Schaken is een wreed spel. Het maakt niet uit hoeveel voordeel u heeft, maar als u even niet oplet, dan kunt u een partij verliezen. Waar het dus om draait is dat zodra uw tegenstander een zet heeft gedaan u uzelf eerst moet afvragen: wat is hij van plan? Of anders gezegd: dreigt hij iets? Dus niet gelijk denken: wat kan ik spelen? Dat is zeker niet het enige onderwerp van deze training. Er is uiteraard meer…

Het gaat Dr. Can Abadayi, de auteur van deze training er niet om dat u een passieve houding aanneemt en alleen naar dreigingen kijkt. Nee, onderzoek vooral ook of er mogelijk nadelen voor uw tegenstander verbonden zijn aan zijn laatste zet. Maar nu eerst even iets over de auteur.

Wellicht heeft u nog nooit gehoord van Dr. Can Kabadayi. Ik tot voor kort ook niet. Hij is een kandidaat meester uit Zweden (Lund), FIDE Instructeur en gedragswetenschapper. U vindt hier een uitgebreide bio van deze succesvolle trainer/auteur. Hij won oa de Community of the Year Award 2022 en zijn training Fundamental Chess Calculation Skills werd geroemd als de beste cursus op het gebied van tactiek in 2023. Zijn achtergrond als gedragswetenschapper komt ook tot uitdrukking in de manier waarop hij het materiaal presenteert. Dat is gedegen en uitermate instructief. Hij heeft al veel meer Chessable trainingen op zijn naam staan. Daarnaast is hij bijzonder actief op youtube via zijn eigen kanaal. Zie: Dr. Can’s Clinic. Het enthousiasme spat er vanaf. Dr. Can is ontzettend productief. Ik schat dat de informatie, zoals in deze training, vooral geschikt is voor spelers met een rating tussen ruwweg 1250 en 2000.

De opbouw

Uiteraard is er een introductie waarin Dr. Can uitlegt wat de bedoeling van deze training is. Vervolgens komen de volgende onderwerpen aan de orde:

• Wat is de (tactische) dreiging?
• Is er een positionele dreiging?
• Welke tactische nadelen kleven er mogelijk aan de zet van mijn tegenstander?
• Welke positionele nadelen kleven er mogelijk aan de zet van mijn tegenstander?

Vervolgens kunt u uzelf testen aan de hand van opgaven die toenemen in moeilijkheidsgraad. Hieronder vindt u enkele voorbeelden van de in totaal 240 puzzels. Aan het einde van dit artikel kunt u alle voorbeelden nog eens naspelen in de viewer met daarbij uitgebreid commentaar in de stijl van Dr. Can.

Voorbeelden 1e niveau

Wit speelde in onderstaande stelling 13. e5. Wat is nu de beste reactie voor zwart?

Eigenlijk zou er bij de witspeler meteen een lampje moeten gaan branden. Hij hoeft alleen maar de veiligheid van beide koningen met elkaar te vergelijken om tot de conclusie te komen dat hij voorzichtig moet zijn.

Nog een voorbeeld van het 1e niveau. Zwart speelde in onderstaande stelling 1. … Th2. Wat is wits beste reactie?

Zwart staat een kwaliteit voor. Maar dat is feitelijk niet zo belangrijk. Wit heeft daarvoor compensatie in de vorm van een gevaarlijke (gedekte) vrijpion. Daarmee gaat hij aan de haal zodra zwart de toren wegspeelt van d-lijn. Deze puzzel was vrij makkelijk. Maar er zitten wel meer makkelijke puzzels tussen op dit niveau. Soms ook verraderlijk makkelijk en dan stink je er toch nog weer even in.

Voorbeelden 2e niveau 

Wit speelde in onderstaande stelling 1. Tb1-b7. 

Dit is bepaald geen partij tussen twee amateurs. De stelling kwam op het bord in een partij tussen Lipnitsky en Smyslov (1951). Smyslov was in die tijd hard op weg richting de wereldtop. Hij onttroonde wereldkampioen Botwinnik in 1957 nadat hij er in 1954 ook al heel dichtbij was geweest. Die match eindigde in 12-12. Terug naar de partij.

Wit dreigt nu op c7 te slaan. We moeten altijd de vraag stellen:

“Wat dreigt er?” 

  Maar het is al even verstandig om onszelf af te vragen:

“Welke (mogelijke) bezwaren kleven er aan zijn laatste zet?”

Het antwoord op de laatste vraag is hier essentieel: wit heeft weliswaar een dreiging, maar zwart kan zonder veel moeite de b-lijn overnemen en dan heeft hij plotseling een gevaarlijke aanval op de witte koning.

Nog een grappig voorbeeld. Deze keer van een pionneneindspel. Zwart speelde hier 1. … b3.

U kent het wel: dit is een klassiek voorbeeld van een doorbraak met pionnen. De witspeler keek onvoldoende naar mogelijke nadelen van zwarts zet en reageerde met 2. axb3. Daarop volgde 2. … c3 3. bxc3 a3 en wit verloor.

Schreef ik “klassiek”? Nou niet helemaal. Er is een klein detail in het voordeel van wit. Dat is het mogelijke schaak na 2. cxb3 a3 3. bxc4+. Merk op dat dit met een zwarte koning op d5 geen redding zou bieden. Dan wint zwart gewoon omdat hij zijn doorbraak ongehinderd kan uitvoeren.

Voorbeelden 3e niveau

Onderstaande stelling ontstond in een partij tussen Mamedyarov en Inarkiev (2017). Wit speelde hier 19. Pc3. Wat is nu de beste reactie voor zwart?

Er lijkt weinig aan de hand. Toch gaf zwart één zet later al op! Dit zijn van die momenten in een partij waarin zelfs supergrootmeesters soms blunderen. Door de gedwongen terugtocht van het paard liet zwart zich zand in de ogen strooien. Hij rokeerde en had dus niet in de gaten dat zijn dame geen velden meer heeft.

Nog een leuk voorbeeld. De spelers zijn me niet bekend. Maar wit speelde in de volgende stelling 15. Kb1. Wat is de beste reactie voor zwart?

Voorbeelden 4e niveau

Dit voorbeeld komt uit een partij tussen Kasparov en Short. Zwart speelde hier 21.  … Db6. Wat is daarop de beste reactie?

Nog een interessante stelling. Zwart heeft zojuist 1. … De3-d2 gespeeld. Wat is nu goede raad voor wit?

Vergelijken we wit en zwart met elkaar: beide koningen zijn niet veilig. De zwarte dame en toren(s) zijn actief . Er dreigt 2. … Te1+ en mat. Een tegenaanval zit er op dit moment niet in. Dus moet wit zich verdedigen. De koning heeft een vluchtveld nodig. Dat is er na 1. a4. Daarna kan de witte monarch wegkruipen en het vege lijf redden. Uiteindelijk blijft er weinig materiaal over en kan wit remise maken.

Samenvatting

De training bevat in totaal 240 puzzels. Zelf heb ik heel veel plezier aan deze training beleefd. Met enige regelmaat dacht ik er toch iets te gemakkelijk over en miste ik aanvankelijk een dreiging of bedoeling van mijn ‘virtuele tegenstander’. Veel opgaven gingen me goed af, maar er zaten er ook een aantal tussen waar ik moeite mee had. Al met al is deze training een aanrader. Zelf ben ik me in ieder geval beter bewust van de juiste volgorde waarin een schaker moet denken: eerst kijken wat je tegenstander wil bereiken en of er voor hem ook nadelen aan zijn laatste zet kleven. Daarna pas bekijken wat de beste opties zijn. U vindt hieronder een completere analyse en aanvullend commentaar bij elk voorbeeld.

• U vindt hier alle informatie over deze Chessable training.
• Voor: beide kleuren
• 248 opgaven, inclusief 4 met inleiding
• Aanbevolen: spelers van gemiddelde speelsterkte
• Taal: Engels
• Instructie:42,987 woorden
• Inclusief gratis video:47 min
• Trainbaar varianten:240
• Informatief: 8 varianten
• Uitgegeven op: 15 december 2023
• Ondersteuningsniveau: hoog
• Auteur: Dr. Can Kabadayi Titled player
• My Opponent’s Move: Identifying Threats, Mistakes and Misconceptions heeft 5 sterren gekregen door 37 gebruikers. Meer weten…

Er is ook een begeleidend boek: CHESSAYS: TRAVELS THROUGH THE WORLD OF CHESS.

Hier kan je meer informatie vinden op onze website: https://ideasroadshow.com/chess/.

OVER EEN OUDE BRIEF EN JONGE SCHAKERS, OF:

DE LINK TUSSEN EEN OUDE BRIEF, DE DUBIEUZE KEUZE VOOR DE BELGISCHE DEELNEMER AAN HET WERELDKAMPIOENSCHAP JEUGDSCHAKEN IN 1961 IN DEN HAAG, BERNARD DE BRUYCKER, COEN ZUIDEMA EN BORIS SPASSKY

Door Loes Mooijman

Kort geleden vond ik in een lang dicht gebleven doos, nog afkomstig uit mijn ouderlijk huis, een oude brief. Deze was geschreven door Hendrik Baelen, die op verzoek van schaakclub DD van mijn vader en broer in juli 1961 bij ons logeerde. Hij was de leider van Belgische jeugdschakers die een internationaal teamtoernooi hadden in Den Haag. Een maand later zou hij terug komen om aanwezig te zijn bij het Wereldkampioenschap Jeugdschaken dat ook in Den Haag werd gehouden. In de brief schreef hij echter dat hij er toch maar vanaf zag, omdat hij vermoedde een ‘jeugdlijder’ te worden, gezien de prestaties het jaar daarvóór van een zekere ‘Wostyn’, een voor ons onbekende naam. Hij benadrukte zijn hachelijke taak met de memorabele woorden: ‘Bij het vorig landentoernooi liep ik al rond als een martelaar, omdat de jongens zo slecht speelden.’ Het glas was duidelijk half leeg voor deze teleurgestelde coach. De jongens zullen echt hun best hebben gedaan, maar de anderen waren gewoon beter, kan je als buitenstaander constateren.

Het lijkt mij niet voor de hand liggen dat een jeugdleider zijn pupil in de steek laat, louter omdat hij zich voor een verwachte zwakke prestatie gaat schamen. Hier moet meer achter zitten, dacht ik, en ik ben e.e.a. gaan uitzoeken. En ja, er is een kans dat er heel iets anders speelde, waar Hendrik moeite mee had. Ik lees op de website www.belgianchesshistory.be/players onder de uitslagen van het kampioenschap 1961 een notitie waarin staat dat het opmerkelijk was dat de Belgische Schaakbond niet de jeugdkampioen van dat jaar, Bernard de Bruycker, maar Rik Wostyn, de winnaar in 1960, had geselecteerd. (In 1959 deelden zij de eerste plaats.) De rechtvaardigheid gebiedt dat de landskampioen naar het WK gaat, tenzij omstandigheden dit belemmeren. Dit laatste was echter niet het geval (www.everybodywiki.com/Bernard de Bruycker). Hendrik zou het wel eens geheel niet eens hebben kunnen zijn met de keuze van het bestuur van de schaakbond en uit protest hebben geweigerd mee te gaan. Wellicht heeft hij dit niet rechtstreeks gezegd en de op dat moment zwakke gezondheid van zijn echtgenote als argument voor zijn afzegging hebben aangewend. In de brief naar ons gezin refereerde hij namelijk aan haar conditie in een andere alinea, die niet over schaken gaat.

Echter, gezien de directe wijze waarop hij zijn teleurstelling (lees: verontwaardiging) uit in de brief over het bezwaar dat mijn vader had om mij als 14-jarige in mijn eentje met de trein de grens over te laten gaan (Hendrik had mij uitgenodigd, omdat zijn kleindochter ook 14 was), sluit voor mij niet uit dat hij het bestuur heeft laten weten het oneens te zijn met de beslissing om niet De Bruycker maar Wostyn België te laten vertegenwoordigen. Kijkend naar de uitslag van de wedstrijd kan ik niet nalaten te denken dat het niet begeleiden van de jongeman tot een waarschijnlijk onbedoelde selffulfilling prophecy heeft geleid. Ik citeer: ‘Nu zal Wostyn weer laatste of voorlaatste zijn’. Voor ik de uitslag onthul, vertel ik nog graag iets opmerkelijks:

Toevallig was er, zo lees ik op www.schaaksite.nl om economische redenen aanvankelijk geen begeleider voor de Nederlandse deelnemer Coen Zuidema. De pers had zich daar negatief over uitgelaten, omdat diverse schakers wel begeleiders hadden meegenomen. Vervolgens werd de schaakmeester Hans Bouwmeester benaderd, maar die had het verzoek afgewezen, omdat hij zelf tevoren had aangeboden deze taak op zich te nemen, wat toen werd weggewuifd. Vervolgens werd grootmeester Max Euwe ingeschakeld om Bouwmeester over te halen het toch te doen. Gezien de leeftijd van de spelers, de grote druk en spanning waar zij mee te maken krijgen, is een coach van groot belang. Het lijkt er op dat Rik Wostyn die door het Belgische bestuur was voorgetrokken, werd afgewezen door Hendrik Baelen. Wellicht zag deze in dat er een blokkade was die een goede relatie in de weg zou staan en maakte hij liever plaats voor een begeleider zonder ballast, wat in het belang van de jongen was. Hoe dan ook, Zuidema werd 4^e, Wostyn 27^ste; een Luxemburger redde hem van de afgang om laatste te zijn. De prestatie van Wostyn zou wel eens  geleden kunnen hebben onder de commotie die zijn uitverkiezing teweeg had gebracht in Belgische schaakkringen en de extra druk hierdoor om goed te presteren. Zuidema en zijn coach waren in elk geval een prima team: ze zijn hun leven lang goede vrienden gebleven.

Een aantal jaren eerder, in 1955, bij het Wereldkampioenschap Jeugdschaken in Antwerpen, werd Hendrik Baelen, die het toernooi had georganiseerd,  min of meer de onofficiële begeleider van de toen nog arme Rus Boris Spassky, die een jas en een schaakbord van hem kreeg. Daaruit is ook een levenslange vriendschap voortgekomen. Bovendien is er een band ontstaan tussen Spassky en de door Hendrik Baelen in 1956 opgerichte schaakclub in zijn in de buurt van Antwerpen gelegen woonplaats Schilde (uit: www.schaakclub-schilde.be). De voorzitter van Schaakkring Boris Spassky, de naam die Hendrik gaf aan de schaakclub, is zijn kleinzoon, Lucas Jacobs. Een waar ‘familiebedrijf’ dus.

      
Links: Hendrik Baelen in zijn rol van jeugdleider bij de KBSB. Hier in St. Lievens College, Antwerpen, vóór 1962. Fotograaf Anonymus. Archief Loes Mooijman. Midden: In 2016 bestond de SBSS 60 jaar. Rechts: Spassky vierde in 2006 het 50-jarig jubileum mee met een simultaanwedstrijd tegen de leden van de schaakclub die zijn naam draagt. (Geplaatst met toestemming SBSS)

We mogen ervan uit gaan dat Bernard de Bruycker zeer teleurgesteld was niet te zijn uitgezonden in 1961. Enige voldoening zou hij nu kunnen halen uit het feit dat hij in 2018 een plaats heeft gekregen in een onofficiële Top 30 van grootste schakers van België en dat Rik Wostyn, die toch ook een mooie schaakloopbaan heeft gehad, slechts wordt genoemd in een rijtje zonder nummering onder deze Top 30 (zie: Schaken-Brabo: De grootste schaakbelg). In deze persoonlijke blog wordt hij ‘een levende legende’ genoemd en is, gezien zijn schaakuitslagen, vooral gekozen om zijn andere verdiensten voor de schaakwereld. De eerlijkheid gebiedt te vermelden dat op de FIDE Rating List Wostyn hoger staat dan De Bruycker: respectievelijk 2250 en 2182 (http://ratings.fide.com).

Bovenstaand verhaal laat weer eens zien dat onrechtvaardig genomen beslissingen leiden tot tweespalt en dat sport verbroedert. Dat laatste gold ook voor de families Baelen en Mooijman. In 1962 heb ik dan toch als 15-jarige in m’n eentje de trein naar Antwerpen genomen en heb gelogeerd bij Hendrik Baelen en zijn echtgenote en ging kleindochter Arlette mee naar Den Haag; diezelfde zomer was Hendrik nogmaals voor een schaaktoernooi bij ons. Het jaar daarop verbleef ik bij het gezin Jacobs-Baelen, mijn ouders bij het echtpaar Baelen en ging Arlette weer mee naar Den Haag.

Hollanders, en ik zeg niet Nederlanders, omdat het hier voornamelijk de westerlingen betreft, worden door Belgen gezien als erg direct; zij zien het soms als onbeleefd. Zij zijn indirect, maar Hendrik Baelen toonde aan dat de uitzondering de regel bevestigt. Deze Belg was, net als zijn kleindochter Arlette en achterkleindochter, de van zowel Belgische als Nederlandse media bekende, lieftallige Evi Hanssen, zo direct als wij thuis. Wellicht dat het daarom gelijk klikte tussen ons. Wij vonden hem zeer innemend.

Met zijn grote  schaakhart won hij de vriendschap van vele schakers, waaronder een 18-jarige Rus die in 1955 junior wereldkampioen schaken werd in Antwerpen, vlak daarna grootmeester werd en in 1969 senior wereldkampioen werd  in Moscow. Weliswaar moest Boris Spassky in Reykjavik in 1972 de titel overdragen aan Bobby Fischer (op het moment dat ik dit schrijf is het precies 50 jaar geleden dat de beslissende partij zou beginnen), maar hij is een legende geworden, omdat deze vanwege de Koude Oorlog extra spannende confrontatie de erenaam heeft gekregen van Match of the Century (waar vele boeken en zelfs  een film aan gewijd zijn). Wat een geweldige compensatie voor de coach van het Belgische jeugdteam. Het was uiteindelijk een Rus die de ultieme droom van de Belg Hendrik Baelen deed uitkomen.

Vanwege de huidige barre strijd tussen Rusland en Oekraïne zijn de banden tussen Rusland en het Westen verbroken, ook op het kunstzinnige, culturele en sportieve vlak. Ik hoop dat de kleine schaakclub uit België die op vriendschappelijke gronden de naam kreeg van een groot Russisch schaker, deze naam met ere kan blijven dragen

Noordwijk, 31 augustus 2022

(Inzetfoto’s: Hendrik Baelen in 1963 door Loes Mooijman, de jonge Boris Spassky van Startpage Afbeeldingen. Schaakstukken: idem)

***

Deze column draag ik op aan Arlette, Rita en Luc Jacobs ter herinnering aan hun bompa.

Tevens is dit een hommage aan mijn broer Theo voor 20 jaar schaakcolumns. In ‘Schaakpleegvader’ (2-11-2019) geeft ook hij een grappig citaat van onze Belgische logé (www.svpromotie.nl of  www.schaaksite.nl).

Een andere manier om uw vaardigheden verder aan te scherpen is via een DVD. Chessbase is uitgever van een groot aantal DVD’s. Die DVD’s hebben in de loop der tijd een flinke ontwikkeling doorgemaakt. Ik herinner me nog de eerste exemplaren die ik heb gekocht. Het was vaak langdurig luisteren en kijken naar wat men presenteerde. Het is een tikkeltje passief. Men kan zich daarbij afvragen of het wel zo leerzaam is.

Tegenwoordig zijn de DVD’s interactief. Met andere woorden: de auteur zet u aan het werk. Dat is uiteraard een hele verbetering. Door actief na te denken over stellingen gaat de zaak leven. De leereffecten zijn daardoor een stuk groter. Verder lezen…

De boekenmarkt aanstaande zaterdag gaat door.

U bent van 11.00-14.00 uur welkom in het Max Euwe Centrum.

Bezoekers moeten wel een CTB tonen en anderhalve meter afstand houden.

Een YouTube-kanaal is natuurlijk nogal anders dan een dvd of boek, YouTube is immers gratis. De eigenaar van het YouTube-kanaal maakt de video’s in de hoop dat zoveel mogelijk mensen het filmpje zien. De kijkers kijken gratis, dat maakt het natuurlijk erg prettig voor de kijker. Alles is gegeven en “een gegeven YouTube-filmpje mag je niet in de bek kijken”. Nu word dit natuurlijk wel gedaan, als er iets niet goed is klikt men weg en kijkt een ander filmpje. Zo werkt YouTube, pijnlijk voor de makers, prettig voor de kijkers.

Het YouTube-kanaal waar ik het over wil hebben is ChessDojo. Het is een YouTube-kanaal gericht op verbetering en plezier in het schaken. Het kanaal wordt gerund door drie coaches: GM Jesse Kraai, IM Kostya Kavustiky en IM David Pruess. De rollen zijn als volgt verdeeld: GM Kraai doet alle diepe partijanalyses, Kostya doet van alles, hij is de oprichter van het kanaal en is dominant; David doet allerlei trainingen.

Voordat ik het over de filmpjes ga hebben, wil ik eerst even bij stilstaan dat ze een hele eigen gemeenschap hebben opgebouwd. In die gemeenschap organiseren ze schaaktoernooien, thematoernooien en privétrainingen. Zelf heb ik ook een paar keer aan deze toernooien meegedaan. Het zit vol met hele getalenteerde spelers die heel veel op Chessable zitten, wat er vaak in resulteerde dat ik er in de opening al snel aflag. In deze toernooien speelt iedereen erg serieus en er wordt (zover dat te controleren valt) niet vals gespeeld. Ook kun je trainingspartijen aanvragen mocht je daar behoefte aan hebben.

De meeste video’s verschijnen in series, de coaches hebben allemaal een of twee series waar ze dan wekelijks of maandelijks een videootje aan toevoegen. Populaire series zijn: Dojotalks (een talkshow waar de laatste nieuwtjes in de schaakwereld worden besproken), Ultimate Sensei (een paar clubschakers worden getraind door de coaches en dan zien wie het meest er aan heeft gehad, zelfde idee als de Voice of Holland). Daarnaast is er een boekenclub waarin boeken van hoofdstuk tot hoofdstuk besproken worden. Het laatste boek was Technical Decision Making in Chess van Boris Gelfand, een erg moeilijk boek. Leuk om te zien dat ook IM’s en GM’s er veel moeite mee hebben.

Er zijn ook boekrecensies, er is een openingslab (Kostya beantwoordt vragen over openingen) en er is Game Review, een serie waarin GM Jesse Kraai ingestuurde partijen analyseert. Jesse kan erg fijn analyseren, heeft een rustige stem en is erg positief. De partijen die geanalyseerd worden zijn van kijkers en studenten van Kraai. Ook onze partijen wil hij analyseren, dit wel tegen een kleine vergoeding anders blijft hij bezig natuurlijk, ook moet je je eigen notities meesturen.

Ze hebben ook videootjes die los staan van een serie. De onderwerpen verschillen van interessante openingen tot een eindspel test of de beste app om problemen op te lossen.

Er is ook een samenwerking met de US Chess School. Door de coronapandemie krijgen deze Amerikaanse talenten niet meer klassikaal les maar gaat alles online. Nu heeft de school gevraagd of ChessDojo dit wil organiseren en dat doen ze met verve. Al deze trainingen worden ook op het YouTube-kanaal gezet en zijn deze reuze interessante webinars voor iedereen beschikbaar.

Bij deze trainingen is er elke les een andere instructeur, populaire trainers komen vaker terug. Ze zijn nu bezig met een serie over de grote schakers van het verleden. Hiervoor was er een serie over het leren van verliespartijen.

Conclusie

Het is een erg fijn YouTube-kanaal, sommige videootjes zijn beter dan andere, maar over het algemeen ligt het niveau erg hoog. Er is materiaal voor alle schakers. Zelf kun je ook mee schaken wat erg leuk is. Ik zou zeggen: ga er voor zitten, neem de tijd, en is dit videootje niet naar je smaak, klik dan lekker een ander aan.

Hieronder volgen drie ChessDojo-video’s die ik erg goed vond. Deze video’s zijn aan te raden, erg leuk allemaal.

• Easy system against the French. Hierin word er een systeem uitgelegd tegen het Frans. Dit filmpje werd uitgebracht nadat theoreticus en landgenoot Anish Giri zijn chessable-cursus over het Frans had uitgebracht. Na het filmpje is de cursus gewijzigd. Ook Carlsen heeft dit systeem gespeeld.
  ➟ https://www.youtube.com/watch?v=X1xu3ft3v_4
  
  
• Super GM Teaches an IM, de titel zegt het al: IM David Pruess krijgt les van super GM Sam Shankland, erg leuk om te zien. Je ziet het niveauverschil, maar je ziet ook het kwartje vallen bij David. De training zelf is ook waanzinnig.
  ➟ https://www.youtube.com/watch?v=Yn7ZaQg4Uf4
  
  
• Magnus Carlsen: World Champion Defence – US Chess School w/ Sam Shankland
  Dit filmpje is Shankland in topvorm! Hij is met z’n verkeerde been uit bed gestapt en komt er nog net op tijd achter dat hij een training moet geven, aan tieners en die zitten te klieren. Dus wat doe je dan? Juist, je geeft ze hele moeilijke opgaven en wordt boos als ze het niet begrijpen. De uitleg doe je heel snel zodat niemand het snapt, daarna stel je een nog moeilijkere vraag, waarna je boos wordt als niemand het snapt; je had het immers uitgelegd. Erg grappig om te zien. De partij is ook schitterend en laat echt zien waarom Magnus zo goed is.
  ➟ https://www.youtube.com/watch?v=w1aecQrEqEE

Harold van der Heijden (foto privé-collectie)

De grote man is Harold van der Heijden die vele jaren geleden begonnen is met het invoeren van eindspelstudies die hij tegenkwam in boeken. Hij bedacht ook een code waarmee studies binnen een database makkelijker gevonden zouden kunnen worden. Toen zijn database begon te groeien, werd die steeds interessanter en daarom creëerde hij een website waar de nodige informatie gevonden kan worden over dit enorme project.

Daarnaast is hij hoofdredacteur van het beroemde internationale tijdschrift EG. Daarover kan informatie ingewonnen op de Nederlandse site voor eindspelstudiecomponisten, ARVES.

Van der Heijden is zelf ook FIDE-meester in de schaakcompositie (eindspelstudies), FIDE-rechter voor eindspelstudies, hij was woordvoerder van de subcommissie ‘eindspelstudie van de WFCC’, auteur van twee boeken over eindspelstudies en verzamelaar van boeken met eindspelstudies.

De nieuwe database, getiteld HHdbVI, die hij net heeft uitgebracht, bevat maar liefst 93.839 studies een astronomisch aantal. Het moet een ongelooflijk monnikenwerk geweest zijn en het is niet na te gaan hoeveel tijd het heeft gekost om deze allemaal in te brengen in een computerbestand. Harold kan niet nalaten om op te merken dat als iemand zich geroepen voelt om al deze studies na te gaan spelen en hij zich daarbij committeert om elke dag drie uur lang studies na te spelen in een tempo van 3 minuten per studie, dan zou het deze persoon vier jaar en vier maanden kosten om deze taak te volbrengen. ‘Vermoedelijk is hij dan net op tijd voor de volgende update!’

Laten we inhoudelijk eens kijken wat deze database voor de liefhebber en de clubschaker te bieden heeft. Daartoe moeten we even definiëren wat precies onder een eindspelstudie verstaan wordt. Een eindspelstudie is een compositie die wordt gepresenteerd als een opgave waarin altijd de stelregels zijn: wit speelt en wint of wit speelt en maakt remise. Een studie bevat een unieke oplossing, ofwel er is in principe maar één manier die leidt tot de winst of tot de remise. Hoewel een studie kan lijken op een actuele partij, wordt een eindspelstudie samengesteld door een componist. Een goede eindspelstudie moet een vermakelijke oplossing hebben met verrassende zetten, verborgen verdedigingen en liefst geniale tactische wendingen die schakers verbijsteren. Voor zowel beginners als grootmeesters van wereldklasse is het ook erg leuk om eindspelstudies te proberen en op te lossen, aangezien de moeilijkheidsgraad varieert van eenvoudig tot zeer moeilijk. Meer info op de Wikipedia-pagina.

Op zijn website trof ik een ‘leaflet-pdf’ aan waarin Van der Heijden uitgebreid ingaat op diverse technische details. Hij gaat daarbij in op de nieuwe Netflix-serie (The Queen’s Gambit) waarin hij eraan refereert dat partijschakers kunnen profiteren van eindspelstudies door ze op te lossen. Dat traint zowel de rekenvaardigheid als tactische slagvaardigheid die een speler nodig heeft tijdens een partij. Van der Heijden: ‘Beth Harmon in de geweldige Netflix-serie The Queen’s Gambit toonde ook haar talent door snel een schaakpuzzel op te lossen – helaas “slechts” een probleem en geen eindspelstudie’.

Dit fragment stamt uit de Netflix-serie The Queen’s Gambit (aflevering II, 21:05)

1. Txh6? Kg7!
Dominantie!
2. Th5
2. Th4 Pf3+
2…Kg6
en de witte toren heeft geen veilige velden.
Townes: ‘You are humiliating my rook.’
Harmon: ‘He won’t have to suffer much longer.’
3. Th4
3. Te5 Pf3+; 3. Tc5 Pb3+ ; 3. Ta5 Pb3+
3…Pf3+ 0-1

Als schaaktrainer kan ik beamen dat eindspelstudie (en zelfs het probleemschaak) spelers kan helpen hun vaardigheidsniveau drastisch te verbeteren. Daarbij ga ik er wel van uit dat de studie zoveel mogelijk moet lijken op een praktische partijstelling. Studies met ‘gekunstelde stellingen’ gebruik ik liever niet, tenzij het een komisch element bevat waarmee je de lachers op je hand kunt krijgen. Ik denk dat als een speler thuis aan de gang gaat met een eindspelstudie en hij zet die op een bord voor zich (om de natuurlijke partijsituatie na te bootsen), dat hij hier veel van kan leren. Liefst ook een klok ernaast waarbij hij zich bijvoorbeeld 20-30 minuten geeft om de volledige oplossing te vinden. Door alles op te schrijven brengt hij een belangrijk educatief element in omdat hij zo zijn oplossing kan controleren met de beoogde spelvoering. Wanneer hij dan – uit het hoofd – de studie probeert op te lossen, traint hij in mijn ogen meerdere aspecten die te maken hebben met verbeteren van de rekenkracht:

• Je traint het tactisch vernuft, omdat je diverse tactische motieven oefent;
• Je traint de systematiek omdat je een analyseboom moet maken waarin je de verschillende varianten systematisch op een rijtje zet;
• Je traint het profylactisch denken omdat je ook de (soms heel verborgen) defensieve ideeën van de tegenstander in ogenschouw moet nemen;
• Je traint het visueel vermogen omdat je uit het hoofd de verschillende varianten probeert te berekenen;
• Je traint je fantasie omdat je soms dreigt vast te lopen en je dan soms op zoek moet naar een onwaarschijnlijk nieuw idee.

Zelf heb ik als schaaktrainer veel profijt van deze database met studies en ik kan zeggen dat ik hem bijna wekelijks gebruik. Hij bevat trainingsmateriaal dat van onschatbare waarde is. De kunst voor een trainer is om studies te selecteren rondom thema’s die voor de praktische schaker van nut zijn. Het is daarbij ook een must om studies te zoeken die aansluiten bij het niveau van degene die je traint. Zo heb ik ooit een les uitgewerkt om de “samenwerking tussen de loper en het paard” te tonen. De twee lichte stukken winnen het soms van een vijandelijke dame en daar zijn veel prachtige studies mee gemaakt. De volgende twee studies heb ik mijn pupillen ooit in een instructie voorgeschoteld, soms zelfs in de vorm van een quiz.

Eindspelstudie van Golubev

Eindspelstudie van Otten

De bezoeker van Schaaksite mag zichzelf even testen met het volgende oefenblad (zie hieronder, het blad met de oplossingen staat onderaan dit artikel.) Ik denk dat de opgaven voor spelers van 1800+ zijn, maar iedereen mag het uiteraard proberen!

Oefenblad studies samenwerking L + P tegen D (A)

Terug naar de database van Harold van der Heijden. Het is inmiddels de zesde editie van zijn eindspelstudiedatabase. Deze editie met 93.839 studies bevat meer dan 8.000 aanvullende composities in vergelijking met de vorige release. Dat ziet er bijvoorbeeld zo uit:

Ook zijn de oplossingen van duizenden studies gecorrigeerd of bijgewerkt. Vooral dat laatste is met de moderne engines natuurlijk makkelijker dan vroeger. Er rust een smet op een studie als die meer oplossingen kent of als er een andere volgorde is als die naar de winst leidt (dat wordt een dual genoemd). Maar belangrijker is dat een studie correct moet zijn en dat is voor de mens soms nauwelijks te doen.

De huidige technologie helpt ons daarbij en Van der Heijden schrijft op zijn website dat enthousiastelingen hem hebben geholpen bij het opsporen van de zogenaamde ‘cooks’. Dat is een term die ik nergens anders tegenkwam binnen het schaken maar in deze eindspeldatabase des te meer. Er zijn meer typische termen die eindspelcomponisten gebruiken die voor de ‘gewone partijspeler’ ongewoon zijn. Hieronder een lijst met terminologie die gebruikt wordt in deze nieuwe database.

Het wordt tijd om een eindspelstudie van de meester zelf te geven. De volgende is wel voor de gevorderde oplosser!

Van_der_Heijden=H – 157

Conclusies

Harold van der Heijden heeft een ‘levenswerk’ afgeleverd dat zijn weerga niet kent. Niet alleen de liefhebbers van eindspelstudies maar ook clubschakers kunnen profiteren van zijn gigantische verzameling met studies die hij op een ordentelijke wijze in een database-bestand heeft opgeslagen. Voor schaaktrainers lijkt mij deze database bijna onmisbaar om schaakstudenten niet alleen beter te kunnen maken, maar ze ook de schoonheid van ons spel bij te brengen zodat de intrinsieke motivatie wordt bevorderd om (ook bij tegenslag) onze sport trouw te blijven. Met de technische informatie op de website van Harold van der Heijden kunnen trainers ook op geavanceerde wijze zoeken naar motieven en thema’s. Zeer aanbevolen!

Verdere technische informatie via deze HHdbVI-folder v1.

U heeft van mij nog het blad met oplossingen van bovenstaande studies te goed: Antwoordenblad samenwerking L+P tegen D (A)

• Product: Eindspelstudie database HHdbVI (in pgn-formaat)
• Auteur: Harold van der Heijden
• Aantal: 93.839 eindspel studies
• Editie: xii2020
• Formaat: PGN-formaat
• Prijs: € 55,-
• Informatie: Meer dan 8000 nieuwe studies en duizenden correcties in andere studies.
• Website: https://www.hhdbvi.nl/

Link naar onze recensenten.

Deze dvd gaat over een manier van spelen, niet alleen over het eindspel. Keith Arkell heeft een hele eigen manier van spelen bedacht. Hij heeft een hiërarchie van pionnen, hoe verder de pionnen van het centrum af zijn hoe minder belangrijk ze worden. Dit is algemeen bekend, een pion kan vanuit het centrum immers belangrijkere velden bestrijken dan op de flanken. Maar voor Keith is dit niet alleen een gegeven, nee, Keith past daar zijn hele spel op aan.

Keiths droompartij
Ik zal een poging doen Keiths droompartij te beschrijven. Keith speelt zwart.

Keiths favoriete opening is de Caro-Kann, om zijn d- en c-pionnen te ruilen voor wits d- en e-pionnen. Nu heeft Keith een centrumpion en wit niet. Menig schaker zou dit niet eens opmerken maar Keith droomt van zulke posities. Nu schuift hij zijn pion naar e6 om een veilige haven te hebben voor zijn koning en de halfopen e-lijn te blokkeren. Daarna moeten alleen nog de dames eraf en dan kan de pret beginnen. Na de dame-ruil krijgt Keith een remise aanbod van een bijna in slaap gedommelde witspeler maar Keith slaat af. Keith wil niet stoppen met spelen, het spel is voor hem net begonnen. Hij begint aan de aanval! Een minderheidsaanval maar toch een aanval. Als deze aanval geslaagd is, concludeert Keith dat wit een zwakte heeft. Ja, die ene pion die staat nu geïsoleerd. Nu begint het allerleukste voor Keith, het touwtrekken. Keith valt met man en macht de pion aan, wit verdedigt de pion. Daarna doet Keith nog een stuk of 30 kleine stellingverbeterende zetjes en gooit zijn koning naar voren. De tegenstander is inmiddels zo gefrustreerd dat hij met een ondoordachte zet een zwakte in zijn eigen kamp creëert. Fantastisch denkt Keith, twee zwaktes! Keith strompelt er met zijn koning direct op af. Wit moet beide zwaktes dekken maar zijn koning moet door de lijn van de toren lopen hierdoor kan hij niet beide pionnen dekken, hij laat er één gaan. Het is volbracht Keith, heeft na zo’n 6 uur spelen in 120 zetten een pion gewonnen! Keith wint de partij na nog eens 45 zetten. De witspeler stopt met schaken.

Zeg je nu: ja, zo zou ik wel willen spelen, dan is deze dvd echt iets voor jou.

Video’s
De dvd is opgedeeld in thema’s, vooral de thema’s 4 tegen 3 pionnen op de koningsvleugel en de minderheidsaanval schoten er boven uit. Er wordt één thema per video behandeld, maar er zijn ook steeds terugkerende thema’s zoals het uitbuiten van twee zwaktes en de minderheidsaanval. Deze thema’s worden erg goed uitgelegd en vooral de terugkerende thema’s worden er echt ingehamerd.

Een grote kracht van deze dvd is dat het niet alleen eindspelen zijn. Elke video laat een hele partij zien, zo zie je ook hoe je in zulke eindspelen komt. Zo kom je bijvoorbeeld langs een opening genaamd The Spraggeld Egg (een variant tegen het Konings-Indisch). Keith geeft meerdere methodes om het spel in rustiger vaarwater te leiden en een stelling te krijgen die Keith en hopelijk jij dus ook prettig vindt om te spelen.

Na het bekijken van de dvd heb je echt een goed idee hoe Keith denkt en heb je een goed begrip van zijn methodes.

Presentatie
De presentatie wordt gedaan door Simon Williams en Blair Connel. Deze twee heren buigen zich samen met Keith over zijn partijen en proberen de ideeën zo duidelijk mogelijk uit te leggen. Simon is hier erg gedreven in, hij heeft al heel wat dvd’s op de markt waarvan de meeste het aanbevelen waard zijn. Blair Connel is wat minder bekend, maar doet een aardige poging om het zo leerzaam mogelijk te maken. Keith is het onderwerp, zijn partijen, ideeën en stijl moet worden doorgrond.

Een groot nadeel aan dit trio is dat Simon duidelijk beter is dan Blair. Dit kan leiden tot irritatie. De vraag waarom ze Blair gebruiken als ze Simon hebben, kwam meerdere keren in mij op bij het bekijken van de dvd.

Keith is soms moeilijk te verstaan, ik moest het geluid heel hard zetten en dan nog had ik er soms moeite mee, ook het Engels kan soms lastig zijn. Als je moeite met Engels hebt, zou ik deze dvd niet aanraden.

Conclusie
Deze dvd is een echte aanrader. Hij is maar liefst elf uur lang(!) en zal niet alleen je eindspelen naar een hoger niveau tillen maar geeft je een hele alternatieve stijl! Voor een rustige speler is het ideaal omdat je kunt verder bouwen op je stijl. Een wat wildere speler wordt een mooi en duidelijk alternatief geboden.

De dvd kost 80 euro, dat is nogal prijzig. Ik vind het te duur en zou wachten op een aanbieding. Geld is het enige bezwaar, de dvd is top!

Hier een inleiding van Simon zelf: https://www.youtube.com/watch?v=ADHN_20PAIg&t=1057s

Keith in een video met Blair, het thema van de video laat zich raden.

Voor de gewone clubschaker

De DVD (The Queen’s Gambit Declined, ChessBase 2012) is gericht op spelers onder 2200, in het bijzonder op spelers tussen de 1400 en de 1800. Hij beslaat grofweg drie delen. Het eerste deel is de Cambridge Springs-variant, het tweede bevat Martins ontzenuwing van 5. Lf4 en het derde gaat over de ruilvariant van het Geweigerd Damegambiet. De zetvolgorde die hij bepleit. is 1. d4 d5 2. c4 e6 3. Pc3 Pf6, gevolgd door 4… Pbd7. Dit dient om deel 1 en 2 goed op elkaar aan te laten sluiten. Elke belangrijke variant staat netjes in een apart filmpje.

Toch is de indeling van de DVD niet altijd even logisch. Hoewel de indelingen van de Cambridge Springs (zeven partijen) en de ruilvariant (twaalf partijen, erg veel!) niets te wensen overlaten, is het gedeelte over Lf4 (drie partijen) een vreemd aandoend aanhangsel. 

Martin beveelt hier 5…dxc4! aan. Zijn motivatie voor dit opgeven van het centrum is dat zwart van het veld d5 gebruik kan maken om de witte loper aan te vallen en te ruilen (6. e4 wordt beantwoord met 6…Lb4 en pion e4 staat ongedekt). Het blijkt dus dat Lf4 bij deze zettenvolgorde van zwart een forse onnauwkeurigheid is. Het bespreken van bovenstaande stelling is zeker nuttig, maar gewoon een losse partij was daarvoor beter geweest. In de tweede partij van dit deel komt de zet Lf4 namelijk in het geheel niet voor! Dat is toch wel een zeldzame slordigheid van een gerenommeerde DVD-producent als ChessBase. De derde partij gaat over Lf4 in de ruilvariant, maar dat systeem is zo anders dan de stelling hierboven dat het logischer was geweest om deze partij bij de ruilvariant-partijen te voegen.

Een andere opvallende constatering is dat er aan zijvarianten van het Damegambiet in het geheel geen aandacht wordt besteed. Ik heb de varianten die worden besproken natuurlijk even getest tijdens het snelschaken op chess.com, maar in de praktijk sluiten veel witspelers hun loper op c1 in door te vroeg e3 te spelen. Weliswaar zou je van tegenstand met een rating tussen de 1850 en de 2050 wel een iets beter openingsbegrip verwachten, maar toch was het misschien handig geweest om dit soort varianten in elk geval even te noemen. Een korte variant om te laten zien hoe je zou kunnen profiteren, volstaat daarbij wel.

Bananenschillen

Het eerste wat mij opviel, was dat er heel weinig ‘bananenschillen’ van zwart worden besproken. Dit bleef ik toch wel als een gemis ervaren: juist voor de praktijk van de amateur is het handig om te zien wat er mis kan gaan in de opening. Aangezien de bespreking van de opening op basis van partijen verloopt, was een verliespartij van zwart af en toe toch wel leerzaam geweest. Het ergste wat zwart op deze DVD overkomt, is dat hij een remise af moet staan.

Martins bespreking van de varianten is wel vrij overtuigend. Hij gaat verder dan de bekende, “goedkope” valkuilen, en laat zien dat de opening ook tegen een goed spelende witspeler gewoon goed werkt. De analyses zijn sterk en goed te volgen, omdat Martin ook de wat makkelijkere tactische grappen daadwerkelijk even op het bord brengt. Zie bijvoorbeeld deze stelling:

De analyses vermijden lange variantenbomen. Dit heeft als voordeel dat de gehele doelgroep mee kan komen, maar als nadeel dat de diepgang  van de analyse soms wat oppervlakkig blijft. Daarvoor geldt wel: is er in de opening iets onduidelijk of is een zet die u in gedachten had, niet besproken, pak dan gerust de engine er even bij. Martin heeft zo ongeveer altijd namelijk wel gelijk. De enige uitzondering is een partij van Karpov waarin ik na afloop nog steeds dacht dat Martin de ene dode remisestelling waarin niets meer te spelen viel, boven de andere prefereerde, alleen omdat de tegenstander geen tegenspel had. Aangezien het hier om een eindspelstelling gaat, vind ik dit geen groot probleem, al is het wel een beetje slordig.

De behandeling van de varianten is zoals vermeld ook in de rest van de DVD gebaseerd op partijbesprekingen. Het grote voordeel hiervan is dat kijkers kunnen zien hoe de door Martin voorgestelde plannen het er in de praktijk vanaf brengen. Ook komen de relevante eindspelstructuren zo heel mooi in de DVD uit. Martin schat de bespreking van de plannen achter de opening duidelijk veel hoger in dan theoriekennis. Bij de meeste varianten kan de koper volstaan met het leren van acht zetjes theorie; slechts bij sommige partijen in de ruilvariant is het aan te bevelen om 12 zetten te memoriseren. Uiteraard duurt de bespreking van de gehele partij en de relevante openingspartijen niet al te lang, geen ervan duurt langer dan een kwartier. Hierdoor verslapt de aandacht geen moment.

Sterke presentatie

Dat de kijker niet zo snel afgeleid raakt, heeft ook met andere persoonlijke kwaliteiten van Martin te maken; hij is zeer goed verstaanbaar (de Britsheid spat ervan af), heeft bij de opnames een nette achtergrond die geen aandacht opeist en heeft een boeiende verteltrant. Wel geeft hij door de iets té perfecte woordkeus de indruk dat hij opleest van een scherm dat zich achter de camera bevindt. Het zou natuurlijk ook kunnen dat hij de tekst heeft ingestudeerd, maar de spontaniteit heeft hier wel iets onder te lijden.

Martin is daarnaast een prima didacticus. Hij geeft gemakkelijk te onthouden regeltjes als ‘solidity first, action later’, op dezelfde wijze als Tarrasch ooit zulke regeltjes gaf. 

Het zo lang uitstellen van c5 of e5 heeft zo zijn goede gronden, en dat mag natuurlijk ook wel als Portisch achter de zwarte stukken zit. Het winstplan van zwart luidt als volgt: bij wits pogingen tot het kraken van deze vesting verzwakt wit onherroepelijk zijn stelling, waarna zwart in de gaten springt en op zijn sloffen wint. De stelling van Portisch is natuurlijk niet slecht, maar passief is zij dus zeer zeker wel. Dat is namelijk catenaccioschaak, en dat werpt toch wel een schaduw over de claim van Martin dat de Cambridge Springs niet tot passieve stellingen hoeft te leiden. De verschillende partijen zijn namelijk geselecteerd op telkens een ander plan van de witspelers, wat betekent dat men zich in de praktijk aan hun keuze moet overleveren.

Een andere mindere kant aan de didactiek van Martin is dat hij niet bij alle varianten duidelijk aangeeft wat de koper van deze DVD echt moet weten. Hij doet dat bij een aantal varianten wel, maar bij sommige ook weer niet. Dit zijn echter slechts kleine smetjes op een uitstekende uitleg.

ChessBase

De DVD’s van ChessBase kunnen het best gebruikt worden op de speciaal hiervoor ontwikkelde ChessBase Reader. Deze is vrij te downloaden op de website. De reader zorgt ervoor dat de pijlen die Martin trekt, ook op uw scherm zichtbaar zijn. Ook kan men in deze reader de aantekeningen bij de partijen inzien. De reader is qua uiterlijk wat druk (veel verschillende kleuren), maar het gebruikersgemak is meer dan prima.

De handigste eigenschap van deze reader is de mogelijkheid om tijdens het afspelen van de analyses op de zetten die worden besproken te klikken. Klikt u bijvoorbeeld op zet 10 van wit  terwijl Martin bezig is met een opmerking bij zet 20, dan spoelt de video automatisch terug naar het moment dat de bespreking van zet 10 begint. Dit is met name interessant als u de DVD ook als openingslexicon wilt gebruiken. Weet men het even niet meer, dan klikt men de zet aan waar het misging, en Martin legt haarfijn uit hoe het wel moet. Bij ChessBase heeft u dus geen gehannes met (terug)spoelen.

Een openingsdvd?

Wat is de waarde van The Queen’s Gambit Declined? Duidelijk is in elk geval dat deze DVD meer is dan de bespreking van een opening alleen. Martin leidt u immers niet alleen door de relevante openingsvarianten, maar ook door de plannen in middenspel en eindspel. En passant krijgt men dus ook andere schaakkennis mee, terwijl het begrip dat de koper van de opening heeft, ook nog eens reusachtig is toegenomen.

Bij de indeling van de DVD zijn er wat foutjes ingeslopen en niet alle kanten van de stof worden behandeld, maar doet niet al te veel af van de waarde van deze DVD; Martins kwaliteiten als presentator en analyticus doen het begrip van deze opening enorm toenemen. De ChessBase Reader maakt de DVD bovendien gemakkelijk in het gebruik.

Doet Martin wat hij belooft? In elk geval grotendeels wel, want hij voorziet de koper van een goed te leren en toepasbaar repertoire, al moet de kijker soms zelf even uitzoeken wat hij moet weten. Als de stof van de DVD is doorgenomen, heeft de koper daar beslist baat bij gehad. Wel levert het Geweigerd Damegambiet soms een passieve stelling op, en de lezer moet dus een beetje van catenaccio houden. Naar mijn mening mag dat de pret niet drukken.

Cijfer: 7,9

*Compleetheid: onder compleetheid wordt verstaan dat alle onderdelen van het onderwerp zijn besproken. Als ik een dvd over koningsaanvallen maak, mag bijvoorbeeld het loperoffer op h7 niet ontbreken.
** Veelzijdigheid: hieronder wordt verstaan dat de auteur zich niet blind staart op zijn eigen perspectief. Dit is bijvoorbeeld zo in een dvd waarin een opening voor zwart wordt besproken, ook een winstpartij van wit bevat.
***Dit gaat zowel over de indeling van de stof als over de structuur van de uitleg.