Tom Smit heeft al enkele boekjes geschreven over 100 openingsfouten en 100 bekende partijen uit de geschiedenis. Nu is daar een derde bij gekomen: 100 eindspelen.

Het boek is bedoeld voor de jeugd en de clubspeler tot een niveau van 1600 elo. Naar mijn smaak is die 1600 wat laag gesteld. Wie daar nog 100 tot 300 punten boven zit en nooit erg veel eindspelen heeft bestudeerd kan hier nog veel uit leren. Met eindspelkennis kunt u nog heel wat punten uit de stelling persen. Dit levert op termijn meer op dat het uit het hoofd leren van modieuze openings­varianten. De schrijver geeft ook tips naar boeken voor verdere studie.

Het boek begint met twee elementaire matvoeringen: die van de Koning en één Toren of twee Lopers tegen Koning alleen. Dit is lichte kost vergeleken met de rest van het boek. Hoofdstuk 3 is al een heldere uiteenzetting in van Koning + Loper + Paard tegen Koning alleen, een eindspel dat soms nog door grootmeesters wordt verprutst.

Ziet u het patroon? Loper en Paard zorgen dat de zwarte Koning niet over de vierde rij komt, de witte Koning blokkeert de e-lijn. Kf5-f6 is voldoende om van f8 een doodlopende steeg te maken. Wie de hele methode tot het eind wil volgen raadplege: dit filmpje (Engels). Maar Tom is vollediger en geeft meerdere voorbeelden en technieken.

Het niveau gaat snel omhoog. In de voorbeelden 4 tot 85 worden vooral de pionnen­eindspelen en de toren­eindspelen en de typische wendingen daarin goed behandeld. Maar ook de andere eindspelen komen aan bod. In de meeste stellingen staan er minder dan 10 stukken op het bord. Wie van de 1600+ spelers kent alle finesses van oppositie, sleutelvelden, corresponderende velden en de verschillende strijdmiddelen van Toren plus pion tegen Toren? Wie kent de regels van Bird, van Steinitz? Wie kan Toren tegen Loper, zonder verdere stukken op het bord feilloos spelen? Ook degene die al wat bedrevener is kan testen of hij/zij de technieken nog onder de knie heeft. Net als een musicus zijn toonladders oefent zou een schaker toch periodiek zijn eindspel­technieken moeten oefenen.

De laatste 15 voorbeelden zijn gewijd aan de overgangen naar het eindspel vanuit stellingen met meer stukken, met partij­fragmenten van Lasker, Rubinstein, Capablanca, Euwe, Botwinnik, Smyslov, Fischer, Karpov, Kasparov, Anand en Carlsen en Gukesh. Als nummer 100 het eindspel dat Gukesh met een ‘daverende’ klap van Carlsen wint.

https://youtu.be/7BAr-zYSTnQ?t=803 spectaculair, maar volgt u dit met de uitleg van Tom.

Het boek is al met al een goed leesbare en in luchtige stijl geschreven voorbereiding op boeken als “100 Endgames you must know”, in onze eigen taal, in korte en ook zonder bord goed begrijpelijke voorbeelden en opgaven. Tegen een lage prijs, het boek kost u slechts 14,95 euro. Te bestellen bij de bekende schaakboek­verzendhuizen.

Eerdere boeken van Tom Smit:

• 100 partijen uit de schaakgeschiedenis
• 100 openingsfouten 1
• 100 openingsfouten 2

Het fascinerende gevecht tussen Abdusattorov (rechts) en Giri (Foto Lennart Ootes)

Vanuit de opening had hij met vlijmscherp spel de witspeler al in een hopeloze situatie gemanoeuvreerd en was het slechts een kwestie van tijd voordat hij de vis op het droge kon trekken. Maar helaas kwam er wat zand in de wielen en ineens was Giri een groot deel van zijn voordeel kwijt. Gelukkig ging de Oezbeek in dit razend moeilijke eindspel ook in de fout, waardoor zwart een tweede kans kreeg om alsnog een vol punt te scoren. Maar het was een zeer ingewikkeld geheel en het Britse duo, IM Jovanka Houska & GM Simon Williams, die in café De Zon (vlak naast sporthal De Moriaan, waar het toernooi gespeeld wordt) live commentaar geven bij de partijen, slaagden erin om de spanning in deze partij flink op te voeren.

Screenshot van de livestream met het commentaar van GM Williams & IM Houska

De commentatoren zitten samen op een podium waar hun live commentaar via camera’s het internet op geslingerd wordt, maar ook mag een grote menigte in de zaal hen op een groot scherm volgen. En juist die interactie met het publiek maakt het dat schaken volgens mij nu ook als een soort volksvermaak kan worden gezien. De partij naderde zijn hoogtepunt bij deze stelling.

Abdusattorov-Giri

Na een aantal keer wat mogelijkheden aftasten, kwamen Williams en Houska er achter dat er slechts één manier was om de winst af te dwingen. En dat gegeven buitte Williams goed uit, want door te zeggen dat Giri een paar keer “the only move” moest vinden, wist hij het publiek op te dwepen. En elke keer als Giri weer een “only move” (die zij al voorspeld hadden) op het bord bracht, ging er een groot gejuich op dat ook door de regisseur schitterend in beeld werd gebracht.

Screenshot van de zaal met toeschouwers (‘Amazing audience’ – Williams) tijdens het commentaar van GM Williams & IM Houska

De Britten hebben (voor zover ik weet) geen engine tot hun beschikking, maar wel de “engine-balk” links naast het analysebord die aangeeft wie er beter staat. Die hebben de spelers natuurlijk niet en als je op basis van de balk kunt ontdekken welke de goede zetten zijn, ben je natuurlijk flink in het voordeel. Williams, de entertainer, die zelfs van een denksport een geweldig spektakel wist te maken, zorgde voor een onvergetelijke middag waarin ‘Neerlands hoop in bange dagen’ (want zo mogen we Giri wel noemen nu hij binnenkort in het Kandidatentoernooi gaat proberen om de uitdager van de wereldkampioen te worden) tot de status van een sportster werd verheven. ‘What an amazing audience’, riep Williams in zijn enthousiasme toen Giri’s zetten elke keer met groot gejoel en applaus werden ontvangen. Het was geweldig om te zien hoe iedereen meeleeft met de nummer één van ons land! En inderdaad: onze landgenoot slaagde erin de partij naar zich toe te trekken, waardoor Nodirbek ineens zijn hand uitstak ten teken dat hij het opgaf.

Screenshot van de livestream in de speelzaal op het moment dat Nodirbek een hand uitsteekt ten teken dat hij zich gewonnen geeft. Ook hier klonk applaus!

Als u in de livestream van deze ronde doorspoelt naar 5:08 kunt u meegenieten van het gejoel uit de zaal. En bij ongeveer 5:13 komt het gejuich tot een hoogtepunt!

In bovengenoemd diagram gaat het erom dat zwart op de juiste manier met een pionnen­doorbraak weet te komen. Maar het luistert erg nauw omdat het witte paard in sommige varianten de zwarte pionnen kan afstoppen. Dat deed mij denken aan de volgende stelling, gespeeld op mijn toenmalige vereniging. In een externe wedstrijd waarin degradatie op het spel stond, was het de teamleider van het team zelf die – terwijl hij genoeg aan remise had – er nog in slaagde om een paardeindspel met twee pionnen meer nog te verliezen. Dat de wonderlijke paardsprongen van het vijandelijke paard hem aan het duizelen hadden gebracht, werd duidelijk toen hij in de volgende diagramstelling een keuze moest maken uit vijf verschillende koningszetten.

Met zijn laatste zet 1…f5-f4+ begint zwart aan een wanhoopsdaad, gezien het feit dat de twee verbonden vrijpionnen van wit niet meer tegen te houden zijn. Tenminste… Is er nog een kans op redding voor zwart? Eigenlijk is de vraag: naar welk veld moet de witte koning?
Kies uit A) 2. Kf2 B) 2. Kg2 C) 2. Kh2 D) 2. Kh3 E) 2. Kh4

De hele anekdote (én alle bijbehorende varianten) kunt u terugvinden in mijn artikel Teamleider wordt Teamlijder… (met als toegift alvast de viewer van dit eindspel)

Ook in de partij Abdusattorov-Giri moest onze landgenoot proberen een zwarte vrijpion aan de overkant te krijgen. En ook hier kon het witte paard roet in het eten gooien…
Ik heb dit hele eindspel nog eens uitgebreid onder het analysemes gelegd.

Giri “eet de kraag van zijn blouse op” bij dit spannende eindspel (Foto Lennart Ootes)

Abdusattorov, Nodirbek – Giri, Anish

Na een razend moeilijk middenspel, waarin Giri groot tot beslissend voordeel in handen kreeg, zijn de dames van het bord en dient nu te bepaald worden hoe het resterende eindspel behandeld moet worden. Laten we eens inventariseren wat we hier zien:

• Wit staat twee pionnen achter.
• Zwart heeft een zeer sterke pion op f3, die (in geval van …e4-e3 mogelijk ook naar de overkant geloodst kan worden.
• Het paard op h4 kan voorlopig niet in het spel betrokken worden. Een thema dat ook tijdens het middenspel belangrijk was.

Wits laatste zet was c3-c4 om druk te zetten op zwarts pionnen­structuur. Giri komt met de beste zet op de proppen.
35…Pb6! 36. cxb5 Pa4!

• Livestream: https://tatasteelchess.com/en/video/round-8-live-tata-steel-chess-tournament-2026
• Toernooisite: https://tatasteelchess.com/en

Open groep

Ronde 1

René Duchene (2055) speelde, als zeventiger (ik ken hem nog uit jeugdtoernooien), een uitstekende partij tegen IM Migchiel de Jong (2258). In de volgende stelling speelde hij 30.a6. Kan dat wel?

Ronde 2

Bram ten Dam (2185) was langzaam weggespeeld door de Indiase IM A Harikrishna (2534) en kreeg een mooie begrafenis. Stelling na 26… Ph7. Hoe wint wit?

Je houdt het 59 zetten vol tegen een grootmeester en dan doe je het toch nog fout. Dat ondervond WFM Sofiia Moskalets (2176) uit Oekraine tegen de Oezbeekse GM Abdimalik Abdisalimov (2501), toen zij in onderstaande stelling 60… Pf5 speelde. Waarom was dit fout?

Ronde 4

Nogmaals de tournooiwinnaar, GM Abdisalimov. De Indiase IM G B Harshavardhan miste hier zijn laatste kans met 32.Tc1 Dxc1+ 33.Txc1 Txc1+ 34.Db1 Txb1+ 35.Kxb1 Lxg5 36.Td5 Pf6 37.Txe5 en zwart zal wel winnen, maar moet er nog voor werken. Dat was niet nodig na 32.Td5, waarom niet?.

Ronde 5

Sander Westerlaan (2034) stond met wit vlak na de opening al gewonnen en heeft een paar zetten eerder een laatste mogelijkheid op winnend voordeel laten liggen. Dat kun je ook tegen een wat oudere grootmeester als Normunds Miezis (2374) beter niet doen, want grootmeesters geven zelden een tweede kans. De sloopkogel erin!

Ronde 7

Voor wie hem nog niet gezien heeft: IM Manuel Bosboom (2355) maakt korte metten met Max Weidenhöfer (2206). Als wit in onderstaande stelling 12.e5 speelt, zou Weidenhöfer volgens de engine na 12… Pxe5 13.Pxc5 Dxc5 14.Le3 De7 15.Tad1 compensatie voor de pion hebben. Maar kom op, waarom niet gewoon nemen?

Ronde 9

Hewei Li (2022) had de kans om zijn landgenoot FM Emil Schuricht (2294) af te straffen voor diens jeugdig wangedrag in samenspraak met Mykola Korchyinskyi (zie de partij tussen die twee in de voorgaande ronde). 23… Dc7 zag er aardig uit, maar na 24.gxh5 Dg3+ 25.Lg2 Ld8 26.e4 dxe4 27.De3 Dxh4 28.Dxe4 Df2+ 29.Kh1 Lc7 30.Te2 Dg3 31.Dxe6+ Kh8 32.Dh3 stond zwart gewoon een stuk achter. Wat had Li wél moeten doen?

Kroongroep

Ronde 1

Erwin l’Ami heeft de Kroongroep overtuigend gewonnen, maar hij was in groot gevaar tegen Eline Roebers. Hij had de ergste problemen kunnen vermijden als hij in de volgende stelling de juiste zet had gevonden.

Ook met voorkennis is deze variant natuurlijk moeilijk te vinden, maar na 20. Ld4 Dd7 21.Pc3 Df5 ging hij opnieuw in de fout met 22.Tde1. Het beste was waarschijnlijk om een stuk te offeren met 22.Lxf6 Pxf6 23.Pxd5, maar wat er nu gebeurde, was erger. Wat speelde Eline hier?

Ronde 3

Nog een keertje Eline Roebers. Arkadij Naiditsch deed in de volgende stelling 24.Kd1?, een nogal onhandige zet.

Eline speelde wel het goede idee, 24… g3, maar nu kreeg Naiditsch de kans om torens te ruilen: 25.Pxe7, wat inderdaad gebeurd was na 25… Lxe7 26.Txb8 gxh2 27.Txc8 h1D+ 28.Kc2 Txc8 en wit heeft nog steeds problemen. Helaas, ze speelde 25… Kxe7 26.hxg3 fxg3 27.Lxg3 Tb6 , maar nu is Ta6 vanwege het schaakje op b7 geen dreiging meer. Ze stond nog een fractie beter, maar na nog enkele ongelukkige zetten verloor ze alsnog.

De complete partijen

Dat het eindspel zo moeilijk is, blijkt ook uit de vele voorbeelden uit de (groot)meesterpraktijk. In het NIC-blog heb ik hiervan een paar krasse staaltjes uit dit jaar gevonden, waarin sterke GM’s soms vreselijk mistasten:

• 18/4: Treacherous pawn Endgames
• 2/5: Converting to a pawn Endgame
• 16/5: All rook endings are drawn, or…??
• 30/5: The difference between theory and practice
• 13/6: Revealing mistakes by a strong grandmaster

Terug naar het kampioenschap waar de nodige eindspelen op het bord kwamen. En gelukkig mocht het publiek bij het kampioenschap meegenieten van diverse eindspelen die met verstand van zaken werden gespeeld. Maar uiteraard waren er ook een paar gevallen die voor verbetering vatbaar waren. Hiervoor geldt – zoals hierboven al gemeld – de verzachtende omstandigheid dat er twee voorkwamen tijdens de tiebreaks. Gezegd moet worden dat de verdedigers in deze potjes kranig stand wisten te houden in nog altijd lastige situaties. Maar laten we beginnen met het curieuze eindspel dat in de eerste speelronde op het bord kwam:

Eelke de Boer – Thomas Beerdsen

In het midden Eelke de Boer – Thomas Beerdsen | © Frans Peeters

Het was al raak in de tweede partij van de eerste ronde. Daarin kwam het curieuze eindspel van twee paarden tegen een pion op het bord. Met twee paarden kun je niet matzetten als de tegenstander niet meewerkt, maar o wee als de tegenstander nog een pion heeft. Die heeft voor de verdediger een negatieve waarde. We moeten terug naar de beroemde eindspelstudiecomponist Troitzky die een baanbrekend diagram heeft weten te construeren (zie diagram):

Als de pion niet verder opgerukt is dan in bovenstaand diagram (en de sterkere partij slaagt erin om een paard vóór die pion te zetten zodat die niet verder kan oprukken) kan de paardpartij de stelling tot winst brengen. Dat die winstvoering soms langer duurt dan 50 zetten is eigenlijk een trieste bijkomstigheid. De Fide heeft even in de reglementen opgenomen dat er maar liefst 75 zetten voor uitgetrokken kon worden. Die regel is inmiddels weer afgeschaft en dat lijkt me dan wel weer sneu voor de sterkere partij…

Het is ontzettend knap dat de grote man dit zo heeft weten te formuleren, na ongetwijfeld ellenlange onderzoekingen in een tijd dat er nog geen computers waren. Door de tablebases is van het diagram inmiddels bewezen dat het klopt. Hans Böhm liet me ooit zien hoe je met één paard en de koning de vijandelijke koning vrijwel geforceerd naar de rand van het bord kunt drijven. Dat is een kunststukje op zich dat laat zien hoe rijk ons koninklijke spel toch eigenlijk is. Het paard maakt een soort pirouette om de koning heen en zorgt er met wat slimme koningsmanoeuvres voor dat de vijandelijke koning steeds een rijtje (of lijntje) naar achteren moet. Ik heb dit concept ooit aan mijn partner, Petra Schuurman, laten zien en dan is het natuurlijk ongelooflijk als dat eindspel dan ook nog in een toernooipartij op het bord komt. En helemaal als er ook nog een IM-norm op het spel staat in een toernooi in Italië, nog wel tegen een Italiaanse IM die al snel het spoor bijster is. Als u wilt zien hoe die paardpirouette in zijn werk gaat, kunt u dit artikel lezen.

Hoe was het nu in de partij Beerdsen – De Boer? Daar was het zo komen te staan, nadat de witspeler zojuist met zijn laatste zet 55.Pxa6 de laatste zwarte pion van het bord heeft geslagen.

Maar als we Troitzky moeten geloven, heeft zwart nu een winststelling bereikt! Kijk even naar mijn aantekeningen in de viewer om te zien wat er gebeurde.

Liam Vrolijk – Max Warmerdam (tiebreak) 

Liam Vrolijk | © Frans Peeters

Max Warmerdam | © Frans Peeters

Het duel tussen de twee jonge GM’s was een spannende aangelegenheid die uiteindelijk in de tiebreaks beslist moest worden. In één van deze snelle potjes kwam het volgende toreneindspel op het bord:

Materieel gezien staat het gelijk, maar wit heeft een waardeloze dubbelpion en zwart een geweldige vrijpion op b3. Alleen staat de zwarte toren maximaal ongunstig vóór zijn eigen pion en de witte op b7 juist heel goed. De vraag die u mag beantwoorden is, wat slim is voor zwart:

• Verder gaan met 47… b2 ?
• Die pionzet in petto houden en met 47…Kd8 een pion offeren?

Het antwoord treft u aan in mijn analyse in de viewer.

Loek van Wely – Arthur de Winter (tiebreak)

Arthur de Winter – Loek van Wely |Frans Peeters

Weer een toreneindspel en dan zelfs eentje met maar liefst twee pionnen meer voor zwart.

Dat moet toch gewonnen zijn voor zwart? Inderdaad, dat klopt. Maar met erg weinig tijd op de klok en slechts 2 seconden increment is het uiteraard lastig om het juiste plan te vinden. Niettemin toch leerzaam om te bekijken hoe zwart het zichzelf makkelijk kan maken om de winst binnen handbereik te krijgen. In dit potje slaagde De Winter er niet in om een vol punt te scoren en werd hij alsnog uitgeschakeld.

In de viewer treft u mijn bevindingen aan van dit eindspel.

Link naar: Chess Endgames for Club Players.

Inmiddels ben ik ouder, maar is tijdig opgeven dan de wijsheid waarvoor ik (men) moet gaan? Laatst kwam ik deze partij eindstelling tegen in een verslag op chess.com:

 (Koneru, Humpy (2523) vs. Khademalsharieh, Sarasadat (2458), Monaco, 25-02-2025)

Zwart gaf op, maar juist de vorige zet van wit was een blunder die deze eindstelling remise maakt! Na bijvoorbeeld 74…Kd5! 75.Kf4 Pe6+ heeft wit geen manier voortgang te maken.

Een paar observaties:

• De toren is de verdediger van de pion en mag dus niet weg
• De zwarte koning domineert de witte koning
• De e5-pion staat vast

Nu had ik vanavond een momentje om te puzzelen in Jan Timman’s boek “100 endgame studies you must know“, en zowaar, het thema van bovenstaande partij kwam ongeveer op zo’n manier weer voor!

In de studie van Jean De Villeneuve Esclapon (1923), -overigens een kleine variant door Jan van Reek- beginnen we in de volgende stelling:

(voor wie eerst wil kijken of hij de opgave “wit speelt en maakt remise” kan oplossen, klik nog niet op ‘lees verder’)

Antwoord

Wit heeft niet veel meer. Maar die vrijpion biedt hoop. 1.h7 Tb8 2.Le6 wit dreigt de loper op g8 te zetten en daarmee de zwarte toren te blokkeren, dus zwart speelt 2…Th8, waarna wit 3.Kh6 speelt om de pion te dekken en om Kg7 te dreigen

Nu is het aan zwart om die pion van het bord te jassen en dan het liefst om met voldoende materiaal over te blijven om te winnen.

3…Pf6 4.Lxb3 Txh7+(4…Pxh7 5.Kg7 Tg8 6.Ld5+ en daarna wordt het paard geslagen) 5.Kg6 Een vervelende dubbele aanval, maar zwart gooit de handdoek nog niet in de ring

5…Th3 Logisch, valt die loper aan. 6.Le6 De loper denkt hetzelfde. 6…Tf3 7.Lf5! Pd5 (na andere paardzetten komt 8.Ld5 met schaak) 8.Ld5 Na wat getouwtrek lijkt zwart nu echt bedrogen uit te komen, maar nee, zwart heeft nog een manier om niet direct materiaal te verliezen!

8…Tf6+! 9.Kg5 Td6 lijkt de winst toch nog veilig te stellen, maar… 10.Kf5 Kb7 11.Ke5 Dubbele aanval 11…Kc6 12.Kd4!

En zowaar, we zitten weer in een stelling met een stuk in het centrum dat niet weg kan, een toren als verdediger die niet weg mag, en een witte koning die de zwarte koning domineert

Ik weet in ieder geval wat ik ga doen zodra ik 70 ben en er een jonge jeugdspeler 6 paarden achter staat tegen een lol-hebbende volwassene. “Doorspelen!”.

• Samenstellen van een variantenboom (systematiek)
• Visualiseren van stellingen na een variant (vooruitzien)
• Ontdekken van (verborgen) tactiek
• (Verborgen) verdedigingen op het spoor komen
• Creativiteit
• Doorzettingsvermogen

Die laatste vaardigheid is meer mentaal en valt buiten de schaaktechnische aspecten, maar iedereen die wel eens naar een bord met een stelling heeft zitten staren, weet hoe lastig het kan zijn als je telkens maar weer dezelfde varianten zit te berekenen, zonder dat je een stap dichterbij de oplossing komt. Het in “cirkeltjes draaien in je denkproces” zal niet onbekend klinken en toch is het juist soms noodzakelijk om jezelf te dwingen af en toe in een totaal andere richting te moeten denken om de oplossing op het spoor te komen. Herman Grooten werd benaderd door ARVES (de vereniging van de eindspelstudie componisten om voor hun site hier eens nader op in te gaan. Hij schreef een artikel voor ARVES dat u kunt lezen onder de volgende link (het is wel in het Engels): Herman Grooten using Endgame Studies in training

Foto Frans Peeters

Harikrishna, Pentala – Praggnanandhaa R

45. Kf2! Ke5 46. Kg3!

Zwarts enige kans is nu om alsnog met de koning naar de b-pion te lopen, maar dat is ook remise. Daartoe kan hij het beste ook nog even een schaakje inlassen met 51…Le2+ [Meteen 51…Ke5 52. Kxg5 Kd4 is simpel remise na 53. Lxa6! Lxa6 54. Kg6=] 52. Kg3 Ke5 en nu moet wit nog even nauwkeurig verdedigen. Dat doet hij met 53. Kf2! Ld3 omdat zwart na 54. Kg3 nog steeds niet kan winnen. Bijvoorbeeld: 54…Kd4 55. Kg4 Kc3 56. Kxg5 Kxb4 en opnieuw is wit precies op tijd: 57. Lxa6! Lxa6 58. Kg6=

47. Le2!?
Deze inlassing blijkt het karwei te versimpelen voor wit.
Een andere mogelijkheid is nu 47. Ld1!? maar dan haalt zwart een dame met schaak, maar is het resterende eindspel nog steeds remise: 47…Kc3 48. Kg4 Kxb4 49. Kxg5 Le8 50. Lh5 Wit moet sowieso veld g6 voor zijn koning veroveren. De wedloop na loperruil eindigt in een dode remisestelling. 50…Lxh5 51. Kxh5 a5 52. Kg6 a4 53. Kxg7 a3 54. f6 a2 55. f7 a1=D+ 56. Kg8 (zie analysediagram)

Hier via de viewer:

N.B. Inmiddels is de analyse hier en daar nog wat verbeterd en zijn er nog een paar varianten ingevoegd.

In 1986 speelde het eerste team van Voorschoten tegen het eerste team van het Haarlemse VHS, in de derde klasse van de KNSB. Het was in de tijd dat partijen nog afgebroken werden. Wie aan zet was, schreef zijn te spelen zet op en stopte hem in een envelop, de ‘afgegeven zet’. Die zet was niet meer te wijzigen, maar onbekend voor de tegenstander. Vóór de hervatting kon je de stelling uitgebreid analyseren, eventueel met je teamgenoten. Computers waren nog niet echt in staat om daar een rol van betekenis in te spelen.
Dat leidde ertoe dat je, als je het kon vermijden, vlak vóór het afbreken liever geen beslissingen nam met onoverzienbare consequenties. Ook probeerde je te vermijden een gedwongen zet af te geven – dat zou het analyseren voor de tegenstander een stuk makkelijker maken.

In de genoemde wedstrijd speelden aan het laatste bord twee jeugdspelers: Marcus Driessen voor Voorschoten met wit tegen Richard Duijn [Ik werd gecorrigeerd door Marcus Driessen: Rob is de oudere broer van Richard] voor VHS. Na de 68e zet van wit stond het zo:

Stelling na de 68e zet van wit

In het vervolg betekent een uitroepteken ‘enige zet’ en een vraagteken ‘zet die het resultaat verandert’. Dat heeft in zoverre zin dat eenieder, als er wel alternatieven zijn, zelf aan de slag kan.

Zwart staat verloren. Als je het paard tegen de a-pion zou kunnen offeren, kan wit niet winnen (de loper is van de verkeerde kleur om de h-pion te kunnen laten promoveren), echter het paard kan daar niet in de buurt komen. Maar voordat je het opgeeft, kun je altijd nog een schaakje geven.

68… Pf3+

Nu is 69.Kd5! winnend. Maar de afbreektactiek komt hier om de hoek kijken (of misschien gewoon vermoeidheid): je neemt geen beslissingen die je liever na huisanalyse zou nemen. Dus snel even een ‘neutrale’ zet, voordat de zes uren voorbij zijn en je de zet moet afgeven.

69.Kc3?

Maar deze is bepaald niet neutraal; hij geeft de winst weg. 69.Kd5 Pd2 70.La2 is het snelst; na 70… Kg5 71.Kc6 Pe4 72.Kxb6 Pc3 73.a5 kun je de loper missen.

69… Pe5 70.Lb5 Pf7!

En hier moest Driessen zijn zet afgegeven.

Het ziet er nog steeds goed uit voor wit. Je zou toch zeggen dat een samenwerkende koning en loper het paard uit de buurt van de a-pion kunnen houden, in deze stelling het veld c5. Dan moet je om te beginnen b7, d7, e6 en e4 onder controle houden. 71.Lc6, om na 71… Pg5? 72.Ld5 te spelen, lijkt logisch. Helaas, 71… Pe5! maakt remise. Omdat je d7 onder controle moet houden is 72.Le8 de enige om verder te komen, maar na 72… Kg5 73.Kd4 Pf3+! moet wit ook veld b3 in de gaten houden, dus 74.Ke3 Pe5 75.Lb5 Pf7! (dreigt Pd8 gevolgd door Pb7 dan wel Pe6) 76.Lc4 Pe5! 77.Le6 Pc6 78.Ke4 Pb4 (dreigt nu weer Pa6) 79.Lc4 Pc6 (voorkomt 80.Kd5 vanwege Pa5) 80.Lf7

Stelling A. Door een tactische wending wordt pion a4 afgeruild.

en nu is 80… b5 het eenvoudigst: 81.axb5 Pa7! 82.b6 Pc8! 83.b7 Pd6+! Deze kleine combinatie geeft het probleem voor wit aan: de witte koning heeft niet zomaar alle velden ter beschikking om naar voren te gaan. Driessen doet het anders.

71.Ld7

De afgegeven zet. Op de clubavond van Voorschoten werd de stelling geanalyseerd en het zag er goed uit. Maar Driessen vond thuis een variant die remise leek te zijn. Echter, de stand in de wedstrijd was 4-3 voor Voorschoten. Duijn moest komen uitspelen op een volgende clubavond van Voorschoten en had daar begrijpelijk niet zo veel zin in, en stelde daarom telefonisch remise voor. Driessen had dáár begrijpelijk ook niet zo veel zin in, waarna Duijn de partij opgaf. Ondertussen was ik ook thuis aan het analyseren geslagen, en mijn conclusie was: toch winst voor wit. Daarbij ging ik uit van de remisevariant die Driessen gevonden had: 71.Ld7 Pd8 72.Lc8 Pc6 73.Kc4 Pe5+ 74.Kb5 Pd3 75.Kxb6 Pb2 76.a5 Pc4+ en Pxa5.

71… Pd8?

Ik had ook 71… Pe5 bekeken, en gezien dat 72.Lc8 Kg5 niet wint. Na 73.Kd4 Pc6+ 74.Kc4 komt weer 74… b5 als in stelling A.
Mijn oplossing was 72.Le8 Ke7? 73.Lb5 Pf7 (73… Pg4 duurt een zet langer) 74.Lc4 Pe5 75.h6 Kf6 76.Lb5 Pf7

Stelling B. Zwart kan na Lc6 op h6 slaan.

en nu niet 77.Lc6? (Ik schreef: ‘als dit juist is, dan betekent dat dat 71.Lc6 ook wint’ Nee dus.) 77… Pxh6! Zo op het oog zou wit dit moeten winnen, maar de zwarte stukken blijken net dichtbij genoeg te staan. 78.Kc4 Ke5 79.Kb5 Kd6 80.Kxb6 Pf5 81.a5 Pe3! 82.a6 Pc4+! 83.Kb5 Pa3+! met remise. Ook niet 77.h7 Kg7!, bijvoorbeeld 78.Lc6 Pg5 79.Ld5 Pxh7! Maar de zetten omdraaien helpt, 77.Kd4 wint vrij eenvoudig, omdat wit nu of h7, of Kd5 heeft. Maar het mag niet zo zijn, want opnieuw maakt 72… Kg5 (of Kg7) remise. 73.Kd4 Pf3+! 74.Kc4 Pe5+! 75.Kb5 Pd3! 76.Kxb6 Pb2! 77.a5 Pc4+! en Pxa5.
71… Pd6 is ook remise, alleen moet zwart dan na 72.Lc6 weer Kg5 spelen (zie de viewer). Indertijd analyseerde ik 72… Pf5? maar dan wint 73.Lf3! Pd6 74.Kd4! (andere koningszetten duren langer en komen op hetzelfde neer) 74… Pf5+ 75.Kc4! Pd6+ 76.Kc3! Pf7 77.h6! Pxh6 (anders 78.Lh5, zie stelling C) 78.Kb4 Ke5 79.Kb5 Kd6 80.Kxb6 Pf5 81.a5 Pe3 82.a6 Pc4+ en nu kan 83.Kb7 wél.

Stelling C. Het paard tegen de a-pion offeren brengt zwart nu in tempodwang. De zwarte koning kan niet meer naar h8!

Later bleek me dat ook 71… Pg5 remise maakt. En ten slotte zijn 71… Kg5 en Kg7 ook remise. Het paard blijkt dus een lastiger tegenstander dan verwacht, maar het ‘logische’ 71… Pd8? is dus wél verliezend!

72.Lc8! Pc6

Op 72… Kg5 is nu 73.Kc4 de enige koningszet die wint, aangezien 73… Pc6 nu geen schaak is. Wit speelt 74.Le6 zodat zwart na 74… Pe5+ 75.Kb5! Pd3 76.Kxb6! Pb2 77.a5! geen Pc4+ heeft.
Na 72… Pf7 moet wit heel precies spelen. 73.Kd4! Pd6 74.La6! Ke6 Nu zou zwart aan zet remise maken met Pf5+.

75.Kd3!! Wit moet even terug. 75… Pf7 en 75… Pf5 zijn nu niet mogelijk vanwege een loperschaak. (In plaats daarvan leidt 75.h6? Pf5+76.Kc4 Pxh6 weer tot iets vergelijkbaars met stelling B: de loper staat de a-pion in de weg, 77.Kb5 Kd6 78.Kxb6 Pf5 79.a5 Pe3! 80.Ld3 Pd5+ 81.Kb7 Pc7 82.Le2 Pe6! 83.Lf3 Pc7 84.Kb6 Kd7! 85.Lb7 Kd6! 86.Lc6 Het lijkt toch nog te gaan lukken middels tempodwang, maar zwart heeft hier 86… Pa6!) 75… Kf6 76.h6! Pf5 77.h7! Kg7 78.Ke4! en wit loopt naar de b-pion. Echter niet te snel: 78.Kc4? Pe3+! 79.Kb5 Pd5! en wit komt niet verder, 80.Kc6 Pc3.

73.h6!

73.Kc4? b5+, zoals bekend.

73… Pe5

Hier gaat 73… b5 niet, omdat zwart uiteindelijk geen schaakje op d6 heeft. Na 73… Kg6 kan 74.Kc4 wél: 74… b5+ (74… Pe5+ 75.Kb5 Pd3 76.Lf5+!) 75.axb5! Pa7 76.Lf5+! Kxh6 77.b6 Pc6 78.Kc5 Pd8 79.Le4 Kg7 80.Kd6 en wint. 73… Kf7 verliest onder andere vanwege 74.Le6+ en ten slotte 73… Pa5 74.Lg4 dreigt zowel 75.Lh5 als 75.Lf3 gevolgd door 76.Ld5 en het paard gaat verloren.

74.Lh3

Een tempozet waarvan ik indertijd dacht dat het de enig winnende was, maar dat klopt niet. Wat ik wel in de gaten had, was dat de stelling met zwart aan zet gewonnen is. Dat kan ook bereikt worden met 74.Kd4 Pc6+ 75.Kd3! Pe5+ 76.Kc3. Helaas is ook het simpele 74.h7 winnend: 74… Kg7 75.Le6! Kh8!? (Na 75… Kxh7 76.Kd4! verliest 77… Pg6 78.Lf5 gelijk) 76.Kd4! Pg6 77.Ke4 (Ook 77.Kc4 wint, maar zwart maakt het nog aardig lastig: 77… Pf4 78.Lf7 Pe2 79.Kd3 Pf4+80.Ke3 Ph3 81.Lc4 Pg5 82.Kd4 Pf3+ 83.Kd5 Pd2 84.La2) 77… Pe7 78.Ke5 Pc6+ 79.Kd6! Pd4 80.Lc4!

74… Pf7

Na 74… Kg6 75.Kd4 Pc6+ 76.Kc4! Pe5+ 77.Kb5 Pd3 heeft wit weer 78.Lf5+! en na 74… Kf7 75.Kd4 Pc6+ 76.Kc4 Pe5+ 77.Kb5 Pd3 78.Kxb6 Pb2 79.Le6+!
Of 74… Pc6 75.Kc4 Pe5+ 76.Kb5 Pd3 77.Ld7 Pc5 (77… Kg6 78.Lf5+!) 78.Le8! en zwart is weer in tempodwang.

75.Kd4 Pd6

75… Pd8 76.Lc8! Pc6+ 77.Kd3 Pe5+ 78.Kc3 Pc6 79.Ld7 Pa5 80.Kb4 Pb7 81.Kb5 Pc5 82.Le8, vergelijk stelling C. En na 75… Pxh6 verovert wit de b-pion waarna de a-pion ditmaal geen hindernissen heeft, vergelijk stelling B.

76.Lg2! Pf5+

77.Kd3!

De koning moet weer terug, want 77.Kc4 Pe3+ is remise.

77… Pd6 78.Ld5

Verdedigt weer het veld c4, zodat de h-pion naar voren kan en de witte koning via e5 richting b-pion kan gaan.

78… Pf5

78… Kg6 79.Kd4! Kxh6 80.Ke5 Lc6 (even oppassen: 81.Ke6? Pc7+ en Pa6-c5)

79.La8

Dit zou de snelste zijn! Het slot is in ieder geval leuk.

79… Pd6 80.Kd4 Pf5+ 81.Ke4 Pd6+

81…Kg6 82.h7

82.Kd5 b5 83.a5 Pc4 84.a6! Pb6+ 85.Kc5 Pxa8 86.a7

En dus niet Kxb5…

86… Pc7 87.Kb6 Pa8+ 88.Kb7

Voor de galerij, Kxb5 wint natuurlijk ook.

88… b4 89.Kxa8 b3 90.h7! Kg7 91.h8L+ Kxh8 92.Kb7 b2 93.a8D

Met schaak.

En dan nu even kijken of iedereen het echt snapt. Zwart aan zet, wat is het resultaat en waarom?

Opgave 1

Oplossing:

De stelling is remise.

1… Kg6!

Dit is de enige zet. Bijvoorbeeld 1… Pc2? 2.Kd6! Pb4 3.Lc4! (houdt het paard van d5 af) 3… Kf6 4.Kc7! Ke7 5.Kxb6! Kd8 en nu is 6.Kc5 het eenvoudigst: 6… Pc2 7.Lb3! Pe3 8.a5 Kc7 9.a6! en zwart zal spoedig veld d5 aan de loper moeten laten. Het paard staat ideaal op e3, dus zwart moet afwachten.

2.Kd6

2.Kd4 Pc2+! 3.Kc3 Pe3! 4.Lf3 en nu zijn er vele wegen naar remise (zelfs 4… Kh6), maar de meest praktische is 4… Pf5 5.Kc4 Pd6+ en de koning kan niet naar d5 vanwege Pd6-b7-c5xa4.

2… Kf6 3.Kc6 Ke6 4.Kxb6 Kd6! 5.Lf3

5.a5 Pd5+! 6.Kb5 Pc7+ 7.Kb6 Pd5+ 8.Kb7 Pb4 9.Lf3 Kc5 en wit komt niet verder.

5… Pc4+ 6.Kb5 Pe5 7.Le4 Kc7 8.Ld5 Kb8

en óf Ka7, óf Pd7+/Pc4+ volgt. De loper moet te veel witte velden in het oog houden.

Vooruit, we doen er nog één. Nu is wit aan zet, zelfde vragen.

Opgave 2

Oplossing:

1.Lh5!

Die is niet zo moeilijk. Pe6-c5xa4 is niet te voorkomen, dus moet wit de zwarte koning uit de buurt van h8 zien te houden. Maar het zwarte paard blijkt, als in een rodeo, nog in staat tot wilde sprongen.

1… Pf4 2.Le8! Pd5+ 3.Kd4

3.Kb3 en 3.Kd3 winnen even snel, maar leiden tot dezelfde stelling.

3… Pc7 4.Lh5! Pe6+ 5.Kc4 Pc7

Zwart aan zet zou nu in tempodwang zijn, dus moet wit een zet zien te verliezen.

6.Kc3

Andere koningszetten komen uiteindelijk op hetzelfde neer, maar kosten meer tijd.

6… Pa6

6… Pe6 7.Kb4 (het snelst) 7… Pf4+ (7… Pc7 8.Kc4 met genoemde tempodwangstelling) 8.Lf3 (8.Le8?! Pd5+ en wit moet opnieuw beginnen) 8… Pd3+ 9.Kb5! Pc5 (9… Kg6 10.Le4+!) 10.Lh5! Pd7 11.Kc6 Pc5 12.a5 en wint, of 6… Pd5+ 7.Kd4 Pb4 (7… Pc7 8.Kc4) 8.Kc4 Pa2 9.Le8 Pc1 10.Kb5 enzovoort.

7.Kb3

Weer het snelst.

7… Pc5+ 8.Kb4 Pe4 9.Kc4

Nog even opletten, 9.Kb5 Pc3+ en wit moet terug.

9… Pd6+ 10.Kd5 Pb7 11.Kc6 Pc5 12.a5

en het paard is uiteindelijk uitgeput.

De oplossingen staan ook in de viewer.

[Oplossingen mogen in de commentaren gegeven worden en bediscussieerd. Wie die oplossingen niet wil zien, moet even uit de buurt van de commentaarsectie blijven. Wie het goed heeft, krijgt bij de eerstvolgende gelegenheid een schouderklopje, van mij persoonlijk. Volgende week geef ik de oplossingen in een update.] Dat is bij deze gebeurd. Geen schouderklopjes; de daarvoor benodigde reis naar Frankrijk schrok velen wellicht af.

Tot slot een quote uit een conversatie tussen Nigel Short en Robert Hübner: When I said to him, “Robert, nobody reads this,” he replied: “I know nobody reads this. I do it for myself.”

Wanneer ik iets over eindspelen schrijf, krijgt zo’n blog veel minder bezoekers in vergelijking tot een blog waarin iets staat over het middenspel. Wat is er aan de hand? Ik doe een poging om een antwoord te bedenken…

Liam Vrolijk (in het midden) wordt hier als een soort popster opgewacht door kinderen die zijn handtekening willen hebben (foto Lennart Ootes (c) Tata Steel).

Om de bezoekers van Schaaksite ook wat actief te betrekken in deze materie, heb ik er de nodige “quiz-vraagjes” tussen gezet.
Want zegt u nou zelf: wanneer doet u iets aan het eindspel? En zoals ik in mijn trainingen en ook in mijn vorig jaar verschenen eindspelboek “Chess Endings for Club Players” aangeef: het halve of het hele punt, waar elke schaker in een partij voor speelt, liggen in het eindspel voor het oprapen! Het is mij meermaals opgevallen dat in sommige gevallen het halve punt zelfs diverse keren in een partij over het bord heen en weer gaat! Dat komt vooral omdat sommige stellingen heel bedrieglijk zijn. Daarbij moeten eindspelen tegenwoordig in een uitvluggerfase (meestal met increment) worden gespeeld en dan kan het onder druk van de klok en natuurlijk ook door vermoeidheid eenvoudig misgaan. Ik kan er zelf over meepraten…

Bij de twee eindspelen die ik hieronder uitvoerig geanalyseerd heb, zou ik zeggen: neem er een schaakbord bij en laat u niet van de wijs brengen door de overvloed aan varianten. Maar probeert u de diverse quiz-vraagjes te beantwoorden. En als het allemaal wat teveel wordt, kunt u altijd nog via de viewer dit alles op u in laten werken. Er komen – in mijn ogen – vele verborgen fraaie en onverwachte wendingen voor dat het zeer de moeite waard maakt om na te spelen. Overigens niets ten nadele van Liam Vrolijk. Ik vind het sowieso knap dat hij al op zo’n jonge leeftijd de grootmeestertitel heeft behaald en inmiddels ook een zeer aanzienlijke Elorating heeft opgebouwd. Dat er nog veel rek in zijn carrière zit, moge duidelijk zijn. En natuurlijk denk ik ook dat er in het eindspel de nodige progressie geboekt kan worden.

Alle quizvragen zijn gedistilleerd uit de analyse die ik heb samengesteld uit de partijen Vrolijk-Beukema en Divya – Vrolijk. Daar zit volgens mij zoveel interessants en leerzaams tussen dat u hieronder uw eigen eindspelkennis (en vaardigheid!) kunt testen. Veel plezier hiermee!

De eerste zeven vragen komen uit de partij Liam Vrolijk – Stefan Beukema de overige uit de andere partij.

VRAAG 1)

VRAAG 2)

VRAAG 3)

Wat zou u spelen: koning naar boven (52.Ke4) of naar beneden (52.Ke2) ?

VRAAG 4)

Welke thematische zet kan zwart hier het best spelen?

VRAAG 5)

Misschien wel één van de kritieke momenten in deze partij. Zwart heeft een ruime keuze uit verschillende kandidaatzetten maar er is maar één zet die wint. Kies uit:

A) 50… Tc1; B) 50…Td1; C) 50…Ta1; D) 50…Te1; E) 50…Kd4; F) 50…Kc6; 

VRAAG 6)

Waarheen met de koning?

VRAAG 7)

Welke nauwkeurige zet moet wit nu spelen om het halve punt veilig te stellen?

Vanaf hier komen de vragen uit de partij Deshmukh Divya – Liam Vrolijk.

VRAAG 8)

In deze stelling speelde wit 37.c6. Hoe zou u nu antwoorden met zwart? Kies uit: A) 37…Tb6 of B) 37…Kf7

VRAAG 9)

VRAAG 10)

Zwart kan in deze mogelijke stelling vermoedelijk nog iets heel slims bedenken namelijk 41…Tb3+! Na dit schaakje denk ik dat er maar één overtuigende manier is om de winst te pakken en die ligt misschien niet direct voor de hand. Welke zet denkt u waar wit voor moet kiezen: 42. Kd4 of 42.Kc2 ?

Heel erg voor de hand ligt, maar dan kan zwart vermoedelijk een vesting bouwen. 42. Kc2 Tf3! 43. c8=D Txf2+ 44. Kc3!? De enige kans om te kijken of wit winstkansen overhoudt. Het is van het grootste belang dat de zwarte toren de vijfde rij niet kan bereiken. (44. Kd3?! Txh2 en de toren komt (als het goed is) op de vijfde rij (en heeft dan altijd de velden e5 en g5 om de witte koning buiten de deur te houden.) 44…Txh2 45. Dc4+ Kg6 46. Dd3+ Kf7 47. g4 Tf2 48. Dd5+ Kg6 (zie analysediagram)

maar hoewel nog niet te zien is of de toren het mooie veld e5 kan bereiken, zie ik toch niet of wit reële winstkansen heeft. Wellicht dat 49. Dd4!? nog iets oplevert:] 42…Tb4+ en nu pas naar de c-lijn! 43. Kc3 Tb1 44. Kc2 Tf1 45. f4

N.B. De verkorte versie van de oplossingen heeft u hierboven al kunnen zien. De uitgebreide uitleg en varianten treft u hieronder aan (en in de viewer helemaal onderaan).

De partij Liam Vrolijk – Stefan Beukema (Foto Jurriaan Hoefsmit -© Tata Steel).

Vrolijk, Liam – Beukema, Stefan

Deze stelling ontstond in de achtste ronde van de Tata Steel Challengers tussen deze twee sterke spelers. Toch bleek dit op het oog “eenvoudige” toreneindspel nog heel wat geheimen te bevatten.
49. Ta7??
De stelling is totaal remise, maar de witte toren moet dan wel achter de pion blijven! Elke andere zet zoals 49. Kg3 moet tot remise leiden. Essentieel is dat zwart nooit meer kan winnen als hij de pion opspeelt met 49…b2 Dreigt weliswaar …Tg1+ maar wit antwoordt simpel met 50. Kg2=

(zie analysediagram)

(zie analysediagram VRAAG 1)

51…Te1+! [Niet 51…b2? 52. Kf4] [Ook 51…Ta1 voldoet.] [51…Tg1 zou eveneens winst opleveren maar iets minder makkelijk. 52. f4 Tg2 53. Txf7 b2 54. Tb7 Tg3+ 55. Ke4 Tb3 56. Tc7+ Kb4 57. Tb7+ Kc3 58. Tc7+ Kd2] [51…Kc3?? Deze op het oog logische zet geeft een half punt cadeau! 52. Tc7+ Kb2 53. Txf7 Wit wint een essentiële pion op f7 en zwart is te laat om zijn pion te laten promoveren. Wit mag de toren offeren voor de b-pion en met zijn koning naar pion g6 lopen om zo de remise te bewerkstelligen.

53…Tg1 54. f4 Tg3+

(zie analysediagram VRAAG 2)

55. Kd4! (Niet 55. Ke4?? want dan heeft zwart te snel een brug over de derde rij. Hij wint op tempo: 55…Kc2 56. Tb7 b2 Dreigt …Tb3 dus moet wit nu al offeren. 57. Txb2+ Kxb2 58. Ke5 Ta3 59. Kf6 Ta6+ en zwart wint omdat pion g6 precies op tijd gedekt kon worden.) (55. Kd2 Tc3 56. Tf6 Tc8 57. Txg6 Td8+ 58. Ke3 Tb8 59. Td6 Kc2 60. g6 b2 61. Td2+ Kc3 62. Txb2 Txb2 63. f5 Tg2 64. Ke4) 55…Kc2 56. Tc7+! Dat is het verschil! 56…Kd2 57. Tb7 Tc3 58. Ke5 Kc2

(zie analysediagram)

• de toren dekt pion b3
• pion f3 wordt onder schot genomen
• er wordt een plekje ingenomen op c2 voor de zwarte koning zodat die kan schuilen tegen schaakjes in de rug en zo de pion naar de overkant kan loodsen
• de toren heeft de beschikking tot flankschaakjes als de witte koning de zwarte koningsvleugel binnenloopt.

[Niet handig is 50…Tc4+? 51. Ke3 Tc3+

(zie analysediagram VRAAG 3)

Wat zou u spelen: koning naar boven of naar beneden?

52. Ke2! Gek genoeg moet de koning naar dit veld. (Want na 52. Ke4? Kd6! 53. Txf7 komt de zwarte toren met tempo achter zijn eigen vrijpion! 53…Tc4+ 54. Kd3 Tb4 en zwart wint!) 52…Kd6 en nu mag 53. Txf7= wél! Het is direct remise!] 51. Ke4 [51. Kg4 is ook geen verdediging: de zwarte koning loopt naar de damevleugel om de b-pion te ondersteunen. 51…Kd6! 52. f4 Kc5

(zie analysediagram)

(zie analysediagram VRAAG 4)

Welke thematische zet kan zwart het best hier spelen?

58…Tb5! De eigen toren hoort vrijwel altijd achter de vrijpion! 59. Tb1 Tb4+ 60. Kc3 Kc5 Omdat het pionneneindspel verliest raakt wit in zetdwang: 61. Kc2 (61. Txb2 Txb2 62. Kxb2 Kd4 63. Kc2 Ke3 64. Kd1 Kf2 65. Kd2 g5 Enzovoort.) 61…Kc4-+] 52…Kc6 [52…Kc5 kan ook.] 53. Tb8 Kc5

(zie analysediagram)

VRAAG 5) Misschien wel één van de kritieke momenten in deze partij. Zwart heeft een ruime keuze uit verschillende kandidaatzetten. Kies uit:

A) 50… Tc1

B) 50…Td1

C) 50…Ta1

D) 50…Te1

E) 50…Kd4

F) 50…Kc6

B) 50…Td1?? valt direct af wegens 51. Td7+ (met een röntgenschaakje) en wit wint de zwarte toren!

D) 50…Te1??
Het is makkelijk praten als toeschouwer. Het lijkt een prima idee om de witte koning af te snijden en met de eigen koning de b-pion te ondersteunen. Maar ‘globale’ ideeën werken niet. Ook in eindspelen moet keihard gerekend worden! En vooral kandidaatzetten bedacht worden waarbij de winnende zet wellicht niet bij iedereen in het vizier komt.
C) 50…Ta1!!Op het eerste gezicht een onlogische torenzet, maar inderdaad absoluut de enige zet die wint. 51. Tb7 Kc4

(zie analysediagram)

52. Ke5 [Nog meer schaakjes om de koning uit zijn dominante positie (veld c4!) te verdrijven, redt ook het halve punt niet. Een mogelijk vervolg: 52. Tc7+ Kd3 53. Tb7 Kc2 54. Tc7+

(zie analysediagram VRAAG 6)

(zie analysediagram)

F) 50…Kc6? wint niet verrassend genoeg. 51. Tf8! Weer thematisch: de witte toren moet hoe dan ook achter de zwarte b-pion zien te komen. 51…Kc5 [51…Kb7 52. Tf7+ Ka6 53. Tf6+ Ka5 54. Txg6 Tc1 (zie analysediagram)

(zie analysediagram VRAAG 7)

A) Ook de andere torenzet die in aanmerking komt met 50…Tc1 levert niet het voor zwart gewenste resultaat op. 51. Tb7 Tc3

(zie analysediagram)

E) 50…Kd4 51. Tb7 Kc3 52. Tc7+ Kb2 53. Ke5 Tf1 54. Kf6 Txf3+ 55. Kxg6 Ka1 [55…Tc3 56. Tb7 Kc2 57. Kf6 Tf3+ 58. Ke6 Tg3 59. Kf6 b2 60. Txb2+ Kxb2 61. g6] 56. Ta7+= met remise.

51. Tb7 Kc4 52. Tc7+ Kd4

(zie analysediagram)

De partij Deshmukh Divya – Liam Vrolijk (foto Jurriaan Hoefsmit – © Tata Steel Chess).

Divya, Deshmukh – Vrolijk, Liam

Deze stelling ontstond in de  negende ronde van de Tata Steel Challengers. Het is een eindspel met drie tegen drie pionnen op één vleugel en allebei een vrijpion aan de andere kant van het bord. Normaliter zou dit in remise moet eindigen. Maar de praktijk is weerbarstig. Zeker als je na een lange partij met onverwachte problemen wordt geconfronteerd, kan het ineens tegenzitten. De witspeelster schotelt onze jonge landgenoot plotseling problemen voor die helaas hij niet de baas wist te worden.
37. c6 Tb6?
Dit kost cruciale tijd en dat wordt even later op slimme wijze uitgebuit door de tegenstandster. De koning moet met spoed naar het centrum! 37…Kf7!

(zie analysediagram VRAAG 8)

(zie analysediagram)

VRAAG 9)

(zie analysediagram VRAAG 10)

(zie analysediagram)

(zie analysediagram)