Vlnr Paul Keres, Vasily Smyslov, Max Euwe en een negentienjarige Jan Timman tijdens het IBM-toernooi van 1971. Foto: Bert Verhoeff/Anefo.

Twintig sterke, jaarlijkse schaaktoernooien op rij in Amsterdam, twee decennia lang, mogelijk gemaakt door een grote sponsor van international faam. Het klinkt als te mooi om waar te zijn voor ons kikkerlandje, maar toch was het realiteit tussen 1961 en 1981. In een stuk dat Peter Doggers publiceerde op de website van het Amsterdam Chess Open (ACO) vind je de geschiedenis van de vermaarde IBM-toernooien.

‘Bevrijd van de druk van het ongeslagen zijn.’

Ik postte erover in een net iets andere terminologie, ook via schaaksite. Er kwam een gesprek los in de reactiepanelen, ik vroeg weer rond. Het verlossende woord kwam snel, lees hier wie het zei en waar.

Ik ben nieuw op schaak.nl en ontdekte pas na mijn eerdere comment dat gebruikers via dit dashboard kunnen bijdragen. Bij deze derhalve nogmaals mijn eerdere commentaar – enigzins aangepast. (Met dank aan @Fritssnijders voor de correctie van twee  taalfoutjes.)

Mag ik voorstellen dat de eerste zin als volgt aangepast wordt:

“Het eerste Nederlandse schaaktijdschrift heette Sissa en werd vanaf 1848 samengesteld door de heer W.J.L. Verbeek te Wijk bij Duurstede.”

De tweede zin is incorrect. Sissa was niet “niet meer dan een puzzelblaadje” (dat is vermoedelijk een misinterpretatie van Hans Ree’s woorden in Nederland Schaakt!) , ik stel voor die zin dan ook geheel weg te laten; mogelijk te vervangen door iets in de volgende geest:

“Sissa was een schaaktijdschrift met alle onderwerpen die we van een schaaktijdschrift mogen verwachten, alleen was het niveau erg laag naar hedendaagse maatstaven. Dat kwam mede omdat het gros van het kopij uit de nederlandse schaakgemeenschap kwam, welke toendertijd achter lag op de internationale schaakwereld. Verbeek krikte dat niveau enigzins op door het toevoegen van partijen en theorieen uit het buitenland.”

Groet,

Op zijn veertigste werd hij zomaar kampioen van Nederland. Een uitschieter? Een eendagsvlieg? Nee, Dimitri Reinderman had al een schaakcarrière achter de rug die imposant was te noemen… en kleurrijk.

Dimitri Reinderman (Hoorn, 12 augustus 1972) kon zich als jeugdspeler al meten met de sterkste leeftijdsgenoten van de wereld. Bij het Europees jeugdkampioenschap in 1991 in Arnhem werd hij gedeeld derde, samen met Vladimir Kramnik. Pas een jaar later werd hij Nederlands jeugdkampioen. Bij het EK (in Sas van Gent) werd hij dit keer gedeeld tweede en bij het wereldkampioenschap gedeeld derde. Een wereldtopper in de dop, zo leek het.

In 1995 kreeg Reinderman een wildcard voor het Nederlands kampioenschap, ‘vanwege de duidelijk opgaande lijn van de laatste tijd’. Het werd een groot succes, hij werd derde in een zeer sterk veld en scoorde zijn eerste grootmeesternorm. Zijn tweede norm scoorde hij eind 1996 in Groningen. De derde, het Hoogovenstoernooi van 1998, was het beste resultaat in zijn carrière.

Reinderman speelde in de B-groep, als achtste op rating. Maar hij won de ene na de andere partij en scoorde acht punten uit tien partijen. Rustam Kasimdzjanov had echter nog een punt meer. In een historische slotronde versloeg Reinderman de Oezbeek in een mooie aanvalspartij. Het leverde hem de vierde plaats op op de Nederlandse ranglijst en een uitnodiging voor de A-groep van 1999, tussen de sterkste schakers ter wereld.

Tegen Kasparov, Kramnik en Anand kon Reinderman niet op, maar met diverse resultaten bevestigde hij wel zijn positie als nummer vier van Nederland. Zo werd hij, na een paar slechte NK’s, derde in 1999 na een serie spectaculaire winstpartijen.

Dimitri Reinderman tijdens het VAM-toernooi in Hoogeveen, 1999. Foto: Johan Hut

Reinderman had wel de naam dat er altijd iets aan de hand was. Te laat komen omdat hij in de verkeerde trein zat, dat soort (vaak aangedikte) verhalen en hij verfde zijn haar in rare kleuren. Bovendien had hij – ongebruikelijk voor een topschaker – een goede baan bij een internetprovider, in een tijd dat nog lang niet iedereen internet had. Na zijn enorme succes in Wijk aan Zee 1998 stemde zijn baas wel in met een halvering van zijn dienstverband naar twintig uur per week.

In Nederland ging hij minder spelen, omdat de financiële noodzaak er niet was en het buitenland leuker was. Toen zijn werkgever in 2007 werd overgenomen door een ander bedrijf en Reinderman zijn baan kwijtraakte, ging hij weer meer schaken. Een comeback wilde hij dat niet noemen, hij was al die tijd toch semiprof gebleven. Datzelfde jaar won hij het Cultural Village Tournament in Wijk aan Zee, wat hem terugbracht bij wat toen het Corus-toernooi heette, al was het in de C-groep. In 2008, op zijn eerste NK sinds 2002, werd hij gedeeld tweede achter Jan Smeets. Zijn stijl was veranderd, zei hij in een interview. Geen spectaculaire aanvalspartijen meer, maar solide partijen vanuit een goede verdediging.

Reinderman won veel weekendtoernooien, in 2012 het Hogeschool Zeeland Toernooi in Vlissingen en in 2013 het Nederlands kampioenschap. Die Nederlandse titel moest er een keer van komen, mag je na dit alles zeggen.

Behalve topschaker is Dimitri Reinderman trainer en schrijft hij toernooiverslagen met analyses hier op Schaaksite. Verslagen over zijn eigen prestaties vallen op door openhartigheid en zelfkritiek.

Het is vijftig jaar geleden dat in Groningen het eerste internationale schaaktoernooi in de kerstvakantie werd gehouden. Althans, dat denken ze in Groningen en op hun toernooisite staat dat we nu het 51e toernooi spelen. Dan heb ik een verrassing: het is 51 jaar geleden en we spelen nu het 52e toernooi.

Evengoed voldoende aanleiding terug te kijken op de rijke geschiedenis van deze schaakstad, waarin ook de eregasten Anatoli Karpov en Jan Timman een rol spelen. Dat doe ik door enkele hoofdstukken uit de Canon nog eens op een rijtje te zetten.

Het eerste toernooi was in 1963, dan is het in 2013 toch het 51e toernooi? Nee, want in 1963 werd gespeeld van 2 tot 11 januari. Later vingen de toernooien voor de jaarwisseling aan. Het toernooi van 1987 werd uiteraard (correct) het 25e toernooi genoemd, maar werd gespeeld rond de jaarwisseling 1986/87. Dan moet je het toernooi van 1963 voor de telling eigenlijk 1962/63 noemen en dan is 2013/14 dus het 52e toernooi.

Groningen in de oudheid

Groningen heeft een geschiedenis op Europees, maar ook wereldniveau. Dat begon in 1935 met de match Euwe-Aljechin. Van de dertig partijen werden er veertien in Amsterdam gespeeld, maar verder was het een rondtrekkend circus dat ook Groningen een keer aandeed. Ook van de revanchematch in 1937 werd een partij in die stad gespeeld. Het AVRO-toernooi in 1938, dat bedoeld was als WK-kandidatentoernooi, telde veertien ronden die in maar liefst tien steden werden gespeeld, waaronder gek genoeg niet Hilversum. Ook hiervoor was Groningen eenmaal gastheer.

Nationaal was de stad al veel eerder een belangrijk strijdtoneel. De bondswedstrijden (1873-1908), die later ‘onofficiële kampioenschappen van Nederland’ werden genoemd, vonden tweemaal in Groningen plaats. In 1893 won Arnold van Foreest, in 1900 werd de toernooizege gedeeld door G. Oskam en A. van Rhijn. De officiële Nederlandse kampioenschappen (sinds 1909) vonden nooit in Groningen plaats.

Jubileum van groot belang

Die ronden in 1935, ’37 en ’38 zullen schaakliefhebbers wereldwijd zich niet herinneren. Anders is dat met het toernooi Groningen 1946. Het was een jubileumtoernooi dat schaakclub Staunton organiseerde voor het 75-jarig bestaan, maar het belang ervan was groot. In de link naar de Canon (die ik nog regelmatig actualiseer) kunt u het verhaal over dit toernooi lezen, waaruit ik het volgende citeer:

“De schrijvers van het toernooiboek stellen dat de grote vraag niet was wie kandidaat-opvolger van Aljechin zou zijn, maar hoe in de duistere oorlogsjaren de vorderingen van de sterkste schakers in de diverse landen waren geweest. Hoe was iedereen uit de oorlog gekomen? Groningen 1946 was een herschikking van de wereldtop, die in het AVRO-toernooi van 1938 voor het laatst bijeen was geweest, toen met slechts acht spelers.”

In de Sovjet-Unie waren nieuwe reuzen opgestaan, van wie Smyslov de sterkste bleek. De kracht van Botwinnik was voor de oorlog al bekend. Hij won het toernooi, Euwe behaalde met een tweede plaats een van zijn beste toernooiresultaten. De tweede plaats was indrukwekkender dan de meeste van zijn toernooizeges in zwakkere toernooien.

Groningen heeft de langste geschiedenis van toernooiboeken. Al sinds 1973 wordt er ieder jaar eentje uitgebracht. Hier die van de Europese jeugdkampioenschappen in 1979 (John van der Wiel) en 1987 (Vassili Ivantsjoek)

Europese jeugdtop

Groningen ligt ver van de Randstad, wat in de jaren zestig werd beschouwd als een belemmering voor de ontwikkeling van noordelijke jeugdschakers. Dat was de aanleiding om in 1963 een jeugdtoernooi te organiseren met kampioenen van Nederland, België, Luxemburg, West-Duitsland en Engeland, aangevuld met vijf noordelijke talenten. Het toernooi groeide uit tot het belangrijkste jeugdtoernooi van Europa. In de link kunt u lezen dat Karpov het toernooi in 1967/68 won, voor o.a. Timman (vierde) en Groninger Ligterink (zesde). Dat was de eerste ontmoeting tussen Timman en Karpov en mede de aanleiding om dit jaar een nostalgische match tussen de twee te organiseren.

John van der Wiel won het toernooi in 1978/79. Hij verdiende daarmee de titel Europees jeugdkampioen, wat in de jaren zestig nog niet het geval was. Overigens kreeg hij ook de titel internationaal meester, waar Europese jeugdkampioenen tegenwoordig om zouden lachen.

Wereldkampioenschappen

Naast het jeugdtoernooi werden tal van andere toernooien gespeeld, die belangrijker werden toen het Europees jeugdkampioenschap in 1988 naar Arnhem verhuisde en later uit Nederland verdween. Groningen kreeg een groot open toernooi, waarbij dankbaar gebruik werd gemaakt van de contacten die toernooidirecteur Johan Zwanepol in heel Europa had opgebouwd.

In 1993 werd naast het open toernooi zelfs een WK-kwalificatietoernooi georganiseerd van de alternatieve schaakbond PCA. Het werd gewonnen door Adams en Anand, voor o.a. Kamsky, Kramnik en Tiviakov.

In 1997 werd een nog belangrijker evenement gehouden: het eerste FIDE-WK volgens knock-outsysteem. Eigenlijk een kandidatentoernooi, want de finale Karpov-Anand werd een paar dagen later in Lausanne gespeeld. Daar was veel kritiek op, Anand had een maand lang in Groningen zitten schaken terwijl Karpov hem in Zwitserland rustig zat op te wachten. Karpov won.

Loek van Wely werd Neerlands held in het toernooi door de kwartfinale te halen. Wat hij met zijn prijzengeld ging doen kunt u weer in de link lezen.

Wat niets met de Groninger geschiedenis, maar wel met het huidige toernooi te maken heeft, is de WK-match Karpov-Timman in 1993. Daar wordt dezer dagen uiteraard ook op teruggeblikt.

Een jonge Karpov (cover van het boek ‘Karpov’s collected games’ uit 1975) en een jonge Timman (tekening Dik Bruynesteyn uit 1969, met toestemming van de fansite)

Hoop voor de toekomst

Een hoogtepunt in de Groninger schaakgeschiedenis was ook de landstitel van schaakclub Groningen in het seizoen 2006-07. Kramnik, Ivantsjoek en enkele andere wereldtoppers speelden een enkel partijtje mee, Tiviakov, Naiditsch, Sokolov, Werle, Visser en Brandenburg waren de belangrijkste vaste krachten.

Een icoon voor het Groningse schaakleven is Gert Ligterink, die in 1979 Nederlands kampioen werd voor de sterksten van dat moment: Timman, Donner, Sosonko en Ree. Gronings hoop voor de toekomst is Jorden van Foreest. Hij werd dit jaar Europees jeugdkampioen tot veertien jaar. Jorden bracht de Europese titel, weliswaar in een jongere categorie, terug naar de stad waar hij was ontstaan.

Wie was Daniël Noteboom ook alweer, de naamgever van het Noteboomtoernooi dat dit weekend in Leiden wordt gespeeld? Daar heb ik al vaker over geschreven, maar voor nieuwkomers op deze site: sommige van dit soort vragen kun je opzoeken in de Canon. Die is te vinden in de balk bovenaan dit scherm.

Daarin is ook een verhaal te vinden over Noteboom, het grote talent dat zo jong overleed. Voor het gemak hier de rechtstreekse link naar zijn tragische geschiedenis.

Door de Eerste Wereldoorlog werd hij naar Nederland gedreven en alhier in het schaakleven opgenomen, door de Tweede Wereldoorlog werd hij uit het leven weggerukt. Salo Landau was een van de drie Nederlandse topschakers in de eerste helft van de twintigste eeuw die ons veel te vroeg ontvielen.

Salomon Landau werd geboren op 1 april 1903 in Bochnia, dat lang daarvoor tot Polen behoorde, maar door Oostenrijk was geannexeerd. Tijdens de Eerste Wereldoorlog trokken zijn ouders naar Nederland, op de vlucht voor de Russen. Ze lieten de jonge Salo in Antwerpen opleiden tot diamantbewerker, maar na zijn studie ging hij in Nederland vooral schaken en werd hij beroepsschaker. Hij speelde vele toernooien en was daarnaast schaakjournalist, wedstrijdleider, agent voor buitenlandse schakers die Nederlandse toernooien wilden spelen en hij gaf simultaans.

De eindstand van het Nederlands kampioenschap van 1929 was een goede weergave van de verhoudingen in die tijd: Max Euwe eerste, Salo Landau samen met Henri Weenink tweede en derde, Johannes van den Bosch (later graaf van den Bosch) vierde. In 1936 deed Euwe (wereldkampioen) niet mee en werd Landau Nederlands kampioen, voor o.a. Lodewijk Prins en Theo van Scheltinga. In 1939 deed hij het net zo goed, hij won voor Van den Bosch en Van Scheltinga. Vanwege de suprematie van Euwe was het echter een kandidatentoernooi geworden, Landau mocht als winnaar een match tegen Euwe spelen om de Nederlandse titel. Die verloor hij met vijf remises en vijf nederlagen.

Zijn grootste succes boekte Landau in 1931, toen hij in Rotterdam een dubbelrondige vierkamp won voor Colle, Tartakower en Rubinstein. Wereldtop! In 1936 won hij samen met Aljechin een niet zo belangrijke vierkamp in Amsterdam, waarin hij de ex-wereldkampioen met zwart op remise hield. Zoals gezegd had hij naast schaker ook tal van andere baantjes, in 1938 was Landau wedstrijdleider van het AVRO-toernooi.

In 1935 was Landau secondant geweest van Aljechin in zijn WK-match tegen Euwe. Daarin gebeurde iets naars. Toen Aljechin in de 24e partij door een domme fout de winst liet glippen kreeg hij een zo grote ruzie met Landau, dat die opstapte. Aljechin verloor de volgende twee partijen en daarna de match. In 1941 schreef Aljechin in een buitengewoon antisemitisch artikel in een Duitse krant dat het organisatiecomité, dat alleen uit joden bestond, hem de jood Landau had opgedrongen.

Net als alle joden moest Landau in Nederland voor zijn leven vrezen. In 1942 kwam hij in contact met iemand die voor hem tegen betaling een vluchtroute naar Zwitserland regelde. Het bleek een bedrieger en verrader te zijn, op het station van Breda werd Landau met zijn vrouw gearresteerd. Hun dochtertje hadden ze laten onderduiken, maar werd ook verraden. Salo Landau kwam in 1944 om in het werkkamp Gräditz, zijn vrouw en dochter in Auschwitz.

Salo Landau werd 41 jaar. Hij behoort met Henri Weenink (1931, 39 jaar oud) en Daniël Noteboom (1932, 21 jaar oud) tot de drie Nederlandse topschakers van die tijd die veel te jong overleden.

Over de vervolging van het gezin van Salo Landau door de nazi’s schreef Adri Plomp in 2010 een indringend verhaal in nummer 7 van het tijdschrift Matten.

Erelid van de KNSB, dat word je niet zomaar, dat zijn er maar een paar. Joop van Oosterom werd het in maart 2011, vooral als dank voor zijn rol als grootste schaakmecenas in de Nederlandse geschiedenis.

Joop van Oosterom (geboren 12 december 1937) was ook een sterke schaker, toen hij in 1955 jeugdkampioen van Nederland werd. Op het wereldjeugdkampioenschap werd hij zevende, achter kampioen Boris Spasski en Lajos Portisch. Eindredacteur Slavekoorde van het bondsblad schreef dat Van Oosterom met meer toernooiervaring in de laatste ronden minder risico’s zou hebben genomen en vijfde had kunnen worden.

Begin jaren zestig speelde hij enkele malen met HSG (Hilversum) in de hoofdklasse, op een van de hoogste borden. Zijn broer Henny was van gelijke sterkte, die werd in 1962 open kampioen van Nederland en in 1963 zesde op het Nederlands kampioenschap.

Joop van Oosterom besteedde meer aandacht aan zijn werk dan aan het schaken, een normale beslissing. Bij het computerbedrijf IBM behoorde hij tot de IT-pioniers. Daarna, in de jaren zestig, richtte hij samen met zijn collega Jan Mol Volmac op. Het bedrijf werd een groot succes. In 1988 gingen Van Oosterom en Mol naar de beurs en cashten elk enkele honderden miljoenen guldens. Volgens het zakenblad Quote belegde Van Oosterom zijn vermogen het beste en werd miljardair, zelfs in euro’s, en woont hij nu in een van de duurste appartementen van Monaco. Uiteraard ging het met Mol financieel ook niet slecht. Hij was ook schaakliefhebber en financierde toernooien in Antwerpen en Amsterdam onder de naam Lost Boys, het bedrijf van zijn zoon.

Toen beide mannen nog volop met Volmac actief waren, sponsorden ze onder die naam schaakclub Rotterdam. Van 1977 tot en met 1995 werd Volmac Rotterdam zestien van de negentien keer kampioen. Uit zijn privé-vermogen financierde Van Oosterom zijn eigen club HSG, dat daardoor naar de hoogste klasse promoveerde en na vele tweede plaatsen vier keer op rij kampioen van Nederland werd. Die sponsoring duurde maar liefst dertig jaar en werd in 2011 beëindigd. Een bijzonder moment in de HSG-jaren was de komst van de drie Polgar-zussen in 1989. Hun eerste wedstrijd was tegen Volmac Rotterdam. Het optreden van de drie meisjes (nog niet volwassen) trok uitgebreide aandacht van de media.

In 1992 organiseerde en sponsorde Van Oosterom in Monaco een toernooi ter gelegenheid van de geboorte van zijn dochtertje Melody Amber. De hele wereldtop was aanwezig. Het was een rapidtoernooi, vanaf de tweede editie speelden de deelnemers zowel rapid- als blindpartijen tegen elkaar. Het toernooi bleef twintig jaar bestaan met altijd de sterkste schakers ter wereld als deelnemers. In die periode organiseerde en betaalde Van Oosterom bovendien tien oefenmatches voor Jeroen Piket tegen wereldtoppers, trainingsactiviteiten voor de Polgar-zussen, toernooien tussen oud-wereldtoppers en actieve damestoppers en toernooien tussen veteranen een aanstormende jonge grootmeesters.

Omdat hij geen tijd meer had voor toernooien, legde Van Oosterom zich vanaf de jaren zestig toe op correspondentieschaak. Daarin werd hij in 2005 en 2007 wereldkampioen. Meer daarover in een apart venster ‘correspondentieschaak’.

Een stadje in Drenthe, niet groot, wel bedrijvig, dat is Hoogeveen. Het heeft een glasmuseum en organiseert in oktober altijd activiteiten rond het thema ‘glas’. In een werkgroep die in 1996 een nieuw evenement wilde bedenken, zat namens de gemeente Johan Valk, beleidsadviseur kunst en cultuur. Tijdens een brainstormsessie opperde hij het idee om een schaaktoernooi te organiseren met glazen stukken.

Hij mocht het idee uitwerken en vond in burgemeester Sytze Faber een medestander, die was toevallig ook schaakliefhebber. Faber vond een hoofdsponsor: afvalverbrandingsbedrijf VAM in Wijster. Dat had een fonds voor culturele en sportieve activiteiten, omdat het als vuil bedrijf graag iets wilde terugdoen voor de omgeving. De directeur van VAM kende Lex Jongsma en zo kwam de gemeente in contact met de schaakwereld. Het glasthema heeft op de schakers misschien niet veel indruk gemaakt (alleen de kroongroep speelt met glazen stukken), maar het toernooi wel. Het bestaat nog steeds, met achtereenvolgens VAM, Essent (dat VAM overnam) en verzekeringsmaatschappij Univé als hoofdsponsor. Jongsma bleef altijd adviseur en tijdens het toernooi publiekscommentator. Faber kwam via het toernooi de schaakwereld binnen, hij werd later bestuurslid van de KNSB en bleef dat negen jaar.

Het eerste toernooi werd gespeeld in oktober 1997. De kroongroep is een dubbelrondige vierkamp, die tot voor kort bestond uit de hoogst gerate schaker van Nederland, een oud-wereldkampioen of andere indrukwekkende veteraan, de wereldjeugdkampioen en de sterkste vrouw ter wereld. Daarnaast is er een open groep, met grootmeesters en sterke amateurs. Voor de minder sterke amateurs zijn er ook groepen.

Het toernooi kenmerkt zich vooral door de gemoedelijkheid. Het zoeken van grootmeesters is bij Jeroen van den Berg in goede handen en de persdienst is ook professioneel, maar Johan Valk en sportambtenaar Tom Thomas hebben tijdens het toernooi de leiding. Gewoon twee ambtenaren, bijgestaan door vele collega’s, die het leuk vinden op het raadhuis eens een week lang schakers om zich heen te hebben. De kroongroep wordt gespeeld in de trouwzaal (glazen zaal), tijdens het toernooi kan daar niet getrouwd worden. Bovendien worden de ambtelijke en politieke agenda’s in die week ontzien, in de herfstvakantie zijn schakers in het raadhuis de baas. De gemeente is de belangrijkste cosponsor.

De meeste spelers passen zich makkelijk aan bij de gemoedelijke sfeer, Judit Polgar voorop. Zij was in de afgelopen veertien toernooien negen keer van de partij en won de kroongroep maar liefst vijf keer. Aanvankelijk geëscorteerd door haar moeder en later door haar echtgenoot maakte ze altijd makkelijk met iedereen een praatje, tot aan verslaggevertjes van een schoolkrant aan toe. Haar populariteit kent daardoor geen grenzen, Judit Polgar is de schaakkoningin van Hoogeveen. Shakhryar Mamedyarov en Ivan Sokolov wonnen de kroongroep elk twee keer.

Nederlandse winnaars van de kroongroep waren Jan Timman (1999), Loek van Wely (2001), Ivan Sokolov (2004 en 2008) en Sergei Tiviakov (2009). Het open toernooi kende als (gedeelde) Nederlandse winnaars: Dimitri Reinderman en Karel van der Weide (1998), Sergei Tiviakov (1999), Jan Werle (2006), Friso Nijboer (2008), Erwin l’Ami en Sipke Ernst (2010).

Johan Hut

Geen enkel evenement heeft ook maar bij benadering zo veel effect op de schaaksport in Nederland gehad als de match Euwe-Aljechin in 1935. Het ledental van de KNSB steeg na de match van vierduizend naar twaalfduizend, al tijdens de match (oktober-december) werden er nieuwe clubs opgericht en in 1936 nog meer. Zoals jongetjes gingen judoën vanwege Anton Geesink (1964) en meisjes gingen zwemmen vanwege Inge de Bruijn (2000), gingen mannen schaken vanwege Max Euwe. Om die reden zette een groep journalisten van de regionale dagbladen Euwe in 1999 op de zesde plaats van grootste Nederlandse sporters van de twintigste eeuw. Na Johan Cruijff, Fanny Blankers-Koen, Ard Schenk, Anton Geesink en Jan Janssen.

Er was tot 1947 geen systeem om tot een uitdager van de wereldkampioen te komen. Euwe presteerde goed op internationale toernooien en het was kampioen Alexander Aljechin (een Rus die in Frankrijk woonde) zelf die Euwe in 1933 voorstelde een WK-match te spelen. Euwe liet die uitnodiging liggen, maar beantwoordde hem in 1935 alsnog. Er werd een comité opgericht dat de match organiseerde, in steeds wisselende plaatsen, ondersteund door de plaatselijke verenigingen. Propaganda voor de schaaksport was kennelijk een doelstelling. De meeste partijen werden in Amsterdam en andere steden gespeeld, maar de dorpen Baarn, Zeist, Ermelo en Zandvoort werden ook aangedaan. Het verbaasde niemand dat favoriet Aljechin met 6-3 voorkwam, maar Euwe maakte een enorme inhaalslag en won de match met 15,5-14,5. Na afloop van de laatste partij stond Aljechin op en sprak tot de bomvolle zaal de historische woorden: “Es lebe Schachweltmeister Euwe, es lebe schachliebend Holland.”

De formidabele prestatie van Max Euwe, die zich met zijn secondanten minutieus op de match had voorbereid, werd een beetje overschaduwd door het gerucht dat Aljechin altijd dronken was. Dat hij voor de partij in Ermelo te laat kwam en een beetje stennis schopte, versterkte dat gerucht. Dat Aljechin uit ijdelheid geen bril droeg en daardoor soms wat raar liep, hielp ook mee. Euwe heeft later verklaard dat Aljechin altijd hetzelfde, normale drinkgedrag heeft gehad en dat dat zijn prestaties dus niet meer dan anders beïnvloedde.

Twee jaar later maakte Aljechin gebruik van zijn recht op een revanchematch. Weer in Nederland, weer in wisselende plaatsen. Alle rollen waren nu omgedraaid. Nu was Euwe favoriet, maar nu won Aljechin en wel ruim met 15,5-9,5. Euwe zei later: “Toen ik in 1935 wereldkampioen werd speelde ik slechter dan Aljechin, toen ik twee jaar later van hem verloor speelde ik beter dan hij. Het is waar: een wereldkampioen heeft vrijwel nooit met succes zijn titel verdedigd. Julius Caesar zei het al: het veroverde te behouden is moeilijker dan het veroveren zelf.”

Aanverwante vensters in deze Canon:

– AVRO-toernooi 1938: De vijf of zes sterkste schakers ter wereld ontliepen elkaar niets. Wie zou de nieuwe uitdager worden?

– Groningen 1946: Aljechin overleden, Euwe nog één keer wereldtop.

– Via Nederland naar het WK: Hoe werd voortaan het WK georganiseerd?

– Max Euwe: totaaloverzicht.