“Vasthouden en niet zenuwachtig worden” had Robbie Hartoch tijdens het spelen tegen mij gezegd. Kon het makkelijker? Het lijkt wel opgelegd pandoer! Om te beginnen met 28.Thg1 die binnengedrongen dame verdrijven en tegelijk pion g4 dekken en dan na het afgedwongen 28… Db2 met 29.Tc2 die dame tot verdere terugtocht dwingen terwijl in het witte kamp alles gedekt blijft. Zwart speelde 29… Db4, het sterkste maar ook 29… Db8 of 29… Db7 waren goed geweest. Wits stelling is onhanteerbaar, Van Scheltinga stond er ook van te kijken! Op 30.Da7 moet Zwart wél het sterkste 30… fxg4! 31.hxg4 h5! vinden.

28.Thg1? is fout, na 28.De2! blijft het zwarte voordeel binnen de remisemarge, waarmee natuurlijk niet gezegd wil zijn dat het dan ook remise zou zijn geworden.

Zwarts laatste zet 27… f7-f5 was ook fout. Tekenend is de winnende vrijwillige terugtocht 27… Dg2-b2, maar na 28.Tc2 is 28… Db4? fout en na 29.Da7 levert alleen 29… La6! nog gelijkspel op. Volgens Stockfish 18 is het allersterkste 27… h7-h5!! 28.Thg1 Db2 29.Tc2, maar opnieuw is dan 29… Db4? fout wegens 30.Da7, al heeft Zwart nu naast 30… La6 een extra redding in 30… hxg4 31.hxg4 La6!.

365chess.com/game.php?gid=2391362 gespeeld in de vijfde ronde op 5 augustus.

Enkele jaren eerder had Jantje Timman tegen mij gezegd: “Sämisch-variant tegen Konings-Indisch wint altijd.” Toen ik met schaken begon wisten ook lagere clubspelers en huisschakers van dat f2-f3.

Ik zal drie keer eerder hier iets over de Sämisch hebben aangeroerd: terugvinden kan ik mijn reactie(s) op schaaksite.nl/2025/12/26/recensie-playing-the-nimzo-indian-renier-castellanos/ waar de positieve waardering voor Pachman in mij de herinnering wakker riep aan de zettenreeks 1.d4 Pf6 2.c4 g6 3.Pc3 Lg7 4.e4 d6 5.f3 o-o 6.Le3 e5 7.d5 Pe8 8.g4 f5 9.gxf5 gxf5 10.Dd2 fxe4 11.fxe4 Lg4 die ik in mijn begintijd uit zijn boek had geleerd en toen dat eenmaal op mijn bord stond

Dimitri schreef enige tijd geleden over een jeugdtraining waar het idee van Bronstein om de zwarte dame te geven voor 2 Ls + 2 pi. thema was, mijn reactie die op de computerzet 14… Pb2 in players.chessbase.com/ecogamesreplayer/Harari_Zaki_488?isWhite=False wees, waarna eerder Zwart beter staat, heb ik (nog) niet teruggevonden. Tien jaar eerder had ook ikzelf 14… Pb6 gespeeld, in de stampartij van het idee Spassky – Bronstein 1956 had Zwart nog niet gerokeerd en had hij een paard op a6.

Ook moet ik hier een keer de eerste Sämisch-variant die ik ooit zag en die gespeeld is in de maand nadat ik van de Goede Sint een schaakspel had gekregen 365chess.com/game.php?gid=2546640 hebben vermeld met daarbij de informatie dat het niet gespeelde en ook niet in de krant vermelde 26… Pg8 zwarte winst had opgeleverd. Uit het geniete boekje van de Sint leerde ik meer dan alleen hoe de stukken gingen, zo ook dat er een opening was die Konings-Indisch heette, wat mij ten onrechte aan maharadja’s deed denken. In de daar gegeven voorbeeldvariant stond 5.Pf3, bij 5.f3 in bovenstaande partij gaf W.J. Muhring als toelichting: “Wit versterkt zijn centrum om spoedig met meer kracht op de koningsvleugel te kunnen aanvallen”, daarvan kwam het in de partij na 10.Pg3 en 14.f4 dus niet. De zwarte voorbereiding van de centrumvorming met … c5 zag ik terug in lichess.org/broadcast/european-youth-team-chess-championships-2026-o12/round-7/N1tG1Pg0/1O3cU1ud van 1 augustus jongstleden en het trof mij dat ik vrijwel dezelfde opzet tussen nog jongere ukkies van 1991 van wie de zwartspeler nu GM is in 365chess.com/game.php?gid=2060244 terugvond. Loetikov deed in januari 1959 enkele ronden na zijn witpartij nu met Zwart datzelfde 6… b6 in 365chess.com/game.php?gid=2546666 en trapte in de truc die Bronstein had klaarliggen. Maar Wit speelde het niet op z’n sterkst af en wilde het te mooi doen, nog erger zien we gebeuren in 365chess.com/game.php?gid=2132919 (Zwart is de persoon die mij uitkafferde toen ik van hem had gewonnen met iets wat hij niet kende en wat inderdaad pas enkele jaren later repertoire van de wereldtop werd, namelijk 7.h4 tegen de Winawer main line). De huidige kandidaat-wereldkampioen werd op z’n negende en daarna twaalfde, zie 365chess.com/game.php?gid=4099920 niet met de weerlegging van 7… c5 geconfronteerd.

Voorjaar 1959 kocht ik het Euwe-deeltje 5 over o.a. Konings-Indisch, dat was van 1953, de volgende druk pas van 1963. 6… e5 was dé zet, 6… Pbd7 kreeg ? wegens 7.Ph3 met !, ik zal toen minstens één en misschien wel meermaals op 6… Pbd7 braaf 7.Ph3 hebben gedaan. In de latere druk staat 7.Dd2 en is 7.Ph3 verdwenen. Euwe 1963: dat 6… b6 7.Ld3 c5 8.e5! Pe8 9.Le4 kwaliteit kost, daarom 7… a6, ook 6… a6 7.Ld3 Pc6 matchpartij Botwinnik – Smyslov 1958. Door Timman tegen mij gespeelde 6… a6 werd ook door Tal tegen Botwinnik gespeeld in partij 19 van 1961, in de eerste match en in partij 13 was het nog 6… e5 met eerst 7.d5 als antwoord, jaar later het psychologisch gemotiveerde 7.dxe5 en daar had Tal verder geen zin meer in.

Ook staat in Euwe 1963 en eerder niet 6.Lg5 c5!, dat 6… c5 kreeg van Pachman 1956 een in 1967 verdwenen “(?)”. Boleslavsky 1969 merkt op dat 6.Lg5 weliswaar 6… e5 verhindert maar niet de controle over c5 behoudt en dat maakt die andere verdediging 6… c5 mogelijk.

Mijn partij tegen Timman heeft in Schaakbulletin gestaan, ik heb dat nummer niet, het staat mij bij dat er bij 6… a6 een aantekening stond, als ik het wel heb – houd mij ten goede – dat op 7.Ld3, de zet van Botwinnik tegen Smyslov, 7… c5 sterk zou zijn, iets wat later met Zwart onder meer door Timman in 1977 tegen Hübner en door Kasparov in 1983 tegen Beljavsky zou worden gewonnen. Stockfish 18 vertelt mij dat na 8.dxc5 het sterkste 8… Pc6 zou zijn en daarmee heb ik tot dusver geen enkel voorbeeld kunnen vinden.

Ook op het door Botwinnik in partij 19 van de revanchematch en door mij tegen Timman gespeelde 7.Dd2 is 7… c5 de computeraanbeveling, in de databanken tegenwoordig ruim vertegenwoordigd. Bij de bespreking van mijn partij in Het Vrije Volk noemde Van Scheltinga 7.Dd2 “stereotiep”, op zijn aanbeveling 7.Pge2 kan Zwart het met 7… b5 aanpakken, voorbeelden tegenwoordig te over.

De eerste keer dat ik 6… c5 zag zal in januari 1976 zijn geweest, van Nico Schouten die zei: “Misschien niet helemaal correct maar kansrijk.” Twee belangrijke door Wit gewonnen partijen blijken het jaar daarvoor te zijn gespeeld, Pytel deed in The Chess Player Karpov – Barle met ! en +– af na het gespeelde 7.dxc5 dxc5 8.Dxd8 Txd8 9.Lxc5 Pc6 10.Pd5, een latere Telegraafrubriek van Lex Jongsma (bij Hübner – Timman 1977) over Bronstein – Dvoretsky idem dito, op hoger niveau ligt dat toch wel wat anders, Bronstein schrijft dat zijn partij veel bekijks van de andere deelnemers trok en dat de eerste zoveel zetten in razend tempo geschiedden. Als mens zie je daar toch in de eerste plaats een zwart pionoffer en ik vind het meest frapperende dat dit toch na decennia is opgekomen voordat we de zaak met de computer konden bekijken. Het blijkt een volkomen correct gambiet dat net zo min als de correcte gambieten een zet later na eerst 6… a6 het witte plus kan aantasten, maar is wel eerste keus van de computer en in dit geval wordt weigering door 7.Pge2 of 7.d5 sterker geacht dan de test 7.dxc5. Dat weet de hedendaagse top heel wel, via databanken weten we nu dat de Britse correspondentiespeler chessgames.com/perl/chessplayer?pid=169382 in 1953 zijn tijd ver vooruit was.

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

25 juli: Eerste Amsterdam Chess Festival groot succes

Amsterdam heeft een lange geschiedenis van zomertoernooien waaraan zowel grootmeesters als amateurs deelnemen. Die traditie begon in de jaren ‘60 en ‘70 met het IBM-toernooi dat o.a. Botwinnik, Spassky en Karpov op de erelijst heeft. In de jaren ‘80 was er het OHRA-toernooi, dat in 1989 groot nieuws was toen een meisje van 13 de ene grootmeester na de andere versloeg. Polgarmania! Het was een tijdje minder met alleen kortstondig het Donner-Memorial (1994-1996) en het Lost Boys Toernooi (2000-2002). Maar vanaf 2011 was er het Science Park Chess Tournament dat vaak het onderwerp van deze rubriek was. Omdat de sponsoring stopte was de editie van vorig jaar de laatste. Gelukkig bleek dit einde het begin van iets nieuws.

Sinds 2023 wordt elk najaar het Amsterdam Chess Open gehouden, het grootste weekendtoernooi van Nederland. Het organiserende team baalde van het einde van SPAchess, maar zag er ook een kans in: kunnen wij niet een zomertoernooi organiseren? Zo gezegd, zo gedaan. Met Montessorischool de Oostpoort werd een fraaie locatie gevonden en de eerste editie trok meteen al veel deelnemers. Eerst blitz (224 deelnemers) en daarna klassiek: een 9-rondig toernooi met 260 deelnemers en week- en weekendvierkampen met elk ongeveer 112. Zelfs Anish Giri was gestrikt, hij hield tijdens het toernooi een lezing.

In de A-groep ging een variant op de wet van wielercommentator Karsten Kroon op: degene die als laatste in de kopgroep komt wint. De Fries Leandro Slagboom meldde zich op het laatste moment aan nadat hij bij het NK uitgeschakeld was. Met 8 uit 9 won hij de hoofdprijs van 2000 euro. Een belangrijke overwinning was in een eindspel tegen een andere sterke Noordeling.

Leandro Slagboom  – Eelke de Boer

1.e4 e6 2.d4 d5 3.Pd2 c5 4.exd5 Dxd5 5.Pgf3 cxd4 6.Lc4 Dd7 7.0–0 Pc6 8.Pb3 a6 9.Pbxd4 Pxd4 10.Dxd4 Dxd4 11.Pxd4 Ld7 12.Le2 Lc5 13.Pb3 Lb6 14.Lf3 0–0–0 15.c4 Pe7 16.Lf4 Lc6 17.Le2 Pg6 18.Lg3 f5 19.c5 Lc7 20.Lxc7 Kxc7 21.Tfd1 Pf4 22.Lf1 e5 23.Pa5 Ld5 24.b4 g5 25.a4 Pe6 26.Tdc1 Pd4 27.b5 b6 28.cxb6+ Kxb6 29.Pc6 Lxc6 30.bxc6 Kc7 31.Tab1 Tb8 32.Lxa6 Txb1 33.Txb1 Ta8 34.Lb5 Tb8 35.f3 h5 36.Kf2 Tb6 37.Ke3

Als zwart nu 37…h4 doet komt wit niet verder. Hij dacht echter dat het komende pionneneindspel remise zou zijn.

37…Pxc6? 38.Tc1 Kd6 39.Lxc6 Txc6 40.Txc6+ Kxc6

Dankzij de verre vrijpion wint wit echter.

41.h3 h4 42.Kd2 Kb6 43.Kd3 Kc5 44.Kc3 Kd5 45.a5!

De vrijpion lokt de zwarte koning weg, waarna de witte koning via d5 binnendringt.

45…Kc5 46.a6 Kb6 47.Kc4 e4 48.fxe4 f4

Nog even opletten: de doorbraak 49…g4! 50.hxg4 f3! 51.gxf3 h3 met promotie dreigt.

49.Kd3! Kxa6 50.Ke2 Kb5 51.Kf3 Kc4 52.Kg4 Kd4 53.Kxg5 Kxe4 54.Kxh4 Zwart gaf op.

Partij in viewer:

1 augustus: Schaken en politiek

Dat Péter Magyar nu premier van Hongarije is, blijkt onverwachte gevolgen te hebben voor de schaakwereld. En dan bedoel ik niet dat hij Judit Polgár als president vroeg. Zou Magyar overigens werkelijk gedacht hebben dat ze dat zou willen worden? Misschien was het een pr-stunt. Die was dan goed gelukt, want er was veel aandacht voor, ook in deze krant. Ik doel echter op de nieuwe EU-sancties tegen Rusland. Die konden eindelijk doorgaan nu Magyar’s voorganger Orbán er niet meer was om ze te blokkeren. Op de sanctielijst staat een in de schaakwereld heel belangrijke naam: Arkady Dvorkovich, voormalig vicepremier in Rusland en voorzitter van de wereldschaakbond.

Kun je voorzitter blijven als je op die lijst staat? Dvorkovich was het oneens met de sancties maar vond toch van niet. Op zich goed nieuws, want de Rus is (ad interim) opgevolgd door voormalig wereldkampioen Viswanathan Anand, die een vrij onberispelijke reputatie heeft. Of had misschien. Er komen nieuwe voorzitterverkiezingen en daarin deelt hij een ticket met de van oorsprong Russische Kazak Timur Turlov, een miljardair en bankier tegen wie ernstige beschuldigingen zijn geuit en die onderzocht wordt door de Amerikaanse toezichthouder SEC. Nederland zal ongetwijfeld op de Duitser Jan Henric Büttner stemmen, een bondgenoot van Carlsen. Maar het verleden leert dat de corruptste kandidaat altijd wint, en dat zal Turlov zijn.

En dan nog even echt over schaken. De elfjarige Bram ten Dam heeft mooie prestaties behaald bij het Open Nederlands Kampioenschap in Dieren. De Groninger versloeg o.a. GM Milos Pavlovic en IM Laura Unuk en hield de grootmeesterlijke partner van de laatste op remise.

Bram ten Dam – Max Warmerdam

1.e4 c5 2.Pf3 e6 3.d4 cxd4 4.Pxd4 Pf6 5.Pd2 d6 6.Ld3 Pbd7 7.0–0 a6 8.c4 g6 9.b3 Lg7 10.Lb2 0–0 11.Te1 Te8 12.Tc1 b6 13.Pc6 Dc7 14.e5 dxe5 15.Pxe5 Pc5 16.Lb1 a5 17.Pdf3 Lb7

Vanaf hier komt zwart steeds beter te staan.

18.De2 Ph5 19.De3 f6 20.Pd3 Lf8 21.Pxc5 Lxc5 22.Ld4 Tad8 23.Le4 Lxe4 24.Dxe4 e5 25.Lxc5 bxc5 26.Tcd1 f5 27.Dh4 e4 28.Pg5 Td4 29.Ph3 Dd6 30.Txd4 cxd4

Wit staat inmiddels totaal verloren, maar weet toch nog met succes verwarring te stichten.

31.g4 fxg4 32.Dxg4 d3 33.c5!? Dxc5?! 34.Txe4

Met een lange en moeilijke variant kan zwart winnen: 34…Txe4 35.Dxe4 d2! 36.De8+ Df8 37.De6+ Kh8 38.Dd5 Df5! 39.Dd4+ Kg8 40.Kg2 Pf4+! 41.Pxf4 Dg4+ en de d-pion promoveert.

34…Dc1+? 35.Kg2 Dc6 36.f3 Txe4 37.fxe4 Pf6 38.Df3 d2 39.Pf2 Dc2 40.e5 Pe4 41.e6!

Wit dreigt mat en dat is genoeg voor remise. Of zelfs meer…

41…Kg7?  42.Df7+?

Met 42.e7! Pf6 43.Da8! had wit zelfs kunnen winnen!

42…Kh6 43.Df8+ Kh5 44.Df3+ Kh6 45.Df8+ Kh5 46.Df3+ Kh6 47.Df8+ Remise

8 augustus: De rustdag verdwijnt

De rustdag dreigt een uitstervend verschijnsel te worden in open toernooien van negen ronden. Het laat een toernooi langer duren, met één ronde per dag tien dagen. Om reden van efficiëntie duren toernooien tegenwoordig echter vaak minder lang: Hoogeveen en Vlissingen  zelfs maar acht dagen. Bij beide toernooien is er een dag waarbij twee rondes worden gespeeld. Het scheelt in de tijd dat de speelzaal beschikbaar moet zijn en bespaart op overnachtingskosten. Het Schaakfestival Groningen duurde wel altijd tien dagen, van 20 t/m 30 december met om begrijpelijke redenen een rustdag op eerste kerstdag. Maar dit jaar zal het van 19 t/m 24 december gehouden worden. Het past in de bredere trend in de schaakwereld: steeds meer gaat sneller, van speeltempo’s tot de duur van WK-matches.

Ook bij het Open Kampioenschap van Nederland in Dieren is dat het geval. Sinds ik me kan herinneren had dat toernooi op de laatste zondag van juli een rustdag. Prettig voor de streng gereformeerde deelnemers, maar ook voor de deelnemers voor wie het toernooi niet alleen om presteren draait, maar ook (of vooral) een soort vakantie is. De keren dat ik meedeed genoot ik van de rustdag, meestal door te gaan fietsen door de Hoge Veluwe. De rust had ik niet nodig, maar het was voor mij een van de weinige dagen in het jaar die echt als een vrije dag voelde. Thuis loopt vrije tijd en werk namelijk altijd door elkaar. Maar ook in Dieren heeft efficiëntie voorrang gekregen en is sinds vorig jaar de rustdag verdwenen.

Het ONK werd gewonnen door de Apeldoornse grootmeester Thomas Beerdsen die op weerstandpunten de 18-jarige Arthur de Winter (de kampioen van 2024) en de Indiër Shete Sammed voorbleef. Het 11-jarige talent Bram ten Dam deed het met 5.5 uit 9 ook goed. Beerdsen versloeg hem echter in een schoolvoorbeeld van het opzetten en afronden van een koningsaanval.

Thomas Beerdsen – Bram ten Dam

1.e4 c6 2.d4 d5 3.Pc3 dxe4 4.Pxe4 Pd7 5.Pg5 Pgf6 6.Ld3 e6 7.P1f3 Ld6 8.De2 h6 9.Pe4 Pxe4 10.Dxe4 Pf6 11.De2 0–0 12.Ld2 Dc7 13.0–0–0 c5

Zwart heeft een wat passieve opening gespeeld. Dankzij de pion op h6 kan wit een aanvalslijn openen.

14.g4! Pd5 15.Kb1 Pf4 16.Lxf4 Lxf4 17.g5! cxd4 18.Thg1 e5 19.gxh6 Lxh6 20.Pxe5 Dd6 21.De4 f5 22.Dh4 Le6 23.Tg6 Kh7

Wit maakt het af met een offer.

24.Txg7+! Kxg7 25.Tg1+ Kh7 26.Tg6 Lxa2+ 27.Kxa2 Dxg6 28.Pxg6 Kxg6 29.Dg4+ Kh7 30.Lxf5+

Materieel valt het nog mee voor zwart, maar hij moet nu ook een kwaliteit geven (30…Kh8 31.Dg6 is nog erger).

30…Txf5 31.Dxf5+ Kh8 32.Dh3 Kh7 33.Dd3+ Wint ook nog een pion en daarom gaf zwart op.

Partij in viewer:

Henk Prins

24 juli: 

Deze week kwam in het wereldnieuws dat Judit Polgar werd voorgedragen voor het presidentschap van Hongarije. Judit Polgar, die gisteren haar 50^e verjaardag vierde, mag een schaaklegende genoemd worden.

Judit Polgar is de beste schaakster aller tijden. Sinds tien jaar is zij met schaakpensioen. De schaakster wees het aanbod voor het presidentschap van premier Magyar af.

“Voordat ik geboren werd, besloten mijn ouders dat ik een genie zou worden”.  Een intrigerende uitspraak van Judit Polgar in 2016 die ook het geheim onthulde achter haar briljante carrière waarin ze een spelniveau bereikte dat geen enkele andere vrouw ooit bereikte.  Judit was het jongste meisje  uit een gezin van ouders die een opvoedingsexperiment uitvoerden. Dat experiment moest wonderkinderen opleveren.

Al op jonge leeftijd liet ze zien dat haar talent uitzonderlijk was, maar het was haar tomeloze ambitie die haar naar de absolute wereldtop bracht. Ze ontwikkelde een stijl die tegenstanders zowel bewonderden als vreesden: scherp, tactisch, explosief. In haar beste partijen leek ze het bord te laten ontploffen, waarbij ze chaos creëerde die alleen zij volledig doorgrondde.

Haar opmars door de schaakwereld was ongekend. Op haar vijftiende werd ze de jongste grootmeester ooit, jonger dan wereldkampioen Bobby Fischer destijds. Ze versloeg een indrukwekkende reeks topspelers: Karpov, Topalov, Anand, en zelfs Garry Kasparov — een moment dat de schaakwereld deed schudden. Dat ze als enige vrouw ooit de top tien van de wereld bereikte, was geen doel op zich, maar een logisch gevolg van haar kracht. Ze speelde niet om barrières te doorbreken; ze speelde om te winnen.

In Olympiades was ze een wapen van ongekende waarde. Met Hongarije won ze meerdere medailles, vaak op het eerste bord, waar ze het opnam tegen de sterkste spelers van andere landen. Haar rating piekte op 2735, een cijfer dat haar stevig tussen de elite plaatste.

Toen ze later haar professionele carrière beëindigde, bleef haar invloed groot. Ze richtte zich op schaakeducatie, toernooiorganisatie en het promoten van het spel onder jongeren. Maar haar nalatenschap ligt vooral in haar partijen: bewijs dat genialiteit geen categorie kent, en dat één speler de schaakwereld blijvend kan veranderen.

Judit Polgar versloeg in 2012 in een rapid-partij met zwart werelds beste schaker Magnus Carlsen. Zie diagram 1069. De partij willen we volgende week laten zien, maar stelling 1069 kan alvast opgelost worden. Met welke zet verraste Judit Polgar (zwart) Magnus Carlsen?

31 juli:

De bekende jongste telg uit de Hongaarse schaakfamilie Polgar, Judit, zag af om president te worden van Hongarije. Van de 50-jarige schaaklegende een prachtige rapid-partij tegen werelds beste schaker, Magnus Carlsen.

Magnus Carlsen – Judit Polgar

1. Pf3 Pf6 2. c4 g6 3. Pc3 Lg7 4. e4 d6 5. d4 O-O 6. h3 e5

Het Konings-indisch.

7. d5 Pa6 8. Le3 De8 9. g4 Pc5 10. Pd2 a5 11. Le2 c6 12. Tg1 Kh8 13. h4 Pg8 14. Dc2 Ld7 15.O-O-O cxd5  16. Pxd5 Pe6 17. h5 g5 18. Kb1

Mijn computer geeft de stelling een behoorlijk negatieve waardering. Het mag zichtbaar zijn, de stukken van Judit staan op een kluitje. Maar juist dat feit betekent dat Polgar een ingewikkelde stelling aan het bouwen is, waar zij, zoals haar speelstijl bewijst, door haar talent de uitweg en oplossing in vindt.

 18. … La4 19. b3 Lc6 20. Pb6 Td8 21. Dc3 Pf4 22. Lf1 h6 23. Dxa5 f5!?

 De noodzakelijk doorbraak om de stelling uit te bouwen naar meer activiteit. Mijn computer vindt deze stelling nog steeds niet bijzonder. Vergeet niet, Carlsen moet wel de antwoorden vinden in een kort tijdsbestek. Min of meer is Polgar bezig het initiatief over te pakken.

24. gxf5 Dxh5 25. Te1 Pf6 26. Pd5 Ta8 27. Db4

Hier was het  beter voor Carlsen om op f6 het paard te slaan.

27. … Tfd8  28. f3? Dh4!

Na haar vorige damezet is ook deze damezet een mooie manier om de dame via de rand actief te laten worden.

29. Tc1 Lxd5 30. cxd5

De opgave van vorige week.

30. … P4xd5!

De oplossing van het vraagstuk. Pion kon genomen worden wegens de penning van pion e4. Was dat paard van f6 er maar af voor Carlsen, zie zet 27, dan kon hij nog Tg4 spelen.)

31. Lxg5 Dxg5 32. Txg5 Pxb4 33. Tg2 d5 34. exd5 Pfxd5

Polgar heeft een stuk gewonnen en het voor elkaar gekregen dat haar stukken actief werden. De partij is uit.

35. Pe4 Pe3 36. f6 Lf8 37. Th2 Tac8 38. Lc4 Pxc4 39. bxc4 Kg8 40. Tb2 Tc7 41. c5 Pd3 42. Td2 Tcd7 43. c6 bxc6 44. Txc6 Kf7 45. Tb6 Pc5 46. Txd7+ Txd7 47. Pf2 h5 48. Tc6 Td2 49. Ph3 Pe6 50. a4 Th2 0-1

Partij in viewer:

7 augustus:

Het jonge dames talent Machteld van Foreest uit Groningen wist dit jaar voor de derde keer Nederlands kampioene  te worden. Ze speelde scherp en overtuigend.

Veel tweekampen sloot ze met 2-0 af. In de finale tegen Anna-Maja Kazarian kwamen er twee hele boeiende partijen op het bord. Beide werden gewonnen. Onderstaand, de eerste partij.

Machteld van Foreest  – Anna-Maja Kazarian

1.e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Pf6 4. e5 Pfd7 5. f4 c5 6. Pf3 Pc6 7. Le3 a6 8. Pe2 Db6 9. Dc1 cxd4 10. Pexd4 Lc5

De Steinitz-variant van de Franse verdediging wordt in de hedendaagse toernooipraktijk nog regelmatig van stal gehaald.

 11. c3 a5 12. Le2

12. Dc2 is een betere zet.

 12. … f6 13. O-O

13. exf6  is sterker.

13. … fxe5 14. fxe5

 14. … Pdxe5?

Waarschijnlijk een giftig pionnetje. Veel veiliger is de korte rokade.

15. Pxe5 Pxe5 16. Lg5

Mijn computer adviseert de zet 16. De1, gevolgd door Dg3 als beter aan.

16.  … Pg6

Een betere verdediging is 16. … Pf7. Wit vervolgt dan met 17. Txf7 Kxf7 18. Df4 en zwart heeft nog partij.

 17. Kh1 Ld7

Mogelijk is 17. … e5 18. De3 Le6 nog iets, maar zwart staat al in de mineur.

18. Lh5 Lxd4 19. cxd4 Lb5?

 De computer geeft stug verdedigen met 19. … Tf8 20. De3 Dd6 21. Lf4 als advies. De verplaatste loper was noodzakelijk voor de verdediging.

20.  Df4

20. Lxg6! schaak is een betere en doeltreffender optie.

20. … Lxf1 21. Lxg6+ hxg6 22. Txf1 Kd7 23. Df7+ Kc8 24. Lf4 e5 25. Lxe5 Dc6 26. h3 Ta6 27. Dxg7 Td8 28. Kh2 Dc2 29. Tf7 Tc6?

Nu gaat het snel voor wit.

30.Txb7 Tdd6?

Opgave 1070

Met welke prachtige combinatie maakte Machteld van Foreest een einde aan deze partij? Zie volgende week.

Nick Maatman
   

Zomervakantie

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

De stand op het bord geeft de verovering van Rusland weer door Napoleon.

Lees verder: Schaken in de 19e eeuw (5)

Zes stellingen van de wereldtop, bedenk bij elke stelling de gespeelde en de betere zet, die in “wit op wit” zijn weergegeven. Selecteer die gebieden om ze leesbaar te maken. Volledige partijen met Stockfish-commentaar in de viewer onder de tabel.

Geef uzelf 1 punt voor het vinden van de gespeelde (mindere) zet en 2 punten voor de betere zet.  Maximale score: 18 punten. Vermeld trots uw hoge score in de commentaren hieronder.

Fedoseev,Vl3-Pranesh,M 1st 3-0 Thu 6th Aug 2026 chessdotcom INT 2026.08.06 0-1 Zetnr. 13 Gespeeld: Be3 Beter: b4	Fedoseev,Vl3-Pranesh,M 1st 3-0 Thu 6th Aug 2026 chessdotcom INT 2026.08.06 0-1 Zetnr. 15 Gespeeld: c6 Beter: O-O-O
Fedoseev,Vl3-Pranesh,M 1st 3-0 Thu 6th Aug 2026 chessdotcom INT 2026.08.06 0-1 Zetnr. 22 Gespeeld: Kh8 Beter: Qh4	Duda,J-Sarana,A 2nd 3-0 Thu 6th Aug 2026 chessdotcom INT 2026.08.06 0-1 Zetnr. 10 Gespeeld: Rb1 Beter: Qc8+
Sarana,A-Le,Quang Liem 2nd 3-0 Thu 6th Aug 2026 chessdotcom INT 2026.08.06 1-0 Zetnr. 46 Gespeeld: Qxa3 Beter: Qc6	Sarana,A-Fedoseev,Vl3 1st 3-0 Thu 6th Aug 2026 chessdotcom INT 2026.08.06 1-0 Zetnr. 24 Gespeeld: Ng4 Beter: f6

Partijen in de viewer:

Ik ontleen deze kermisattracties aan het volgende boek: M. Euwe-M. Niemeyer-A. Rueb-B.J. van Trotsenburg, ’H.G.M. Weenink. Samengesteld voor het Vereenigd Amsterdamsch Schaakgenootschap en den Nederlandsen Bond van Probleemvrienden’, Amsterdam-Haarlem [1932].

Dit boek is geschreven als eerbetoon aan Henri Weenink, een schaker die vandaag de dag vrijwel vergeten is, maar die in de jaren twintig van de vorige eeuw behoorde tot de top van de Nederlandse schaakwereld. Hij is geboren in Amsterdam in 1892 en stierf jong in 1932.

Tegenwoordig kennen sommigen deze Weenink misschien nog slechts van een paar verliespartijen tegen Euwe die in de biografie van deze wereldkampioen worden geanalyseerd. Weenink was echter niet alleen een verdienstelijk schaker, maar ook een probleemcomponist die in 1921 over dit deelgebied van het schaken het boek ’Het schaakprobleem. Ideeën en scholen’ publiceerde, dat in 1926 in een uitgebreidere versie ook in het Engels verscheen onder de titel ’The Chess Problem’.

Een van zijn beste prestaties was een met Landau gedeelde tweede plaats in het Nederlands kampioenschap van 1929, dat in juli van dat jaar in Amsterdam werd gehouden. Euwe won met 8½ uit 9, maar Weenink deelde met Landau de tweede plaats met 7 uit 9 en bleef ongeslagen.

Zijn grootste succes boekte Weenink in het zogenaamde Spielmann-toernooi, een zeskamp die in februari 1930, eveneens te Amsterdam, werd gehouden. Hij won het toernooi met 4 uit 5, voor Euwe met 3 punten en Spielmann en Landau met 2½ punt.

Opgave 1: de draaimolen

Laten wij nu de kermis betreden! Om te beginnen nemen wij plaats in een draaimolen. We zien die in onderstaand diagram, een probleem van F.G. Glass.

Lees verder: Kermisschaak | Schaakvereniging De Kentering

Ik realiseer me dat wat ik nu schrijf niet helemaal klopt. Thomas zet de lezer meteen aan het werk met een serie van 60 opgaven, variërend van mat zetten, stukwinst en verdedigen. Het is een niet al te moeilijke binnenkomer. Maar wel lekker om even op te warmen. Daarna wordt het al snel een stuk lastiger.

Eindspelen minder geliefd?

Misschien is het voordat ik verder ga goed om een opmerking te maken. Als ik voorheen een artikel op mijn eigen blog plaatste met tactische stellingen, dan kon ik altijd rekenen op een flinke schare bezoekers. Maar als het over eindspelen ging, dan waren veel minder mensen geïnteresseerd. Dat is opmerkelijk. Want eindspelen kunnen boeiend en leerzaam zijn. En?

Clubspelers maken regelmatig grote fouten wanneer de laatste fase van de partij is aangebroken. Ik zeg niks verkeerd als ik de woorden leerzaam en boeiend gebruik voor de inhoud van dit boek. Ik beleefde heel veel plezier aan de opgaven en leerde diverse dingen over eindspelen die we prima in de praktijk kunnen gebruiken.

Een bijvoorbeeld uit het hoofdstuk over doorbraken bij pionneneindspelen. In dit geval gaat om verdedigen. Zie de volgende stelling waarin zwart aan zet is.

Het advies is luidt en duidelijk: raak de basis van de pionnenketen niet aan! Als zwart luistert naar dit advies, is er weinig voor hem aan de hand. Na bijvoorbeeld 35… Kd6 of 35… c5 of 35… h4 blijft de stelling keurig in evenwicht. Maar zwart kan gemakkelijk de fout in gaan. Na een zet als 35… Ke6 is het meteen helemaal mis. Maar deze misser, hoe instructief ook, is niet waar Thomas op doelt. Het draait om 35… a5?

Daarmee maakt zwart de fout om de basis van de pionnenketen aan te raken. Daarop reageert wit dankbaar met 36. c5! Na 36… bxc5 37. bxa5 is het einde oefening want de zwarte koning staat machteloos tegen twee vrijpionnen. Een andere mogelijkheid voor zwart is om zelf een vrijpion te creëren na 35. c5! met 35… b5. Maar ook dat helpt niet 3. axb5 cxb5 4. bxa5. De vrijpion heeft geen schijn van kans tegen de witte koning en een van de witte vrijpionnen promoveert.

In hetzelfde hoofdstuk laat Thomas mooi zien hoe je doorbraken kunt forceren en je jezelf er tegen kunt verdedigen. Het is bijzonder instructief! Dit lijkt allemaal heel eenvoudig, maar u wilt niet weten hoeveel fouten schakers maken met pionnen­eindspelen. Tot mijn schande moet ik bekennen dat ik bij het oplossen van puzzels op Lichess.org met pionnen­eindspelen meer fouten maak dan me lief is. Overigens is dit aspect slechts een onderdeel van het boek. Het boek is opgesplitst in vijf delen met in elk deel diverse hoofdstukken. Zie voor het complete overzicht de ‘sample pages’ bij New In Chess.

De delen:

1. Spelen met pionnen
2. Tactieken met één stuk
3. Tactieken met twee stukken
4. Tactieken met drie stukken
5. De finale test.

Voorbeelden uit de delen

Hieronder vindt u enkele voorbeelden uit de diverse delen. Op die manier krijgt u een voorproefje van wat u allemaal kunt verwachten. Uit het deel met tactieken met één stuk. Neem opgave 151 in het hoofdstuk: ‘Verdedig met paard tegen pionnen’. Wit is aan zet. De pion op c3 lijkt regelrecht naar promotie te wandelen.

Uit het deel met tactieken met twee stukken – nummer 547.

Uit het deel met tactieken met drie stukken. Opgave 787 daarin nemen toren en paard het op tegen de dame.

Bij het laatste voorbeeld valt u wellicht iets op. In de eerste voorbeelden begonnen we met zet 1 en hier met zet 4. De reden ligt voor de hand. Thomas maakt regelmatig gebruik van eindspelstudies. Maar hij heeft een deel weggelaten. Dat is een prima keuze. Eindspel­componisten en enthousiastelingen zullen me verketteren om wat ik hier beweer. Het boek is bovenal bedoeld als een praktisch boek en het woord ‘praktisch’ past vaak niet bij eindspelstudies. Ik kom regelmatig studies tegen die heel fraai en ingewikkeld zijn, maar weinig relatie hebben tot het praktische schaak. Wat Thomas hier doet is de studie terugbrengen tot de essentie: een bepaalde tactiek illustreren. Hij schrapte, de vaak bijzonder lastig te vinden, ruis. Wat mij betreft een prima keuze.

Ooit kwam ik dergelijke opgaven tegen in een ander werk. Daar werden de volledige studies geplaatst. De auteurs probeerden daarmee een bepaalde denkwijze te illustreren. Maar dat schoot zijn doel totaal voorbij. Ik haakte er op af. Deze fout heeft Thomas niet gemaakt. Dus vindt u regelmatig antwoorden die niet bij de eerste zet beginnen. Overigens vermeldt hij er keurig de bron bij. Wilt u de hele studie zien? Dan heeft Harold van der Heijden een prachtige database voor u gemaakt.

Conclusie

Het is een boeiend en leerzaam boek met maar liefst 1001 opgaven. De lezer leert er niet alleen meer over eindspelen, maar vooral allerlei fraaie tactieken. Daarnaasst is het een prima oefening ‘patroonherkenning’. Het kan niet missen of u komt soortgelijke patronen ook tegen in uw eigen partijen. Kortom: een aanrader. Nog een leuke mededeling: de opvolger van dit boek zit er ook aan te komen en is al beschikbaar op Chessable.

• Bestellen: New In Chess
• Auteur: Thomas Willemze
• Pagina’s: 366
• Uitgever: New in Chess
• Jaar: 2026
• Type: Paperback € 24,95 Hardcover: € 29,95
• Ook verkrijgbaar als Chessable course

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

4 juli: Geen weer om te schaken

Als het buiten regent, maken schakers onder elkaar wel eens het grapje “Het is goed schaakweer!” Als je binnen schaakt. deert het niet als er buiten druppels vallen. Toch is het niet zo dat schaakwedstrijden helemaal geen last van de weersomstandigheden hebben, want de reis naar de speelzaal kan lastig zijn. Zo had een een deelneemster aan het NK schaken voor vrouwen een probleem toen op een speeldag er een heftige storm was. Ze verbleef thuis, maar die dag reden de treinen niet en waren ook veel wegen onbegaanbaar. Het leidde tot een reglementaire nul. Ook de knsb-competitie heeft soms last van het weer. Begin dit jaar werd nog een ronde naar maart verplaatst vanwege heftige sneeuwval.

Hoe zit het met de zomer? Tot nu toe kwamen hitteproblemen weinig voor, maar schaakorganisaties zullen daar steeds meer rekening mee moeten houden. Bijvoorbeeld met de code rood vorige week vrijdag. Die dag waren ook de eerste twee rondes van het HWP weekendtoernooi gepland. Een dilemma voor de organisatie: aflasten of niet? De beslissing werd door een externe partij genomen. Het toernooi werd namelijk in de Hogeschool Inholland gehouden en zij besloten die dag dicht te gaan, waardoor er niet geschaakt kon worden. De organisatie moest snel schakelen. Door een sneller speeltempo pasten er drie rondes op zaterdag. Met nog twee rondes op zondag kon er toch een volwaardig toernooi gehouden worden. De beslissing leidde tot enkele afmeldingen, maar met circa tweehonderd deelnemers was het toernooi toch een succes.

Even tussendoor: hitte buiten kan binnen tot een minder fijn speelklimaat leiden, zelfs – of juist – als er airco aanwezig is. Zo speelde ik in India eens een toernooi waar ik op een gegeven moment maar een jas meenam naar de speelzaal. Buiten was het een graad of 35, maar binnen was de airco zo overijverig dat ik zonder jas steeds zat te bibberen. Gelukkig was het in Haarlem naar verluidt aangenaam koel. Winnaar werd de Belg Thibaut Vandenbussche. Op een lager bord werd de volgende 19-eeuws aandoende partij gespeeld. Bepaald niet foutloos, maar met een leuke koningsjacht op het einde.

Christopher  Brookes – Cato de Zoeten

1.e4 c5 2.Pf3 d6 3.Pc3 Pf6 4.d4 cxd4 5.Pxd4 a6 6.Lg5 Pbd7 7.f4 Dc7 8.Df3 b5 9.0–0–0 Lb7 10.Ld3 Db6

De scherpe Najdorf is tot hier theorie. Wit gaat nu creatief doen.

11.Pf5 g6 12.Pe3 Lg7 13.Ped5 Da5 14.a3 Tc8 15.e5 Pxd5 16.Pxd5 dxe5? 17.Lxe7 Pb6 18.Pf6+?

18.Lb4 Lxd5 19.Df2 Da4 20.Dxb6 wint.

18…Kxe7?

18…Lxf6 19.Dxb7 Lxe7 wint.

19.Dxb7+ Kxf6 20.fxe5+ Ke6

Nu volgt de koningsjacht.

21.Lf5+! gxf5 22.Td6+ Kxe5 23.De7+ Kf4 24.Dh4+ Ke3 25.Td3+ Ke2 26.Dh5+ Kf2 27.Df3 mat

Partij in viewer:

11 juli: NK is een strijd van veteranen

In Reinderman Aan Zet, mijn rubriek tijdens Tata Steel Chess, heb ik verschillende keren opgemerkt dat de hoofdgroep van het toernooi steeds jonger wordt. Er is tijd geweest dat de organisatie nog met enige schroom een speler van begin twintig uitnodigde, bang dat zo’n jonge speler te vroeg voor de leeuwen geworpen zou worden. Maar tegenwoordig? Dit jaar won bijvoorbeeld Nodirbek Abdusattorov de hoofdgroep nadat hij in eerdere edities al verschillende malen net naast de hoofdprijs had gegrepen. Een gearriveerde speler dus. Toch is hij nog maar 21 jaar! Deze trend van steeds jongere deelnemersvelden zie je over de hele wereld. De hele wereld? Nee, een dorp in Nederland weet zich ertegen te verzetten: Aalsmeer. Concreet gaat het over het NK dat daar sinds afgelopen zaterdag wordt gehouden. De gemiddelde leeftijd van de acht kwartfinalisten: 43 jaar! Daarbij haalden de spelers met de laagste twee ratings, Liam Vrolijk en Max Warmerdam, het gemiddelde nog behoorlijk naar beneden met hun leeftijden van 24 en 26 jaar.

Een goed stel veteranen dus. Een ervan is de 47-jarige Leidse grootmeester Erik van den Doel. Het is inmiddels zijn 19^e deelname met als beste resultaat een gedeeld eerste plaats op het NK van 2001, al verloor hij toen de play-off van Loek van Wely. Kampioen worden is dus nog niet gelukt, maar hij is elk jaar wel een kanshebber, zo ook dit jaar.. Los van het eindresultaat is zijn deelname dit jaar sowieso een succes dankzij de schoonheidsprijswaardige partij die hij in de match tegen Robin Swinkels speelde. Daarin offerde de Leidenaar een dame voor een pion om vervolgens met een stille zet een winnende aanval te krijgen. Fraai!

Erik van den Doel – Robin Swinkels

1.e4 c5 2.Pf3 d6 3.d4 cxd4 4.Pxd4 Pf6 5.Pc3 Pc6 6.Lg5 e6 7.Dd3 Le7 8.0–0–0 0–0 9.h4 Ld7 10.Kb1 Tc8 11.Le2 Pxd4 12.Dxd4 Da5 13.Dd2 Kh8 14.f3 a6 15.g4

Een typisch Siciliaanse stelling waarbij de witte aanval gevaarlijker zal worden dan die van zwart.

15…Tfd8 16.Le3 b5 17.Ld3 Lc6 18.g5 Ph5

Zwart had hier 18…b4 19.gxf6 bxc3 20.fxg7+ Kg8 moeten proberen met een moeilijke maar misschien nog houdbare stelling.

19.Df2! Tb8 20.f4 d5 21.exd5 La8 22.Df3! b4?

Verliest geforceerd.

23.Dxh5 g6 24.Ld4+ Kg8

Als wit hier zijn dame terugtrekt, verliest hij al zijn voordeel. Gelukkig kan ze ook naar voren.

25.Dxh7+! Kxh7 26.h5!

De zwarte koning zit nu in een matnet, bijvoorbeeld na 26…Kg8 27.hxg6 fxg6 28.Lxg6. Het is sportief dat zwart zijn tegenstander de matzet laat uitvoeren.

26…f5 27.gxf6 Kg8 28.hxg6 Lc5 29.f7+ Kf8 30.Lf6 bxc3 31.Th8 mat

Partij in viewer:

18 juli: Tiviakov Nederlands kampioen

Zoals u vorige week kon lezen, deden er veel oudere spelers mee aan het NK. Het was dus niet gek dat de finale een generatiestrijd werd. De 24-jarige Liam Vrolijk nam het op tegen de 53-jarige Sergei Tiviakov. Vrolijk leek me de favoriet, vooral nadat de klassieke partijen remise waren geworden en de match met snelschaken beslist zou worden, een discipline die de speler van Kennemer Combinatie goed ligt. Verder bleken in andere tiebreaks oudere spelers zoals Loek van Wely (ook 53) traag. Maar tot mijn verrassing werd Vrolijk weggespeeld! Tiviakov won beide partijen en werd zo Nederlands kampioen. En dat terwijl de Groninger maar 14^e op de Nederlandse ranglijst staat. Een stunt dus? Dat valt wel mee, want hij won het kampioenschap al drie keer eerder.

Het NK werd in een hotel in Aalsmeer gehouden en dat was alweer de zesde locatie sinds 2021, maar er komt misschien wat stabiliteit. Het hotel wil namelijk volgend jaar weer medesponsor te zijn. Dit ongetwijfeld tot genoegen van Tiviakov, die vertelde dat hij nooit eerder in zo’n goed hotel had gezeten tijdens het NK. Ook andere spelers waren lovend. Een klein kritiekpunt: toen ik kwam kijken was er weinig te beleven voor toeschouwers.  Misschien had ik een verkeerde dag gekozen, want er waren gedurende de week wel diverse extra evenementen georganiseerd.

In de kwartfinale verloor Tiviakov de eerste partij tegen L’Ami, maar door onderstaande partij en daarna de tiebreak te winnen won hij toch de match.

Sergei Tiviakov – Erwin L’Ami

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.d3 b5 6.Lb3 Lc5 7.c3 d6 8.Lg5 h6 9.Lh4 La7 10.a4 g5 11.Lg3 b4 12.Pbd2 0–0 13.0–0 Tb8 14.a5 Le6 15.Lc4 Lxc4 16.Pxc4 Tb5 17.h4 Ph7 18.hxg5 hxg5 19.Pe3 Lxe3 20.fxe3 bxc3 21.bxc3 Txa5 22.Txa5 Pxa5 23.Da4 Pb7 24.d4 exd4 25.exd4 De8 26.Dc4 Dd7 27.Dxa6 Pd8 28.e5 d5

Wit staat hier iets beter omdat de zwarte koningsvleugel verzwakt is. Dat zal zwart later opbreken.

29.Ph2 De6 30.Da5 Dd7 31.Da6 De6 32.Dd3 Dg6 33.De2 Pe6 34.Pg4 Tb8?! 35.Pe3 De4 36.Df2 Tf8 37.Pf5 Kh8 38.Pe7 c5?

In lichte tijdnood van wit probeert L’Ami de boel te compliceren, maar dat pakt niet goed uit.

39.dxc5 Dc4 40.Td1 Pxc5

Wit gaat zijn stukken activeren.

41.e6! Dxc3

Ook 41…Pxe6 42.Le5+ f6 43.Pg6+ verliest.

42.Pxd5 Db3 43.Dd4+ f6 44.e7 Te8 45.Kh2!

De e-pion gaat wit een kwaliteit opleveren en daarmee de partij.

45…Pe6 46.Dg4 Pg7 47.Pc7! f5 48.Dd4 Kg8 49.Pxe8 Pxe8 50.Dd5+ Dxd5 51.Txd5 Kf7 52.Txf5+ Kxe7 53.Le5 Ke6 54.g4 Ke7 55.Kg3 Ke6 56.Kf3 Ke7 57.Lc3 Ke6 58.Te5+ Kf7 59.Ld2

Zwart verliest de g-pion en gaf daarom op.

Partij in viewer:

Henk Prins

3 juli:

Thema’s in het schaakspel spelen een rol om het spel beter te leren begrijpen. Het geeft ook diepgang. Onder de loep nemen we het thema van de minorpromotie in het schaakprobleem.

Dat dezelfde schaakthema’s in diverse genres van het schaakspel voorkomen is niet nieuw. Afgelopen weken hebben we het thema van de minorpromotie getoond in de schaakpartij en de eindspelstudie. Er is nog niets getoond van deze thematiek in de schaakproblematiek. In de wereld van het schaakprobleem spelen de schaakthema’s een zeer belangrijke rol, meer nog dan in partijen en eindspelstudies.  Ook in schaakproblemen komt de minorpromotie nog al eens voor. Wie kent niet de mini-miniatuur-driezet van Mackenzie uit 1891, zie diagram 1. Dit is een simpel schaakprobleem, oplossing is 1.La7! Kxa7, gevolgd door de minorpromotie 2.c8T Ka6.3.Ta8 mat. Uiteraard promoveren tot dame is pat. Hebt u wel eens afgevraagd wat de laatste zet zal moeten zijn, om tot diagram 1 te komen? Dit moet zijn geweest Ka7-a8, maar hoe kan die loper op b8 dan schaak gegeven hebben? Alleen omdat wit b7-b8L schaak speelde. Dat betekent dus dat dit schaakprobleem nog een verborgen minorpromotie heeft.

In diagram 2, ook een driezet, zien we een pion die tot de vier mogelijk vervangstukken promoveert.

Dit thema heet een AUW, wat betekent een “All Umwandlung”. Dit thema hebben we wel eens eerder laten zien in deze rubriek. Dit is een voorbeeld die 121 jaar geleden werd gecomponeerd, en toen ook al een thema was.

De oplossing is 1.f7! Op 1. … exd4 komt 2.f8L Kxf6 3.Ta6 mat. Op 1. … e4 of 1. … Kd6 komt 2.f8D waarna 3. De7 mat is. Op de zwarte zet 1. … exf4 komt 2.f8T Kd6 3.Tf6 mat. Tenslotte komt er na 1. … Kf6 2.f8P exd4 3.Tf7 mat.

Tweezet miniatuur  1067 kan opgelost worden. U begrijpt dat in dit probleem een minorpromotie zit. Over enkele weken volgt de bespreking.

10 juli:

Een schrift met 40 schaakproblemen van probleemcomponist Jan van Woerden wordt omgevormd naar een jubileumboek ter gelegenheid van 100 jarige Edese Schaakvereniging.

Ter gelegenheid van het 100 jarig bestaan van de Edese Schaak Vereniging werd een boekje uitgegeven van de probleemcomponist Jan van Woerden (1939-2012). De componist had bij leven ter gelegenheid van de veertigste verjaardag van bestuurslid Martin Roseboom een schrift met veertig, met de hand gemaakte, schaakproblemen aangeboden. Van Woerden gaf het schrift de titel: “De 40 problemen”. Die veertig problemen bevatten niet alleen werkstukken van Van Woerden zelf, maar ook veel van andere componisten. Van Woerden maakte een indeling van vier afdelingen met ieder tien composities. Eerst komt er een hoofdstuk over miniaturen, “Seven men” genoemd. Het bijzondere aan deze tien miniaturen is dat alle verschillende stukken één keer op het bord staan, uiteraard met uitzondering van de koning.

Hoofdstuk 2 gaat over de vier hoeken van het schaakbord, het derde hoofdstuk handelt over het Zagurujko thema, een lievelingsthema van de componist en het laatste hoofdstuk gaat over problemen van eigen makelij, waarbij echter medeauteurs een belangrijke inbreng hadden. De uitgave van het boek heeft Martin Roseboom verzorgd, daarbij is gebruik gemaakt van de tekst, inclusief commentaar, die Jan van Woerden per schrift had aangeleverd.

Uit het hoofdstuk Zagurujko plaats ik diagram 1, een coproductie van Van Woerden met mij uit 1986. Het is een tweezet. Er zijn vijf verleidingen. Probeert wit 1. Pc6? dan dreigt er 2. De5 mat. Op 1. … Pxc6 komt 2. Lc8 mat en op 1. … Lb2 2. Pxe7 mat. Zwart weerlegt met 1. … Ld6! Ook mis loopt 1. Pxd5?, dreigt 2. Df4 mat. Op 1. … Df2 komt dan 2. Lxd3 mat en na 1. … Pxd5 komt 2. Lc8 mat. Zwart weerlegt nu met 1. … Df3! De derde verleiding is 1. Pg8? met dreiging 2. Ph6 mat. Op 1. … Dh2 is 2. Lxd3 mat en na 1. … Pxg8 is 2. Lc8 mat. Weerlegging nu is 1. … Th5! Probeert wit vervolgens 1. Pxd3? dan dreigt er 2. Df4 en De5 mat. Zwart weerlegt dan met 1. … Ld6! Ook 1. Pe8? lukt niet, er dreigt 2. Pg7 mat. Zwart heeft dan 1. … Th5! als weerlegging. De sleutelzet is 1.  Pc4! Er dreigt dan 2. De5 mat. Op 1. … Pc6 komt 2. Lc8 mat, op 1. … dxc4 is 2. De4 mat, op 1. … Ld6 of Lb2 is 2. P(x)d6 mat en op 1. … Db2 zet wit mat met 2. Pxe3. De matzetten Lc8 en Lxd3 komen na verschillende zwarte parades een aantal keren voor.

Diagram 1068 is een tweezet uit het hoofdstuk “Seven men”. Deze kan worden opgelost.

17 juli:

Meestal voor de zomervakantie vindt ergens in Nederland het nationaal kampioenschap schaken plaats. Dit jaar vond dit kampioenschap plaats in Aalsmeer.

De schakers kwamen vorige week bij elkaar. Evenals in 2025 werd gekozen voor de knock-out formule. Er waren twee groepen, de groep Algemeen en de groep Dames. In de groep Algemeen speelden uitsluitend 16  heren. Jammer dat in dit toernooi de kampioen van vorig jaar, Jorden van Foreest zijn titel niet verdedigde, wegens het deelnemen aan een ander (internationaal) toernooi. Ook de beste Nederlandse speler Anish Giri speelde niet mee. In de Damesgroep speelden 12 spelers mee.

Zowel de Nederlandse kampioen, Sergey Tiviakov, als de Nederlandse dameskampioen, Machteld van Foreest, komen uit Groningen. De 53-jarige Tiviakov won al drie keer eerder het Nederlands kampioenschap, namelijk in 2006, 2008 en 2018. De jeugdige (18 jaar) Van Foreest was eerder kampioene van Nederland in 2022 en 2025.

Een mooie partij van Sergey Tiviakov wil ik laten zien uit de halve finale tegen Erik van den Doel.

Tiviakov – Van den Doel

1.e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. La4 Pf6 5.d3 b5 6. Lb3 Lc5

De Spaanse verdediging.

 7. Lg5 h6 8. Lh4 Le7 9. Pbd2 d6 10. c3 Pa5 11. Lc2 c5 12. d4 exd4 13. cxd4 O-O 14. O-O Lg4  15. dxc5 dxc5 16. De1 Ph5?!  

Lijkt te riskant. Veiliger is 16. … Pd7 17. Lxe7 Dxe7 18. e5 Dh5 19. g4 b4 20. De3 Tfe8 21. Tfe1 c4 22. Lf5.

 17. Lxe7 Dxe7 18. e5 Tad8 19. b3 f5 20. h3 Lxf3 21. Pxf3 Pc6 22. Td1 Pb4?

Hier had Van den Doel moeten kiezen voor 22. … Txd1 23. Lxd1 g5 24. De3 Pf4 25. g3 Pe6 26. Le2 Kg7 27. Te1 Pb4 28. Td1 en zwart hoeft dit niet te verliezen.

23. Txd8 Dxd8 24. Db1 Pf4 25. Lxf5 Pe2+?!

Weer een wat mindere zet van Van den Doel, mijn computer geeft als beter aan: 25. … Pbd3 26. Le4 c4 27. bxc4 bxc4 28. Dc2 Dc8 29. Td1 Td8 30. Pe1 Pxe5 31. Lf5.

 26. Kh2 Pc3??

Van den Doel is niet bij de les. Met 26. … Pd4 27. Pxd4 Dxd4 28. f4 Pd5 29. Le6 schaak Kh8 30. Lxd5 Dxd5 31.  Tf3 c4 32. De1 had hij nog wat, maar waarschijnlijk onvoldoende voor een remise.

27. Le6+ Kh8 28. Dg6 Dd3

29. Ph4 ! Dxf1??

Het nemen van de toren is taboe. Een verdediging was nog 29. … De2 30. Lf5 Txf5 31. Dxf5 Kg8 32. e6 Pbd5 33. Pg6 Pf6 34. Tc1 b4 35. Dxc5 en de beste papieren heeft uiteraard Tiviakov. Nu is het echter geforceerd mat binnen enkele zetten.

 30. Pf5 1-0

Partij in viewer:

Nick Maatman
   

Zomerstop

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

Waar ik vorige keer een boek besprak dat schaaktechnisch nog nét binnen mijn eigen capaciteiten past, “Oom Jan leert zijn neefje schaken”, waag ik me dit keer aan een boek dat daar vér buiten gaat. Ik heb de bespreking overgenomen van een andere recensent (met het kwadraat van mijn elo) en kreeg daar al snel spijt van. Op hard werken had ik niet echt gerekend.

Dit is geen makkelijk boek. Je bladert het niet even snel door op zoek naar hapklare brokken begrijpbare strategie en mooie combinaties. Het gaat over hoe een materieel nadeel, één pion, af te wegen valt tegen positionele voordelen. Cheparinov gaat daar niet alleen in schaakzetten maar vooral ook in tekstuele uitleg op is. De verhelderende tekst neemt vaak meer plaats in dan de variantenbomen. Dit is vooral voor ons niet-computers erg leerzaam. Je moet ook leren evalueren. Het is niet alleen rekenen. In dat evalueren krijgt u in dit 200 pagina’s tellende boek 100 opgaven.

Meestal begint een boek met voorbeelden, wat uitleg en daarna met een aantal opgaven, waarmee u het geleerde kunt testen. Cheparinov doet het andersom: hij begint per hoofdstuk met een serie opgaven over het thema van het hoofdstuk en verwacht van u dat u een gedegen analyse levert van de posities, welke zetten te verwachten zijn en wat uw afweging is van wie er beter staat. De eerste opgaven bevatten een concrete vraag: wat bent u van plan tegen c5-c4 ven zwart? , later worden de opgaven algemener. Hij spreekt u streng toe: vooraf even bij het partijverloop kijken is valsspelen en levert u minder rendement op van dit boek. Even snel een oordeel en dan doorbladeren naar de oplossing is er niet bij. U kunt daarna uw uitgeschreven analyse vergelijken met de partij en het commentaar.

Dat uitschrijven van analyses is trouwens buitengewoon educatief. Ik doe dat regelmatig bij mijn partijen en laat pas als ik denk hé-le-maal klaar te zijn, vriendje Stokvis er naar kijken, die dan niet alleen mijn zetten maar ook mijn analyses kan afkraken. Daar hoop ik dan veel van te leren.
Zo werkt dit boek dus ook: eerst zelf denken, dan komt pas de leraar kijken. (en helpt je)
Ook een sterk punt van dit boek is dat iedere partijbespreking eindigt met de opsomming van de voornaamste kenmerken van de partij, in het kader van “wat hebben we geleerd van deze partij”.
Het is een zeer goed cursusboek. Wat is het probleem? Hoe los je het zelf op? De meester laat het zelf zien, en “Wat heb je nu geleerd”.

Cheparinov is geen kleine jongen. Secondant van Topalov en zelf ook een topgrootmeester met een peak rating van 2718 en een twintigjarige periode tussen 2650 en 2700. Hij is betrokken bij “Killer chess” van Jacob Aagaard en dit boek is gebaseerd op een van de cursussen die hij daar gaf. Je herkent het cursus-aspect in het boek. Eerst zelf er uit proberen te komen, dan uitleg van de meester met controle van je huiswerk en daarna de nazit met opsomming waar het om ging en wat we hebben geleerd.

Het boek begint met hoe je een stelling evalueert, waarin een pion is geofferd. Hij maakt daarbij onderscheid tussen dynamiek en lange-termijn factoren. Allebei een hoofdstuk met illustratieve partijen. Bij de dynamiek begint hij -heeft u de opgaven al geanalyseerd en uitgeschreven?- de uitleg met een vraag: begint u de partij als witspeler liever mét of zónder de pion op h2? En is uw antwoord anders als het gaat om de pion op a2? Hoe bepaal je of de verkregen ruimte of het aantal extra zetmogelijkheden opwegen tegen de verloren pion? Uit dit hoofdstuk, dat grotendeels in de sample staat als u het boek bij de diverse sites opzoekt, een spectaculair voorbeeld:

Wit heeft twee drie pionnen geofferd voor meer activiteit en staat nu voor een belangrijke beslissing. Hoe denkt u erover? Motiveer uw antwoord en geef enkele varianten. Maakt u zich er niet af met “Dat ziet er wel goed uit” want zwart heeft ook behoorlijke tegenkansen. Als u die niet beoordeeld heeft moet u nog maar eens opnieuw beginnen met analyseren.

Bij de lange-termijn factoren in hoofdstuk 2 gaat het niet om aanvalskansen, maar om in hoeverre u in staat bent de tegenstander eronder te houden. “Van die rottige pionnenstructuur komt hij voorlopig niet af” of “hij is mooi tijd kwijt geraakt om die pion van mij op te halen en staat nu structureel wat slechter”. Hoe quantificeer je dat in ‘s-hemelsnaam? Ikzelf vond dit het lastigste hoofdstuk.

Daarna volgen hoofdstukken 3-6 over specifieke kenmerken van het pionoffer in de volgende openingen: Weense variant (1. d4 d5 2. c4 e6 3. Pf/c3 Pf6 4. Pc/f3 dxc4) met het pionoffer 5. e4 Lb4 6. e4, het Catalaans waarbij wit na 1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 d5 4. g3 dxc4 geen moeite doet de pion op c4 snel terug te krijgen, het pionoffer in de doorschuifvariant van het Frans 1. e4 e6 2. d4 d5 3. e5 c5 4. c3 Pc6 5. Pf3 Db6 6. Ld3 cxd4 7. 0-0 waar hij de voors en tegens van dxc3, Ph6 en Pge7 bespreekt. Als laatste het Dame-Indisch met een evaluatie van het pionoffer na 1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 b6 4. g3 La6 5. Dc2 Lb7 6. Lg2 c5 7. d5. Deze vier varianten worden besproken aan de hand van partijen van Cheparinov zelf, naast enkele van Kramnik, Moisenko, Postny, Giri en Carlsen, allen uit het 2650+ segment.

Vervolgens gaan we in hoofdstuk 7 , “How did the greats do it”, over naar vijf hoog-kwalitatieve partijen van Kasparov, Topalov en Caruana, met behalve benoeming van het thema ook weer de nazit met “waar ging het om” en “wat hebben we geleerd”.
Wat als indruk bij me overblijft is een klassiek leerboek, zeer educatief opgesteld door een strenge en goede leraar, een boek dat diep gaat, veel tijd vergt, voornamelijk eigen analyse van de opgaven en proberen te duiden wat de meester net gezegd heeft. Je moet er eigenlijk een ordner bij kopen voor je aantekeningen en eigen -gecorrigeerde- analyses. Zeer educatief en waard om zorgvuldig en niet te snel te bestuderen.

Minpuntje:

Ieder hoofdstuk in het boek wordt “opgesierd” met een AI-afbeelding, met het bekende resultaat: geen enkel correct afgebeeld schaakbord. (Dit begint een obsessie voor me te worden.) Het is wat mij betreft het enige manco aan dit boek. Maar: ik heb ervan genoten. Haast u naar de boekhandel!

Powerhouse pawn sacrifices, auteur Ivan Cheparinov, uitgegeven door Quality Chess, ISBN 978-1-78483-220-9.

sample van enkele bladzijden van het boek.

Hoe waren de reacties op het eerste boek?

Die waren erg positief, al waren er enkele mensen die vonden dat je twee keer moest lezen om dingen goed in beeld te houden. We hebben het tweede deel daarom minder compact geschreven.

Was het al meteen een bedoeling een vervolg te schrijven of kwam dat gaandeweg?

Na het succes van deel 1 zijn we gewoon doorgegaan. We hadden nog veel ideeën. Vooral ingegeven door onze gemeenschappelijke waardering voor Leonardo da Vinci. Marostica hebben wij natuurlijk ook bezocht om het festival te ervaren.

Hebben jullie de samenwerking op dezelfde manier gedaan als bij het eerste boek?

Ja, dat ging op dezelfde manier. Jeroen is de betere schrijver. Zonder hem hadden De Sponsor I en De Sponsor II nooit het niveau waarop ze nu zijn verschenen. Daarbij wil ik vermelden dat de uitgever New In Chess verder de puntjes op de i heeft gezet door de kleine foutjes eruit te halen en een goede vertaling te maken.

Schaken lijkt een wat minder prominente rol te spelen in het tweede deel, is dat een bewuste keuze geweest?

Schaken is nog steeds een belangrijk onderdeel. Het is natuurlijk een thriller waarin schaken een grote rol speelt. Net zoals in mijn eigen leven.

Zijn er nog andere veranderingen geweest ten opzichte van het eerste boek?

Nee, we hebben ons hart gevolgd net als in deel 2. Deel 1 was meer gestoeld op mijn notities gemaakt tijdens het bezoek aan de grote toernooien. Deel 2 meer op ervaringen in Italië. Ook de culinaire ervaringen horen daarbij.

Het viel me op dat er wat referenties naar de geschiedenis in het boek zitten (Zuid-Tirol, anti-communistische geheime groepen). Vond ik interessant, deed me een beetje aan Dan Brown denken. Maar niet altijd relevant voor het verhaal. Was dat  uit eigen interesse toegevoegd?

Jeroen en ik hebben persoonlijke interesse in de wereldpolitiek en haar geschiedenis. Dat komt bij Jeroen door zijn journalistieke achtergrond en bij mij door 25 jaar internationaal werken in de pijpleiding industrie.

En de nadruk op eten, is dat iets typisch Italiaans?

Zeker, de Italianen zullen zich altijd inzetten voor hun gasten. Zelfs in gevangenschap kreeg Godfried het beste eten. De ontvoerders wilden zich niet laten kennen. Stel je voor dat na de gijzeling Godfried zou zeggen dat het eten niet lekker was geweest. Dat is hun eer te na.

Hebben we in de laatste zin van het verhaal een voorproefje gekregen over waar deel 3 zich afspeelt? 

Zeker, we zijn op verzoek van de uitgever al begonnen aan deel 3.  New In Chess ziet ook de voordelen van een trilogie en wij hebben nog inspiratie genoeg. Tipje van de sluier: deel 3 speelt zich af op een eiland.

Bekend van Mat op t Wad. Ík verheug me er al op!

Het boek is onder andere te verkrijgen in de webshop van New In Chess, ook in het Engels.

Informatie over het levende schaakspel: https://www.marosticascacchi.it/en

Of bekijk een video: https://www.youtube.com/watch?v=gQP6RtrULnY

Zes stellingen van de wereldtop, bedenk bij elke stelling de gespeelde en de betere zet, die in “wit op wit” zijn weergegeven. Selecteer die gebieden om ze leesbaar te maken. Volledige partijen met Stockfish-commentaar in de viewer onder de tabel.

Geef uzelf 1 punt voor het vinden van de gespeelde (mindere) zet en 2 punten voor de betere zet.  Maximale score: 18 punten. Vermeld trots uw hoge score in de commentaren hieronder.

Voorafgaand: 23. Ree1 Qe5 24. c5 Fedoseev, Vl3-Le, Quang Liem Titled Tue 21st Jul 2026 chessdotcom INT 2026.07.21 1-0 Zetnr. 24 Gespeeld: b5 Beter: bxc5	Voorafgaand: 29. Bd2 b4 Fedoseev, Vl3-Le, Quang Liem Titled Tue 21st Jul 2026 chessdotcom INT 2026.07.21 1-0 Zetnr. 30 Gespeeld: Qf3 Beter: Rxc6+
Voorafgaand: 31. ab4 ab4 32. Rc2 Fedoseev, Vl3-Le, Quang Liem Titled Tue 21st Jul 2026 chessdotcom INT 2026.07.21 1-0 Zetnr. 32 Gespeeld: Bb5 Beter: d3	Voorafgaand: 32. dxe5 Rc3 33. e6 Nakamura, Hi-Bluebaum, M. 1st 3-0 Thu 23rd Jul 2026 chessdotcom INT 2026.07.23 1-0 Zetnr. 33 Gespeeld: Kg8 Beter: Be4
Voorafgaand: 29. Bxf5 fxe2 30. Rxg4 Pd7  Andreikin, D.-Nakamura, Hi 1st 3-0 Thu 23rd Jul 2026 chessdptcom INT 2026.07.23 0-1 Zetnr. 31 Gespeeld: Nxe2 Beter: Bxd7	Voorafgaand: 20. dxc5 Nxc5 21. Nxc5 Qxc5 22. Qxf7 So, W.-Shankland, S. Titled Tue 21st Jul 2026 chessdotcom INT 2026.07.21 1-0 Zetnr. 22 Gespeeld: Rd7 Beter: Nc7

Viewer: