Zelf lokte ik 7 jaar geleden op 14 februari in de bekerwedstrijd Paul Keres-HWP Haarlem Bart Gijswijt triomfantelijk in een Benoni in de voorhand (wacht eens even, in de voorhand x2 want 2…e6 gevolgd door 14…e5 is nóg een tempo t.o.v. de normale Benoni, wijlen Vugar zou ervan smullen), om er vervolgens achter te komen dat hij zeer in zijn nopjes was met het centrumoverwicht dat hij cadeau kreeg en mij met een magistrale paardensprong de das omdeed:

19.Pe4 Pxe4 20.Lxe4 Pa7!

Niet veel later stond het paard hysterisch te hinniken op c3, echt waar, het was niet te harden, mijn fiere volbloed op h4 werd volledig overstemd. Verwoed probeerde ik het zwarte beest af te maken, maar triomfantelijk blootte het een laatste keer zijn tanden voor ik opgaf: het was als enige stuk op het bord gebleven.

In het topschaak zie je een dergelijke oneerbied voor het voordeel van een licht dubieuze maar toch niet onspeelbare zwarte opening in de voorhand terug in het gaandeweg populair geworden: 1.Pf3 d5 2.e3
Pardon?
Ja, want op 2.c4 volgt dus …d4 en het apparaat rekent doodleuk uit waarom een Blumenfeld in de voorhand, of een Wolga, of een Benoni of iets van die strekking weinig uithaalt. Het meest frappante voorbeeld hiervan vind ik 3.b4 c5 (och, die goede oude tijd waarin de Morozevich-zet …g5 nog voor een verrassing kon zorgen!) 4.e3 Pf6 5.exd4 (5.a3 Lg4 en blunder op zet 28 was Gukesh-Ding, WK2024, 1-0) cxd4 6.Lb2 e5 7.Pxe5 Lxb4 8.Da4+ Pfd7! 9.Pxd7? De7+! 10.Pe5+ Pc6 en de ene penning is de andere niet: de bedrieger bedrogen.

Wat dan gedaan met de theoretische diepgang waarvan PCO nog maar een tipje van de sluier, of topje van de ijsberg, lichtte: hoe komen wij als amateurschakers nog uit de startblokken zonder eerst een half uur een potje Memory van computerzetjes te moeten doen? In zijn voorwoord quote Lakdwala zijn vriend GM Max Illingworth: “Club Player – Stick to a relatively narrow repertoire, so that you can build up experience and get a good understanding of the middlegame positions through reviewing your games afterwards.” In tegenstelling tot een wijdverbreid repertoire van veel verschillende openingssystemen met ieder hun eigen nuance, want zie dat allemaal maar eens te bevatten! “One purpose of this book is to assist the reader in going past the range of theory to cultivate a deep understanding of the ensuing middlegame plans and typical tactical themes of all King’s Indian structures.” Hear, hear! (Gelukkig gaat Lakdwala zelf ook niet mee in de belachelijke kinderachtige ondertitel die alleen een uitgever kan bedenken “A Learn-Less, Win-More Repertoire for White”) en wijst erop dat de KIA niet vanzelf wint en ook “It’s too mild an opening to demand what some consider White’s birthright “+=” edge.” Dit is overigens niet de eerste keer dat ik mijn ergernis over zulke oppervlakkige sensatie-als-marketingstrategie uitgeverondertitels ventileer, en dat op een schaakboek nota bene!)

In het boek worden de partijen gestructureerd volgens de opzet die zwart inneemt tegen wits Pf3-g3-Lg2-0-0, waaronder: The Reversed King’s Indian, The Reversed Pirc en de KIA vs. Reversed London System, vs. French Defence, vs. Reversed English Formations.

Ik licht even twee partijen uit het recent gespeelde FIDE World Rapid & Blitz Team Chess 2026 uit om wat gevoel te krijgen bij dit boek.

Over de KIA vs. French Defence geeft Lakdwala in zijn voorwoord aan “The forecast is war.” De klassieker hierbij is Fischer-Myagmarsuren (Sousse Interzonal, 1967) en wie nu niet automatisch het h-lijn mat voor zich ziet, heeft bij deze vermakelijk huiswerk. Sowieso: als je bij de combinatie Fischer en h-lijn niet moet glimlachen, kun je beter gaan dammen.

In dit artikel uit 2019 belicht Dimitri een modelpartij van Jorden tegen de KIA:

Nederlanders eindigen op 6.5 uit 11 bij EK Skopje – Schaaksite. Hoe anders verging het hem de eerste ronde van het Rapid tegen IM Yanbin Wang: een zeer onkarakteristieke partij (zie de PGN-viewer). Vanaf zet 10 (…b6?) gaat het eigenlijk al mis. Het boek bevat een aantal van dit soort aanvalspartijen waarbij zwart lang niet altijd vrijuit gaat, maar zo is het boek ook niet bedoeld: niet de beste verdediging uitgerekend door het apparaat en hoe gaan we dit dan weer met wit proberen te ontkrachten, maar door middel van klassiekers en voorbeeldpartijen tonen hoe die koningsaanval van de grond komt.

Dan de opzet met b3. In het boek van Lakdwala komen we deze opzet veelal tegen tegen de triangel (driehoekspionformatie) c6-d5-e6 ‘KIA vs Reversed London System’. Carlsen laat zien dat het ook anders kan in een Reversed Reversed King’s Indian: https://www.youtube.com/watch?v=eqtFFTvJ1PY

Een laatst frappant voorbeeld. Gelfand benoemt in zijn Positional Decision Making in Chess drie historische voorbeelden van ingemetselde lopers en je proeft direct dat hij wat genoegdoening zoekt voor zijn verloren WK-match.

Het archetype Winter-Capablanca, Hastings 1919:

Het vierpaardenspel dat uitmondt in een vierloperspel Short-Kramnik, Londen 2011:

Sasikiran-Anand, Hyderabad 2002:

De eerste twee zijn natuurlijk spiegels van elkaar en hebben de logica in zich: zwart stuurt aan op een dubbelpion op f/c3 en barricadeert het opspelen van die pion. De pion erachter sluit de kooi en doet de loper de das om. Maar vooral die laatste vond ik indrukwekkend, omdat die er toch heel erg ‘self-inflicted’ uitziet: Anand die vrijwillig g7-g6 gespeeld heeft (op zet 40, voer voor amateurpsychologen). Hoe is dat nu toch mogelijk? Het blijkt partij 28 in Lakdwala’s boek, zie wederom de viewer.

Kortom

Eén van de eerste schaakboeken die ik kocht, was Joe Gallagher’s Play the King’s Indian (2004), een plezierig boek met mooie roze kaft waarin steevast de koning mat werd gezet na een vrolijk loperoffer op h3 (ik kan me niet herinneren dat Gelfand-Kantsler, Israel 2001 er in voorkwam, waarin Kantsler zeer inventief dit stereotype offer uitvoert op een leeg veld!). Ik heb het helaas niet meer, maar met partijen als Piket-Kasparov, Tilburg 1989 (eindzet Ph1!) was het vooral een joviaal boek, bedoeld om zin te krijgen iedere partij een KI op het bord te kwakken. Op dezelfde leest is dit boek geschoeid en de gelijkenis vind ik dan ook treffend.

Wat Lakdwala ook hier weer doet (net als in zijn drieluik dat ik de vorige keer reviewde) is partijen van hele groten (vol trots vertelt hij hoeveel partijen van Fischer hij heeft opgenomen) afwisselt met zijn eigen trainingspartijtjes met studenten. Ik vond ze in dit boek iets minder toevoegen omdat ze her en der wel wat diepgang misten en het boek als geheel daardoor ook niet zoveel klassiekers bevat als Lakdwala’s meesterwerk Chess for Hawks. Maar voor de clubschaker die denkt ‘bekijk het maar!’ en vrolijk tekeer wil gaan, kan ik dit boek zeker aanraden.

Play the King’s Indian Attack!
Auteur: Cyrus Lakdwala
Uitgever: ELK and RUBY
Publicatiedatum: 3 maart 2026
Bestellen: https://www.newinchess.com/play-the-king-s-indian-attack (via de site van NewInChess kun je ook sample pages inzien)

Ik realiseer me dat wat ik nu schrijf niet helemaal klopt. Thomas zet de lezer meteen aan het werk met een serie van 60 opgaven, variërend van mat zetten, stukwinst en verdedigen. Het is een niet al te moeilijke binnenkomer. Maar wel lekker om even op te warmen. Daarna wordt het al snel een stuk lastiger.

Eindspelen minder geliefd?

Misschien is het voordat ik verder ga goed om een opmerking te maken. Als ik voorheen een artikel op mijn eigen blog plaatste met tactische stellingen, dan kon ik altijd rekenen op een flinke schare bezoekers. Maar als het over eindspelen ging, dan waren veel minder mensen geïnteresseerd. Dat is opmerkelijk. Want eindspelen kunnen boeiend en leerzaam zijn. En?

Clubspelers maken regelmatig grote fouten wanneer de laatste fase van de partij is aangebroken. Ik zeg niks verkeerd als ik de woorden leerzaam en boeiend gebruik voor de inhoud van dit boek. Ik beleefde heel veel plezier aan de opgaven en leerde diverse dingen over eindspelen die we prima in de praktijk kunnen gebruiken.

Een bijvoorbeeld uit het hoofdstuk over doorbraken bij pionneneindspelen. In dit geval gaat om verdedigen. Zie de volgende stelling waarin zwart aan zet is.

Het advies is luidt en duidelijk: raak de basis van de pionnenketen niet aan! Als zwart luistert naar dit advies, is er weinig voor hem aan de hand. Na bijvoorbeeld 35… Kd6 of 35… c5 of 35… h4 blijft de stelling keurig in evenwicht. Maar zwart kan gemakkelijk de fout in gaan. Na een zet als 35… Ke6 is het meteen helemaal mis. Maar deze misser, hoe instructief ook, is niet waar Thomas op doelt. Het draait om 35… a5?

Daarmee maakt zwart de fout om de basis van de pionnenketen aan te raken. Daarop reageert wit dankbaar met 36. c5! Na 36… bxc5 37. bxa5 is het einde oefening want de zwarte koning staat machteloos tegen twee vrijpionnen. Een andere mogelijkheid voor zwart is om zelf een vrijpion te creëren na 35. c5! met 35… b5. Maar ook dat helpt niet 3. axb5 cxb5 4. bxa5. De vrijpion heeft geen schijn van kans tegen de witte koning en een van de witte vrijpionnen promoveert.

In hetzelfde hoofdstuk laat Thomas mooi zien hoe je doorbraken kunt forceren en je jezelf er tegen kunt verdedigen. Het is bijzonder instructief! Dit lijkt allemaal heel eenvoudig, maar u wilt niet weten hoeveel fouten schakers maken met pionnen­eindspelen. Tot mijn schande moet ik bekennen dat ik bij het oplossen van puzzels op Lichess.org met pionnen­eindspelen meer fouten maak dan me lief is. Overigens is dit aspect slechts een onderdeel van het boek. Het boek is opgesplitst in vijf delen met in elk deel diverse hoofdstukken. Zie voor het complete overzicht de ‘sample pages’ bij New In Chess.

De delen:

1. Spelen met pionnen
2. Tactieken met één stuk
3. Tactieken met twee stukken
4. Tactieken met drie stukken
5. De finale test.

Voorbeelden uit de delen

Hieronder vindt u enkele voorbeelden uit de diverse delen. Op die manier krijgt u een voorproefje van wat u allemaal kunt verwachten. Uit het deel met tactieken met één stuk. Neem opgave 151 in het hoofdstuk: ‘Verdedig met paard tegen pionnen’. Wit is aan zet. De pion op c3 lijkt regelrecht naar promotie te wandelen.

Uit het deel met tactieken met twee stukken – nummer 547.

Uit het deel met tactieken met drie stukken. Opgave 787 daarin nemen toren en paard het op tegen de dame.

Bij het laatste voorbeeld valt u wellicht iets op. In de eerste voorbeelden begonnen we met zet 1 en hier met zet 4. De reden ligt voor de hand. Thomas maakt regelmatig gebruik van eindspelstudies. Maar hij heeft een deel weggelaten. Dat is een prima keuze. Eindspel­componisten en enthousiastelingen zullen me verketteren om wat ik hier beweer. Het boek is bovenal bedoeld als een praktisch boek en het woord ‘praktisch’ past vaak niet bij eindspelstudies. Ik kom regelmatig studies tegen die heel fraai en ingewikkeld zijn, maar weinig relatie hebben tot het praktische schaak. Wat Thomas hier doet is de studie terugbrengen tot de essentie: een bepaalde tactiek illustreren. Hij schrapte, de vaak bijzonder lastig te vinden, ruis. Wat mij betreft een prima keuze.

Ooit kwam ik dergelijke opgaven tegen in een ander werk. Daar werden de volledige studies geplaatst. De auteurs probeerden daarmee een bepaalde denkwijze te illustreren. Maar dat schoot zijn doel totaal voorbij. Ik haakte er op af. Deze fout heeft Thomas niet gemaakt. Dus vindt u regelmatig antwoorden die niet bij de eerste zet beginnen. Overigens vermeldt hij er keurig de bron bij. Wilt u de hele studie zien? Dan heeft Harold van der Heijden een prachtige database voor u gemaakt.

Conclusie

Het is een boeiend en leerzaam boek met maar liefst 1001 opgaven. De lezer leert er niet alleen meer over eindspelen, maar vooral allerlei fraaie tactieken. Daarnaasst is het een prima oefening ‘patroonherkenning’. Het kan niet missen of u komt soortgelijke patronen ook tegen in uw eigen partijen. Kortom: een aanrader. Nog een leuke mededeling: de opvolger van dit boek zit er ook aan te komen en is al beschikbaar op Chessable.

• Bestellen: New In Chess
• Auteur: Thomas Willemze
• Pagina’s: 366
• Uitgever: New in Chess
• Jaar: 2026
• Type: Paperback € 24,95 Hardcover: € 29,95
• Ook verkrijgbaar als Chessable course

Waar ik vorige keer een boek besprak dat schaaktechnisch nog nét binnen mijn eigen capaciteiten past, “Oom Jan leert zijn neefje schaken”, waag ik me dit keer aan een boek dat daar vér buiten gaat. Ik heb de bespreking overgenomen van een andere recensent (met het kwadraat van mijn elo) en kreeg daar al snel spijt van. Op hard werken had ik niet echt gerekend.

Dit is geen makkelijk boek. Je bladert het niet even snel door op zoek naar hapklare brokken begrijpbare strategie en mooie combinaties. Het gaat over hoe een materieel nadeel, één pion, af te wegen valt tegen positionele voordelen. Cheparinov gaat daar niet alleen in schaakzetten maar vooral ook in tekstuele uitleg op is. De verhelderende tekst neemt vaak meer plaats in dan de variantenbomen. Dit is vooral voor ons niet-computers erg leerzaam. Je moet ook leren evalueren. Het is niet alleen rekenen. In dat evalueren krijgt u in dit 200 pagina’s tellende boek 100 opgaven.

Meestal begint een boek met voorbeelden, wat uitleg en daarna met een aantal opgaven, waarmee u het geleerde kunt testen. Cheparinov doet het andersom: hij begint per hoofdstuk met een serie opgaven over het thema van het hoofdstuk en verwacht van u dat u een gedegen analyse levert van de posities, welke zetten te verwachten zijn en wat uw afweging is van wie er beter staat. De eerste opgaven bevatten een concrete vraag: wat bent u van plan tegen c5-c4 ven zwart? , later worden de opgaven algemener. Hij spreekt u streng toe: vooraf even bij het partijverloop kijken is valsspelen en levert u minder rendement op van dit boek. Even snel een oordeel en dan doorbladeren naar de oplossing is er niet bij. U kunt daarna uw uitgeschreven analyse vergelijken met de partij en het commentaar.

Dat uitschrijven van analyses is trouwens buitengewoon educatief. Ik doe dat regelmatig bij mijn partijen en laat pas als ik denk hé-le-maal klaar te zijn, vriendje Stokvis er naar kijken, die dan niet alleen mijn zetten maar ook mijn analyses kan afkraken. Daar hoop ik dan veel van te leren.
Zo werkt dit boek dus ook: eerst zelf denken, dan komt pas de leraar kijken. (en helpt je)
Ook een sterk punt van dit boek is dat iedere partijbespreking eindigt met de opsomming van de voornaamste kenmerken van de partij, in het kader van “wat hebben we geleerd van deze partij”.
Het is een zeer goed cursusboek. Wat is het probleem? Hoe los je het zelf op? De meester laat het zelf zien, en “Wat heb je nu geleerd”.

Cheparinov is geen kleine jongen. Secondant van Topalov en zelf ook een topgrootmeester met een peak rating van 2718 en een twintigjarige periode tussen 2650 en 2700. Hij is betrokken bij “Killer chess” van Jacob Aagaard en dit boek is gebaseerd op een van de cursussen die hij daar gaf. Je herkent het cursus-aspect in het boek. Eerst zelf er uit proberen te komen, dan uitleg van de meester met controle van je huiswerk en daarna de nazit met opsomming waar het om ging en wat we hebben geleerd.

Het boek begint met hoe je een stelling evalueert, waarin een pion is geofferd. Hij maakt daarbij onderscheid tussen dynamiek en lange-termijn factoren. Allebei een hoofdstuk met illustratieve partijen. Bij de dynamiek begint hij -heeft u de opgaven al geanalyseerd en uitgeschreven?- de uitleg met een vraag: begint u de partij als witspeler liever mét of zónder de pion op h2? En is uw antwoord anders als het gaat om de pion op a2? Hoe bepaal je of de verkregen ruimte of het aantal extra zetmogelijkheden opwegen tegen de verloren pion? Uit dit hoofdstuk, dat grotendeels in de sample staat als u het boek bij de diverse sites opzoekt, een spectaculair voorbeeld:

Wit heeft twee drie pionnen geofferd voor meer activiteit en staat nu voor een belangrijke beslissing. Hoe denkt u erover? Motiveer uw antwoord en geef enkele varianten. Maakt u zich er niet af met “Dat ziet er wel goed uit” want zwart heeft ook behoorlijke tegenkansen. Als u die niet beoordeeld heeft moet u nog maar eens opnieuw beginnen met analyseren.

Bij de lange-termijn factoren in hoofdstuk 2 gaat het niet om aanvalskansen, maar om in hoeverre u in staat bent de tegenstander eronder te houden. “Van die rottige pionnenstructuur komt hij voorlopig niet af” of “hij is mooi tijd kwijt geraakt om die pion van mij op te halen en staat nu structureel wat slechter”. Hoe quantificeer je dat in ‘s-hemelsnaam? Ikzelf vond dit het lastigste hoofdstuk.

Daarna volgen hoofdstukken 3-6 over specifieke kenmerken van het pionoffer in de volgende openingen: Weense variant (1. d4 d5 2. c4 e6 3. Pf/c3 Pf6 4. Pc/f3 dxc4) met het pionoffer 5. e4 Lb4 6. e4, het Catalaans waarbij wit na 1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 d5 4. g3 dxc4 geen moeite doet de pion op c4 snel terug te krijgen, het pionoffer in de doorschuifvariant van het Frans 1. e4 e6 2. d4 d5 3. e5 c5 4. c3 Pc6 5. Pf3 Db6 6. Ld3 cxd4 7. 0-0 waar hij de voors en tegens van dxc3, Ph6 en Pge7 bespreekt. Als laatste het Dame-Indisch met een evaluatie van het pionoffer na 1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 b6 4. g3 La6 5. Dc2 Lb7 6. Lg2 c5 7. d5. Deze vier varianten worden besproken aan de hand van partijen van Cheparinov zelf, naast enkele van Kramnik, Moisenko, Postny, Giri en Carlsen, allen uit het 2650+ segment.

Vervolgens gaan we in hoofdstuk 7 , “How did the greats do it”, over naar vijf hoog-kwalitatieve partijen van Kasparov, Topalov en Caruana, met behalve benoeming van het thema ook weer de nazit met “waar ging het om” en “wat hebben we geleerd”.
Wat als indruk bij me overblijft is een klassiek leerboek, zeer educatief opgesteld door een strenge en goede leraar, een boek dat diep gaat, veel tijd vergt, voornamelijk eigen analyse van de opgaven en proberen te duiden wat de meester net gezegd heeft. Je moet er eigenlijk een ordner bij kopen voor je aantekeningen en eigen -gecorrigeerde- analyses. Zeer educatief en waard om zorgvuldig en niet te snel te bestuderen.

Minpuntje:

Ieder hoofdstuk in het boek wordt “opgesierd” met een AI-afbeelding, met het bekende resultaat: geen enkel correct afgebeeld schaakbord. (Dit begint een obsessie voor me te worden.) Het is wat mij betreft het enige manco aan dit boek. Maar: ik heb ervan genoten. Haast u naar de boekhandel!

Powerhouse pawn sacrifices, auteur Ivan Cheparinov, uitgegeven door Quality Chess, ISBN 978-1-78483-220-9.

sample van enkele bladzijden van het boek.

Hoe waren de reacties op het eerste boek?

Die waren erg positief, al waren er enkele mensen die vonden dat je twee keer moest lezen om dingen goed in beeld te houden. We hebben het tweede deel daarom minder compact geschreven.

Was het al meteen een bedoeling een vervolg te schrijven of kwam dat gaandeweg?

Na het succes van deel 1 zijn we gewoon doorgegaan. We hadden nog veel ideeën. Vooral ingegeven door onze gemeenschappelijke waardering voor Leonardo da Vinci. Marostica hebben wij natuurlijk ook bezocht om het festival te ervaren.

Hebben jullie de samenwerking op dezelfde manier gedaan als bij het eerste boek?

Ja, dat ging op dezelfde manier. Jeroen is de betere schrijver. Zonder hem hadden De Sponsor I en De Sponsor II nooit het niveau waarop ze nu zijn verschenen. Daarbij wil ik vermelden dat de uitgever New In Chess verder de puntjes op de i heeft gezet door de kleine foutjes eruit te halen en een goede vertaling te maken.

Schaken lijkt een wat minder prominente rol te spelen in het tweede deel, is dat een bewuste keuze geweest?

Schaken is nog steeds een belangrijk onderdeel. Het is natuurlijk een thriller waarin schaken een grote rol speelt. Net zoals in mijn eigen leven.

Zijn er nog andere veranderingen geweest ten opzichte van het eerste boek?

Nee, we hebben ons hart gevolgd net als in deel 2. Deel 1 was meer gestoeld op mijn notities gemaakt tijdens het bezoek aan de grote toernooien. Deel 2 meer op ervaringen in Italië. Ook de culinaire ervaringen horen daarbij.

Het viel me op dat er wat referenties naar de geschiedenis in het boek zitten (Zuid-Tirol, anti-communistische geheime groepen). Vond ik interessant, deed me een beetje aan Dan Brown denken. Maar niet altijd relevant voor het verhaal. Was dat  uit eigen interesse toegevoegd?

Jeroen en ik hebben persoonlijke interesse in de wereldpolitiek en haar geschiedenis. Dat komt bij Jeroen door zijn journalistieke achtergrond en bij mij door 25 jaar internationaal werken in de pijpleiding industrie.

En de nadruk op eten, is dat iets typisch Italiaans?

Zeker, de Italianen zullen zich altijd inzetten voor hun gasten. Zelfs in gevangenschap kreeg Godfried het beste eten. De ontvoerders wilden zich niet laten kennen. Stel je voor dat na de gijzeling Godfried zou zeggen dat het eten niet lekker was geweest. Dat is hun eer te na.

Hebben we in de laatste zin van het verhaal een voorproefje gekregen over waar deel 3 zich afspeelt? 

Zeker, we zijn op verzoek van de uitgever al begonnen aan deel 3.  New In Chess ziet ook de voordelen van een trilogie en wij hebben nog inspiratie genoeg. Tipje van de sluier: deel 3 speelt zich af op een eiland.

Bekend van Mat op t Wad. Ík verheug me er al op!

Het boek is onder andere te verkrijgen in de webshop van New In Chess, ook in het Engels.

Informatie over het levende schaakspel: https://www.marosticascacchi.it/en

Of bekijk een video: https://www.youtube.com/watch?v=gQP6RtrULnY

Hoofdstuk 1 – Openingsexperimenten

Allemaal hebben we denk ik wel de basisbeginselen uit de stappenmethode of pionnen-toren-koningsdiploma geleerd. Bezet het centrum, ontwikkel stukken, breng je koning in veiligheid, pionnen alleen maar zetten als het nut heeft of moet, etc…. En vervolgens zijn er tientallen partijen die in boeken worden behandeld waarbij de ene partij zondigt tegen de regels en er vervolgens genadeloos door de andere partij van het bord wordt gekegeld. Maar toch zijn er (tegenwoordig) spelers (of zelfs openingen) die tegen de regels zondigen en daar mee weg komen. En dat ligt dan niet aan een ratingverschil van meer dan 400 punten.

Bijvoorbeeld Aljechin – Nimzowitz (Bled 1931) waarin volgde 1. e4 e6  2. d4 d5  3. Pc3 Lb4  4. Pe2 dxe4  5. a3 Lxc3+  6. Pxc3. Heeft wit nou niet gewoon tijd verloren en kan de pion niet gewoon met f5 gedekt worden? Of is dat nu net een hele slechte zet?

Of (om een recentere partij te nemen) Spasski – Liogky (2002) 1. e4 e6  2. d4 d5  3. Pc3 Lb4  4. e5 c5  5. a3 Lxc3  6. bxc3 Pe7  7. Dg4  en nu … Kf8. Wat tegen de regel van het rokeren indruist.

Of Eingorn – K. Georgiev (2002) 1. d4 d5  2. c4 c6  3. Pf3 Pf6  4. Pc3 a6. Waarom a6? Het jaagt niets weg en voorkomt niet direct iets?

Zomaar drie voorbeelden uit het boek waar de ene partij duidelijk tegen een regel zondigt maar als je naar het verloop van de partij kijkt daar niet voor gestraft wordt. Ja, in de analyse met de computer erbij blijkt dat men het niet allemaal even goed heeft gedaan in het verdere verloop van de partij maar er was geen manier om het direct af te straffen. En misschien is dit wel waarom dit soort experimenten ontstaan. Je hebt je zelf kunnen voorbereiden op die zet en de ander niet. Of misschien wil je de uitdaging van gewoon het spel spelen wel aangaan met je tegenstander in plaats van de competitie wie de langste variant kon onthouden. De conclusie aan het einde van het hoofdstuk is dat de van oudsher gezonde openingsprincipes vaak van toepassing en gezond zijn, maar dat er zich altijd mogelijkheden voordoen om af te wijken. 

Hoofdstuk 2 – Verstoor de balans

Hoofdstuk 2 behandelt het verbreken van de balans. Wit heeft een klein voordeel door te mogen beginnen en kan als eerste het centrum bezetten, stukken op de juiste plaats zetten en zwart moet daarop reageren. Eingorn behandelt een aantal motieven:

• Zwart aapt na en een vrijwel symmetrische positie ontstaat en op een gegeven moment doet zwart een afwijkende zet. Bijvoorbeeld een offer of een positionele concessie. In dit geval de zet … Pe4 in plaats van het volgens oude principes (ontwikkel stukken) solidere … Lf5. Wat misschien objectief bezien wel beter is maar ook zwart minder kansen geeft op voordeel.
  
  
• Zwart speelt een gambiet om het initiatief over te nemen. 
• Wit speelt een gambiet waardoor hij van mening is dat hij nog meer voordeel heeft dan alleen de beginzet. 

Gambieten voor zwart worden over het algemeen afgeraden want ze zijn niet gezond. Maar vind de weerlegging maar eens achter het bord. Tenslotte hebben we niet allemaal een ELO van 2500+. Het doorbreken van de symmetrie is een betere optie: tenslotte is dat ook een methode die vaak in reguliere openingen voorkomt. 

Hoofdstuk 3 – Strategisch plannen

Hoofdstuk 3 gaat in eerste instantie over het accepteren van een bekend lange termijnnadeel (een dubbelpion of een stuk tegen pionnen) maar daar tegenover staat dan wel een actueel voordeel. Activiteit en aanval. Daarna laat het een aantal posities zien die erg op elkaar lijken maar toch verschillend van elkaar zijn en hoe ze behandeld worden door de grootmeesters. Maar hoe maak je nu keuzes? Welk plan heeft de voorkeur boven de anderen en waarom? Eingorn laat dat zien aan de hand van een aantal partijen waarbij wit accepteert dat hij een geïsoleerde d-pion heeft en een dubbele f-pion maar wel meer ruimte, ontwikkelingsvoorsprong en aanval.

Daarna wordt het idee van de noodzakelijkheid van een zet behandeld. Moet je een zet doen… dan moet je hem doen, maar als de zet wel goed is maar niet moet zijn er dan alternatieven die de tegenstander voor lastig keuzes stellen. En welke zet doe je dan?

Hoofdstuk 4 – Openingsstructuren

Hoofdstuk 4 gaat in eerste instantie kort over openingsstructuren. Aan de hand enkele voorbeelden maakt Eingorn duidelijk dat het een bewuste keuze kan zijn hoe jij je partij wilt opzetten. Zoals in de volgende stelling.

Het tweede gedeelte gaat over het feit dat openingstheorie in de loop der tijd zich steeds meer uitkristalliseert. Natuurlijk gebeurd dit eerst bij openingen die op dat moment bij de top van het schaken in trek zijn maar geleidelijk aan wordt het hele scala meegenomen. En dan is het tijd voor de zet die misschien niet optimaal is, maar die ook niet slecht is. Hij belooft misschien net iets meer of minder nadeel/voordeel dan de optimale zet. Maar het brengt je tegenstander misschien wel op onbekend terrein terwijl jij je weg nog weet. De stelling lijkt nog op de hoofdvariant maar is toch net iets anders. En dat is ook een manier om openingsvoordeel te behalen. 

Het derde gedeelte gaat over gelijksoortige structuren die uit/in verschillende openingen kunnen voortkomen.

Hoofdstuk 5 – Het moderne spel

Hoofdstuk 5 geeft een klein inkijkje in de geschiedenis van de ideeën over openingstheorie. Bijvoorbeeld de begin positie van de Svesnikov-variant van het Siciliaans. Het oordeel van velen in vroegere jaren; – De nadelen van zwarts … e5 zijn overduidelijk en geven wit een permanent stuctureel voordeel. Daarom moet je dit niet spelen. – En dan daar de mening van Svesnikov zelf tientallen jaren later tegenover; – Wit moet niet als zwart 2. Pc6 speelt in de Siciliaan ingaan op een open spel met 3.d4 want dat geeft zwart de gelegenheid tot de tegenstoot … e5. En jaren later is het oordeel nog steeds niet definitief. Of zoals de bekende Amerika-kenner Raymond Mens vaak zegt; Soms kunnen twee dingen tegelijkertijd waar zijn. 

Of wat te denken van 1. e4 e5 2. Dh5?

Hoofdstuk 6 – De kaleidoscoop

Het zesde en laatste hoofdstuk voelt voor mij toch een beetje aan als herhaling van eerder materiaal met wat meer diepgang op sommige punten. Het eerste gedeelte komt met a) (opnieuw) g4 en b) de suboptimale zet die andere problemen naar voren brengt dan de bekende hoofdvarianten. Daarna komt er een stuk over openingen waarbij geheel nieuwe concepten zich opdringen. Grootmeesters zoals Motwani die zich toeleggen op eigen inzichten en ideeën. En tot slot wordt stilgestaan bij de ontwikkeling van een opening(svariant), te weten 1. d4 e6 2. c4 Lb4+ 

Tot zover dus structuur en inhoud van het boek. De opzet en layout van het boek is overzichtelijk. Twee nette kolommen, duidelijk taalgebruik. Oh ja, wel in het Engels. En de verhouding tussen pure varianten die worden gegeven en tekstuele toelichting op de varianten is mijns inziens goed. Niet alleen maar een + of – als stellingsoordeel maar ook waarom dan. Voor een korte blik in het boek volg deze link: http://www.gambitbooks.com/pdfs/Creative_Chess_Opening_Preparation.pdf

Maar wat heb ik nu geleerd nu ik het boek heb doorgenomen? Nou, … eigenlijk niets en toch weer heel veel. Dat klinkt als een contradictio in terminis en behoeft dus enige toelichting. 

Ik heb ‘niets’ geleerd wanneer je het vergelijkt met een normaal openingsboek. Dan heb je de stof tot je genomen en eigen gemaakt en ben je nu op het punt gekomen dat je zegt; Deze opening gaan we spelen en ik ben goed voorbereid. Wie ingaat op “mijn variant” staat een hard gevecht te wachten. En dat gevoel heb ik niet aan het einde van dit boek. Dat kan ook niet want Eingorn behandelt geen opening, licht de ideeën achter de openingstheorie toe, laat zien hoe de theorie ontstaat, enz. Dus als je de verwachting hebt dat je na dit boek te hebben gelezen aan de slag kunt op het schaakbord met je nieuw verworven kennis, dan zul je van een koude kermis thuiskomen want het boek reikt je ideeën aan en geen kant en klaar variantenoverzicht in een bepaalde opening. Je hebt mazzel als toevallig een onderdeel van een opening die je speelt wordt besproken bij een thema.

Maar ik heb ook weer “veel” geleerd want het boek heeft me laten zien dat schaken meer is dan steeds maar de beste zet doen. Misschien wel juist door bewust een iets mindere zet te doen neem ik mijn tegenstander mee naar terrein wat hij niet kent en waar hij op eigen kracht is aangewezen terwijl ik me nog op bekend terrein bevind. En dat kan dus zijn door te vechten voor initiatief, een structureel nadeel te accepteren op de lange termijn maar dan actueel een ander voordeel te hebben, een verrassende opstoot te plaatsen waardoor het strijdtoneel in ene helemaal verandert. Enfin, al die dingen die in de 6 hoofdstukken aan bod zijn gekomen. En die nieuwe kennis is natuurlijk pure winst alleen de praktische toepassing daarvan vereist nog wel een aantal stappen die je zelf moet zetten.

Je zult je eigen openingsrepertoire door moeten nemen. Wellicht met behulp van een actueel openingsboek waar dan die creatieve zet of variant in staat aangegeven. Of anders met behulp van de computer dan wel internet en een dBase. Want het boek leert je niet hoe je zelf je eigen ideeën kunt ontwikkelen en testen. En dat is misschien ook de makke van het boek en (waarschijnlijker) van mezelf. Want met mijn speelsterkte ideeën ontwikkelen? Echt gezonde ideeën. Ik zie het mezelf niet zo gauw doen. Daarvoor ben ik niet goed genoeg en dan is kopiëren uit een dBbase of boek toch makkelijker. Maar het boek heeft me wel laten zien waar je dan op moet letten en dat is het begin! Want tenslotte gaat het niet alleen maar om het winnen maar ook om het spel.

Ik zou het boek wel aanraden maar wel met de disclaimer erbij dat je a) nadat je het boek hebt doorgenomen flink aan de slag moet met je eigen repertoire en b) een ELO van 2000+ zeer aan te bevelen is!

Waar kun je het boek krijgen en wat krijg je?

Een boek van 160 pagina’s (afmeting 25 cm x 17 cm) zowel verkrijgbaar in paperback, hardcover als e-book. En afhankelijk van wat je neemt varieert de prijs.

Deze link betreft de bestelpagina bij Gambit books: http://www.gambitbooks.com/books/Creative_Chess_Opening_Preparation.html

Als u de omslag leest, zou het u toch op andere gedachten kunnen brengen. Want het zijn columns en artikelen die ooit eerder zijn verschenen. Maar daar heeft Paul van der Sterren het niet bij gelaten. Hij heeft alle verhalen van een inleiding voorzien. Daardoor ontstaan tal van nieuwe perspectieven. Dat is juist het leuke aan dit boek. Overigens is de kans groot dat zelfs fervente alleslezers lang niet alle columns onder ogen hebben gehad. Zelfs als dat wel het geval is, dan is het toch leuk om dingen uit een – overigens nou ook weer niet zo heel ver – verleden nog eens tot je te nemen.

Wat mag u verwachten?

• Columns uit schaakmagazine (45)
• Losse bijdragen SchaakMagazine (6)
• CaissaNieuws/Website Caissa (10)
• MEC Magazine (8)
• In Memoriam (6)

De columns in het ter ziele gegane schaakmagazine dateren uit de periode 2014-2022. Voor mij persoonlijk zat er veel nieuws tussen en uiteraard ook talloze momenten van herkenning. Het is bijzonder leuk om over schakers te lezen waarvan ik het bestaan weliswaar wist, maar die waren weggezakt in mijn geheugen. Idem dito met allerlei ontwikkelingen in de schaakwereld.

Met enige regelmaat las ik ook weer over bekende personen of zaken. Maar ondanks dat de verhalen over het algemeen niet zo nieuw zijn, heb ik me geen seconde verveeld. Het boek eindigt met enkele ‘In Memoriams’. Voor mij persoonlijk waren niet alle namen bekend, maar die van Robert Hübner en Frank Clevers sprongen er voor mij uit. Ik heb Hübner diverse keren ontmoet bij het Interpolis schaaktoernooi, waar ik het privilege genoot om me tussen deze grootheden te mogen begeven.

Bij Frank was dat heel anders. Het gekke is dat ik Frank nooit persoonlijk heb gesproken. Ongeveer in het jaar dat zijn ziekte zich openbaarde, werden we vrienden op Facebook. Op die manier hadden we regelmatig contact met elkaar via Messenger. Wat me is bijgebleven is dat het een bijzonder aardige man was die heel veel heeft betekent voor het schaken in Limburg.

Kortom: ik denk dat er voor iedereen talloze momenten van herkenning zijn. Het leuke is ook dat Paul dingen met zijn inleidingen vaak in een ander perspectief plaatst. Of had ik dat al geschreven? Het is een heerlijk boek om te lezen en een aanrader.

• Bestellen: De Beste Zet
• Auteur: Paul van der Sterren
• Pagina’s: 154
• Uitgever: Brave New Books
• Jaar: 2026
• Type: Paperback

Inleiding
Niet zo gek veel schaakboeken verschijnen in het Nederlands. Logisch, want ons taalgebied is betrekkelijk klein. Zelfs als we daar Vlaanderen bij rekenen. Maar daar hebben ze bij Thinkers Publishing in België lak aan, want als er een auteur komt met een mooi manuscript en die wil het graag in het Nederlands publiceren dan krijgt hij de kans. Dat is het geval bij het boek dat voor mij ligt en dat ik bijna in één adem heb uitgelezen. De auteur, Peter Ramaekers (geboren in 1953), heeft natuurwetenschappen en filosofie gestudeerd en is gepromoveerd in Eindhoven. Zoals op de achterflap vermeld staat, was hij één van de eerste gediplomeerde schaakinstructeurs van de KNSB en was hij in de jaren ’70 en ’80 actief in het zuiden van Nederland. Op latere leeftijd heeft hij het schaken weer intensief opgepakt en de ondertitel van het boek verraadt al dat hij, met zijn achtergrond als filosoof, heel goed heeft nagedacht over de mentale aspecten in de schaaksport. Met de ondertitel ‘invloed van mindset en leeftijd op je speelsterkte’ is Ramaekers aan de slag gegaan om te kijken hoe groot de invloed van deze twee parameters is op je actuele speelsterkte. Voordat ik hierover wat meer ga uitweiden eerst even de titels van de hoofdstukken in dit boek.

Hoofdstuk 1 – Het vormen van ‘schaakgeheugen’ en opbouwen van stellingsinzicht
Hoofdstuk 2 – Mentale gevoeligheid
Hoofdstuk 3 – Schaakblindheid
Hoofdstuk 4 – Waarom blijven schaken?
Hoofdstuk 5 – Een obsessie voor het schaken
Hoofdstuk 6 – Wanneer is je houdbaarheidsdatum als senior schaker verstreken? Interview met Jan Rooze (IM)
Hoofdstuk 7 – Interviews met topschakers
Hoofdstuk 8 – Waarom moet het zo snel?
Hoofdstuk 9 – Geheugen en patronen zien
Hoofdstuk 10 – Krachtzetten – memorabele stellingen en motieven – observeer jezelf bij herhaald trainen!

Zoals de titel al suggereert, bestaat het boek uit veel tekst, waarin de lezer op meeslepende wijze wordt meegenomen in een wereld waarin hij/zij een spiegel wordt voorgehouden om zijn eigen spel te evalueren. Dat is natuurlijk confronterend omdat pijnlijke vergissingen en blunders liefst zo snel mogelijk worden vergeten. Maar de auteur komt in het eerste hoofdstuk met een uitspraak die de spijker op zijn kop slaat: ‘Het boek breekt met tradities van de gebruikelijke trainingsboeken die de nadruk vooral leggen op het leren door analyse van partijen en oefenstellingen. Er wordt hier vooral aandacht besteed aan psychologische factoren in het schaken, en ook aan filosofische achtergronden, en er zijn zeer weinig schaakboeken die dat ook doen’.
Veel tekst dus en daar houdt niet iedere schaker van, maar de tekst wordt afgewisseld met een groot aantal prachtige tekeningen van René Duret, zelf ook een schaker, die weergeven waar het in de tekst om gaat. Komen er dan geen schaakpartijen en diagrammen voor? Nou nee, ook daar geeft Ramaekers voldoende aandacht aan. De diagrammen zijn extra groot, dus de lezer kan daar zeker niet omheen!

Filosofische en mentale aspecten
In vrijwel alle hoofdstukken gaat de auteur in op mentale processen die hij met zijn filosofische achtergrond op een interessante manier beschrijft. Zo benoemt hij in hoofdstuk 2 dat het voor elke speler een mentale uitdaging binnen een schaakpartij is, waarbij factoren als gevoeligheid, angst, ongeduld, agressie, hypnose, bijgelovigheid en ook ergernis en irritatie aan bod komen. Vooral die laatste twee herken ik als geen ander. Ik citeer: ‘Heb je op een of andere manier last van je tegenstander, of voel je je geïntimideerd, dan kun je overwegen om contact zoveel mogelijk te vermijden: niet blijven zitten wanneer de tegenstander aan zet is, en gaan rondlopen. Je zinnen verzetten’. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan! Zeker met weinig tijd op de klok, zal dit advies niet (altijd) opgevolgd kunnen worden. Het zit voor een groot deel in jezelf als je last hebt van (het gedrag van) je tegenstander. Wat mij ooit overkwam, dat ik namelijk in wederzijdse tijdnood in een voor mij totaal gewonnen stelling, meerdere trappen onder de tafel kreeg van GM Vladimir Epishin om mij uit mijn spel te halen. Het lukte hem inderdaad, ik was zo de kluts kwijt dat ik nota bene na de tijdcontrole de winst verpatste en een stelling met ongeveer een dame meer nog remise liet lopen… (zie: Column: schoppen onder de tafel). Dit is natuurlijk een extreem gevalletje…

Door de vele punten die Ramaekers noemt, die je als wedstrijdspeler kunt tegenkomen, ben ik opnieuw gaan nadenken over hoe je je moet wapenen tegen onverwachte situaties. Daarbij probeer ik ook zijn advies ter harte te nemen om ‘jezelf goed te leren kennen’.
Met één opmerking over voorbereiding op de partij, ben ik het niet helemaal eens. Het belang van openingsanalyse is belangrijk voor je zelfvertrouwen tijdens een wedstrijdpartij, nodig daarbij is een goed geheugen.

Behalve dat ik van oudsher al een slecht geheugen heb (vooral voor concrete varianten) denk ik dat je je zelfvertrouwen niet moet putten uit het feit of je je voorbereiding wel of niet op het bord hebt gekregen. Want dat zou betekenen dat je direct al een teleurstelling te slikken krijgt als dat niet het geval is. Dat is dan misschien funest voor je mindset. Ik herinner me dat ik eens tegen een openingstheoreticus moest spelen maar al snel op eigen kracht verder moest. Ik vond het juist een uitdaging om op dit soort moment mijn eigen wegen te zoeken. Als de tegenstander dan plotseling in gepeins verzonk, mocht ik daar meestal uit concluderen dat ik hem uit zijn “boek” had gehaald. Sterker nog: omdat ik er toch volle bak inging, weerlegde ik soms achter het bord een nieuwtje dat hij thuis had bedacht. Het was wel een andere tijd en ik erken dat dat in deze tijd met enorme databases en sterke engines andere koek is geworden. Toch denk ik dat zelfs nu – zeker als je zoals ik – niet op topniveau speelt, speelsterkte en creativiteit vaker doorslaggevend zijn dan pure openingskennis en geheugen. Het is niet gezegd dat als je met de enginescore van -2 uit de opening bent gekomen, je daadwerkelijk ook opgerold zult worden.

Terug naar het boek. Peter komt met de nodige voorbeelden uit zijn eigen praktijk waarin hij zich kwetsbaar opstelt en probeert lessen te trekken uit de fouten die er gemaakt worden. Hier eentje in zijn voordeel tegen niemand minder dan een ex-kampioen van Nederland!

Voorbeeld 1
Peter Ramaekers – Rini Kuijf 2023

Wit speelde hier
1. Tb5 Da3 2. Txd5
Zwart moet nu oppassen.
2…Dxa2
Pakt een pion om straks een gunstig eindspel over te kunnen houden.
Ik denk dat er niets mis is met 2…Le6=
3. Th5

De les van dit fragment volgens Peter is: vermijd tijdnood. En verwacht niet al te veel kwaliteit en diepgang in rapidpartijen.

Schaken een obsessie?
Een leuk en intrigerend onderwerp (dat van hoofdstuk 5) is de vraag wat de drijfveer bij iemand kan zijn dat hij blijft schaken. Dat is voor iedereen verschillend uiteraard en de auteur noemt ook diverse van die drijfveren (zoals ‘schaken als een obsessie en daarmee een verslaving’). Dan vervolgt hij met ‘wat het ook is, je blijft langer schaken als je je eigen speelstijl – die overeenkomt met je karakter – trouw kunt blijven’. Als voorbeeld haalt hij een citaat van Garry Kasparov aan, waarin Kasparov na een slecht resultaat in een match het volgende zei: ‘Caissa, de godin van het schaakspel, heeft mij gestraft voor mijn behoudende speelwijze, omdat ik daarmee lijnrecht tegen mijn natuur ben ingegaan’. Je kunt dus het beste je natuur volgen: als je ervan houdt om risico’s te nemen dan past aanvallend spel het beste bij jou. Ramaekers vervolgt hoe je tijdens een partij dichtbij jezelf kunt blijven. Hij zegt dat het natuurlijk heel persoonlijk is maar dat het bij hem goed werkt om vlak voor de partij naar muziek te luisteren. Ik heb even nagedacht hoe dit laatste van toepassing is op mij. Waar Peter beroemde klassieke muziek aanhaalt, geldt voor mij dat ik vermoedelijk meer mijn heil zou zoeken in de (hard)rock of de symfonische rock. En wat mijn speelstijl betreft: ik sta bekend om mijn strategische en principiële aanpak, waarbij mijn eindspeltechniek me altijd van pas kwam. Maar naarmate de jaren beginnen te tellen, merk ik dat er weinig over is gebleven van deze drang naar “de waarheid te zoeken” in een partij. Ik mag blij zijn als er halverwege niet al van alles uit de hand is gelopen. Ik kom er steeds meer achter dat het energieniveau voor het spelen van partijen op niveau erg belangrijk is. Het verklaart misschien waarom Loek van Wely – die toch al de 50 is gepasseerd – nog altijd een zeer behoorlijke Elorating heeft. Hij stond erom bekend zich af te beulen in een fitness centrum en hij is fysiek nog steeds erg fit. Het is leuk om over dit soort kwesties te filosoferen en in mijn herinnering komt een uitspraak van Botwinnik naar boven: de top van een schaker zou volgens hem op zijn 35ste liggen. Dan zouden namelijk de curven van schaakkennis en energielevel elkaar kruisen. Deze uitspraak deed hij natuurlijk decennia geleden en inmiddels is die misschien achterhaald. Het verwerven van kennis is door de intrede van de computer, met de vele geavanceerde schaakprogramma’s, apps en platforms, om nog maar niet te spreken van de kunstmatige intelligentie, vele malen versneld. Dat verklaart bijvoorbeeld waarom we nu een wereldkampioen hebben die het al op zijn 18de werd. En ook dat er zoveel spelers in de top 10 van de wereldranglijst zijn terug te vinden die de 20 maar net gepasseerd zijn. In het laatste kandidatentoernooi was Anish Giri (geboren 28 juni 1994) de nestor van het gezelschap. Heeft Giri daarom het momentum gemist om wereldkampioen te worden (hij werd tweede achter Sindarov die de uitdager van de wereldkampioen later dit jaar wordt)?

Jan Rooze
Voor alle oudere spelers is de Belgische schaker Jan Rooze een grote inspiratiebron. Het interview dat Ramaekers met hem hield laat zien dat je nooit te oud bent om te leren. In zijn inleiding zie ik dat het blijven schaken tot op hoge leeftijd van belang is om je brein plastisch te houden. Het principe ‘Use it or lose it’, gaat bij gevorderde leeftijd zeker op en wordt bijvoorbeeld ook door psycholoog Karel van Delft gebruikt bij trainingen in Apeldoorn en in een rubriek in zijn onvolprezen wekelijke nieuwsbrief komt het altijd aan bod. Zie: Schaakacademie Apeldoorn.
Terug naar Jan Rooze (geboren in 1947) die na een werkend leven pas weer ging schaken toen hij met pensioen was. Hij heeft zijn oude hobby opnieuw opgepakt en was ongelooflijk succesvol. Zo haalde hij op 67-jarige leeftijd (2014) de IM-titel, hetgeen niet zomaar iets is. In 2015 werd hij Europees Kampioen (bij de senioren +65) en in 2023 werd hij zelfs wereldkampioen (bij de senioren +75). Dat zijn klinkende prestatie waar je mee kan thuiskomen! Het interview met Jan werd gehouden in 2024 en de belangrijkste vraag was natuurlijk wat het geheim achter zijn successen was. Zo zegt Rooze dat hij al veel ervaring had en toen hij stopte ook al een Elorating van bijna 2400 had. Hoewel hij zeer bescheiden in zijn antwoorden is, geeft hij aan dat talent een belangrijke randvoorwaarde is om als herintreder succes te kunnen zijn. De tweede randvoorwaarde is om de openingstheorie van het moment dat je weer begint te “updaten”. Daarnaast zijn er volgens Jan nog meer parameters die invloed kunnen hebben op de mate van succes. Zo noemt hij onder andere:

• Als je de ambitie hebt om iets te bereiken, dien je hard te werken
• Opbouw van het openingsrepertoire dat aansluit bij je stijl
• Veel spelen (op niveau)
• Je eigen zwakten herkennen en daaraan werken
• Zo goed mogelijk proberen fysieke en mentale veroudering tegen te gaan (om gebrek aan energie zo lang mogelijk tegen te gaan).

Een voorbeeld:

Jan Rooze – Vlastimil Jansa

In deze stelling ging GM Jansa de fout in.
39…Kf6??
Hier zal vermoeidheid ongetwijfeld ook een rol hebben gespeeld. Er volgde nu sterk
Zwart heeft goede remisekansen na 39…Th4 hoewel hij nog even zal moeten werken.
40. Tg8!
Dit houdt de zwarte koning af en dreigt h6-h7. Vermoedelijk zal Jansa er nu achter gekomen zijn dat de geplande verdediging met
40…Th4

Tot slot nog een bliksemoverwinning tegen een andere gerenommeerde grootmeester:

Jan Rooze – Bojan Kurajica
1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 e6 4. Lxc6 bxc6 5. d3 f6 6. O-O g6 7. Pa3 e5 8. Pe1 d5 9. f4 dxe4 10. fxe5 f5 11. Le3 Le6 12. De2 Dd5 13. dxe4 Dxe4 14. Df2 Ph6 15. h3 Pf7 16. Pd3

Het lange hoofdstuk 7 staat geheel in het teken van de interviews met topschakers. Zo vult Ramaekers een lang en zeer lezenswaardig hoofdstuk met GM Paul van der Sterren (tweevoudig Nederlands kampioen en wereldkampioenskandidaat geweest) die uitweidt over zijn voortdurende worsteling met het schaken in zijn leven als professioneel schaker. Zo komt meermalen Pauls autobiografie “Zwart op op Wit – Verslag van een schakersleven” ter sprake. Daarin is onder andere aandacht voor de beroemd geworden overwinning van Van der Sterren op Victor Kortchnoi, Wijk aan Zee 1978.

Van der Sterren – Victor Kortchnoi
1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Lb4 4. e5 c5 5. a3 Lxc3+ 6. bxc3 Pe7 7. Pf3 Pbc6 8. Ld3 Da5 9. O-O c4 10. Le2 Ld7 11. a4 Pc8 12. Dd2 Pb6 13. Dg5 Tg8 14. Ta3 h6 15. Dh5 Pxa4 16. g3 b5 17. Ld2 Dd8 18. Tb1 De7 19. Taa1 a6 20. Ph4 O-O-O 21. Pg2 Kc7 22. Pe3 Ta8 23. f4 Pb6 24. f5 b4 25. Tf1 g6 26. fxg6 Txg6 27. Df3 Le8 28. Df4 bxc3 29. Lxc3 Dg5 30. Df3 a5 31. Pg2 Pb4 32. Pf4 Tg8 33. Tfb1 Dd8 34. Df1 Pc6 35. Tb5 a4 36. Db1 Ta6 37. Db2 Ld7 38. Da3

Van der Sterren geeft aan dat hij in een soort trance raakte tijdens deze partij die hij tegen een geweldenaar moest spelen. En in die gemoedstoestand lukte het hem ‘om alles helder te zien, terwijl alle overbodige onzin wegviel’. In bovengenoemd boek wordt uitgebreid beschreven hoe de witspeler tot deze topprestatie wist te komen.

De volgende interviews zijn met kleurrijke figuren in het Nederlandse schaak, grootmeester-in-ruste, Karel van der Weide en de IM’s Rini Kuijf en Manuel Bosboom. Zeker als je deze heren van nabij hebt meegemaakt, is leuk om te lezen hoe zij tegen de verschillende facetten van het schaakspel en hun loopbaan aankijken.

Hoofdstuk 9 (Geheugen en patronen zien) lijkt me duidelijk een hoofdstuk waarin de auteur zijn ei kwijt kan. Hij gaat in op een paar vragen, bijvoorbeeld of succesvolle patroonherkenning iets is wat sterkere schakers van zwakkere onderscheidt? Het gaat veel te ver om hier verder op in te gaan maar Ramaekers snijdt heel interessant materie aan, waarbij hij ook (terecht!) kritisch kijkt naar wat diverse onderzoekers beweren. Ramaekers laat met enkele schema’s en tabellen diverse aspecten zien wat er bij het bedenken van een zet zoal om de hoek komt kijken. Ik bespeur hier ook zijn wetenschappelijke achtergrond want hij is niet alleen goed gedocumenteerd maar hij kan volgens mij het kaf goed van het koren onderscheiden!

In het slothoofdstuk (10) mag de lezer schaaktechnisch aan de slag. Er worden opgaven van allerlei soort aangeboden. Een substantieel aantal kende ik al, er zitten veel leuke opgaven tussen. De terminologie die de auteur gebruikt voor tactische thema’s is wat gedateerd. In de gemoderniseerde Stappenmethode van Cor van Wijgerden worden andere termen gebruikt (zo valt “overbelasting” daar onder één van de verschillende thema’s van “uitschakelen van de verdediging”) maar dat mag de pret niet drukken.

Conclusies
Behalve dat ik het boek met veel plezier heb gelezen, denk ik dat er veel aan bod komt, dat een schaker kan helpen om zijn kwetsbaarheden, zowel op het mentale als het schaaktechnische vlak, weg te werken. Peter Ramaekers is er wat mij betreft uitstekend in geslaagd om nou eens niet alleen schaaktechnische zaken te bespreken, maar veel meer in te gaan op de innerlijke strijd die elke schaker met zichzelf voert. Hoewel ik me daar als schaaktrainer ook al decennialang mee bezig heb gehouden (aangezien mijn pupillen uiteraard ook met verschillende kwetsbaarheden kampen) heb ik het nodige geleerd van datgene dat Ramaekers heeft opgetekend. Uit alles blijkt dat hij goed heeft nagedacht over de worsteling die iedere schaker heeft tijdens een partij en hij zet helder uiteen wat eraan te doen valt. Daarbij richt hij zich op de oudere schaker, maar ik denk dat juist ook jongere schakers er baat bij zouden hebben, als ze zichzelf een spiegel voor zouden houden om te ontdekken waar je goed en vooral ook waar je niet goed in bent. Dat kunnen soms pijnlijke constateringen zijn, maar die zijn nodig om je algehele spel naar een hoger niveau te kunnen tillen. Ik raad iedereen die zich afvraagt aan hoe hij/zij een sterkere schaker kan worden en vooral op mentaal gebied stappen wil maken, dit boek aan te schaffen en grondig te lezen!

Alle fragmenten en partijen via de viewer:

• Auteur: Peter Ramaekers
• Publicatiejaar: 2025
• Aantal pagina’s: 154
• Uitgever: Thinkers Publishing
• ISBN: 9789493435018
• Teaser
• Hardcover: € 35,00
• Softcover: € 29,00
• Bestellen

Uren zwoegen om een winnende stelling te bereiken. Snel nog even een zetje doen om de tijdcontrole te halen. Om vervolgens een paar zetten later in te zien dat dat snel gespeelde 40e zetje funest blijkt te zijn. Als ik nou maar wat beter op het tegenspel van mijn tegenstander had gelet! Dit gebeurt me niet voor het eerst en vermoedelijk ook niet voor het laatst. Hier moet toch wat aan te doen zijn?

Onvoldoende rekening houden met tegenspel. Het is een van de vijf klassieke fouten van amateurs, zoals auteur Daniel Gormally ze noemt, waarmee hij wil aangeven dat niet-professionele spelers hierop vaak slecht scoren. Zijn nieuwste boek, Classic Amateur Mistakes and How To Fix Them, biedt echter hoop. Niet voor niets staat op de voorzijde vermeld dat dit het boek is waarvan iedere amateurspeler zou wensen dat ze het eerder gelezen zouden hebben. Dat belooft wat.

Gormally, een Engelse grootmeester, is actief als zowel speler, trainer en schrijver. Bij uitgeverij Thinkers Publishing, eveneens de uitgever van dit boek, heeft hij meerdere boeken op zijn naam staan, waaronder Tournament Battle Plan, Pandemic Shark en The Comfort Zone. Over dat laatste boek heeft collega-recensent Koen Leenhouts destijds een recensie geschreven, waar ik later nog op terugkom.

Classic Amateur Mistakes bestaat uit 16 hoofdstukken, gebaseerd op de volgens Gormally vijf typische fouten die kenmerkend zijn voor amateurs. Welke dat dan zijn? Naast onvoldoende rekening houden met tegenspel, zijn dat het te vaak spelen met hetzelfde stuk in de opening, proberen te veel te doen (en daarom stellingen niet rustig kunnen opbouwen), het generaliseren van stellingsoordelen (in plaats van concreet te zijn) en het vermijden van het doorrekenen van stellingen. Deze fouten zullen vast akelig bekend voorkomen voor velen (of juist niet).

Hoe deze fouten in de verscheidene hoofdstukken aan de orde komen, is nogal lukraak. Gormally valt in het eerste hoofdstuk gelijk met de deur in huis, met de vraag of amateurs vaker zouden moeten offeren. Wacht even, welke van de vijf fouten wordt hier nu aangehaald? In het vervolg draait het hele hoofdstuk om het wel of niet offeren met Txe6. Hoofdstuk 2 gaat vrolijk op dezelfde voet verder, met …Txc3. Beide hoofdstukken stellen de lezer op de proef met het beoordelen en concreet analyseren van twee typische kwaliteitsoffers, maar verder ontbreekt de samenhang met de door Gormally aangehaalde ‘amateur mistakes’.

In tegenstelling tot vele andere boeken bespreekt Gormally een aanzienlijk aantal amateurpartijen in de hoofdstukken die volgen. De aangehaalde voorbeelden zullen daarom ook voor mindere spelers herkenbaar zijn. Daarnaast bespreekt hij zijn eigen recente partijen, voorzien van anekdotes met de nodige zelfspot. Het boek lijkt daarin sterk op The Comfort Zone, waarvan collega-recensent Koen Leenhouts eerder schreef dat het vooral amusant is, ietwat chaotisch en over het leven van Gormally zelf gaat, in plaats van dat het een leerboek is. Hoe zit het dan met dat tweede deel van de titel, … How to Fix Them? Diep in het boek staat de uitkomst: analyseer je eigen partijen, los eindspelstudies op, speel miljoenen partijen na van Carlsen, volg Gormally via YouTube. Tsja.

Laten we eens kijken naar een paar voorbeelden. De onderstaande partij draait om de vraag of zwart wel of niet moet offeren.

Short, Nigel – Khalifman, Alexander
1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 g6 6. Le3 Lg7 7. f3 O-O 8. Dd2 Pc6 9. Lc4 Ld7 10. h4 Tc8 11. Lb3 Pe5 12. O-O-O Pc4 13. Lxc4 Txc4 14. h5 Pxh5 15. g4 Pf6 16. Pb3 Te8 17. Lh6 Lh8 18. Lg5 Dc8 19. Th4

Moet zwart offeren op c3 of is er een betere voortzetting?

19… Txc3? Zwart mist hier een goede mogelijkheid met 19… Pxg4! 20. fxg4 Lxg4 21. Tg1 h5 met voordeel.

20. bxc3 Le6 Ook met het obscure 20… Td8 blijft zwart onder druk staan. 21. Tdh1 Lg7 22. e5 dxe5 23. Lxf6 Lxf6 24.Txh7 met voordeel voor wit.

21. Tdh1 Lg7 22. e5! dxe5 23. Lxf6 Lxf6 24. Txh7+- Het witte initiatief is te sterk en het vervolg laat zich raden.

24… Dc4 25. Kb1 Df4 26. Dg2 Lg7 27. Dh3 f5 28. Pc5 Lc8 29. gxf5 Lxf5 30. Pe6 Lf6 31. Tg7+ Lxg7 32. Dh7+ Kf7 33. Pxg7 Kf8 34. Dh8+ Kf7 35. Dxe8+ Kxg7 36. Dxe7+ Kg8 37. Td1 1-0

In het volgende voorbeeld behandelt Gormally een partij tussen twee mindere goden. Hierover schrijft hij dat dit voorbeeld aangeeft waarom zwakkere spelers op elke zet wat proberen te doen, in plaats van rustig hun stelling op te bouwen.

Dhingra, Kanvansh – Fallowfield, Nicholas

1. e4 Pf6 2. e5 Pd5 3. d4 d6 4. c4 Pb6 5. f4 dxe5 6. fxe5 c5 7. d5 g6 8. Pf3 Lg4 9. Pc3 Lg7 10. Lf4 O-O 11. h3 Lxf3 12. Dxf3 P8d7 13. De3 Db8 14. e6 Pe5

Er is een scherpe stelling op het bord gekomen en wit gaat nu de fout in.

15. Lg3?? Wit kon zijn stelling verbeteren met 15. g3! Na bijvoorbeeld 15… g5 16. Lxe5 Dxe5 17. Dxe5 Lxe5 18. exf7+ Txf7 19. Pe4 is de stelling onduidelijk.

15… fxe6? Zwart mist zijn kans om direct toe te slaan met 15… Pbxc4! 16. Lxc4 Pxc4 17. Lxb8 (17. Dg5 Lf6 met voordeel voor zwart) Pxe3 en wit staat verloren.

16. dxe6? Gormally geeft 16. O-O-O als een betere mogelijkheid, zonder verdere toelichting.

16… Pbxc4!

Zwart mist zijn kans geen tweede keer.  Helaas volgen nu fouten over en weer en verliest zwart uiteindelijk zelfs nog. Gormally geeft de rest van de partij zonder commentaar.

17. Lxc4 Pxc4 18. Dg5 Le5 19. Lxe5 Pxe5 20. O-O-O c4 21. Thf1 Pd3+ 22. Kc2 Dd6 23. Pd5 Pb4+ 24. Pxb4 Dxb4 25. De5 c3 26. bxc3 Dc4 27. Dd5 Da4+ 28. Kb2 Da6 29. Tf7 Db6+ 30. Kc2 Tad8 31. De5 Txf7 32. exf7+ Kxf7 33. Tf1+ Kg8 34. Dxe7 Dd6 35. Tf8+ 1-0

Het zal de lezer vast niet ontgaan dat mijn enthousiasme voor dit boek beperkt is. Dit kan liggen aan mijn verwachtingen, maar als voorop staat vermeld dat dit het boek is waarvan iedere amateurspeler zou wensen dat ze het eerder gelezen zouden hebben, dan mag je naar mijn mening ook wat verwachten. Ik sluit me aan bij de woorden van Koen Leenhouts over The Comfort Zone: voor een lezer die op zoek is naar lessen, is het boek chaotisch en ongestructureerd. Het is een boek met leuke anekdotes, maar niet altijd even correct of goed onderbouwd.

Conclusie

Als professional heeft Gormally ruim voldoende ervaring om te kunnen stellen dat amateurspelers een beperkte kijk hebben op het spel. Classic Amateur Mistakes and How To Fix Them beschrijft de tekortkomingen door de verschillen tussen amateurs en professionals te duiden en te voorzien van humoristische anekdotes uit zijn schaakleven. Voor wie op zoek is naar vermaak, zelfspot en een inkijkje in het leven van een grootmeester op zijn retour, is dit boek bij uitstek geschikt. Voor het serieuze werk zijn genoeg alternatieven beschikbaar.

Classic Amateur Mistakes and How To Fix Them

• Auteur: Daniel Gormally
• Publicatiejaar: 2026
• Aantal pagina’s: 280
• Uitgever: Thinkers Publishing
• ISBN: 9789493435223
• Sample pages
• Hardcover: € 43,00
• Bestellen

Caissa-Amsterdam bestaat dit jaar 75 jaar en ter gelegenheid is een (soort van) boek in pdf verschenen. Het heeft niet de officiële naam jubileumboek gekregen, maar wel de ondertitel “Portretten bij de viering van het 75-jarig bestaan van SV Caissa-Amsterdam”. In het boek worden 18 verschillende schaakvrienden beschreven. De intellectueel, de kleurrijke persoon, de tragische schaakvriend, de schaakvriend met wie je altijd meerijdt, de schaakvriend die van dezelfde muziek houdt, de zeer oud geworden oorlogsheld. De laatste (Johan van Hulst) zal bij veel mensen bekend zijn, maar of je de besproken mensen nou kent of niet, voor veel schakers zal er herkenbaarheid in de portretten zitten. Een aanrader dus om te lezen en dat kan gratis! Namelijk in de volgende pdf: Caissa 75 jaar: schaakportretten

Het jubileum werd niet alleen met deze pdf gevierd. Op zaterdag 6 juni waren er diverse activiteiten in het clubgebouw, zoals een simultaan met Anish Giri en een tafeldiscussie met Peter Doggers, Paul van der Sterren en Dennis Breuker over schaakvriendschap. Hier kunt u een verslag erover lezen. En wat nou als u het niet met AI eens bent en denkt “De mensen kunnen me gestolen worden, ik wil juist meer over de geschiedenis lezen!” Daarover kunt u (weliswaar beknopt) hier meer lezen.

Zo’n 3 jaar na de publicatie van Timmans prachtige boek over Euwes beste partijen https://schaaksite.nl/2023/09/15/recensie-van-max-euwes-beste-partijen-jan-timman/ verwent New in Chess ons opnieuw, ditmaal met een boek van Paul van der Sterren en Erwin l’Ami over Euwe in de jaren van zijn wereldkampioenschap. Op Schaakte is al een en ander over het boek geschreven https://schaaksite.nl/2026/05/19/krantenrubrieken-weekenden-25-april-2-en-9-mei-2026/ , https://schaaksite.nl/2026/05/21/125-jaar-max-euwe-een-bijzondere-middag-in-het-teken-van-de-wereldkampioen/ maar nu het boek is verschenen is het tijd voor een uitvoeriger recensie.

Het boek is een uitvloeisel van videos die het Max Euwe centrum had gemaakt als compensatie voor de gedwongen sluiting tijdens de lockdowns in de coronacrisis. Bij het werken aan die videos begon het Van der Sterren steeds meer te bevreemden dat Euwe de eerste WK- match zo glorieus had gewonnen en de tweede zo smadelijk verloren. De toenmalige leiding van New In Chess was bereid om zijn bevindingen uit te geven in een fraai gebonden Nederlandse versie (die ik hier bespreek) en in een Engelse paperback versie. 

Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel bespreekt Van der Sterren Euwes tournooien en matches, met een grote nadruk op de WK match van 1937. Overigens wordt (terecht) ook het AVRO tournooi van 1938 besproken.  In Van der Sterrens woorden is dit deel ‘beschouwelijk’ van toon en het commentaar op de getoonde schaaktechnische fragmenten niet al te gedetailleerd. Zijn psychologische en match- en tournooi tactische beschouwingen getuigen van zijn grootmeesterlijk inzicht.  Belangrijke oorzaken van Euwes verlies in de WK match zouden zijn te grote zelfvertrouwen en Aljechins fanatisme zijn geweest- Van der Sterren noemt Aljechin egocentrisch, monomaan en een ‘straatvechter’ en zegt dat Aljechins geschiedschrijving “wel wat nuancering en correctie kan gebruiken”. Euwe komt naar voren als objectief en bescheiden.

Al is dit deel dan beschouwelijk, Van der Sterren geeft een uitvoerige analyse van de vreemdste (19e) partij uit de WK match, waar Euwe op zet 15 totaal gewonnen staat, maar uiteindelijk een toreneindspel met minuspion remise moet maken. In deze stelling

Hoe sterk was Euwe in zijn tijd? In zijn nabeschouwing van het supertournooi van Nottingham 1936 schreef Euwe dat er zo’n 7-8 topspelers zich duidelijk onderscheidden van de rest, zonder duidelijke eerste. Chessmetrics bevestigt dit, en zegt dat Euwe vaak eerst stond. Pas in 1975 kreeg de schaakwereld in Karpov een dominante wereldkampioen.

In het tweede deel presenteert L’Ami in 100 paginas analyse van 24 partijen van uiteenlopend karakter, van intuïtieve stukoffers tot zeer technisch. Naast commentaar uit de oorspronkelijke bronnen geven de analyses informatie over huidige opvattingen over de gespeelde openingen en varianten en plannen van Stockfish de toenmalige spelers nooit zouden overwegen (g4 in een damegambiet stelling). L’Ami overlaadt de lezer niet met varianten, maar legt helder en instructief uit. Ik vond zijn commentaar bij deze stelling uit de zeer technische partij Piazzini-Euwe erg leerzaam.

Zijn commentaar bij deze stelling

Als klein puntje van kritiek vind ik het commentaar soms wat te kort, bijvoorbeeld bij dit moeilijke toreneindspel.

Ik concludeer dat Van der Sterren en L’Ami een prima boek hebben geschreven dat ik van harte kan aanbevelen bij zowel de liefhebber van schaakhistorie als bij de ijverige student. Het boek bevat zo’n tien fotos en is zoals we gewend zijn bij New in Chess erg fraai uitgevoerd. 

Bibliografische gegevens

Titel: Max Euwe wereldkampioen! De kampioensjaren 1935-1937

Auteurs: Paul van der Sterren en Erwin L’Ami

Uitgeverij: New in Chess

Pagina’s: 192

Gepubliceerd: 27 mei 2026.

Prijs: €29,95

ISBN: 978-90-836547-4-4

Link naar de website van de uitgeverij met voorbeeld paginas: https://www.newinchess.com/max-euwe-wereldkampioen-hardcover