Tegen Salem had ik op een gegeven moment ook een gewonnen stelling. Vermoedelijk stond ik tegen Parham Maghsoodloo op een gegeven moment ook gewonnen. Er waren veel dagen waarop ik me aan het einde van de dag gefrustreerd voelde. Maar misschien hield het me in zekere zin ook gaande, omdat ik speelde met een ontevreden gevoel. Het tegenovergestelde kan gebeuren:

“Nadat je een paar partijen wint, ben je tevreden en voel je je goed over hoe het gaat, en ga je minder agressief spelen in het verdere verloop van het toernooi. Uiteindelijk speel je dan wel een goed toernooi, maar win je niet één van de twee topprijzen en kwalificeer je je niet.”

In de Grand Swiss was dat niet het geval. Ondanks alle gemiste kansen, pakte het wonderbaarlijk genoeg goed voor me uit door mijn winst in de laatste ronde. Mijn score was voldoende om als eerste te eindigen. Mijn tiebreak was niet groots, dus ik had een geluk dat het zo was gelopen. Kortom: het was een interessant toernooi met veel kansen voor me. Waarschijnlijk deed ik toch iets goed als ik zoveel kansen kreeg.

Alle partijen van Giri in de Grand Swiss

Kun je ons iets vertellen over je ervaringen in de World Cup?

Het was bijzonder omdat het de enige keer was dat ik naar de World Cup ging met de wetenschap dat ik me er niet hoefde te kwalificeren voor het Kandidatentoernooi. Ik was benieuwd of ik daardoor beter zou spelen dan normaal. Het pakte uiteindelijk anders uit. Het deed me vrijer en agressiever spelen in het klassieke gedeelte, wat overigens in de tweede ronde in mijn voordeel uitpakte (Giri hoefde de eerste ronde niet te spelen; favorieten kregen een bye in de eerste ronde) en daardoor won. Het ging mis in derde ronde tegen Donchenko. Ik nam enig risico in de opening. Vervolgens overspeelde hij me. Meestal kan ik na een partij, zonder naar de engine te raadplegen, zeggen wanneer het een goede partij was of niet. Het gebeurt een paar keer per jaar dat ik verlies. Ik voelde gewoon dat mijn tegenstander heel goed had gespeeld.

Vóór deze partij gebeurde het me tegen Chithambaram Aravindh in Praag. Ik verloor die partij. Zulke dingen gebeuren zo nu en dan. Ik ben een goede speler en heb een redelijk begrip van het spel, maar er zijn partijen waarin ik in bepaalde stellingen de positie gewoon slechter begrijp dan mijn tegenstander. Hij rekent heel goed en ik werd in die partij eigenlijk weggespeeld.

Wat meespeelde is: dat als ik afhankelijk zou zijn geweest van de uitkomst van de World Cup, ik vanaf het begin meer zou kiezen voor veiligheid. Dat is echter ook riskant. Ik ervoer het in de voorgaande World Cup. Ik speelde heel solide tegen Abbasov. We maakten veel remises. En uiteindelijk verloor ik één van de laatste blitz-partijen. Dus zelfs als je veilig speelt, kun je nog steeds verliezen van een underdog. Het is dus bijzonder lastig in de World Cup om ver te komen. Deze keer werkte het niet echt voor mij. Ik had gewoon pech dat Alexander Donchenko heel goed speelde, en hij speelde daarna ook goed in een paar andere matches. Hij kwalificeerde zich uiteindelijk niet, jammer genoeg voor hem. Uiteindelijk verloor hij vrij overtuigend.

De World Cup is heel erg zwaar. Je verliest één match en alles is voorbij. Vóór beide toernooien was mijn plan eigenlijk om mijn best te doen en in de Grand Swiss een poging te wagen. Natuurlijk dacht ik dat ik het niet zou redden, het leek me onmogelijk om de Grand Swiss te winnen. Dus ik had het helemaal niet verwacht. De World Cup leek me de plek waar ik me kon kwalificeren. Daar had ik voor mijn gevoel echt een kans. Maar het verliep uiteindelijk andersom. Na mijn verlies in de World Cup, was ik achteraf niet erg ondersteboven. Maar natuurlijk wilde ik winnen, net als iedereen, en ik was hoopvol dat ik het toernooi ook zou winnen, maar het pakte anders uit.

Er waren meer topspelers die niet ver kwamen…?

Het is heel moeilijk, want spelers met een lagere rating zijn ook extreem sterk. Ze zijn erg scherp omdat ze de hele tijd online spelen. Ze spelen toernooien zoals Titled Tuesday. En ze bereiden zich echt serieus voor op de World Cup. Het is immers hun enige kans in het jaar waarin ze alle dingen die ze fout hebben gedaan in het verleden, kunnen goedmaken. Dit toernooi is als een snelweg om vanuit niets te vechten voor de wereldtitel. Daarom is het zo lastig voor me om in de World Cup te spelen, omdat alle mensen tegen wie je daar speelt zo goed voorbereid zijn.

Hun niveau is hoger dan normaal. Als ik bijvoorbeeld tegen zo’n speler uitkom in de Duitse Bundesliga, is hij weliswaar ook goed voorbereid, maar toch veel minder voorbereid dan wanneer je tegen deze speler uitkomt in de World Cup. Ik heb het schema van Donchenko bekeken dat hij volgde voor de World Cup. Het doet me vermoeden dat hij een paar weken heeft besteed aan de voorbereiding op dit toernooi. Normaal gesproken besteedt hij één avond aan de voorbereiding op een partij tegen mij.

Het lijkt erop dat je zo nu en dan wat moeilijkheden hebt met het verzilveren van winststellingen. Wat voor problemen ondervind je in dat opzicht?

Het gebeurt soms. Als je goed naar mijn partijen kijkt en niet naar partijen van andere spelers, krijg je het gevoel dat het vaker gebeurt in mijn partijen. Er zijn een paar dingen aan de hand. Ten eerste denk ik dat, vergeleken met spelers van mijn niveau, dit niet mijn kracht is. Je zou het dus een relatieve zwakte kunnen noemen. Dat is zeker het geval. Er zijn een paar factoren die dit probleem verergeren.

Als je alleen naar mijn partijen kijkt en niet naar die van andere spelers, krijg je misschien de verkeerde indruk. Want als je naar andere spelers kijkt – kies een willekeurige speler, laten we zeggen bijvoorbeeld Vincent Keymer, Fabiano Caruana of een andere willekeurige goede speler – zul je zien dat zij ook niet veel zogenaamde “winststellingen” winnen.

Dus hoewel ik het ermee eens ben dat ik misschien een van de relatief slechtere ben, als je naar anderen kijkt, is het gewoon heel normaal in het topschaak dat je een winststelling niet wint. Dat is dus één ding. Een ander ding dat ook bijdraagt aan dit probleem, is dat er veel manieren zijn om een winststelling te definiëren.

Er zijn stellingen die gewonnen zijn, laten we zeggen, op vele manieren gewonnen. Het is duidelijk dat elke speler van mijn niveau, of ook een beetje zwakker, wanneer hij naar de stelling kijkt, hij gewoon zal zeggen:

“Dit is een volledig gewonnen stelling.”

Soms, heel zelden, win ik die ook niet. Wat ik meestal niet win, zijn winststellingen waarin er slechts één of twee winstvarianten zijn, of misschien slechts enkele opties. Er is een winst, maar het is een moeilijke die je wel moet vinden. Slechts één specifieke variant wint. Zulke varianten  kunnen heel lastig zijn. Het betekent dat je gewonnen stond in absolute termen, maar vanuit een praktisch oogpunt is het niet zo gemakkelijk.

Het andere is dat veel van mijn winststellingen gewonnen zijn vanuit het standpunt van de computer. Vanuit een menselijk standpunt zijn ze eigenlijk nog niet gewonnen. Alleen omdat de engine plus twee zegt, is het niet altijd gemakkelijk om de eerste vijf zetten te vinden. Daarna kom ik ergens. Dan moet ik nog steeds 20 fatsoenlijke zetten doen. Uiteindelijk sta ik na 25 zetten volledig gewonnen. Pas dan wordt het gemakkelijk. Het probleem is: er zijn veel, heel veel manieren en stappen die je nog moet nemen. Ik faal ergens onderweg, omdat het een heel moeilijke taak is.

Dat is één van de problemen met winststellingen. Dan is er nog iets. Ik heb een heel breed openingsrepertoire en werk veel met de computer. Veel voordelen die ik in mijn partijen krijg, zijn gebaseerd op wat de computer zegt. Ik ga een gebied binnen waar mijn tegenstander kwetsbaar is en ik krijg het voordeel dankzij de computer. Maar op een gegeven moment moet ik natuurlijk zelf gaan spelen. Het is veel moeilijker om dit voordeel, dat is opgebouwd met de computer, om te zetten dan een voordeel dat een andere speler vanaf het begin zelf opbouwt. Een andere speler heeft vaker een situatie waarin hij de partij ingaat en, na de voorbereiding (oppervlakkig of helemaal geen voorbereiding), een gelijke stelling krijgt. Hierna bouwt hij langzaam voordelen op die hij begrijpt, en dan krijgt hij een groot voordeel. Dat voordeel is van hemzelf. Hij heeft het opgebouwd en hij begrijpt waarom het er is. Eigenlijk begon hij alsof hij een plan van A tot Z had. Hij weet hoe hij verder moet. Terwijl ik datzelfde punt heel vaak bereik, niet door precies te weten wat ik heb gedaan, maar door computerondersteunde voorbereiding. Dus dan zijn deze voordelen niet echt volledig van mij en begrijp ik ze niet volledig. Dit is ook een reden waarom dat kan gebeuren. Aan de ene kant ben ik natuurlijk niet geweldig in het omzetten van winststellingen, maar het andere is dat veel van mijn winststellingen en winstvoordelen erg moeilijk te vinden zijn.

Neem bijvoorbeeld mijn partij tegen Maghsoodloo (zie zijn partijen in de Grand Swiss). Ik stond vanaf een bepaald punt beter. Toen gaf hij me één kleine kans waarbij ik één exacte manier had om te winnen, die ik niet vond. Ik vond de op één na beste oplossing. Opnieuw sta ik een aantal zetten beter. Hij verdedigde goed; de partij eindigde in remise. Ik had slechts één kort moment waarop ik gewonnen stond. Je zou dus kunnen zeggen dat ik een winst miste in deze partij, maar het was niet zo dat ik de hele tijd gewonnen stond.

Vergelijkbaar met Mishra. Er was één kort moment waarop ik gewonnen stond. Ook met Salem was er maar één kort moment. Het was niet zo dat ik een winststelling had opgebouwd. De definitie van het woord winststelling is erg belangrijk om te begrijpen. Ik ben dus niet zo slecht in het omzetten van daadwerkelijke winststellingen. Het is gewoon zo dat veel van wat mensen denken dat winststellingen zijn, gewonnen zijn volgens de computer. Vanuit menselijk oogpunt is het erg moeilijk om dat te doen.

Een andere reden dat ik veel van deze stellingen krijg, is dat ik een erg intuïtieve speler ben. Heel vaak voel ik dus dat ik een winstvoordeel kan opbouwen zonder te zien waarom het gewonnen is. Het voelt gewoon goed. Nadat je deze voordelen opbouwt door intuïtie, moet je uiteindelijk de computersequentie vinden. Ik ben niet goed in het vinden van computersequenties die ik niet ken. Dit is niet mijn kracht. Sommige mensen zijn er beter in. Arjun Erigaisi is veel beter in het vinden van computersequenties. Denk daarbij ook aan Gukesh en Caruana. Aan de andere kant krijg ik wel meer winststellingen dan de meeste mensen. Neem bijvoorbeeld de Grand Swiss. Ik had waarschijnlijk ongeveer acht winststellingen uit elf.

De computer kan erg lastig zijn voor mensen. Om echt te analyseren hoe goed of slecht ik ben in het winnen van stellingen, moeten we een zeer gedetailleerde analyse uitvoeren en proberen elke afzonderlijke partij te bekijken, welke winst ik miste, en hoe het was. Ik begrijp wel dat als je een fan van mij bent en je mijn partijen volgt met een engine en je voornamelijk mijn partijen volgt en nauwelijks die van andere mensen, je het gevoel kunt krijgen dat ik slecht ben in het omzetten van winststellingen. Dat gevoel krijg ik zelf ook.

Tegenwoordig zijn er veel jongeren die heel goed schaken. Wat vind je ervan?

Het is niet nieuw; zo is het altijd geweest in het schaken. Toen ik klein was, versloeg ik Magnus Carlsen op 16-jarige leeftijd. Ik was ook op mijn 14e grootmeester. Dat was relatief vroeg. Bobby Fischer was ook vroeg grootmeester (in 1958 op 15-jarige leeftijd); dat was bijna 70 jaar geleden. Het is dus niet helemaal nieuw voor het schaken, maar tegenwoordig is het veel gemakkelijker en gaat het sneller om schaken te leren. De engines zijn zoveel sterker geworden. Er zijn meer boeken, cursussen, videocursussen, videocolleges en coaching. Het is allemaal veel beter geworden.

De Indiase jongeren sloten zich aan bij een academie die door Vishy Anand was opgezet. Ze kregen coaching van Gajewski en talloze andere spelers. Deze mensen waren coaches van Vishy Anand zelf. Dus als je, vanaf tienerleeftijd, coaching krijgt van iemand die ervaring heeft met werken aan wereldkampioenschapswedstrijden, heb je een voorsprong. Het is een kortere weg. Stel je voor dat je geconfronteerd wordt met een probleem en naar een oplossing zoekt. Vroeger had ik een week nodig om één bepaald stuk informatie te vinden. Ik moest door veel rommel spitten om de juiste informatie te vinden. Zij krijgen dat ene stuk informatie binnen een half uur. Die ene week van graven die ik deed, was geen complete verspilling van tijd. Ik werd nog steeds een fatsoenlijke speler.

Dankzij de engine is de coaching veel beter dan voorheen, omdat coaches ook betere toegang tot de juiste gereedschappen hebben. Coaches begrijpen stellingen beter dankzij de engine en het dan ook beter uitleggen aan hun studenten. Leren gaat veel sneller.

Er is ook betere kennis. Neem bijvoorbeeld de basiskennis van eindspelen. Er zijn veel kinderen die de basis kennen. Ik herinner me een partij tijdens het Wereldkampioenschap Rapidschaak. Bijna alle partijen waren afgelopen, behalve één partij op één van de laatste borden. Het was Toren + Loper tegen Toren. Je denkt dat dit zwakkere spelers zijn. Maar een jong kind verdedigde dit eindspel op de best mogelijke manier. Hij deed het heel zelfverzekerd en snel.

Twintig jaar geleden gebeurde dat niet. Nu hebben ze duidelijke kennis over wat de beste manier van verdedigen is. Ze weten alles over de eindspelen die je moet kennen en ze weten ook welke eindspelen niet belangrijk zijn. In mijn tijd waren deze dingen niet zo duidelijk. Het hele proces van schaken leren is meer gesystematiseerd en minder chaotisch.

Toen men me deze standaardeindspelen onderwees, leerde ik in één trainingssessie hoe ik een koning mat kon zetten met Paard en Loper. In een andere trainingssessie leerde ik iets over Toren plus Loper tegen Toren. En in een andere sessie leerde ik iets over een toreneindspel, enzovoort. Het was een tamelijk gefragmenteerd en het kostte me vele jaren. Nu is er meer duidelijkheid voor coaching en voor spelers. Als je nu een 10-jarige 2400-speler bent, ken je al deze basisdingen al. Je weet precies hoe je deze standaardeindspelen moet spelen. Het leerproces verloopt zeer efficiënt. Hetzelfde geldt voor openings- en andere kennis.

Dus ze leren de basis veel sneller en bereiken snel een zeer hoog niveau. Maar als ze eenmaal zover zijn, moeten ze een lastige horde nemen. Wanneer ze eenmaal heel hoog komen, ondervinden ze problemen. Een punt is dat iedereen toegang had tot dezelfde tools, dus zij zijn ook erg goed geworden. Er is meer concurrentie, en dan is het nog steeds de vraag: hoe onderscheid je jezelf? Hoe word je wereldkampioen? Hoe kwalificeer je je voor het Kandidatentoernooi? Al deze problemen zullen ook voor deze kinderen blijven bestaan. Maar de initiële stap om op een zeer hoog niveau te komen, is zeker veel gemakkelijker geworden.

Wat beschouw je als jouw grootste kracht?

(Denkt diep na) Er is niet één ding waarin ik het beter doe dan iedereen. Vergelijk me eens met Carlsen. Ik denk dat Carlsen bijna alles beter doet dan ik, afgezien van een paar dingen. Ik ben tactisch wat scherper dan Carlsen. Ik trap minder in trucs van tegenstanders dan Carlsen. Ik ben veel meer synchroon met de computer dan Carlsen, omdat ik zelf veel meer met de computer werk. Carlsen vertrouwt meer op zijn secondanten. De wisselwerking tussen mij en mijn computervoorbereiding is iets beter. Het betekent dat ik bepaalde stellingen speel die Carlsen liever vermijdt. Ik ben slechter dan Carlsen in al het andere. Dat gezegd hebbende, vergeleken met de meeste topspelers, heb ik een beter positioneel begrip dan zij, wat nog steeds inferieur is aan dat van Carlsen, maar beter dan veel andere spelers.

Ik heb wel een redelijke combinatie van vaardigheden, maar het is niet slechts één ding. Het hangt af met wie je het vergelijkt. Vergeleken met de moderne top tien denk ik dat ik een heel goed positioneel begrip heb. Maar het is inferieur aan Carlsen. Misschien ben ik op sommige gebieden inferieur aan Aronian of oudere ervaren spelers. Op sommige gebieden misschien inferieur aan Caruana en misschien aan Nepomniachtchi. Gemiddeld heb ik een heel goed positioneel begrip en een zeer goede openingsvoorbereiding. Nogmaals, niet het beste, maar het zit er dichtbij, en er zijn maar weinig spelers die iets vergelijkbaars hebben. Dat zijn waarschijnlijk Caruana en misschien Arjun Erigaisi en Praggnanandhaa.

Ik ben een goede verdediger in bepaalde soorten stellingen. Maar veel spelers zijn tegenwoordig goede verdedigers. Het is eigenlijk niet gemakkelijk te zeggen. Ik ben niet nummer één van de wereld, omdat ik momenteel niet één duidelijke kracht heb waarin ik voorloop op anderen. Al met al heb ik een zeer goede set aan vaardigheden.

Toen ik bijvoorbeeld tegen Carlsen speelde, gaf alleen al de combinatie van mijn computervoorbereiding en het feit dat ik minder blunder, me relatief veel punten tegen hem. Ik heb hem in twee klassieke partijen verslagen vanwege zijn blunders. Ik heb veel partijen tegen hem overleefd vanwege mijn voorbereiding. Zolang ik voor elke speler tegen wie ik speel een gebied kan vinden waarin ik beter ben dan hij, zit ik goed. Dit is wat ik voel. Ik voel dat met welke speler je me ook vergelijkt, er enkele gebieden van het spel zijn waarin ik beter ben dan die speler. Dat is genoeg voor mij, maar ik heb niet één ding waarin ik beter ben dan de rest van de schakers, en dat is waarom ik waarschijnlijk niet zo hoog sta als ik zou willen.

Ik zag een persbericht van Tata Steel Chess. De helft van de spelers die naar de Kandidaten gaan, speelt in Wijk aan Zee. Wat is jouw gevoel daarbij?

De bezetting van Tata Steel is extreem sterk. Dat is altijd zo geweest. Ik ben op dit punt niet meer verrast. Ik had verwacht dat dit zou gebeuren. We hebben een geweldig deelnemersveld op het toernooi, en de helft van de spelers zijn of zouden Kandidaten kunnen zijn. Arjun Erigaisi had zich kunnen kwalificeren en Vincent Keymer had zich kunnen kwalificeren. Het is een schitterend veld.

Er is één ding dat we op dit punt moeten accepteren en concluderen: het lijkt erop dat Carlsen niet langer in het toernooi speelt. Voor zover ik me kan herinneren, beloofde hij op een gegeven moment in een video dat hij volgend jaar terug zou zijn. Maar hij sloeg dat toernooi over en kwam daarna niet terug. Het zegt meer over de staat van Carlsens schaken op dit moment dan over het toernooi. Het is niet zo dat hij niet is uitgenodigd of dat er geen budget voor hem is. Het lijkt erop dat Carlsen niet langer wil spelen en een stap terug doet uit het klassieke schaken. Als Carlsen nu niet speelt, moeten we accepteren dat de tijden veranderen. Hij speelt nog steeds sommige toernooien, misschien Norway Chess. Ik weet niet wat daar het format zal zijn. Hij speelt nu zo weinig dat hij helaas niet langer deel uitmaakt van de groep spelers die meedingt in het klassieke schaken.

Wat zijn je gevoelens en verwachtingen over het aankomende Kandidatentoernooi?

Ik kijk erg uit naar het evenement, om mijn voorbereiding te doen en een poging te wagen. Het zou echt geweldig zijn als ik zou slagen, natuurlijk. Naar mijn smaak is geen van de acht spelers favoriet. Maar als dat mij zou overkomen, zou het echt geweldig zijn. Dus ik ga alles doen wat mogelijk is en kijk uit naar de voorbereiding op het toernooi. Ik heb een redelijke kans als je kijkt naar de recente trends en de score tussen de spelers onderling. Ik doe het goed in dat opzicht. Wat ook interessant is, is dat Hikaru Nakamura een zeer goede score heeft tegen het deelnemersveld. Hij heeft een zeer hoge rating. Hij is de eerste geplaatste op basis van rating. Maar hij is natuurlijk zeer inactief in het klassieke schaken. Het is moeilijk in te schatten wat zijn rating waard is. Ik zou hem zeker niet als favoriet bestempelen. We zullen het zien.

Fabiano is waarschijnlijk de beste speler na Carlsen van deze hele generatie. Ik houd ervan om met hem te concurreren. Ik geef nooit aan mezelf toe dat ik een slechtere speler ben dan Fabiano. Ik denk echt niet dat ik zwakker ben dan Fabiano. Je mag me beschuldigen van waanvoorstellingen (grinnikt). Ik moet wel zeggen dat we nu al zoveel jaren topschaak spelen en hij heeft met zijn resultaten bewezen dat hij mij in alle opzichten ver voor is. Hij heeft een ongelooflijke schaakcarrière gehad, en hij is veruit de op één na beste speler van de generatie na Carlsen. Natuurlijk is hij in elke cyclus de te kloppen man. Als Carlsen stopt, kijkt iedereen meteen naar Fabiano.

Maar zo simpel is het niet en het leven werkt vaak anders. Telkens wanneer ik tegen Fabiano speel, ben ik niet bezorgd of bang. Ik heb een prima score tegen hem. Ik bedoel, min of meer gelijk. Dat is goed voor mij. Of misschien heb ik in de loop der jaren één partij meer tegen hem gewonnen. We hebben veel goede gevechten gehad. Het zal niet gemakkelijk voor hem zijn om het Kandidatentoernooi te winnen.

Praggnanandhaa was in goede vorm aan het begin van het jaar. Nu is hij wat minder in vorm. Ik weet niet of hij het momentum weer kan terugpakken. De andere spelers zijn allemaal erg goed, maar je zou ze niet als favorieten bestempelen.

We hebben een favoriet op papier, dat is Nakamura. We hebben een favoriet in termen van carrière prestaties met Caruana. In werkelijkheid, je weet hoe het gaat, Gukesh won de Kandidaten vorige keer. Iedereen kan winnen. Als Caruana of Nakamura niet wint, zal niemand verrast zijn. In het komende Kandidatentoernooi is alles mogelijk.

Fabiano is bijvoorbeeld altijd verbazingwekkend goed voorbereid. Maar het wordt elke keer moeilijker en moeilijker om beter voorbereid te zijn dan anderen. Ik ben erg benieuwd of (en hoe) Fabiano opnieuw beter voorbereid zal zijn dan iedereen. Ik zie niet in hoe dat mogelijk is, omdat de computer nivellerend werkt. Superioriteit verkrijgen in de opening zal erg moeilijk zijn. Het maakt het veld erg gelijkmatig. Hoe hard je je ook voorbereidt, de openingsvoorbereiding gaat geen verschil maken. Uiteindelijk zal het een puur gevecht zijn. Er zijn acht geweldige spelers, dus ik denk niet dat mijn kansen groter zijn dan die van de anderen.

Brengt spelen in het Kandidatentoernooi meer spanning met zich mee?

Ja, zeker. Dat zie je aan de partijen en aan de fouten die men maakt. Er is veel spanning. Het is veel moeilijker om het Kandidatentoernooi te spelen dan welk ander toernooi dan ook. Ik speelde in een paar Kandidatentoernooien en mijn niveau was daar slechter dan in andere toernooien. Het is gewoon heel lastig.

Hoe bereid je jezelf voor op het Kandidatentoernooi vergeleken met andere toernooien?

Je hebt veel meer tijd om eraan te besteden. Je focust je er veel meer op. Voor normale toernooien maak je eerst een schema van de toernooien die je speelt. Dan vraag je jezelf af: hoeveel tijd is er over voor dit toernooi? En eigenlijk zou ik zeggen dat je voor geen enkel toernooi, behalve de Kandidaten of een Match voor het Wereldkampioenschap, zoveel werk verzet. De vraag is: begin je met de voorbereiding voordat je het laatste toernooi daarvoor hebt afgerond?

Misschien dat ik het wel voor Wijk aan Zee zou doen. Dat is de reden waarom ik heel vaak goed speel in Wijk aan Zee, omdat ik een beetje voorbereiding voor dit toernooi doe. Over het algemeen doen mensen dat niet. Ze bereiden zich meestal voor op het volgende toernooi. Omdat ieders schema erg druk is, denk je bijna nooit langer dan een maand na over een evenement. Het Kandidatentoernooi is anders. Er zijn nog steeds verschillende toernooien tussendoor, maar aangezien ik weet dat ik het Kandidatentoernooi speel, bereid ik me er nu al op voor. Ik besteed gewoon veel meer tijd aan de voorbereiding.

Deze vraag ligt in het verlengde van de laatste vraag en gaat over mentale veerkracht. Hoe bereid jij jezelf erop voor?

Ik denk dat veel ervan je eigen ervaring is en niet dat je je erop kunt voorbereiden. Het is gewoon wie je bent; veel ervan is hoe je in elkaar steekt, wat voor soort persoon je bent. Laat ik het zo zeggen:

“Als je een speler bent die niet voorbereid is op de mentale veerkracht van de Kandidaten, denk ik niet dat er iets is wat je in twee maanden kunt doen om dat te verhelpen. Het is te laat.”

Uiteraard kan men zich wel verbeteren. Ik heb me nu op veel evenementen voorbereid en ik ben behoorlijk goed geïnformeerd. Ik heb met psychologen gewerkt en enkele boeken gelezen over de mentale aspecten van verschillende sporten. Ik heb geluisterd naar interviews van grote spelers, colleges gevolgd, en ik denk dat ik voldoende kennis heb. Maar het gaat niet om kennis; het gaat om het toepassen ervan.

Sommige mensen weten in theorie precies wat ze moeten doen en hoe ze het moeten doen. Ze weten dat wanneer de spanning te hoog oploopt, ze vijf keer diep adem moeten halen om hun hartslag een beetje te laten dalen. Maar het werkt niet bij iedereen. Ze kunnen diep ademhalen wat ze willen, maar hun hartslag daalt niet genoeg. Het werkt niet voor ze. Ze kennen de theorie, maar ze zijn er gewoon niet voor gebouwd. Er zijn bepaalde dingen die je niet zomaar met kennis kunt compenseren. Ik ben een ervaren speler en heb veel evenementen gespeeld, dus ik denk dat ik op dat vlak goed genoeg ben om mee te concurreren.

Geven secondanten je een soort emotionele steun tijdens het toernooi?

Het punt met secondant zijn van iemand die aanwezig is op het toernooi, is dat zelfs als je de psychologie, de mentaliteit of de emotionele steun niet wilt beïnvloeden, je het niet kunt vermijden om het te beïnvloeden als je er bent. Zelfs een secondant op afstand kan nog bijdragen. Wie er ook met je meegaat naar het toernooi, er is altijd sprake van psychologische invloed. Dat kan positief of negatief zijn. Wat meestal gebeurt, is dat de impact soms positief en soms negatief is. Coaches, wanneer ze bij me zijn, spelen zeker een grote rol in de mentale steun, of ze dat nu willen of niet. Het gebeurt gewoon.

Sommige spelers zijn erg nerveus en trillen tijdens het spelen. Deze dingen zijn behoren kennelijk bij hun fysiologie, waarschijnlijk is het aangeboren. Het is erg moeilijk om te veranderen. Spelers kunnen het zeker beïnvloeden wanneer ze eraan werken, maar het is een heel langzaam proces.

Wat beschouw je als jouw beste partij?

Qua resultaten denk ik meteen aan het feit dat ik Magnus Carlsen in twee klassieke partijen heb verslagen. Deze partijen zijn, in termen van sportieve prestaties, mijn beste prestaties. Ik versloeg Carlsen en Ding Liren in datzelfde toernooi. Carlsen was natuurlijk Wereldkampioen en Ding won de titel in hetzelfde jaar. Tata Steel 2023 was waarschijnlijk mijn beste toernooi tot nu toe op het gebied van sportieve prestaties.

Vanuit een creatief oogpunt, nou ja, ik houd het niet goed bij. Ik heb veel mooie partijen gespeeld. Ik heb enkele tijdens mijn carrière mooie en creatieve partijen gespeeld, bijvoorbeeld in de B-Groep (2010 – het heette toen Corus) in Wijk aan Zee. Op de een of andere manier was dat een geweldig toernooi voor me. Ik weet niet wat er gebeurde, maar ik speelde daar een paar van mijn mooiste partijen. Met name was er één tegen Tommy Nyback, die erg mooi was.

Ik heb een paar behoorlijk aanvallende partijen gespeeld. Ik herinner me een partij tegen Laznicka die mooi was.

Ik had een aanval met Zwart tegen Ding Liren in onze match in Wenzhou (2017).

Ik ben een resultaatgerichte schaker en kies nooit een zet alleen omdat die mooier is dan een andere zet. Ik had meer mooie partijen kunnen spelen dan ik deed. Vaak, wanneer ik de keuze heb om iets moois te doen, doe ik dat alleen als het mijn winkansen verbetert. Vanwege dit specifieke stilistische aspect heb ik niet zoveel mooie partijen als sommige andere spelers die beroemd zijn in de schaakgeschiedenis, zoals Michael Tal.

Maar ik heb een paar mooie partijen. Als je door mijn partijen graaft, kun je ze vinden. Veel van mijn mooie partijen waren in 2008, 2009 en 2010 toen ik jong was. Ik speelde een paar mooie partijen in de Benoni, bijvoorbeeld tegen Nyzhnyk.

Vanuit een puur artistiek oogpunt, de schoonheid van het schaken, ben ik niet de beste speler in dat opzicht, omdat ik de zet kies waarvan ik denk dat die het meest efficiënt is. Het betekent dat wanneer ik de keuze heb tussen saaie mogelijkheid die zeker winst oplevert en een andere optie die naar schatting in slechts 80% van de gevallen winst oplevert, maar mooi en geweldig en spectaculair zou kunnen zijn, ik altijd voor de saaie zet ga. Ik probeer de beste resultaten te behalen. Dit is mijn idee hoe je schaken professioneel moet spelen. Het is ook de reden waarom ik mijn mooie partijen niet bijhoud.

Hoe zie je jouw eigen toekomst in de schaakwereld?

Ik kijk niet zo ver vooruit en ben op een leeftijd dat mezelf concentreren op professioneel schaken het meest lonend is. Het draait er op mijn leeftijd om zoveel mogelijk te bereiken als actieve speler. Ik doe natuurlijk andere dingen, ten eerste om me voor te bereiden op de volgende fasen in mijn leven, maar ook om ervoor te zorgen dat ik nu geen afleidingen en beperkingen heb en bepaalde projecten kan nastreven. Ik heb sponsoring en verplichtingen die me niet hinderen bij mijn activiteiten als professioneel schaker. Gelukkig hoef ik me geen zorgen te maken over financiën. Dat is heel belangrijk, want als je je elke partij en elk toernooi zorgen moet maken over financiën, kun je niet vrij spelen. Ik doe veel dingen, maar mijn focus ligt nu volledig op professioneel schaken. Dit is ook de leeftijd waarop ik dat moet doen. Ik probeer de juiste dingen te doen. Het is bijvoorbeeld erg verleidelijk om met pensioen te gaan en te zeggen:

“Weet je, ik heb Wijk aan Zee gewonnen en het is moeilijk om wereldkampioen te worden, daarvoor moet je veel geluk hebben. Waarom zou ik me druk maken? Zoiets is erg stressvol. In plaats daarvan stop ik gewoon met alles en geniet ik van het leven. Misschien kan ik ook meer geld verdienen als ik me gewoon concentreer op hoe ik goed moet investeren. Ik zou meer geld kunnen opleveren dan met schaken. Als je het geld dat ik met schaken heb verdiend op een echt slimme manier investeert, zal het waarschijnlijk financieel beter voor me zijn!”

Maar ik geef geen prioriteit aan mijn financiële status of een ontspannen leven. Op mijn leeftijd is het te vroeg om dat te doen. Ik ben altijd een professionele schaker geweest. Ik heb altijd geprobeerd wereldkampioen te worden, en op dit moment heb ik een plicht jegens mezelf, op mijn leeftijd, waarop ik min of meer op mijn hoogtepunt ben. Zelfs als ik een jaar of twee voorbij het biologische hoogtepunt ben. Het zou een misdaad tegen mijn carrière zijn om nu te vertragen. Daarom ga ik vol voor het professionele schaken en zullen we zien wat er gebeurt nadat ik voorbij mijn fysiologische hoogtepunt ben. Waarschijnlijk binnen 10 jaar tijd zou ik hetzelfde kunnen doen als iedereen: eerst overschakelen naar rapid en blitz. Ik zal zeggen dat het klassieke schaken dood is (zegt dit met veel ironie) en geleidelijk overgaan naar andere dingen. Voor nu moet ik er echt vol voor gaan.

Dit interview is oorspronkelijk afgenomen in het Engels. U vindt deze versie op mijn blog…

In het interview vertelt hij verder o.a. over zijn carrière, de schakers die hij kende e’n Rusland.

Aran is FM, werd kampioen van Amsterdam, Nederlands kampioen Fischer random en was en is een veelvuldig gezien speler die meedoet om de prijzen.

Hij doet fascinerende uitspraken, zoals: “Ik heb mensen gekend die hun geloof verloren,” zegt hij, “maar ik heb nooit iemand gezien die het schaken echt achter zich kon laten.”

Ook de pijn wordt benoemd:

“Je bent een kei in het ingooien van je eigen ruiten,” zei de bedrijfsleider, en Aran knikte instemmend. “Dat klopt.”

De dichter Aran: “Het water deed iets met me; het maakte de wereld groter en overzichtelijker tegelijk.”

Verrassende info, ik had het zelf heel vaag eens vernomen: Aran zat in theatergroep Kaktus, waarin ook Peter Jan Rens speelde, die later beroemd zou worden met de grote meneer-Kaktus-show. Aran zat erin voor de grote roem, en geeft een toelichting die mij enorm deed glimlachen (niet: schateren).

‘Margetheater’ noemt Peter Jan Rens het in dit filmpje. Ongetwijfeld zou dit theater nu als avant garde worden bestempeld:

Het is uit 1981. Ik zie Köhler niet, was hij toen al weg/ ziet u meer dan ik?

AANVULLING enkele uren later:

Aran is zeker wel in beeld! Hij roffelt op de trom om PJ Rens aan te kondigen. En vanaf min 6: 25 wordt hij geboren in deze scene.

Aran was destijds 19. (Bron: Aran Köhler)

Foto: Frans Peeters

Erwin behoort al jarenlang tot de Nederlandse schaaktop. Hij kwam al vroeg met schaken in aanraking en raakte sindsdien verslingerd aan het spelletje. Zijn eerste kampioenschap vierde hij al op twaalfjarige leeftijd, toen hij kampioen werd van zijn club in Woerden. Daarna volgden nog tal van successen in allerlei toernooien. U maakt hier nader kennis met iemand die een boeiend verhaal vertelt met interessante ideeën.

Wanneer ben je begonnen met schaken en wie heeft het je geleerd?

Dat was toen ik ongeveer een jaar of vier was. Naast mijn ouders waren er drie oudere broers thuis. Mijn vader schaakte regelmatig met mijn broers en dan ging ik kijken. Op een gegeven moment begreep ik ongeveer hoe het werkte en wilde ik meedoen. Het is grappig als je bedenkt dat ik de jongste was — mijn broers waren een stuk groter en sterker. Dus verloor ik meestal met dingen als voetbal. Maar met schaken kon ik vrij snel goed meedoen. Het was een enorme stimulans. Magnus Carlsen had iets vergelijkbaars met zijn zus, en dat hij van haar kon winnen. Blijkbaar is dat toch een bepaalde stimulans. Het werkte bij mij ook zo. Ik wilde de hele dag schaken met mijn broer of met mijn vader. Op een gegeven moment dacht mijn vader:

“We gaan hem gewoon naar een club brengen!”

Zo is het balletje gaan rollen. Ik werd lid van de schaakclub in Woerden.

Daar werd je toch op twaalfjarige leeftijd kampioen?

Dat klopt. Ik werd er in 1997 kampioen bij de senioren. Ik vond schaken op die dinsdagavonden geweldig, want dan mocht ik ook lekker laat naar bed. Die partijen waren vaak laat klaar. Ik moet er wel bij opmerken dat de club door de jaren heen een stuk sterker is geworden. De twaalfjarige die ik toen was, zou nu geen kampioen meer worden in Woerden.

Hoe reageerden de volwassenen toen je als twaalfjarig kampioen van de groep werd?

Volgens mij vond iedereen het leuk. Ik heb als kind nooit iets gemerkt van rancune of zo. Ik zie nog steeds heel veel mensen uit die tijd. Op de lijst van de interne competitie van Woerden herken ik nog steeds een heleboel namen. De band is altijd heel leuk geweest. Ik kom er regelmatig en geef simultaans bij jubilea. Kortom: de contacten zijn altijd leuk gebleven. Ze volgden me ook als ik ergens speelde.

Hoe ging het daarna verder?

Mijn vader kwam met een nieuwe uitdaging. Hij bracht me naar schaakclub Utrecht. Het was een enorme stap voor me, want die club was toen ontzettend sterk. Het was een florerende vereniging toen ik daar 28 jaar geleden kwam. Ik speelde ineens elke donderdagavond tegen schakers met een Elo boven de 2000. Ik kan veel namen uit die tijd nog opnoemen, zoals Pieter Nieuwenhuis, Vincent Diepeveen, Xander Wemmers, Eric de Haan, Gerard Verholt en Hans Duistermaat. Het was elke week een geweldige leerschool voor me, want dergelijke zware tegenstand was ik niet gewend. Ik begon toen ook toernooitjes te spelen, zoals op zaterdagen Rapid- en Blitz-toernooitjes. Het werd veel serieuzer.

Terugkomend op jouw kampioenschap bij Woerden: volgde je hetzelfde speeltempo als bij volwassenen onderling?

Ik speelde het normale schaaktempo. Tegenwoordig zie je vaak dat jeugdspelers die bij de senioren spelen met een jeugdtempo mogen spelen. Dat was niks voor mij. Ik wilde gewoon een lekker avondje schaken en niet al na twee uurtjes klaar zijn. Daar komt bij dat een sneller tempo voor volwassenen vaak lastiger is dan een rustiger tempo. Daar zit je als senior niet op te wachten. Men wil gewoon een volwaardige partij spelen.

Nu we het toch over blitz en rapid hebben: ik zag bij jouw rating dat je naar verhouding beter bent in blitz en rapid dan in traditioneel schaak. Hoe zit dat?

Mijn blitz- en rapid-ratings zijn gebaseerd op relatief weinig partijen. Een van mijn beste resultaten ooit was een blitztoernooi in Marokko, in Rabat. Het was een toernooi van één dag met een sterke bezetting. Daar deed een hele rits grootmeesters aan mee, onder andere Shirov, Mamedjarov en Van Wely. Ik won die dag. Helaas telde het resultaat niet mee voor mijn rating. Dat had te maken met een conflict binnen de Marokkaanse schaakbond. Het was een of ander raar verhaal. Wat er precies speelde weet ik niet. Maar had het wel meegeteld, dan was mijn rating veel hoger geweest.

Mijn laatste toernooi dat voor de rating meetelde is alweer jaren geleden. In Nederland houdt men, om mij onbekende redenen, blitz en rapid niet goed bij voor je rating. In het buitenland is het heel normaal dat alles meetelt voor je blitz- en rapidrating. Zelfs bij het NK telt men de blitzpartijen in de barrage niet mee.

Hoe heb jij het NK van dit jaar ervaren?

Ik vloog eruit tegen Arthur de Winter. Dat is een heel talentvolle speler. Ik heb hoge verwachtingen van hem. Hij moet in staat zijn om binnen enkele jaren deel uit te maken van het Nederlandse team. Hij is de kopman van de nieuwe aanwas die eraan komt. Maar ik had die match wel graag gewonnen. Ik won in de eerste ronde van Sipke Ernst. Dat was ook een moeizame match. Hij won de eerste partij, vervolgens won ik de tweede en daarna ook de blitz-tiebreak. Van Arthur verloor ik uiteindelijk nadat we beiden in het klassieke deel van de match een partij hadden gewonnen. Vervolgens verloor ik met het snelschaken. Dus lag ik eruit.

Overigens zit ik nu wel op een leeftijd (40) waarop het over het algemeen niet meer omhoog gaat met het schaken. Misschien is het dan juist wel zo dat klassiek schaken, vanwege de lengte, moeilijker is dan rapid of zelfs blitz. Dat is ook een overweging. Ik weet nog niet zo goed waar ik de komende jaren het beste in zal zijn. Mijn blitzrating is traditioneel altijd iets hoger geweest dan de rest. Maar ik zou het niet durven zeggen wat nou eigenlijk mijn sterkste discipline is op dit moment, omdat ik met rapid en blitz te weinig partijen heb gespeeld.

Even terug naar wat je eerder zei over schaakclub Utrecht. Was dat ook het moment dat je het idee kreeg: “Ik ben best wel goed in schaken. Wat ga ik ermee doen?”

Dat wist ik al heel snel:

“Ik ga sowieso iets doen in het schaken.”

Daarover heb ik nooit getwijfeld. Als je heel jong bent, dan denk je: ik word wereldkampioen. Maar goed, dat leek niet te gaan gebeuren. Dus ik wist in die periode al dat ik door wilde gaan met schaken. Eerst op een wat kinderlijke manier. Dat pas je steeds een beetje aan naarmate je ouder wordt. Maar wat ik nu doe — als secondant, wat schrijven, courses maken voor Chessable (auteurspagina) en dingen eromheen — heb ik sinds mijn achttiende wel zo’n beetje voor ogen gehad. Dat is het ook geworden. Ik zeg het nu wel snel, maar ik wist het eigenlijk altijd, omdat ik schaken dusdanig leuk vond dat ik ermee verder wilde.

Wat vind je dan het leukste aspect aan schaken?

Dat is een ontzettend moeilijke vraag. Ik heb er wel over nagedacht, maar ik heb daar nog steeds geen eenduidig antwoord op. Het spel zelf vind ik geweldig — de rijkheid van het schaken. Ik volgde gisteren weer het YouTube-kanaal van de Saint Louis Chess Club en dan zie ik dingen voorbijkomen waarvan ik denk:

“Oh ja, weer iets nieuws, weer een nieuw inzicht!”

Het blijft toch altijd weer heel mooi en interessant. Heel rijk. En als je er goed in bent, dan stimuleert dat natuurlijk ook. Dat zal ongetwijfeld een rol spelen. Ik ben ook heel benieuwd hoe leuk ik het nog vind om toernooien te spelen als het straks minder goed zal gaan. Maar ik denk dat ik het nog steeds leuk zal vinden. Ik heb het gevoel dat het mijn hele leven door blijft gaan. Het is een geweldig spel dat blijft boeien.

Je moet gewoon het voorbeeld van Korchnoi volgen!

Nou, dat vind ik helemaal geen verkeerde. Korchnoi was natuurlijk een hele goede schaker. Het mooiste is dat je alleen maar schaakt. Lekker toernooien spelen en jezelf tussendoor weer richten op het volgende toernooi en op het verbeteren van je spel. Wat dat betreft zie ik mezelf niet als profschaker in die zin. Ik ben meer een schaakprofessional. Oftewel: iemand die met schaken bezig is, zoals met het maken van een course voor Chessable. Dat is leuk, maar dan ben je niet echt met je eigen spel bezig.

Anish Giri seconderen bij een toernooi is erg leuk en boeiend. Het mooiste zou natuurlijk zijn als je sterk genoeg bent om je alleen op schaken te richten, zoals Anish en Jorden. Dat zijn de enige twee echte profschakers in Nederland. Die gaan toernooien af en verdienen daar hun geld mee. Dat zou voor mij een ideaalbeeld zijn. Maar dat zit er gewoon niet in. Dus ik doe er van alles aan. Dat vind ik trouwens ook hartstikke leuk hoor, en ik klaag er totaal niet over.

Toen ik net grootmeester werd, zo’n twintig jaar geleden, was 2600 zo’n beetje de grens waarboven je van schaken kon leven. Nu ligt die grens zo’n honderd punten hoger. Jorden van Foreest zit op die grens. Maar hij is een aantrekkelijke speler en krijgt daardoor meer uitnodigingen. Ik vermoed dat er spelers zijn met een soortgelijke rating die er niet of nauwelijks van rond kunnen komen met schaken. Die ratinggrens is enorm omhoog gegaan. Aan de andere kant zijn er ook weer dingen bijgekomen, zoals werk voor trainers en natuurlijk courses maken voor Chessable. Dat had je vroeger niet. Wellicht zijn er daardoor meer mensen die van schaken leven dan voorheen. Het beeld is veranderd en verschoven.

Foto: Frans Peeters

Hoe train je zelf en aan welke aspecten geef je dan de meeste aandacht?

Met mijn activiteiten gaat het steeds minder over mijn eigen spel, en voor mezelf werken doe ik ook minder. De laatste maanden heb ik nauwelijks iets gedaan omdat ik druk bezig was met die Chessable-courses. Schaken vind ik nog steeds het leukste, maar daar is gewoon — plat gezegd — geen droog brood mee te verdienen. Het klinkt misschien een beetje raar, maar er zijn vast heel veel mensen in Nederland die ongeveer net zoveel tijd aan schaken besteden als ik. Voor mijn eigen spel doe ik vrij veel aan openingen. Dat hoort er een beetje bij. Maar ik doe eigenlijk van alles wel wat, en natuurlijk besteed ik ook aandacht aan het eindspel. Maar openingen vormen de hoofdmoot.

Tegenwoordig ben ik meer bezig voor anderen. Het kan zijn dat ik als secondant ergens ben. Kortgeleden was ik een week in Belgrado. Het is heel veelzijdig, ook wat dat betreft. Die week was gevuld met het begeleiden van een Servische grootmeester. Maar ik ben geen trainer in de zin dat ik training geef aan groepen of zo. Daarvoor ben ik te druk met andere dingen, zoals die Chessable-courses.

Samen met Paul van der Sterren hebben we een boek geschreven over Max Euwe. Dat komt tegen het einde van het jaar uit. Paul schrijft het boek en ik analyseer de partijen. Ik moet het wel goed zeggen trouwens: Paul is eigenlijk de auteur, en ik analyseer dan de partijen. Dat is ook weer iets heel anders. Dan analyseer je ineens 25 partijen van Euwe. Wat ook wel heel erg leuk is, omdat er een enorm verschil is met hoe men tegenwoordig schaakt. Dat was heel leuk en interessant om te doen.

Euwe was vast een feest van herkenning, want je was toch een tijd manager van het MEC samen met Jeroen van den Berg?

Inderdaad, samen met Jeroen was ik er twee jaar als manager. Dus heb ik ook de kans gehad om me in Euwe te verdiepen. Het was een hele interessante man. In het MEC hebben ze zoveel geweldig materiaal — naast dat van anderen natuurlijk vooral over hem.

Hoe zou je je eigen schaakstijl karakteriseren? Wat vind je jouw grote kracht en wat zou volgens jou beter kunnen?

Er zit een bepaald optimisme in me. Dat is belangrijk bij het schaken. Optimisme helpt tijdens het spelen — dat je er positief in staat. Dat zie je ook bij al die toppers. Kramnik schoot aan het einde van zijn carrière daarin wel een beetje door. Hij dacht dat hij overal gewonnen stond. Over het algemeen helpt het als je zoekt naar voordeel en betere stellingen. Optimisme in het algemeen, ook als je verdediger bent — daar hou ik van, en het helpt. Puur schaaktechnisch ligt het eindspel me het beste. Maar ik loop ook niet weg voor andere dingen. Kortom: ik ben redelijk allround, op mijn eigen niveau. Ik deed twee keer mee in de hoofdgroep van Wijk aan Zee.

Men ziet me vaak als een vrij solide speler. Dat beeld zou men wat kunnen bijstellen. Er zit ook wat avontuur en risico in mijn spel. Op jongere leeftijd speelde ik veel open toernooien. Dan maakte ik vier remises, of soms zelfs zes remises en een paar hele puntjes. Dan win je zo’n toernooi niet. Het leerde me dat het allemaal wat harder moet. Het was een goede leerschool. Toen ik opgroeide keek ik op tegen spelers zoals Friso Nijboer of Loek van Wely. Dat zijn echte vechters die er elke partij vol invliegen.

Wat vind je jouw beste resultaat tot nu toe?

De titel bij het Nederlands Kampioenschap in 2022 vond ik heel fijn, ook gezien de hele historie van het toernooi. Ik won Reykjavik in 2015 — dat was ontzettend fijn. In hetzelfde jaar won ik het snelschaaktoernooi waar we het eerder over hadden. Er was een bijna-medaille tijdens de Olympiade van 2014; op bord twee scoorde ik volgens mij plus vijf. Het was mijn beste Olympiade ooit.

En dan was er het Europees Kampioenschap in 2008. Toen werd Sergey Tiviakov kampioen met 8½ uit 11, en ik deelde de tweede plaats met een heleboel anderen. Dat is zo’n beetje wat me te binnen schiet.

Voor mij voelde het NK wel als het mooiste, hoewel het qua prestatie niet te vergelijken is met Reykjavik. Dat was objectief gezien mijn beste prestatie ooit. Daarnaast heb ik Dieren (drie keer) gewonnen, en er was ook succes in Hoogeveen en Groningen.

Naast hoogtepunten, wat was voor jou het dieptepunt?

Het dieptepunt? Oh, maar er zijn er ook heel veel van (lacht). Ik heb ooit een NK gespeeld, ergens vlakbij Venlo. Ik geloof dat ik 2,5 uit 9 scoorde. In de laatste ronde gaf ik op in een remise­stelling tegen Nijboer. Dat zijn van die dingen die soms gebeuren. Nu is het wel fijn dat we een NK hebben met de knock-outformule. Bij zo’n NK geldt maar één ding: de titel. Je wilt niet tweede of derde worden. Dus als je er tegenwoordig uit ligt, pak je je spullen en ga je naar huis. Je hoeft niet meer.

Voorheen was er wel eens een situatie waarin ik slecht begon, en dan moet je het hele toernooi door terwijl je weet dat je geen kans meer maakt. Ik heb een moeilijke relatie gehad met het NK. Maar die vroegere toernooien hadden zeker hun charme. Echter, de tijden zijn nu anders. Het ontbreekt aan budgetten, dus is het een redelijke oplossing.

Wat was je beste schaakpartij tot nu toe?

Dat was mijn partij tegen Caruana in de Bundesliga van 2020. Die was redelijk uit één stuk. Ik nam een flink risico in de opening. Hij reageerde niet helemaal goed. Daarna werd het heel scherp. Het was zo’n dag waarop alles raak was.

Je was ook secondant van Topalov en Giri. Kun je daar iets meer over vertellen?

Secondant zijn voor Topalov bij zijn WK-match tegen Anand in 2010 was een hoogtepunt en ontzettend interessant om mee te maken. Veel hoger kun je niet komen als secondant. Het was een andere tijd dan nu. Nu sturen ze secondantenteams naar de andere kant van de wereld. Ze zitten in andere tijdzones. Dat werkt fijner, omdat je niet ’s nachts aan de slag hoeft te gaan. Toen werkte je niet op afstand. We waren in Sofia bij de match aanwezig en heel erg nauw betrokken. We zagen Topalov elke dag. Tijdens de match waren er regelmatig besprekingen, en maanden van tevoren waren er trainingskampen. Het was een hele intense periode. Topalov was ook dichtbij de winst in die match. Uiteindelijk verloor hij de laatste ronde omdat hij ontzettend veel risico nam. De match stond gelijk en hij speelde in de laatste ronde met wit. Hij wilde koste wat kost op winst spelen, want voor de tiebreak vond hij zichzelf zwaar de underdog. Hij verloor door (te) grote risico’s te nemen, en daarmee won Anand de match.

Ondanks die teleurstelling was het geweldig om mee te maken. Ook met Anish Giri hebben we hele mooie dingen meegemaakt. We gingen ooit naar China en speelden een match tegen Ding Liren. Anish won van Ding Liren in 2017 met 2,5–1,5. De laatste partij gaf hij remise. Het had evengoed 3–1 kunnen zijn. We hebben ook een heleboel andere toernooien gespeeld trouwens. Ik zeg “we” omdat het voelt alsof je zoiets samen doet. Ik heb ook tijdens het kandidatentoernooi geholpen. Alleen de laatste keer werd ik ziek. Dat was tijdens het “COVID-toernooi”, waarbij het tweede deel een jaar later werd gespeeld. Vlak daarvoor werd ik dus ziek^*, en toen kon ik er niet meer bij zijn. Max Warmerdam ging mee voor het tweede gedeelte.

Wie is je favoriete schaakspeler?

Er zijn er zoveel! Laatst zag ik op YouTube een documentaire over Kasparov. Het heet “24 uur met Kasparov”; daarin neemt hij zijn carrière door. Tijdens mijn jeugdjaren waren het zo’n beetje zijn piekjaren. Ik begon het schaken destijds intensief te volgen. Rond de eeuwwisseling was hij in Wijk aan Zee geweldig op dreef — maar ook de jaren daarvoor. Het is echt zo goed allemaal. Kasparov staat nog steeds op één bij mij. Dat blijft wel. Daar komt Carlsen voor mij niet bij in de buurt. Terwijl ik wel denk dat Carlsen objectief gezien beter schaakt dan Kasparov.

Het spel heeft zich sindsdien verder ontwikkeld. De manier waarop Kasparov domineerde was geweldig. Ik probeerde de Najdorf te spelen zoals hij deed, maar dat lukte natuurlijk niet. Ik probeerde hem wel te kopiëren. Laatst probeerde ik dat met 1.d4, toen ik naar 1.d4 switchte in navolging van Kramnik. In Nederland had je Loek van Wely en Sokolov, die ook 1.d4 speelden. Dus probeer je jezelf daaraan te spiegelen. Hoewel het geen origineel antwoord is: Kasparov blijft mijn favoriete speler. Denk ook aan de intensiteit waarmee hij speelde.

Ik deel jouw voorkeur. Carlsen staat me steeds meer tegen. Hij zegt dat hij verveeld is met het klassieke schaak. Hij liet zijn titel lopen. Dat pleit niet voor hem. Hoe kijk jij tegen zijn gedrag aan?

Het is heel jammer hoe het gegaan is. Carlsen heeft ook een heleboel goede dingen gedaan, natuurlijk. Wat je hem ook kwalijk kunt nemen, is het hele gebeuren rond Hans Niemann. Voorheen was het in het schaken onbestaanbaar dat je mensen aanwees als valsspeler. Tegenwoordig zijn er — met Kramnik als een extreem geval — meer topspelers die nu half openlijk met de vinger naar anderen wijzen. Ik vind dat zwak gedrag. Maar die Pandora’s doos heeft hij wel geopend met zijn aanval op Hans. Ik heb daar ook nul bewijs voor gezien. Ik dacht destijds:

“Nou, er zal dan vast bewijs gaan komen.”

Maar nee. Uiteindelijk bleek het ‘bewijs’ dat Hans te zelfverzekerd achter zijn bord zat. Dat is natuurlijk niet zo heel erg sterk. Dus daar was ik heel teleurgesteld over. Als hij dat doet, voelen anderen zich geroepen om hetzelfde te doen. Het is een hele vervelende ontwikkeling. De paranoia rond valsspelen lijkt een groter probleem dan het valsspelen zelf. Daar ben ik van overtuigd. Het is een vervelende gedachte dat je een tegenstander niet vertrouwt. Ik weiger daarin mee te gaan.

Bij een EK Individueel was ik goed gestart. Er deed ook iemand mee met een rating van rond de 2450 — dat is niet helemaal op het niveau van zo’n EK. Er kwam een andere speler naar mij toe en zei:

“Hij speelt waarschijnlijk vals!”

Ik heb hem gevraagd om hier niks mee te doen. Vervolgens won ik de partij gewoon. Kortom: die verdachtmaking sloeg nergens op. Maar die paranoia, die zit er echt. Zelf heb ik niet het idee dat er zoveel valsspelers om me heen zijn. Het gebeurt ongetwijfeld. Ik wil er niet naïef in zijn. Maar ik wil me er eigenlijk niet door laten leiden.

Wat vind je het beste schaakboek dat je ooit gelezen hebt?

Dat is eigenlijk best wel een moeilijke vraag (denkt goed na). Tegenwoordig — ik bewandel nu een zijpad — heeft de engine veel invloed op boeken. Als je nu een boek koopt, dan weet je dat de varianten die erin staan correct zijn. Je hoeft niet te verwachten dat er ergens een blunder in staat. De boeken van Sergey Tiviakov (Rock Solid Chess 1, 2 en 3) waardeer ik enorm. Uiteraard checkt hij ook met een engine, maar hij heeft een duidelijke eigen mening. Die knalt hij er ook in, en daar kun je het mee oneens zijn. Ik was het regelmatig met hem oneens in dat boek. Maar ik vond het leuk om te lezen. Het is interessant. Het prikkelt. Men publiceert tegenwoordig heel veel eenheidsworst, waarin je geen duidelijke mening van de auteur terugziet.

Ik zoek juist het type boek waarin auteurs wél een eigen mening poneren. Zoals in de boeken van Willy Hendriks. Die zijn geweldig — zoals Move First, Think Later. En natuurlijk de hele serie waarin hij de schaakgeschiedenis doorloopt. Die begon met On the Origin of Good Moves en vervolgde met The Ink War en The Philosopher and the Housewife. Daarin geeft hij een overtuigend beeld van wat er werkelijk is gebeurd. Het traditionele beeld was altijd:

• Eerst konden ze niet schaken.
• Vervolgens gingen ze vooral aanvallen.
• Toen kwam Steinitz, en leerde men ook een beetje verdedigen.

Willy laat goed zien dat er sprake was van een geleidelijke ontwikkeling, en dat het niet zo zwart-wit is zoals men vaak beweert. Hij doet dat heel overtuigend. Het heeft mijn kijk op de schaakgeschiedenis volledig veranderd. Dus dat lees ik heel graag. Ook hij is heel erg prikkelend — zoals in Move First, Think Later. Daar was ik ook niet met alles eens, maar dat vond ik juist heel erg leuk om te lezen.

Hoe kijk je tegen de huidige ontwikkelingen in de schaakwereld aan? Denk bijvoorbeeld aan freestyle.

Het is gewoon Fischer Random. Freestyle is een beetje een gekunstelde naam. Men doet dat waarschijnlijk vanwege branding. Het is heel leuk, en ik speel het zelf ook nog weleens online. Alleen is het geen serieuze vervanger voor wat dan ook, omdat het iets oplost wat maar voor een man of tien een probleem is in de wereld. Het is onvoldoende basis om iets op te bouwen. Veel amateurs vinden het leuk als een topper hun geliefde Franse variant, Najdorf of wat dan ook speelt. Het is herkenbaar. Daar kunnen ze wat mee. Zelf merk ik het ook. Als ik zo’n freestyletoernooi niet live heb gevolgd en vervolgens partijen naspeel, heb ik het gevoel:

“Waar kijk ik naar? Ik kan het mentaal niet ergens opslaan.”

Het heeft voor mij vrij weinig waarde.

Met Fischer Random valt het nog wel mee.

Ik speelde ooit de Reykjavik Open. Men organiseerde op de rustdag een rapidtoernooi ter ere van Fischer. Elke ronde werd er een nieuwe stelling getrokken. Op een gegeven moment kwam ik een tegenstander uit een eerdere ronde tegen. We wilden over de partij praten, maar het lukte niet. Wat meespeelde was dat we al enkele ronden verder waren en telkens andere stellingen zagen. Alles liep door elkaar. We konden niet meer reproduceren hoe die partij überhaupt was gegaan, of wat de beginstelling was geweest.

Het pijnlijke is dat Freestyle-schaak niet goed wordt bekeken. De cijfers van al die YouTube-kanalen die er aandacht aan besteden zijn niet zo goed. Als je naar Lichess gaat en kijkt naar de varianten die men naast het gewone schaken aanbiedt, dan springt 960 — of Freestyle, of wat dan ook — er niet echt bovenuit. Het is niet zo populair en spreekt blijkbaar toch niet zo aan.

Laatste vraag: wil je nog iets kwijt aan de bezoekers van Schaaksite?

Dat ik hoop dat ze de site net zoveel waarderen als ik dat doe. Want het is belangrijk dat er een plek is op het web waar je al het Nederlandse schaaknieuws kunt volgen. Het is een soort online clubblad, met het laatste nieuws en partijen. Het is heel mooi dat we zoiets hebben. Kees Schrijvers is er ooit mee begonnen. Johan Hut was natuurlijk heel actief vroeger. Tegenwoordig hebben anderen het stokje enthousiast overgenomen. Ik hoop van harte dat de site nog jarenlang op een mooie manier in de lucht blijft. Ik bezoek de site regelmatig en check er het laatste nieuws.

Erwin l’Ami werd in 2021 gediagnosticeerd met de ziekte van Hodgkin, een vorm van lymfeklierkanker. Na een intensieve periode van chemotherapie en bestraling is hij succesvol behandeld en heeft hij de ziekte overwonnen. Na zijn behandeling heeft hij zijn schaakcarrière weer opgepakt en is hij succesvol teruggekeerd naar de top. Hij won in 2022 het NK! Hij heeft openlijk gesproken over zijn ziekte en de impact ervan op zijn leven en carrière, om andere mensen te inspireren.

Ook haar beste vriendin Eva Schuit vraagt het zich geregeld af. Hoe kun je een eigen expertisecentrum voor data-ethiek leiden, Ted Talks geven, fanatiek piano en viool spelen, én tijd vinden om de overheid te adviseren hoe je fraude op een niet-discriminerende manier kunt opsporen?

En dan deed Ajuna Soerjadi, haar boezemvriendin sinds de middelbare school, afgelopen week ook nog mee aan het WK schaakproblemen oplossen in Roemenië. Als eerste Nederlandse vrouw. ‘Ik snap echt niet waar ze de tijd vandaan haalt’, zegt Schuit.

‘Ik probeer het wel een beetje te doseren’, nuanceerde Soerjadi (24) vorige week vanuit Roemenië. Dat wil zeggen: niet met te veel verschillende dingen tegelijk bezig zijn. Haar viool had ze bijvoorbeeld thuis gelaten, zodat ze zich volledig kan concentreren op het chess solving, een afgeleide van schaak, waarbij het doel is om bepaalde stellingen op te lossen. ‘Het leuke is dat alle stukken op het bord met elkaar in verbinding staan.’

Lees verder: https://archive.is/20250715121119/https://www.volkskrant.nl/sport/als-data-ethicus-en-kungfu-kampioen-ajuna-soerjadi-eenmaal-het-heilig-vuur-voelt-laat-ze-niet-meer-los~b2f23939/

Wanneer ben je begonnen met schaken en wie heeft het je geleerd?

Een vriendje van de lagere school heeft het me geleerd. Ik was een jaar of zeven of acht. Op elfjarige leeftijd ben ik bij een schaakclub gegaan in mijn geboortedorp Huizen. Daar was ik een hoge uitzondering, destijds waren er geen jeugdleden.

Heb je naast schaken nog andere sporten of hobby’s?

Ik heb lang gevoetbald en fiets zeer regelmatig op de mountainbike. Niet als mountainbiker, maar gewoon als wielrenner. Ik had eerst een fiets met dunne banden en mijn buurman heeft me aangeraden om een fiets aan te schaffen met iets dikkere banden, want dat rijdt gewoon wat comfortabeler. Ik ga niet de Veluwe over, of het zou over de fietspaden moeten zijn, maar niet in het ruwe terrein. Verder wandelen we regelmatig. Af en toe golf ik, maar dat is niet echt mijn sport.

Waarom doe je het dan?

Mijn vrouw golft en ze vindt het leuk als ik meega. Dus heb ik ook mijn golfvaardigheidsbewijs gehaald. Een paar keer zijn we samen op golfvakantie gegaan. Dat is heel gezellig. Maar voor het golfen hoef ik het niet te doen.

Kun je wat meer vertellen over je eigen schaakachtergrond? Dus hoe het gegaan is nadat je als elfjarig lid werd van een schaakclub.

Toen ik als elfjarige bij die club kwam, heb ik geloof ik anderhalf jaar lang alleen maar verloren. Ik begrijp nog steeds niet waarom ik bleef schaken. Toen ik in Utrecht ging studeren heb ik meer tijd aan schaken besteed. Ik was lange tijd lid van Utstud. Men veranderde de naam van de club later in Paul Keres. Voorafgaand aan de clubavond was ik dan ’s middags alleen met schaken bezig. Daar kon ik redelijk meekomen. In die tijd had ik een rating van circa 1.900 tot 1.950. Het was ook niet zo heel hoog maar ook niet heel laag.

Ik woonde lange tijd in Groningen en speelde bij de vereniging Haren. Nadat ik van Haren naar Den Haag verhuisde, aan het einde van de coronatijd, heb ik weinig geschaakt. Ik was nog wel eventjes lid van een schaakclub in Zoetermeer. Daar heb ik een aantal partijen gespeeld, maar ik kwam erachter dat ik het gewoon niet leuk meer vond. Maar ik speel dus wel zeer regelmatig, ik kan rustig zeggen vrijwel dagelijks, enkele rapidpartijtjes via Lichess.org (meestal 10+5). De toernooien volg ik ook.

Maar ik heb weinig ambitie om zelf achter het schaakbord te zitten. Het grappige is dat mijn allerbeste vriend, Harrie Boerkamp, precies hetzelfde heeft. Hij is zelfs ook opgehouden met schaken bij de club. Maar hij is nog wel lid. Overigens ben ik nog wel lid van schaakclub Haren. Het is feitelijk een soort van donateurschap. Ik ben lid om ze te ondersteunen want het gaat ook niet zo vreselijk goed met ze. Dus ik dacht bij mezelf, die € 150 kunnen ze goed gebruiken.

Heb je nog andere dingen in de schaakwereld gedaan?

In de jaren tachtig ben ik een tijdje bestuurslid geweest bij de CSVN (Computer Schaakvereniging Nederland). Ik was betrokken bij diverse Nederlands kampioenschappen voor schaakprogramma’s. Ondanks het feit dat ik zelf programmeer, heb ik nooit de aandrang gehad een programma te schrijven. In die tijd heb ik een WK computerschaak in Köln bijgewoond. Dit was een enerverend toernooi.

Toen draaiden de meeste programma’s ergens op de wereld op een mainframe via een inbelverbinding. Het programma van Ed Schröder was een uitzondering en draaide op een Apple II. Pas na de derde ronde kwamen de Amerikanen erachter dat er bij Ed geen draadje naar een mainframe ging! Ed werd toen bijna wereldkampioen. In de beslissende partij tegen Berliner deed Rebel (zijn programma) in een hele goede stelling, een slechte zet. Ik heb begrepen dat Ed nooit heeft kunnen achterhalen waar in de algoritmes de fout zat. Het waren net mensen! Ed werd later wel wereldkampioen.

Wat vind je het leukste aspect aan schaken? Of misschien moet ik die vraag anders stellen: wat vond je het leukste aspect aan schaken?

Het is natuurlijk toch een clash. De ‘battle of minds’ van twee personen. Dat boeit me. Ik heb ook nauwelijks tegen computers gespeeld. Daar ontbrak dat aspect.

Wat was je beste resultaat tot nu toe?

Het is al weer geruime tijd geleden, maar bij de tienkampen van het toenmalige IBM toernooi ben ik een keertje bovenaan geëindigd in de C-groep. Dat was een zeer fatsoenlijk resultaat. Oh ja in het OKU, toen men dat nog op doordeweekse dagen speelde, ben ik een keer begonnen met vijf uit vijf. De volgende twee ronden verloor ik van Kees Vreeken (tegenwoordig erelid van Paul Keres) en Bruno Carlier.

Kun je iets over jouw schaakstijl zeggen?

Nou, redelijk aanvallend. Dat is het enige wat ik ervan kan zeggen.

Foto: Harry Gielen

Wie is je favoriete schaakspeler?

Dat is toch wel Jan Timman. Dat hangt natuurlijk sterk samen met het feit dat ik bijna al zijn boeken heb. Maar Garry Kasparov vind ik ook geweldig vanwege zijn spel en zijn boeken. Misschien hangt het daar een beetje mee samen.

Wat bracht je er toe om te gaan fotograferen bij schaakwedstrijden?

Rond 2003-2004 was ik teamleider bij het eerste team van Schaakclub Haren. Ze speelden in de derde klasse van de KNSB. Ik maakte altijd de wedstrijdverslagen. In die tijd kwamen betaalbare digitale camera’s op de markt en begon ik met foto’s te maken bij de wedstrijden. Dat is een beetje uit de hand gelopen, want later ging ik ook naar toernooien. Ik kwam uiteraard ook in aanraking met het schaakfestival in Groningen (waar ik woonde). Daar kon ik naar hartenlust fotograferen. Het leukste vind ik fotograferen bij jeugdtoernooien en jeugdwedstrijden.

Toen het Nederlands Jeugdkampioenschap drie jaar achter elkaar werd georganiseerd in Assen, was ik nauw betrokken bij de organisatie en maakte er veel foto’s. Op het recente NJSK in Helmond ben ik ook nog een paar dagen geweest. Dat vind ik leuk.

Foto: Harry Gielen

Bij het Nederlands kampioenschap (senioren) werd ik negen jaar door de KNSB ingehuurd. Maar nu het dit jaar in Venlo wordt georganiseerd zal ik dat niet zijn, want ze willen het zelf doen. Ik ga er wel heen hoor, want die kampioenschappen zijn leuk omdat je er wat meer kans hebt op contact met de spelers. Op die manier leren we elkaar beter kennen.

Overigens heb ik wel een klein beetje een broertje dood aan de nieuwe opzet waarbij er dus op de eerste dag 16 spelers zijn, daarna 8 en daarna 4. Op die laatste twee dagen vraag ik mezelf dan wel af:

“Wat moet ik nu nog fotograferen? Ik heb die mensen al vier keer op de foto gehad?”

De KNSB zou actiever in hun pogingen moeten zijn om een toernooi met twaalf spelers te organiseren.

Foto: Harry Gielen

Wellicht een beetje ten overvloede want je hebt er al het nodige over gezegd: wat is er zo interessant aan het fotograferen?

Jeugdspelers fotograferen vind ik het leukst. Als je jaarlijks jeugdspelers fotografeert, dan zie je ze ook opgroeien. Ik ken vanuit het Groningse de familie Van Foreest heel goed. Van Machteld heb ik de eerste foto gemaakt toen ze zes jaar was. Ze is nu 17. Je ziet ze opgroeien en dat is ontzettend leuk.

Wie zijn de interessantste personages om te fotograferen?

Ik heb niet echt favorieten. Mijn voorkeur gaat uit naar jeugdspelers. Ze hebben de camera meestal niet in de gaten (en storen zich er ook niet aan). Het is natuurlijk het leukste om een foto te maken van iemand die in diepe gedachten zit. Je wilt de emoties die in de hersenen van de persoon zitten zo goed mogelijk naar voren brengen.

Kun je aan de lezers enkele toppers uit jouw collectie laten zien, foto’s waarvan jij zegt dat zijn geweldige foto’s?

Er zijn inderdaad een aantal foto’s waar ik erg blij mee ben. Er is een tentoonstelling geweest in Amersfoort waar ook allerlei dingen ten aanzien van het schaken werden getoond. Daarvoor zijn een aantal schaakfotografen uitgenodigd. Lennart Ootes was de belangrijkste daarvan. Lennart had een aantal grote foto’s. Ik mocht er ook een vijftal foto’s laten zien.

Foto’s: Harry Gielen

Welke toernooien zijn voor jou het meest Interessant?

Dat zijn, zoals ik al eerder opmerkte, vooral jeugdtoernooien. Ik kreeg een uitnodiging voor het Hutton-toernooi. Dat is het allerleukste toernooi. Daar komen spelers van allerlei pluimage. Hele sterke spelers en ook wat mindere goden. Ze spelen in teams. Daar is altijd een hele goede sfeer. Hutton is nu het toernooi met een soort rapid voor clubteams

Vraagt men je om te komen fotograferen?

Vanuit mijn directe omgeving, zoals Leiden komen er regelmatig verzoeken. Gelukkig is men dan ook bereid om een onkostenvergoeding te betalen. Dat is niet vanzelfsprekend. Toen Hans Böhm me zag fotograferen bij een bekerfinale in Wijchen, voor mij niet naast de deur, kwam hij erachter dat ik het voor niks deed. Hij merkte op:

“Harry, je moet dingen niet voor niks doen, want dan denken de mensen dat het niks waard is!”

Dat heb ik in mijn oren geknoopt. Ooit ben ik naar het Limburg Open geweest. Daar heb ik ook tegen ze gezegd, deze keer kom ik foto’s maken als het mag, maar als ik de volgende keer kom, dan wil ik een vergoeding hebben. De volgende keer is nooit gekomen. Ze maken zelf hun foto’s. Bovendien is Frans Peeters er nu arbiter. En hij neemt zijn camera mee (glimlacht).

Noot: Frans Peeters is naast arbiter ook een bekende schaakfotograaf. U vindt zijn foto’s hier…

Je loopt rond op allerlei plaatsen, kom je weleens rare of interessante dingen tegen?

Een van de meest macabere dingen die ik meegemaakt heb, dat was bij een OKU, al flink aantal jaren geleden. Daar kwam iemand naar me toe en zei:

“U fotografeert de mensen hier, he? U moet die meneer fotograferen.”

Ik vroeg: “Waarom?”

Hij: “Die gaat binnenkort dood.”

Mijn foto stond op zijn kist. Het is al een aantal keren voorgekomen, dat mijn foto op een kist van schakers stond. Gerard de Wit was iemand uit Groningen. Het was een beetje een heremiet, zogezegd. Toen hij overleed bleek dat zijn zussen en broers geen foto’s van hem hadden. Ik kon zo een stuk of vijftien naar ze toe sturen. Ze waren dolblij. Het gebeurt regelmatig bij mensen die overlijden.

Foto: Wikipedia

De meest opmerkelijke ervaring die ik had, was tijdens het Tata Steel On Tour in Groningen. Toen speelde Magnus Carlsen mee en kregen de spelers een rondleiding in het Groningen Museum. Vervolgens werden ze overgebracht van het Groningen Museum naar het universiteitsgebouw, dat oude en mooie gebouw (zie foto links).

Maar Magnus, hij was daar met z’n vader Henrik, besloot om te gaan lopen. Hij had een specifiek doel voor ogen. Hij kwam langs een sportwinkel op het Zuiderdiep en ging de winkel in. Ik ben niet met hem meegegaan, dat vond ik iets te ver gaan, maar ik heb wel gewacht. Later hoorde ik wat er gebeurd was. Magnus is een groot fan van Real Madrid. Maar wat is nou de overeenkomst tussen Real Madrid en die sportwinkel?

Het bleek heel eenvoudig. Martin Ødegaard, een Noor, speelde op dat moment bij Heerenveen. Magnus ging naar binnen om een shirt van Heerenveen te kopen in Groningen. Dat was daar natuurlijk niet te koop, gezien de rivaliteit tussen FC Groningen en Heerenveen. Vervolgens nam ik telefonisch contact op met diverse personen en vertelde over de wens van Magnus. Uiteindelijk is Ødegaard  vanuit Heerenveen met een shirt naar Groningen gekomen. Daar heeft hij het aan Magnus overhandigd. Het was een mooie ervaring.

Heb je wel eens gedoe gehad met privacy?

Dat is wel voorgekomen. Tegenwoordig is het standaard wanneer mensen aan een toernooi willen deelnemen, dat ze op het inschrijfformulier moeten aangeven of ze wel of niet op de foto willen. Het gebeurt een enkele keer. Maar één keer in Assen, dat was voor de tijd dat men er specifiek naar vroeg, kreeg ik achteraf een boze ouder op mijn dak. Die wilde dat er van hun kinderen geen digitale footprint was. Dat waren de letterlijke woorden. Toen heb ik gezegd:

“Luister eens, Ik heb van alle deelnemers een portretfoto. Ik heb de foto van uw zoon verwijderd. Maar er is ook een foto waar uw zoon op staat aan een hele tafel, waar hij ergens in het midden zit. Er staan geen namen bij niks. Die haal ik niet weg. Maar dat is zo een beetje het enige.”

Je had hem kunnen ‘blurren’?

Nee, dan geef je er extra aandacht aan.

Maar daarna geen gedoe meer gehad?

Het komt wel voor. Bij de laatste NJSK waren er twee spelers die niet op de foto wilden. Maar dat vertelt men je van tevoren. Tegenwoordig is het geregeld door de KNSB. Maar dat is op sommige plaatsen anders. Spelers van een NK bijvoorbeeld, krijgen die mogelijkheid niet.

Hoe kijk je aan tegen de laatste ontwikkelingen in de schaakwereld bekeken vanuit jouw fotografische expertise?

Nou ja, ik zie niet veel ontwikkelingen die de fotografie beïnvloeden, behalve dat je misschien met AI straks dingen na kan maken. Waar ik wel een broertje dood aan heb is in feite dat Facebook claimt dat ze dus foto’s mogen gebruiken die je op Facebook publiceert. Vanwege mijn auteursrechten waag ik te betwijfelen of dat klopt. Maar voor de zekerheid publiceer nooit een foto op Facebook. Ik publiceer er alleen een link. Met andere woorden, die foto staat bij Flickr en die staat niet bij Facebook. Tot nu toe heeft dat geen problemen gegeven. U vindt alle foto’s van Harry Gielen hier…

Wat is er interessant aan Flickr?

Flickr is meer professioneel. Dat is het enige interessante. Vroeger gebruikte ik ook wel Pirate software toen iedereen dat nog deed. Ik ben er al snel toe over gegaan om software die ik vaak gebruik te kopen. Op Lightroom heb ik gewoon een abonnement. Ook Microsoft Office heb ik gekocht.

Wil je nog iets kwijt aan de bezoekers van Schaaksite?

Ja, dat iedereen ze financieel moet steunen, dat vind ik heel belangrijk. Zelf steun ik ze uiteraard ook. Het is voor de goede zaak. Ik zou graag zien dat schaaksite en de KNSB met elkaar samenwerken zodat de schaakbond geen eigen website meer nodig heeft. Want de sites van de schaakbond zijn natuurlijk een ramp. Maar schaaksite wil natuurlijk onafhankelijk blijven.

Wilt u schaaksite.nl een steuntje in de rug geven? Dat kan hier…

In deze video zie je achtereenvolgens:

• Hoe gaat het Fajarowicz gambiet?
• Wat is zijn favoriete stuk?
• Voor wie is het boek eigenlijk geschreven?
• De Ark van Noach

Check de video hier: https://youtu.be/k0he31JoH4g

Dit is de link naar deel 1: https://youtu.be/npu3SoZCkLc

Het boek is nog steeds te bestellen, bij schaakboekhandel De Beste Zet en ook

door een mail te sturen naar t-smit@hetnet.nl

Ook te beluisteren via Spotify.