Zo’n 3 jaar na de publicatie van Timmans prachtige boek over Euwes beste partijen https://schaaksite.nl/2023/09/15/recensie-van-max-euwes-beste-partijen-jan-timman/ verwent New in Chess ons opnieuw, ditmaal met een boek van Paul van der Sterren en Erwin l’Ami over Euwe in de jaren van zijn wereldkampioenschap. Op Schaakte is al een en ander over het boek geschreven https://schaaksite.nl/2026/05/19/krantenrubrieken-weekenden-25-april-2-en-9-mei-2026/ , https://schaaksite.nl/2026/05/21/125-jaar-max-euwe-een-bijzondere-middag-in-het-teken-van-de-wereldkampioen/ maar nu het boek is verschenen is het tijd voor een uitvoeriger recensie.

Het boek is een uitvloeisel van videos die het Max Euwe centrum had gemaakt als compensatie voor de gedwongen sluiting tijdens de lockdowns in de coronacrisis. Bij het werken aan die videos begon het Van der Sterren steeds meer te bevreemden dat Euwe de eerste WK- match zo glorieus had gewonnen en de tweede zo smadelijk verloren. De toenmalige leiding van New In Chess was bereid om zijn bevindingen uit te geven in een fraai gebonden Nederlandse versie (die ik hier bespreek) en in een Engelse paperback versie. 

Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel bespreekt Van der Sterren Euwes tournooien en matches, met een grote nadruk op de WK match van 1937. Overigens wordt (terecht) ook het AVRO tournooi van 1938 besproken.  In Van der Sterrens woorden is dit deel ‘beschouwelijk’ van toon en het commentaar op de getoonde schaaktechnische fragmenten niet al te gedetailleerd. Zijn psychologische en match- en tournooi tactische beschouwingen getuigen van zijn grootmeesterlijk inzicht.  Belangrijke oorzaken van Euwes verlies in de WK match zouden zijn te grote zelfvertrouwen en Aljechins fanatisme zijn geweest- Van der Sterren noemt Aljechin egocentrisch, monomaan en een ‘straatvechter’ en zegt dat Aljechins geschiedschrijving “wel wat nuancering en correctie kan gebruiken”. Euwe komt naar voren als objectief en bescheiden.

Al is dit deel dan beschouwelijk, Van der Sterren geeft een uitvoerige analyse van de vreemdste (19e) partij uit de WK match, waar Euwe op zet 15 totaal gewonnen staat, maar uiteindelijk een toreneindspel met minuspion remise moet maken. In deze stelling

Hoe sterk was Euwe in zijn tijd? In zijn nabeschouwing van het supertournooi van Nottingham 1936 schreef Euwe dat er zo’n 7-8 topspelers zich duidelijk onderscheidden van de rest, zonder duidelijke eerste. Chessmetrics bevestigt dit, en zegt dat Euwe vaak eerst stond. Pas in 1975 kreeg de schaakwereld in Karpov een dominante wereldkampioen.

In het tweede deel presenteert L’Ami in 100 paginas analyse van 24 partijen van uiteenlopend karakter, van intuïtieve stukoffers tot zeer technisch. Naast commentaar uit de oorspronkelijke bronnen geven de analyses informatie over huidige opvattingen over de gespeelde openingen en varianten en plannen van Stockfish de toenmalige spelers nooit zouden overwegen (g4 in een damegambiet stelling). L’Ami overlaadt de lezer niet met varianten, maar legt helder en instructief uit. Ik vond zijn commentaar bij deze stelling uit de zeer technische partij Piazzini-Euwe erg leerzaam.

Zijn commentaar bij deze stelling

Als klein puntje van kritiek vind ik het commentaar soms wat te kort, bijvoorbeeld bij dit moeilijke toreneindspel.

Ik concludeer dat Van der Sterren en L’Ami een prima boek hebben geschreven dat ik van harte kan aanbevelen bij zowel de liefhebber van schaakhistorie als bij de ijverige student. Het boek bevat zo’n tien fotos en is zoals we gewend zijn bij New in Chess erg fraai uitgevoerd. 

Bibliografische gegevens

Titel: Max Euwe wereldkampioen! De kampioensjaren 1935-1937

Auteurs: Paul van der Sterren en Erwin L’Ami

Uitgeverij: New in Chess

Pagina’s: 192

Gepubliceerd: 27 mei 2026.

Prijs: €29,95

ISBN: 978-90-836547-4-4

Link naar de website van de uitgeverij met voorbeeld paginas: https://www.newinchess.com/max-euwe-wereldkampioen-hardcover

Foto: Jeroen van den Berg

Afgelopen woensdag was een bijzondere dag. Het was op de kop af 125 jaar geleden dat Max Euwe op 20 mei 1901 werd geboren. Een uitstekende reden voor het Max Euwe Centrum om hier uitgebreid bij stil te staan. Jaap van den Herik nam de aftrap van de middag voor zijn rekening met een mooie lezing over Max Euwe.

Belangrijke elementen in dit verhaal waren hoe Euwe over bepaalde zaken dacht, er mee omging en wat zijn belangrijkste motivaties waren. Beide heren hebben elkaar goed gekend.

Die motivatie was namelijk best bijzonder: Euwe had de droom om hoogleraar in de wiskunde te worden, en was er niet zozeer op gebrand om de absolute schaaktop te bereiken. Het mooie is dat uiteindelijk beide dromen werkelijkheid werden.

Een ander boeiend aspect van de lezing was het verschil van inzicht tussen Max Euwe en Jaap van den Herik over de rol van de computer in het schaken. In dat opzicht was Van den Herik destijds een beetje een eenling; hij voorzag al in de jaren tachtig van de vorige eeuw dat de computer op den duur sterker zou spelen dan de mens. Euwe zag dat anders. Overigens stond Euwe daarin niet alleen. De bekende psycholoog Adriaan de Groot zat ook in het kamp van Euwe. Hiermee wil ik uiteraard niet de suggestie wekken dat de heren er een strijd van maakten. Zeker niet! Ze behandelden elkaar uitermate vriendelijk en met veel respect. Hoe dat afliep?

Weddenschappen

Van den Herik durfde het aan om enkele weddenschappen met mensen om hem heen af te sluiten. Er stond telkens 500 gulden op het spel. Hoewel hij eerst twee weddenschappen verloor, kreeg hij uiteindelijk alsnog gelijk. Het heeft hem en anderen wel enkele lekkere etentjes opgeleverd. Euwe heeft dit niet meer mogen meemaken, want hij overleed op 26 november 1981.

Foto: Jeroen van den Berg

Deze lezing was slechts het begin van een mooie middag

Uiteraard was dit lang niet het enige wat de middag voor de bezoekers in petto had. Erwin l’Ami gaf een kloksimultaan en kwam, ondanks hevige tegenstand, met een vlekkeloze 100%-score als winnaar uit de strijd.

Een ander hoogtepunt was de presentatie van het boek Max Euwe wereldkampioen. Paul van der Sterren nam de tekst voor zijn rekening en Erwin l’Ami analyseerde vierentwintig partijen uit de periode 1935-1937 — de jaren nadat Euwe de titel behaalde.

Het punt is dat Euwe vaak onterecht wordt afgeschilderd als een soort tussenpaus. Men beweert dan dat hij slechts tijdelijk kampioen was omdat Aleksandr Aljechin zich in hem had verslikt, maar dat Aljechin feitelijk veel sterker was. Dat klopt echter niet: Euwe behoorde in die periode simpelweg tot de allersterkste spelers ter wereld. Wat hem destijds parten speelde, was dat hij in tegenstelling tot Aljechin geen professionele schaker was; Euwe moest zijn aandacht verdelen en zich ook op maatschappelijke zaken richten.

Een ander aspect was dat Aljechin hoog over zichzelf opgaf en Euwe nogal bescheiden was over zijn prestaties. Dit en nog veel meer werd haarfijn uit de doeken gedaan door Paul van der Sterren, die diep in de archieven is gedoken. Hieruit ontstaat een veel positiever en historisch juister beeld dan wat vaak hardnekkig wordt gedacht. Ook de analyses van Erwin L’Ami mogen er wezen. Ik heb nog maar kort de tijd gehad om er naar te kijken. Maar ze zijn bijzonder uitgebreid met een prima uitleg.

Andere verdiensten…

De wereldtitel was overigens lang niet de enige verdienste van Euwe. Denk bijvoorbeeld aan de talloze boeken die hij over ons mooie spel schreef. Hij was een bijzonder sportieve persoonlijkheid en wellicht, zoals gezegd, ook wat te bescheiden over zijn eigen prestaties. Want die liegen er niet om: hij was wereldkampioen, hoogleraar én in 1972 de redder van de legendarische tweekamp tussen Spasski en Fischer. Ook daarna heeft hij zijn rol als voorzitter van de FIDE met verve bekleed (1970-1978). Met deze opsomming ben ik uiteraard lang niet volledig.

Het boek

De officiële uitgiftedatum van het boek is op 27 mei. Maar u kunt het nu alvast bestellen. Er is ook een Engelse versie. De exemplaren die de deelnemers aan deze middag konden kopen zijn door de uitgeverij aan het MEC gedoneerd. De opbrengst van deze boeken gaat dus volledig naar het goede doel.

Voor mezelf was het ook een bijzonder aangename middag en ik ontmoette weer vele bekenden. Eentje wil ik er graag uitlichten, zonder anderen tekort te doen: GM Vasyl Ivantchuk was er ook bij. Hij speelt dit weekend een match tegen Max Warmerdam. Tenslotte ging ik met een door beide auteurs gesigneerd exemplaar van het nieuwe boek terug naar huis en natuurlijk een fijn gevoel over deze bijzondere middag. Over het boek binnenkort meer.

Niet een originele titel maar een treffender typering voor de twee boeken die ik tegelijkertijd las, kon ik niet bedenken. Drie mannen kijken terug op hun leven. Jan Timman en Hans Böhm in Herinneringen van twee schaakvrienden en Maarten Asscher in Elke dag met als ondertitel ‘over de drie stadia van sterfelijkheid.’

Je zou kunnen denken dat het sombere neerdrukkende boeken zijn, zwaar belast door het vooruitzicht van het einde van het leven. Het tegendeel is waar.

Foto gemaakt door Geertje, de vrouw van Jan

Lees verder: https://www.sv-erasmus.nl/2026/05/met-de-dood-voor-ogen/

Tom Smit heeft al enkele boekjes geschreven over 100 openingsfouten en 100 bekende partijen uit de geschiedenis. Nu is daar een derde bij gekomen: 100 eindspelen.

Het boek is bedoeld voor de jeugd en de clubspeler tot een niveau van 1600 elo. Naar mijn smaak is die 1600 wat laag gesteld. Wie daar nog 100 tot 300 punten boven zit en nooit erg veel eindspelen heeft bestudeerd kan hier nog veel uit leren. Met eindspelkennis kunt u nog heel wat punten uit de stelling persen. Dit levert op termijn meer op dat het uit het hoofd leren van modieuze openings­varianten. De schrijver geeft ook tips naar boeken voor verdere studie.

Het boek begint met twee elementaire matvoeringen: die van de Koning en één Toren of twee Lopers tegen Koning alleen. Dit is lichte kost vergeleken met de rest van het boek. Hoofdstuk 3 is al een heldere uiteenzetting in van Koning + Loper + Paard tegen Koning alleen, een eindspel dat soms nog door grootmeesters wordt verprutst.

Ziet u het patroon? Loper en Paard zorgen dat de zwarte Koning niet over de vierde rij komt, de witte Koning blokkeert de e-lijn. Kf5-f6 is voldoende om van f8 een doodlopende steeg te maken. Wie de hele methode tot het eind wil volgen raadplege: dit filmpje (Engels). Maar Tom is vollediger en geeft meerdere voorbeelden en technieken.

Het niveau gaat snel omhoog. In de voorbeelden 4 tot 85 worden vooral de pionnen­eindspelen en de toren­eindspelen en de typische wendingen daarin goed behandeld. Maar ook de andere eindspelen komen aan bod. In de meeste stellingen staan er minder dan 10 stukken op het bord. Wie van de 1600+ spelers kent alle finesses van oppositie, sleutelvelden, corresponderende velden en de verschillende strijdmiddelen van Toren plus pion tegen Toren? Wie kent de regels van Bird, van Steinitz? Wie kan Toren tegen Loper, zonder verdere stukken op het bord feilloos spelen? Ook degene die al wat bedrevener is kan testen of hij/zij de technieken nog onder de knie heeft. Net als een musicus zijn toonladders oefent zou een schaker toch periodiek zijn eindspel­technieken moeten oefenen.

De laatste 15 voorbeelden zijn gewijd aan de overgangen naar het eindspel vanuit stellingen met meer stukken, met partij­fragmenten van Lasker, Rubinstein, Capablanca, Euwe, Botwinnik, Smyslov, Fischer, Karpov, Kasparov, Anand en Carlsen en Gukesh. Als nummer 100 het eindspel dat Gukesh met een ‘daverende’ klap van Carlsen wint.

https://youtu.be/7BAr-zYSTnQ?t=803 spectaculair, maar volgt u dit met de uitleg van Tom.

Het boek is al met al een goed leesbare en in luchtige stijl geschreven voorbereiding op boeken als “100 Endgames you must know”, in onze eigen taal, in korte en ook zonder bord goed begrijpelijke voorbeelden en opgaven. Tegen een lage prijs, het boek kost u slechts 14,95 euro. Te bestellen bij de bekende schaakboek­verzendhuizen.

Eerdere boeken van Tom Smit:

• 100 partijen uit de schaakgeschiedenis
• 100 openingsfouten 1
• 100 openingsfouten 2

Dat maakte indruk en woest ging ik aan de slag met de opgave: wat moet je nou met een loperpaar? Van Markos en Tiviakov leerde ik dat je geduldig moet zijn en gestaag je (damevleugel)pionnen moet laten opstomen ondersteund door het loperpaar, of geduldig wachten tot de stelling opener en opener wordt. Van Timman (ja, wie anders) leerde ik het essentiële verschil tussen een krachtig paard en een machtig loperpaar: die bijvoeglijk naamwoorden weten heel goed te vangen waar het om draait. Van Dorfman leerde ik dat P+L een overwicht op een kleurencomplex heeft en daar dus confrontatie moet creëren, laten we even zeggen: de reden dat zwart in een Hübner-Nimzo op f5 zal willen aansturen. En vice versa, dat het loperpaar dus juist de ‘unopposed’ loper aan het werk wil zetten (veelal door pionnen op de andere kleur te zetten – hier komt Capablanca’s vuistregel om de hoek kijken). Kramnik-Tiviakov, Wijk aan Zee 2001: 15.c4! gevolgd door 16.d5. Wat kan de driedelige serie van Lakdwala mij dan nog leren? Waarom mijn interesse hiervoor?

Een klein decennium geleden deden mijn teamgenoten mij het boek Chess for Hawks cadeau en dat vond ik een verademing binnen de schaakliteratuur (in mijn boekenkast). Hier was een auteur die zijn best deed je wat te leren aan de hand van klassiekers en gedestilleerde ‘Principles’, terwijl zijn commentaar doorspekt is van lichtvoetige grapjes en neem-jezelf-toch-niet-zo-serieus. In dit boek, dat natuurlijk eigenlijk Chess for Doves had moeten heten, of: Chess against Hawks, zien we ook partijen van de auteur zelf die een bange schijterd blijkt, ieder materiaaloffer schuwt en het liefst kleine positionele plusjes behaalt dan Talmatig de tegenstander van het bord veegt. Och, de herkenning van de doodsangst om (on?)verantwoord materiaal te offeren! Wat ik heel mooi aan zijn boeken vind, is dus dat ze ‘de klassiekers’ bevatten, maar ook eigen ‘how not to’-partijen.

In deze serie bijvoorbeeld veel Kasparov-materiaal dat ik nog niet kende en dat voor zich spreekt. “They make it look easy”, zoals alleen de allergrootsten dat kunnen. Boeken die alleen partijen van dat niveau bevatten, zijn natuurlijk leerzaam maar voor mij ook altijd onbereikbaar. Alsof iemand zegt: kijk nou even, die Messi, die doet gewoon tik-tak-tik-tik-schijnbeweging-tik-sprintje-schijnbeweging-tik-tak-schijnbeweging-sprintje-schijnbeweging-boem! dat moet jij ook gewoon doen, dan scoor je punten. Voor mij is bijvoorbeeld één van de mooiste partijen die de thema’s uit dit boek mooi verknoopt Carlsen-Karjakin, Wijk aan Zee 2013 (loperpaar, ruimtevoordeel, kleurcomplexoverwicht), maar o zo onbereikbaar: millimeter voor millimeter overwint Carlsen.

Ik vind het dan dus heel fijn dat er een Lakdwalapartij volgt die goed begint en dan bibberend van angst vergeet de aanval offerend te bekronen, met een paar slappe zetjes weer het voordeel verkwanselt en ‘opnieuw moet beginnen’, want dat is nu eenmaal mijn dagelijkse praktijk, onderwijl mijmerend van een aanvalspartij à la Kasparov. In een podcastinterview (IM Cyrus Lakdawala on his books, his autism and that time he had a heart attack at the board) is Cyrus bovendien opvallend open over zijn persoonlijke worstelingen en zijn diagnose als ‘high-functioning autist’ – iets wat bij veel schakers ongetwijfeld voor herkenning zal zorgen. Zijn sterke behoefte aan structuur, principes en herhaalde waarschuwingen tegen dogmatiek zijn in dat licht goed te begrijpen als een manier om vat te krijgen op ons complexe spelletje.

Goed, de boeken zelf dan, die verkrijgbaar zijn als onderdeel van de driedelige Exploiting-serie: Exploiting the Bishop Pair (224 pagina’s), Exploiting a Space Advantage (248 pagina’s) en Exploiting Weaknesses (296 pagina’s) en tezamen een mooi geheel vormen omdat die drie strategische thema’s zo mooi op elkaar ingrijpen – ik hoef maar terug te denken aan mijn partij tegen Merijn en ik kan ze alle drie afvinken. Lakdawala kreeg voor deze serie expliciet de opdracht om clubspelers te helpen strategische thema’s te begrijpen zonder zich te verliezen in variantenbrijen. De boeken zijn bewust compact gehouden en bedoeld om ’tussendoor’ in de trein of op het strand te kunnen lezen (zonder bord, dus veel diagrammen en niet van die eindeloze varianten bomvol leestekens), met de nadruk op uitleg van concepten en principes en minder op variantenbomen. Dat vindt ik een enorm pluspunt van zo’n serie en maakt het toegankelijker dan een boek dat bij iedere partij 36 vraagtekens zet (of nog erger: continu !? want mooi concept maar het rekenapparaat schiet het lek), omdat de computer toch steeds weer een minpuntje ziet. (Dat vond ik eerder zo jammer aan de vernieuwde editie van Boris Zlotnik’s Middlegame Manual: dat ondermijnt de didactische waarde. Kijk, dat was een mooie sprint van Messi en een beste goal, maar het is toch overduidelijk dat hij 0,217 seconde eerder had moeten sprinten, dus vooruit !? voor zijn net iets te lang durende kapbeweging.)

Het centrale uitgangspunt van de serie is: een voordeel is pas iets waard als je weet hoe je het moet gebruiken. Begrip voorop en de didactiek van Cyrus laat daarin niets te wensen over. Met ruim 40 boeken op zijn naam weet hij inmiddels wel een beetje hoe het werkt. Lakdawala besteedt dan ook opvallend veel aandacht aan wanneer een voordeel betekenisvol is, wanneer niet en, misschien wel het belangrijkst, hoe het verkeerd kan aflopen als je het dogmatisch overspeelt. Zijn Principles zijn bedoeld als hulpmiddel en geheugensteuntje: niet als dogma. Dus waar hij eerst in een KI het principe ‘don’t play pawn moves on the side where you are weaker’ meegeeft, zien we in een volgende partij zwart zijn rokadestelling stutten met h6 en f6, zodat het g4-h5 pionnenduo van wit er niet doorheen komt.

Dit zie je goed terug in het eerste deel, waarin Lakdawala erin slaagt het loperpaar te ontdoen van zijn aura van vanzelfsprekend voordeel. Hij analyseert uiteenlopende stellingen: open versus gesloten, symmetrische pionstructuren, ontwikkelingsvoorsprong, vastgeschoven pionnenketens, ruilmomenten en zelfs situaties waarin je het loperpaar bewust teruggeeft om een ander voordeel te consolideren. Wat opvalt, is dat het boek nergens moralistisch wordt: het loperpaar wordt noch verheerlijkt, noch gerelativeerd tot een bijzaak. Het is simpelweg een factor tussen andere factoren (which it is). Die nuchtere benadering maakt het boek didactisch sterk, zeker voor spelers die geneigd zijn te dogmatisch om te springen met ‘het voordeel van het loperpaar’.

Het tweede deel laat overtuigend zien dat ruimte geen uitnodiging is tot aanval per se, maar eerder een vorm van positionele druk. Je knijpt de tegenstander langzaam af, duwt hem van het bord en dwingt hem tot passieve verdediging, wachtend op de beslissende fout. Tegelijk waarschuwt Lakdawala met regelmaat voor het overspelen van het ruimtevoordeel: meer ruimte betekent ook dat er meer gaten vallen die de tegenstander kan benutten voor een tegenaanval. De veer die steeds meer onder druk wordt gezet, om Dvoretsky te parafraseren. Die misvatting blijkt telkens weer als mensen Catenaccio aanzien voor een verdedigende manier van spelen ipv vol op de counter. Wie heeft zich niet al eens stukgelopen op de veerkracht van de egel? Didactisch sterk is dat hij ruimte niet los behandelt als statisch overwicht, maar voortdurend koppelt aan tijd, stukkenactiviteit en doorbraken: aan dynamiek. Daarmee voorkomt hij dat het boek verzandt in abstract geschuif. En er komt dus geen 19e-eeuws partijtje langs waarin wit alles mag doen en zwart lijdzaam toeziet hoe hij wordt weggedrukt.

Het derde en afsluitende deel is inhoudelijk het breedst en vormt in zekere zin het logische sluitstuk van de serie. Waar ruimte-overwicht en het voordeel(!?!??!) van het loperpaar vaak ontstaan uit opening en middenspelopbouw, zijn zwaktes veelal het onbedoelde residu van eerdere beslissingen. Lakdawala behandelt verschillende soorten zwaktes: velden, kleurcomplexen, stukken die niet meedoen of ‘slecht’ zijn en verzwakte (pion)structuur. Terecht stelt hij expliciet dat een zwakte pas een zwakte is als deze aangevallen kan worden, dat wordt nog wel eens vergeten. Ook hier blijft hij nuchter afwegen wanneer een zwakte voldoende aanknopingspunten geeft of juist voldoende gecompenseerd wordt door andere voordelen.

Wie eerder werk van Lakdawala kent, zal niet verrast zijn door de toon: persoonlijk, associatief, soms overdreven beeldend, met regelmatige zijpaden en licht ironische observaties. Dat zal niet iedereen aanspreken, maar binnen deze serie gericht op toegankelijkheid voor een breder publiek, werkt het goed. De uitleg is rijk aan woorden, arm aan kale varianten en voortdurend gericht op het kweken van begrip. Dat maakt de boeken toegankelijk voor een brede groep clubspelers (zeg grofweg 1500–2200 Elo – overigens weet ik nooit welke bovengrens ik moet hanteren maar wat zou het), maar betekent ook dat grootmeesterlijke precisie soms plaatsmaakt voor pedagogische afronding, wat ik persoonlijk alleen maar fijn vindt. Plezier voorop!

Wat je als minpunt zou kunnen aanvoeren is dat de drie boeken thematisch soms meer dan strikt noodzakelijk overlappen, maar m.i. is dat een onvermijdelijk gevolg van het feit dat ruimte, lopers en zwaktes in de praktijk zelden netjes gescheiden voorkomen. En zo’n classificatie moet ook geen doel op zich worden. Daarnaast zul je, als je meerdere boeken van Lakdawala leest, bekende retorische patronen herkennen. Dat is geen ramp, maar het betekent wel dat je het luchtig moet nemen en ook als vermakelijke boeken moet lezen, niet als nors studiemateriaal. Anders ga je je ergeren aan het zoveelste grapje.

Deze serie is bij uitstek geschikt voor de ambitieuze clubspeler die zijn strategisch begrip wil verdiepen en bijvoorbeeld altijd veel plezier beleeft aan de reeks van Herman Grooten: begrijp wat u doet. Spelers die vastlopen tussen ‘ik snap het wel’ maar ‘waarom win ik dan niet’ krijgen hier concrete handvatten, naast een gezonde dosis nuance. Ter lering ende vermaeck, met de nadruk op het laatste.

Verhip, ik heb nog geen diagram gebruikt! Ik sluit af met een parel over ruimtevoordeel:

Timofeev-Khismatulinn, Moscow 2009
Stelling na 40.Tb5!

Er volgde: 40…Pxb5 41.axb5 Ke8 42.Ta1 e6 43.Pe3 d5 44.exd5 Td6 45.c5 Tdd8 46.Kd4 Tac8 47.Txa5 e5+ 48.Kc4 b6 en wat nu gedaan?

49.b4!! en het vervolg laat zich raden. De impotentie van een toren of twee vóór de vrijpion in optima forma.

Winning Chess Strategies – Exploiting (3x)
Auteur: Cyrus Lakdwala
Uitgever: Popular Chess (feitelijk de opvolger van Everyman Chess, bekend van de reeksen ‘Starting Out’, ‘Move by Move’ en een zekere ‘My Great Predecessors’ en net als Quality Chess opgegaan in de New In Chess Group)
Publicatiedatum: 17 september 2025
Bestellen: https://www.newinchess.com/exploiting-bundle (via de site van NewInChess kun je per boek ook sample pages inzien)

In het boek met elf hoofdstukken analyseert Tiviakov 118 partijen. Vaak bestaat een “analyse” uit een opmerking bij een of twee stellingen.

In het hoofdstuk “Moves found with the aid of intuition” legt Tiviakov uit dat hulp van de intuïtie nodig is bij heel moeilijke, irrationele stellingen, in tijdnood, en bij het raden van de reactie van de tegenstander, bijvoorbeeld op een duidelijk inferieure zet van onze kant (“psychologische intuïtie”). Hij laat zien dat zijn eigen intuïtie in de loop der jaren verbeterde, waarbij hij wel erg tevreden vertelt hoe goed hij vroeger was. Een voorbeeld over intuïtie in de opening, het pionoffer 8.c5! uit  de prachtige partij in de viewer vind ik minder overtuigend omdat Van Foreest (“whom I worked with for years, bringing him to the level of 2600 — geen valse bescheidenheid) dit vooraf met de engine had bekeken.

En wat te denken over het volgende diagram uit Vitiugov-Maghsoodloo, online partij met bedenktijd  60 minuten + 5 seconden. Wit moet ‘dus’ zijn positionele intuïtie volgen. Welke natuurlijke zet moet wit spelen, Kf2 of Ke2.

In het hoofdstuk over kandidaat zetten raadt Tiviakov aan dat een speler vóór het berekenen van varianten naar de positie kijkt, alle legale zetten die een beetje zin hebben “intypet” en vijf seconden aan elk van die zetten besteedt. Het meteen berekenen van een ‘natuurlijke’ variant leidt de aandacht weg van andere goede mogelijkheden. We weten het allemaal, maar missen zo vaak de discipline. Bij dit diagram

Bijzonder leerzaam daarentegen is het commentaar op deze stelling:

Het hoodfstuk “Hoeveel tijd moet ik aan een zet besteden” raadt aan om op zet 30 nog 30 minuten bedenktijd over te hebben, omdat partijen vaak tussen zet 30 en 40 worden beslist. Het advies “Zorg ervoor dat je vijf tot tien minuten meer bedenktijd hebt dan je tegenstander” lijkt me moeilijk op te volgen tegen een tegenstander met dezelfde tactiek.  Tiviakov spaart zichzelf niet  – dat siert hem – en laat voorbeelden zien waarin hij in de opening te snel zette om latere tijdnood te voorkomen.  In het hoofdstuk over blunders raadt hij aan om ook in een opening die je goed kent zo’n halve minuut bedenktijd per zet te nemen. Interessant is de observatie dat vergissingen in en meteen na de opening juist plegen voor te komen in de varianten waarin je je het zekerst voelt.

Het hoofdstuk over profylactische zetten is heel wat breder dan ik verwachtte, soms gaat het over tijdig aan de noodrem trekken. De witte loper is hier veel sterker dan die op f6. Wat is zwarts veiligste manier om remise te maken?

Uit het hoofdstuk over het vastleggen van zwaktes – dat kan ook bestaan uit het buitenspel zetten van een stuk – vond ik dit een interessant voorbeeld.

Tiviakov legt in het boek uit hoe hij training geeft en over schaken denkt. Praktische tips over een grote diversiteit van schaaktechnische en psychologische onderwerpen worden afgewisseld met soms ingewikkelde concrete varianten. Er zijn een paar ‘mini-cursussen’ over een paar van Tiviakovs openingen (de rustige Italiaan, 1. e4,c5 2. Pc3,Pc6 3 Lb5, zijn aanpak van de Philidor). Het boek is duidelijk niet voor beginners, een rating vanaf 1900 is mijns inziens gewenst om het te kunnen waarderen. De voorbeelden sluiten niet altijd aan bij het onderwerp van het hoofdstuk – zo staat in het hoofdstuk over kandidaat-zetten een stelling met maar twee legale zetten.  Maar dan bedenk ik maar dat ons spelletje te gecompliceerd om er alles perfect van te kunnen rubriceren.

Bibliografische gegevens

Titel: Rock Solid Chess Volume 3: Searching for the right move.

Auteurs: Sergei Tiviakov en Yulia Gökbulut

Uitgeverij: New in Chess

Pagina’s: 232

Gepubliceerd: 7 mei 2025

Prijs: €27,95

ISBN: 978-90-8348-331-3

Link naar de website van de uitgeverij met voorbeeld-pagina’s: https://www.newinchess.com/rock-solid-chess-volume-3

Vrijdagavond, de avond voor de volgende ronde van de KNSB-competitie. Eindelijk tijd om een paar uurtjes te oefenen. Welke tegenstander zou ik morgen treffen? Moet ik me specifiek op hem of haar voorbereiden? Wat nu als ik tegen een invaller moet spelen? Eigenlijk moet ik nog werken aan mijn eindspel. Rekenen gaat de laatste tijd ook moeizaam, misschien kan ik beter nog een paar tactische opgaven doen. Ach, ik zie het morgen wel. Het is een lange week geweest.

De volgende dag. De tussenstand is 2-4. Mijn team kan nog wel een punt gebruiken. Gelukkig sta ik er redelijk goed voor. Nu nog even de veertigste zet halen. Wacht, wat speelt hij nu? Kan hij nu zomaar met zijn koning mijn stelling binnenwandelen? Zie je wel, ik had toch gisteren dat toren­eindspel nog een keer moeten bekijken. Dit is hopeloos. Laat dat analyseren ook maar voor wat het is, het is wel duidelijk. Ik hoef hier niet meer naar te kijken.

Dit scenario komt me niet onbekend voor en ik ben vermoedelijk niet de enige. Het is vaak al lastig genoeg om tijd te vinden voor het schaken. De beperkte tijd die je hebt, kun je dan ook nog op zoveel verschillende manieren besteden. Wedstrijden spelen, achter het bord of online, analyseren, boeken doornemen, Puzzle Rush, openingen oefenen met Chessable, de lijst lijkt soms eindeloos, net als de hoeveelheid materiaal die op schaak­gebied beschikbaar is. Hoe kun je je tijd daarom het beste besteden? En meer algemeen, hoe verbeter je jezelf? Die vragen probeert Ben Johnson met Perpetual Chess Improvement te beantwoorden.

De naam Ben Johnson doet misschien niet gelijk een belletje rinkelen, maar hij is de man achter de langlopende Perpetual Chess Podcast. In deze podcast heeft hij al meerdere topspelers en trainers mogen verwelkomen om over allerlei schaak­gerelateerde onderwerpen te spreken. Naar aanleiding van een bericht op Reddit, waarin een luisteraar van de podcast aangeeft op latere leeftijd een enorme elo-sprong te hebben gemaakt, is hij de Adult Improver Series gestart. In dit onderdeel van zijn podcastreeks spreekt hij met amateurspelers van elk niveau, die om wat voor reden dan ook een aanzienlijke verbetering van hun spel (en rating) voor elkaar hebben weten te krijgen. Dit zijn zowel 1200-spelers die naar 2000 zijn gegaan, maar ook sterke amateurs die op latere leeftijd nog een titel hebben weten te behalen.

De adviezen, tips en trainingsmethodes die in de podcast voorbijkomen, zijn door Johnson gebundeld in Perpetual Chess Improvement. Het boek bestaat uit vijf delen, onderverdeeld in 27 hoofdstukken. Van het eerste deel, dat zo’n 30 pagina’s beslaat, geeft Johnson aan dat dit het belangrijkste deel van het boek is. Hierin staan de adviezen die zowel door toppers, sterke spelers en trainers worden genoemd. Kortgezegd komen deze adviezen hierop neer: speel serieuze wedstrijden, analyseer je wedstrijden, doe tactische oefeningen en zorg ervoor dat je je in een stimulerende schaak­omgeving begeeft. Dat laatste klinkt wellicht wat cryptisch, maar zou je kunnen interpreteren als speel mee bij een schaak­club. Voor spelers in dunbevolkte regio’s, zoals Johnson die uit de VS komt en waar afstanden groot kunnen zijn, is dit niet vanzelfsprekend.

Het tweede deel van het boek behandelt andere onderwerpen waaraan je kunt werken. Denk aan openingen, eindspelen, of het naspelen van partijen van grootmeesters. In zijn interviews is het Johnson opgevallen dat er over deze onderwerpen geen overeenstemming is tussen de verschillende sprekers. Waar sommigen aangeven dat openings­studie zeker voor beginners ronduit overbodig is, zijn anderen juist overtuigd van de meerwaarde van met name het leren van de plannen onderliggend aan de verschillende openingen, met als resultaat een verbeterd begrip van het gehele spel. Idem voor eindspeltraining, waar betere eindspelkennis mogelijk een positief effect heeft op het totaalniveau van een speler.

Naast schaaktechnische aspecten komen ook psychologisch gerelateerde aspecten aan bod, vooral in deel drie. Hierin worden zaken behandeld zoals hoe om te gaan met het doorbreken van plafonds waar je niet doorheen komt en het ontwikkelen van een goede routine voor het spelen van meerdaagse toernooien. Een andere interessante kwestie is of je je spel moet aanpassen op je tegenstander, zeker wanneer je tegen een jeugdspeler speelt. In het vierde deel passeren de verschillende schaak­tools de revue. Denk hierbij aan Chessbase, Chessable, Lichess Studies, maar ook de rol van boeken tegenwoordig. In het vijfde en afsluitende deel gaat Johnson in op de vraag hoe je je tijd het beste kunt verdelen.

Perpetual Chess Improvement kun je zonder bord en stukken lezen. Het boek bevat wel de nodige schaak­fragmenten, maar deze zijn vooral bedoeld ter illustratie van het concept dat besproken wordt. Het advies over het maken van tactische opgaven wordt bijvoorbeeld door Johnson uitgesplitst in patroon­herkenning en het doorrekenen van stellingen. Het eerste gaat over het herkennen van bepaalde configuraties van stukken, waaronder bekende matbeelden, terwijl je je bij het tweede afvraagt wat je tegenstander zou spelen als jij een bepaalde zet speelt. De twee aspecten kennen een sterke natuurlijke overlap, waarbij patroon­herkenning je vaak in de juiste richting stuurt bij het doorrekenen van een stelling. Dat het belangrijk is om beide aspecten te oefenen, komt naar voren in een bekende combinatie van Shirov tegen Topalov.

Topalov, Veselin – Shirov, Alexei

In deze stelling offert Shirov met 47… Lh3!! zijn loper. Het idee achter deze zet is dat zwart hiermee het veld f5 beschikbaar maakt voor zijn koning en tegelijkertijd een belangrijk tempo wint als wit de loper neemt, zoals Topalov deed. 48. gxh3 Kf5 49. Kf2 Ke4 50. Lxf6 d4 51. Le7 Kd3 52. Lc5 Kc4 53. Le7 Kb3 en hier gaf Topalov op, aangezien hij er niet in slaagt beide vrijpionnen tegen te houden. Zie bijvoorbeeld 54. Ke2 Kc2 55. Lb4 d3+ 56. Ke1 a3 57. Lxa3 d2+ en de pion loopt door.

Shirov, Alexei – Andersson, Ulf

Shirov geeft aan dit idee/patroon te herkennen uit een partij die hij jaren daarvoor speelde tegen Ulf Andersson, waar hij aan de verliezende kant zat! Met 44… Lxh4!! wordt de witte koning opzij getrokken en krijgt de zwarte koning toegang tot f5, waarna zwart de witte pionnen ophaalt en geforceerd wint. De partij eindigt als volgt:

45. Kxh4 Kf5 46. Kg3 Ke4 47. Kf2 Kd3 48. Ke1 Kxc4 49. Kd2 Kb4 50. Kc2 e4 51. Lg4 a4 52. Lf5 e3 53. Le6 c4 en Shirov gaf op.

Patroonherkenning zorgde ervoor dat Shirov op het idee kwam om zijn loper te offeren en met de koning door te lopen, maar vervolgens moest hij zijn legendarische reken­vermogen inzetten om het idee te laten werken. Op deze wijze illustreert Johnson de verschillende onderwerpen die in het boek aan de orde komen. Voor de volledigheid zijn de partijen waaruit de fragmenten zijn opgenomen toegevoegd in het laatste hoofdstuk van het boek.

Alles bij elkaar genomen is Perpetual Chess Improvement een praktische en onderhoudende compilatie van tips en adviezen waar voor iedereen wat uit te halen valt, of je net de basis van het schaken onder de knie hebt, of al langere tijd probeert de volgende stap te zetten. Daarbij geeft Johnson ook praktische tips over bijvoorbeeld hoe je je partijen kunt analyseren, of over hoe je eindspelen kunt oefenen. Wat voor mij nog ontbreekt, is hoe je het beste openingen kunt bestuderen. Aan deze vraag besteedt Johnson geen aandacht, behalve dan dat het onverstandig is om alleen zetten­reeksen proberen te onthouden en vooral de onderliggende plannen te bestuderen. Hoe je dat op een efficiënte manier doet, is aan de lezer zelf om uit te zoeken.

Conclusie

Verbetering op latere leeftijd is voor velen niet weggelegd. De beperkte tijd naast werk en gezins­leven maakt het een aanzienlijke uitdaging. Met dit boek biedt auteur Ben Johnson praktische tips en adviezen aan van lotgenoten om aan te tonen dat het zeker niet onmogelijk is. Een breed scala aan thema’s passeert de revue, waarbij Johnson controversiële onderwerpen niet uit de weg gaat. Voor wie op zoek is naar de beste manieren om zijn of haar spel te verbeteren, of om te leren van de ervaringen van topspelers, trainers en clubspelers, is dit boek een uitermate handige compilatie van de beste adviezen en methodes.

Perpetual Chess Improvement

• Auteur: Ben Johnson
• Publicatiedatum: 26 oktober 2023
• Aantal pagina’s: 240
• Uitgever: New In Chess
• ISBN: 9789083336541
• Sample pages
• Paperback: Tijdelijk uitverkocht
• eBook: € 17,43
• Bestellen

Oké, mijn eerste recensie

Hoe moet ik beginnen? Wat kan ik schrijven en wat niet? Ben ik niet te kritisch? Niet aan denken, gewoon beginnen en we zullen het wel zien. Hoogstens kunnen anderen besluiten dat we het bij een eenmalige ervaring gaan laten. Dus… nadat ik was welkom geheten en opgenomen in de gelederen van de schaakrecensenten, kon ik beginnen aan de zoektocht wat ik dan wel niet ging recenseren. Een uitgebreid scala aan uitgeverijen werd me voorgespiegeld en met een verbazingwekkende hoeveelheid boeken, dvd’s en cursussen die er in de afgelopen weken waren uitgekomen. Een waar Walhalla waar je tussen de bomen door het bos niet meer ziet. Dus dan maar niet al te lang nadenken en een van de vele uitgeverijen uitkiezen en uit hun aanbod een boek kiezen. Na enige opstartperikelen (Oh, ik heb een boek uitgekozen dat al besproken is… dan heb ik met mijn neus gekeken en ik kies dan nu voor…) werd het The Modernized Slav Defense van Zaven Andriasian.

Waarom dit boek?

Dit boek belooft geschreven te zijn voor praktisch gebruik achter het bord en je te voorzien van een up-to-date repertoire tegen 1.d4. Zelf bleek ik al een variant van de – Slav Defense – te spelen, maar dan ook vrijwel alleen de opstelling van die variant. Andere varianten waren mij wel bekend maar daarvan vond ik dan dat ik er niet genoeg van wist om ze te spelen en dus kwamen vaak dezelfde type opstellingen op het bord. Zo erg dat ik de laatste tijd een aantal maal tegen tegenstanders aanliep die mij ‘geplugd’ hadden. En alhoewel mijn partijen in databases (voor zover ik weet) gedateerd zijn bleek het voor hen te werken. Tijd dus om het voor hen moeilijker te maken en mijn kennis uit te breiden. En daar sloot dit boek dan mogelijk op aan.

De schrijver 

Het is altijd handig om iets te weten over de auteur. Andriasian is een voormalig jeugdwereldkampioen (U16), grootmeester en winnaar van diverse toernooien. Daarnaast is hij diverse malen secondant geweest van andere spelers en bijvoorbeeld Akopian prijst hem om zijn openingskennis en scherpe analyses. En een snelle blik in diverse databases bevestigt dat Andriasian al vanaf zijn jeugd de Slavische opening speelt. Ook tegen tegenstanders met een ELO van 2600+. En alhoewel het resultaat volgens mij dan wisselend mag zijn, zijn de partijen wel onderhoudend en leent de opening zich voor een echt gevecht met open stellingen eerder dan een lang geschuif. Toch iets wat mij aanspreekt.

Wat krijg je?

Het boek werd netjes door DHL bezorgd. Jazeker, een boek van 223 echte bladzijdes. Daar waar tegenwoordig ook boeken met hun tijd meegaan en meer en meer (soms slechts alleen nog maar) verkrijgbaar zijn in e-boekvorm, of voor een fysiek boek extra betaald moet worden, verscheen hier een boek met een harde cover op de deurmat. Persoonlijk vind ik dat toch altijd mooi. Hoe vaak staat bezoek niet voor je boekenkast en keurt je boeken en al gauw ontspint zich een gesprek over die schrijver of dat onderwerp dat behandeld wordt of dit heb ik ook gelezen en daar heb ik zoveel aan gehad. In ieder geval vaker dan dat je zegt – ik zal even inloggen op mijn computer dan kun je mijn Calibre-verzameling e-boeken en tijdschriften zien. De uitstraling van een gevulde boekenkast geeft toch wat cachet.

Het boek is netjes in hoofdstukken (10 stuks) ingedeeld. De lay-out van de pagina’s bestaat uit 2 kolommen en een overvloed aan diagrammen die het boek ook geschikt maken om (met een beetje visualisatie) te lezen zonder een schaakbord bij de hand te hebben. Alhoewel de schaakleraar in mij natuurlijk zegt dat dit niet de juiste manier is. Wil je zelf even zien hoe het eruit ziet? https://www.debestezet.nl/catalog/images/PDF/The%20Modernized%20Slav%20Defense.pdf”>De eerste 18 pagina’s.

De hoofdstukken behandelen iedere keer een andere variant van het Slavisch en naarmate een variant “belangrijker” is wordt hij uitgebreider /dieper behandeld. Daarmee is de opbouw van het boek mooi overzichtelijk. Maar genoeg over de lay-out.

Hoe gaan we leren van dit boek? 

Eerlijk gezegd vroeg ik me dat na het eerste hoofdstuk wel af. Oké, het is een heel kort hoofdstuk omdat het over een paar kleine afwijkingen gaat die wit op de derde zet zou kunnen kiezen na de beginzetten 1.d4 d5 2.c4 c6.

Gelukkig gaat dit wel al vanaf hoofdstuk 2 beter. Dan komen er betere besprekingen van ideeën en motieven aan de orde. Dit zijn de zwarte plannen in deze stelling (A) of (B). Of hier moet je kiezen; materiaal offeren met dit soort stellingen of solide spelen maar dan dit soort stellingen. Maar toch blijven er stellingsoordelen komen waarin ik me afvraag: jaja, maar hoe dan precies. Maar naarmate ik verder in het boek kwam bemerkte ik dat dit minder en minder gebeurde. Meer en meer wordt het hoe en waarom van de zet toegelicht. Misschien hangt dit samen met de mate waarin een bepaalde variant voorkomt. Of had Andriasian gewoon tijd nodig om op gang te komen. Hoe dan ook, daar waar ik me eerst dingen afvroeg bemerkte ik dat ik in latere hoofdstukken aan de hand werd meegenomen in ideeën en varianten. Soms zelfs van zet naar zet.

En daar waar ik toch nog met een vraag bleef zitten, kunnen we in het computer- en internettijdperk deze problematiek grotendeels ondervangen. De computer kunnen we raadplegen (nadat we eerst zelf hebben geprobeerd het probleem te doorgronden!) door gewoon de stelling in te voeren en te kijken wat het siliconen monster aanbeveelt. En open databases kunnen worden geraadpleegd voor partijen en hoe sterke schakers verder zijn gaan doorborduren op de motieven en stellingskenmerken. En daarmee daagt het boek de schaker uit om echt zelf aan de slag te gaan. Andriasian helpt je als het ware op weg maar zegt dat je voor het laatste stukje zelf de weg wel mag vinden.

Mis ik nog wat?

Dan is de vraag natuurlijk: wanneer is een boek over de opening compleet. De opening met zijn vele varianten is behandeld. Dan is de vlag die de lading dekt gehaald. Niettemin zou het leuk zijn geweest als ook per hoofdstuk een paar modelpartijen waren opgenomen. Natuurlijk staan er in het boek wel partijen, maar die eindigen vaak in de opening. Want wit maakte een fout en met een paar krachtige zetten toonde zwart dat aan en gaf wit op. Maar met iets als – … en wit staat beter (A tegen B 50 zetten 1-0) – kan ik niet zo goed uit de voeten. Dergelijke voorbeelden laten vaak zien hoe je dat voordeel dat je hebt dan ook daadwerkelijk in de partij uitbuit. Natuurlijk kan ook hier het internet weer redding bieden door de partij op te zoeken.

En misschien was het ook een idee geweest om een aantal opgaves aan de hand van de behandelde thema’s in het boek op te nemen. Persoonlijk mis ik wel de mogelijkheid om, anders dan in een echte partij, te testen of je de materie onder de knie hebt. Maar eerlijk is eerlijk, dat is echt persoonlijke voorkeur, want het hoort niet per definitie thuis in een openingsboek.

Mijn eindoordeel

Dit boek, dat duidelijk en overzichtelijk ideeën en motieven aanbiedt, kan je een heel eind op weg helpen maar je moet wel bereid zijn zelf aan de slag te gaan wil je echt het onderste uit de kan halen. Uiteindelijk maakt dat je vaardiger maar het kost wel meer moeite en ben je bereid / heb je de tijd om die moeite erin te steken? Maar als je dat doet dan heb je (denk ik) inderdaad wel een repertoire tegen 1.d4 in handen waarmee je de strijd om het initiatief aankunt en in ieder geval vaak in levendige en soms zelfs chaotische stellingen terechtkomt. Tenzij wit op de 2e zet al gaat afwijken natuurlijk. Je houdt nooit op met leren bij het schaken. Maar daar zijn dan weer andere boeken voor.

Oh ja, voor degene die besluiten om het boek aan te schaffen en te gebruiken… altijd kritisch blijven. Bladzijde 16 bovenaan. De witte pion? Nou, die is gewoon zwart en dat is niet de enige tekstuele onnauwkeurigheid in het boek. En wat als dat nu ook voor het stellingsoordeel geldt? Altijd zelf checken!

Waar te krijgen?

En voor ik het vergeet. Waar kun je dit boek verkrijgen?

The Modernized Slav Defense – A complete opening Repertoire for black – is te bestellen bij Thinker’s Publishing.

https://thinkerspublishing.com/product/the-modernized-slav-defense-a-complete-opening-repertoire-for-black-zaven-andriasian/

Ik mocht een exemplaar ontvangen, en hoewel ik het nog niet helemaal uit heb, mag ik het nu al zonder meer van harte aanbevelen aan iedereen die iets heeft met Hans Böhm, met Jan Timman of met het Nederlandse schaken in het algemeen. Ik denk dat er weinig bezoekers van Schaaksite zijn, die zich niet tot deze groep rekenen.

Het is een kloek boekwerk, met hoofdstukken die zijn opgehangen aan de adressen waar Jan Timman heeft gewoond. In de chronologie van de adressen lopen Böhm en Timman in een dialoog hun leven door, als schaker en (zeker in het begin) als reislustige avonturier. Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met een bijzondere partij van Timman, met een analyse van Erwin l’Ami, die niet onvermeld mag blijven voor zijn bereidheid om dit deel van het werk van Timman over te nemen, en een studie. Daarnaast worden de hoofdstukken gescheiden door een persoon die een belangrijke rol heeft gespeeld in hun beider leven. En ten slotte foto’s, veel foto’s, waarvan je er sommige al hebt gezien, maar waar ook enkele heel bijzondere exemplaren mij volstrekt onbekend waren.

Het heeft iets wrangs dat dit boek zijn oorsprong vindt in het ziek worden van Timman. Aan de andere kant hebben de beide mannen alles uit de kast getrokken om van die maanden die Timman nog restte zoveel mogelijk te maken en ons dit te presenteren. De epiloog moest de laatste hand zijn die beide er samen aan zouden leggen, maar dat was Timman niet meer gegeven. Dit heeft Hans Böhm alleen voor zijn rekening genomen.

Het resultaat is een heel uitgebreide, diepgravende, dubbele autobiografie. De jeugdjaren van schaken, reizen en avontuur, het succes en de teleurstelling, een levenslange vriendschap en een beeld van het leven van midden jaren zestig van de vorige eeuw tot februari dit jaar. Een mooiere kroniek van twee schaakvrienden kan de lezer zich niet wensen.

Het voormalige wonderkind uit Cuba was een positioneel genie en leek voorbestemd om wereldkampioen te worden. Daartegenover stond Aljechin: ambitieus, extreem gedreven en tactisch inventief. Twee totaal verschillende speelstijlen, twee uiteenlopende karakters, 1 kampioenstitel; een botsing leek onvermijdelijk.

In 1927 speelden zij hun legendarische match om het wereldkampioenschap. Op dat moment staken ze met kop en schouders boven hun tijdgenoten uit. Hun ambities en persoonlijkheden leidden tot een bittere rivaliteit en openlijke vijandigheid, die de kern van dit boek vormt.

Opbouw van het boek

Het boek volgt hun levens en carrières chronologisch: van hun eerste stappen in de schaakwereld tot hun grote triomfen en laatste jaren. Aan de hand van veel contemporaine bronnen wordt beschreven hoe zij zich ontwikkelden, welke toernooien zij speelden en hoe zij wereldkampioen werden. Alle onderlinge partijen komen aan bod. Ook tijdgenoten worden kort belicht met een partij, wat extra historische kleur geeft.

De annotaties zijn veelal gebaseerd op commentaar van de spelers zelf, aangevuld met moderne computeranalyses waar nodig. Het verschil in stijl is duidelijk merkbaar: Aljechin analyseert diep en werkt uitgebreide varianten uit, terwijl Capablanca zich vaker beperkt tot positionele principes en algemene evaluaties (bijvoorbeeld over loper versus paard). Opmerkelijk is ook hoe vaak de openingszetten van beide spelers nog steeds de goedkeuring krijgen van engines. 

Hoewel het geen schaaktechnisch boek is kan iedereen plezier beleven bij het naspelen van de partijen.

Aljechin vs. Bogoljubov in Triberg, 1921:

16. Le4!! f5 AA: “Other variations would do no better: a) ..h6 17. Lxh6 f5 18.Dxg5 Dc7 19. Lxg7 Kxg7 20. Txd7 and then Lxb7 and white wins b) ..g6 17. Lf6 Pxd5 18. Lxd5 and white wins. “

Bossi/Brovelli: The only attempt to prolong the game was ..h5 17. Td4 (not Dxh5 due to f5!) Lxe4 18.Txe4 Df5 19. Txc4 and the advantage for white is substantial.

17.Lxf5 Txf5 18. Td8 Dxd8 19.Lxd8 BB: Black could resign now

Het duel in 1927

Het absolute hoogtepunt van het boek is de wereldkampioenschapsmatch van 1927. Aljechin had zich hier jarenlang op voorbereid. Al in 1914, na zijn derde plaats achter Capablanca en Lasker in Sint-Petersburg, voorzag hij dat Capablanca wereldkampioen zou worden. Hij nam zich voor voldoende toernooien te winnen om een officiële uitdager te worden — en slaagde daarin.

Tot de match had Aljechin nog nooit van Capablanca gewonnen. De Cubaan gold als onaantastbaar. Maar in Buenos Aires bleek Aljechin uitzonderlijk goed voorbereid. Hij wist Capablanca’s technische, ogenschijnlijk foutloze stijl vrijwel te evenaren en hem op diens eigen terrein te bestrijden. In de eerste partij verloor Capablanca — met wit — voor het eerst in zijn leven van Aljechin. Uiteindelijk verloor hij ook de match. Een rematch kwam er nooit; de reden daarvoor worden in het boek uitgebreid besproken.

De latere jaren

In de jaren dertig kregen beide spelers concurrentie van een nieuwe generatie. De Nederlander Euwe wist Aljechin zelfs tijdelijk de wereldtitel af te nemen. Capablanca overleed in 1942 in New York. Aljechin overleefde de oorlog, maar raakte in diskrediet door antisemitische artikelen die onder zijn naam verschenen. In 1946 stierf ook hij, in Portugal — waarmee het historische deel van het boek eindigt.

Wie was sterker?

In een afsluitend hoofdstuk gaan de auteurs in op hun speelstijlen en op de onvermijdelijke, maar onbeantwoordbare vragen: wie was sterker? En wie zou een rematch hebben gewonnen?

Hoewel zulke vragen speculatief blijven, doen de auteurs een serieuze poging tot vergelijking. Appendix A en B — met overzichten van gezamenlijke toernooien en prestaties tegen gedeelde tegenstanders — vormen daarbij een waardevolle aanvulling. Appendix C bevat een uitgebreid bronnenoverzicht.

Oordeel

Zoals we van deze uitgever gewend zijn, is het boek fraai uitgegeven, met veel diagrammen en een heldere bladspiegel.

Het boek geeft een meeslepend portret van twee schaakgiganten. Wellicht hadden sommige onderwerpen, zoals de mysterieuze dood van Aljechin of zijn omzwervingen tijdens de revolutie, wat uitgebreider aan bod mogen komen maar het boek pretendeert niet een uitputtend standaardwerk te zijn en legt de focus op de rivaliteit en karakters van beide spelers. Er zijn genoeg anekdotes en de plaatsing van de partijen werkt fantastisch ter ondersteuning van het verhaal. Voor iedereen die interesse heeft in schaakhistorie is het boek zeer de moeite waard.

The duel – the parallel chess lives of Alekhine and Capablanca

Alessandro Bossi & Claudio Brovelli

Thinker’s publishing 2022

305 pagina’s

https://thinkerspublishing.com/product/the-duel-the-parallel-lives-of-a-alekhine-j-r-capablanca/