Foto: New In Chess

Thomas is een sterke schaker, maar ik vermoed dat velen hem vooral kennen van zijn boeken en Chessable-courses. Thomas begon al vroeg met het geven van schaaktrainingen en heeft jong en oud beter leren schaken. Zijn grote kracht is vooral het begrijpelijk maken van moeilijke concepten.

 Kun je me iets meer vertellen over jouw schaakachtergrond, bijvoorbeeld hoe heb je het geleerd en van wie heb je het geleerd en wanneer het serieus werd?

Ja, van wie precies, dat vind ik lastig om exact te herinneren. Het zou zomaar van mijn vader geweest kunnen zijn of misschien van mijn broer, dat weet ik niet meer. Wat ik wel weet is dat ik op mijn zesde verjaardag lid mocht worden van ‘Op Eigen Wieken’ een schaakclub bij mij in de buurt in Leiden – daar kom ik vandaan. Daar ben ik ooit begonnen. Mijn broer – Jeroen was daar al lid. Die is drie jaar ouder dan ik. Je moest zes zijn, of er was een wachtlijst. Het was toevallig op mijn zesde verjaardag dat ik daar mocht beginnen. Dus dat is wat ik me met name heel goed kan herinneren.

Daar heb ik heel lang gespeeld. Tot mijn twaalfde of dertiende was ik er lid. Je had daar een hele leuke groep ouders en heel veel enthousiaste kinderen. Dat was echt wel een perfecte plek om terecht te komen. Rob Brunia die liep daar ook al heel snel rond als jeugdtrainer. Hij heeft daar de stappenmethode geïntroduceerd en er voor gezorgd dat iedereen veel en enthousiast aan het schaken was.

Wat vind je het leukste aspect aan schaken?

Er zijn natuurlijk twee onderdelen. Je hebt het spel zelf en je probeert beter te worden als schaker. Het spel zelf is natuurlijk heel leuk, anders zou ik het niet mijn hele leven al doen. Het is boeiend dat je tegen een tegenstander speelt en je probeert elkaar te slim af te zijn. Ik heb geen hele positionele stijl en ben meer iemand van de trucjes en de combinaties. Ook al heb je een hele slechte stelling, je kunt proberen er wat van te maken en regelmatig de zaak omdraaien. Dat heb ik altijd heel erg leuk gevonden aan het schaken.

Het andere leuke aspect is vooruitgang boeken. Je kunt eraan werken en proberen beter te worden. Je kunt objectief zien of je beter wordt of niet. Dat je jezelf ziet groeien, is een leuk element. Bij andere sporten is dat niet altijd goed meetbaar. Stel, je maakt als voetballer meer doelpunten, dan is het lastig om vast te stellen of het nou echt beter gaat. Met schaken is het  heel eerlijk: je doet het in je eentje, je doet het zelf en je ziet of het beter gaat of niet.

Welk aspect van het spel beheers je het beste? Je zei al iets over tactiek.

Ik ben natuurlijk wat ouder geworden. Vroeger was het puur tactiek en dat is ook een beetje wat ik als kind heb meegekregen van de stappenmethode via Rob Brunia. Dat element is altijd heel erg dominant geweest. Vroeger was ik daar het beste in. Maar ik ben al heel lang trainer en heb natuurlijk in de loop der jaren ook andere dingen opgepakt, zoals eindspelen. Ik probeer ook wat netter te spelen, maar ik moet het nog steeds hebben van de tactiek en spelen op de aanval.

Wat vind je jouw allerbeste prestatie op schaakgebied?

In de jeugd ben ik een aantal keren Nederlands kampioen geweest in verschillende leeftijdscategorieën. Dat is iets wat je in ieder geval bijblijft. Er zijn enkele toernooien waar ik met veel plezier naar terugkijk. Ik plaatste me een keer voor de C-groep van Corus door het Cultural Village-toernooi te winnen. Dat was met een hele hoge score. In die periode behaalde ik mijn beste resultaten. Sindsdien heb ik toernooien gehad waar het goed ging en ook weer wat minder, maar geen gigantische uitschieters. Ik ben natuurlijk geen topspeler. Wel eentje met soms goede resultaten, maar ik heb nooit grootmeesternormen gehaald.

“Je bent wel internationaal meester!”

Dat is al weer twintig jaar geleden.

“Ja, dat is toch een hele mooie prestatie. Niet iedereen kan dat zeggen hoor!”

Dat is ook iets waar ik heel blij mee was toen ik dat werd. Maar ik ben op een gegeven moment in de trainersrol terechtgekomen. Ik heb altijd zelf enthousiast geschaakt en dat doe ik nog steeds, maar ik stop heel veel energie in het geven van trainingen. Dus ik bewandel twee wegen.

Wat is je beste partij?

Dat was mijn overwinning op Lucas van Foreest. Het is niet de speler met de hoogste rating die ik ooit verslagen heb, maar het was een hele mooie partij waarin ik een stuk offerde en uiteindelijk ook met een dameoffer won. Het is wel de partij waar ik met het meeste plezier op terugkijk. Ik won ook van grootmeesters met een hogere Elo, maar dat waren geen ‘partijen uit één stuk’. Op de partij tegen Lucas kijk ik met het meeste plezier terug. Het was in het Batavia-toernooi in 2016. Ik won er ook de schoonheidsprijs mee in dat toernooi.

Heb je nog andere hobby’s of liefhebberijen?

Ik voetbal, zowel in de zaal als op het veld. Dat doe ik al mijn hele leven. Sinds een paar jaar boulder ik ook. Dat is klimmen zonder touw. Ik doe dat veel met mijn zoon. Die vindt het ook heel erg leuk.

Via een interview las ik dat je in het dagelijks leven analytisch consultant bent. Kun je kort zeggen wat men zich daarbij moet voorstellen en beïnvloedt dat ook jouw denken over het schaken?

Ik zie zelf heel veel samenhang. Om het makkelijk te maken: data-analist dekt ook de lading. Ik ga uit van data en feiten. Dat is soms best wel ingewikkeld, maar ik probeer het heel makkelijk te maken. Dat is wat ik in mijn werk probeer te doen: ik moet eerst zelf snappen hoe het zit, en vervolgens probeer ik het heel simpel weer te geven en uit te leggen, zodat men er ook iets mee kan doen.

Dat probeer ik in mijn schaakboeken ook te doen. Schaken heeft allerlei moeilijke kanten en het is heel leuk om dingen uit te zoeken, te snappen en te kijken of ik het in kleine stukjes kan opdelen om het dan stap voor stap uit te leggen. Dat is waar ik mijn plezier uit haal en wat ik ook in mijn werk probeer te doen.

Mag ik je zeggen dat je daar in je schaakboeken goed in slaagt?

Dat is fijn om te horen en ook mijn doel, want ingewikkelde boeken zijn er genoeg. Ik probeer me er echt op te richten om dingen begrijpelijk te maken. Ik ben al op mijn veertiende begonnen met lesgeven. Dat is in de loop der tijd gegroeid, van kinderen tot volwassenen en op veel verschillende niveaus – overigens de laatste tijd weer wat minder. Op die manier leer je wel hoe je mensen iets moet bijbrengen en hoe je het ze makkelijker kunt maken.

Kun je iets meer vertellen over je beweegredenen om trainingen geven en wat je erin aantrekt?

Het is sowieso heel leuk om dingen uit te leggen of mensen dingen te leren. Uiteraard trekt het me ook aan om zelf beter te worden als schaker en andere mensen daarmee te helpen. Zoals gezegd begon dat tamelijk vroeg, bij Op Eigen Wieken was dat ook al zo. Op Eigen Wieken is een jeugdclub, dus als je twaalf of dertien bent, dan groei je er een klein beetje uit. Ik zette toen de volgende stap naar een andere club voor volwassenen. Ik ben lang actief gebleven met trainingen geven; denk daarbij aan club- en privétrainingen. Op die manier ben ik er een klein beetje ingerold. Ik heb ook bij de schaakbond als talentcoach gewerkt, zeg maar een soort van jeugdbondscoach. Daar kon ik heel veel met trainingen doen.

Waarin onderscheiden jouw boeken zich van anderen?

Ik probeer ze gewoon heel erg toegankelijk te maken. Dat is het voornaamste doel: dat je het kunt volgen en niet al heel snel de draad kwijtraakt. Als ik zelf boeken lees, kijk ik altijd wat daarbij helpt. Soms heb je een boek en geeft men vijftien zetten zonder diagram. Dan raak je de kluts kwijt. Als er op een hele bladzijde geen diagram staat, is het best lastig om de redenering te blijven volgen. Uiteraard kun je er een bord bij pakken, dat is natuurlijk prima, maar het is ook leuk om een boek gewoon door te bladeren.

In mijn boeken probeer ik na elke drie, maximaal vier zetten een diagram te plaatsen. En ook niet te veel varianten. Je mag best een variant hebben, maar dan niet nog een subvariant en daarbovenop nóg een subvariant. Want dan ben je heel veel mensen kwijt. Dat zijn dingen waar ik zoveel mogelijk op let. Mensen moeten de essentie kunnen blijven volgen bij wat ik uitleg. Dat is een belangrijk doel.

Wat zou jouw advies zijn als ik een partij analyseer? Hoe ga je ermee om, bijvoorbeeld met je eigen partijen en ook met het naspelen van partijen van anderen?

Het is belangrijk om te kiezen en je moet geduld hebben. Je moet gewoon de tijd nemen. Hoe lang mag je over een diagram doen? Zo lang als je wilt. Al doe je de hele dag over een diagram. Daar heb je meer aan dan dat je er honderd in een minuut probeert op te lossen bij wijze van spreken. Je moet jezelf de kans geven om het ook echt tot je te nemen.

Het advies is: doe het rustig aan en focus. Je kunt niet alles tegelijk. In mijn boeken kap ik het ook af wanneer partijen nog heel lang duren en de overige zetten niet relevant zijn voor wat je ervan kunt leren. Al het andere leidt alleen maar af van waar je het over wilt hebben. De kern van de zaak is dat je dingen kiest en die heel goed doet door er de tijd voor te nemen, in plaats van heel veel dingen uitproberen en uiteindelijk niks echt kunnen toepassen.

Je hebt een oeuvre opgebouwd bij Chessable. Hoe ben je daar gekomen en wat vind je het leukste aspect daarvan?

Dat is alweer zo’n acht of negen jaar geleden. Toen ik voor het eerst met New In Chess in contact kwam, waren zij ook aan het experimenteren met Chessable. Ik maakte toen een cursus met strategieopgaven uit de partijen van Magnus Carlsen. Het is alweer lang geleden, toen was Chessable ook nog niet zo groot. Bij die cursus heb ik destijds ook een video gemaakt; ik ben toen een beetje gaan experimenteren. Voor die video ging ik naar een studio in Friesland om het op te nemen.

Ik heb de mensen van Chessable op die manier een beetje leren kennen. Na verloop van tijd heb ik veel meer cursussen gemaakt, sommige op basis van mijn boeken en andere los daarvan. Wat ik heel leuk vind, is dat als je een cursus hebt gepubliceerd, je gelijk feedback krijgt. Je hoort van mensen wat ze ervan vinden en wat er beter kan. Met boeken krijg ik ook wel eens reacties en hoor je wel eens wat, maar bij Chessable gaat het veel sneller en directer. Je ziet gelijk of een stelling klopt of werkt. Bij een boek krijg je het niet altijd terug als er iets op aan te merken is, maar hier hoor je het heel snel. Dat helpt enorm om het beter te maken.

Als je Chessable vergelijkt met boeken en je móét kiezen tussen die twee – iemand zet je het mes op de keel met “je moet kiezen” – waar zou jij dan voor kiezen?

Het hangt een beetje af van voor wie het is en wat je ermee wilt doen. Chessable heeft enorme voordelen qua snelheid, flexibiliteit en feedback. Maar je moet het wel goed gebruiken. Anders denk ik dat het weinig zin heeft en je beter een boek kunt pakken. Als je bijvoorbeeld probeert alle varianten van de Najdorf uit je hoofd te leren, dan is het beter om een boek te pakken en dat door te nemen.

Maar als je bepaalde, heel technische eindspelen wilt oefenen met Chessable waarbij je het ook echt zelf moet uitvoeren, dan heb je daar weer meer aan dan aan het doorbladeren van een boek. Dus als je het goed gebruikt, kan het prima werken. Maar je moet oppassen dat je niet alleen nog maar bezig bent met dingen uit je hoofd leren en niet meer snapt wát je eigenlijk aan het doen bent. Belangrijk is dat je gedisciplineerd bent. Ik zie veel jonge spelers die heel veel onthouden, dus die kunnen er echt wel wat aan hebben. Maar ook daar zit een grens aan wat zinvol is. Je moet oppassen dat het niet een soort sport wordt om alles uit je hoofd te leren en dat het daarin een beetje doorschiet.

Stel, ik heb de Chessable-course én het boek van hetzelfde onderwerp. Vullen ze elkaar op de een of andere manier nog aan?

Ik denk het wel, al ligt het een beetje aan wat voor boek het is. Wat ik bijvoorbeeld zelf wel een aardig voorbeeld vind, is de World Chess Champions Strategy Training For Club Players. Dat is een strategieboek over wereldkampioenen dat ik gemaakt heb.

Die stellingen kun je natuurlijk heel goed oefenen op Chessable. Maar je kunt je ook voorstellen dat je een keer op de bank zit, of van mijn part op het strand, en je even geen scherm wilt maar een ontspannend boek. Ik heb een heel groot diagram per pagina geplaatst. Daar kun je rustig een keer een half uurtje over nadenken, terwijl je lekker op de bank zit. Ik vind boeken op die manier zelf nog steeds heel fijn. Alleen sommige dingen kun je op Chessable wel iets effectiever doen, zodat het je minder tijd kost. Die combinatie gebruik ik zelf ook wel vaak.

Wat kunnen we nog van je verwachten op het gebied van boeken?

Het eerstvolgende boek is de derde uit de serie van 1001 Chess Endgame Exercises. Het is voor gevorderde clubspelers. Ik heb het al ingeleverd en de Chessable course is ook al gemaakt. Hij moet alleen nog gefilmd worden en nog uitkomen. Het kan nog best wel een half jaar kan duren. Daarna gaat er wel weer meer komen want ik heb nog wel wat ideeën.

Wat vind je het leukste aspect aan trainingen geven?

Twee dingen. Ik vind het heel leuk om te kijken of dingen beter kunnen—dat is ook wat ik in mijn werk en zelf met schaken doe. Hoe kan ik iemand helpen om betere resultaten te boeken? Dat werkt heel motiverend. En uiteraard is de menselijke kant van training geven heel erg leuk: met mensen meedenken, ze helpen te bereiken wat ze willen en ze zien groeien. Dat is heel erg leuk om te doen.

Wat verwacht je van een trainee, hoe die zichzelf opstelt?

Het hangt er natuurlijk vanaf wat voor iemand het is, want ik heb kinderen van acht getraind en volwassenen van zestig. Bij die verschillende groepen heb je natuurlijk een heel ander verwachtingspatroon. Wat ik vooral verwacht, is dat iemand het leuk vindt. Of iemand er nou heel veel tijd in wil stoppen of heel weinig, dat is een persoonlijke keuze. Het is voor mij natuurlijk leuk als iemand er veel tijd in wil steken, maar dat laat ik toch echt aan de persoon zelf over. Ik zie vooral graag enthousiasme en dat iemand schaken écht leuk vindt.

Als je kijkt naar jongeren versus 60-plussers, wat zijn in jouw ogen de belangrijkste verschillen qua vooruitgang boeken en trainingsaanpak?

Bij hele jonge kinderen spreek je er met elkaar over hoe je gaat studeren, hoe je overzicht houdt en dat je de dingen doet die je moet doen. Dus iets meer sturing op discipline en dat soort zaken. Nu ben ik niet een trainer die enorm streng is, dat is helemaal niet mijn rol, maar ik kan iemand wel helpen met een schemaatje te maken en niet te veel per dag te doen. Kleine stapjes dus. Dan kun je iemand helpen om dat een beetje op te bouwen. Bij kinderen gaat het natuurlijk heel snel als je ze iets leert. Vaak hoef je het maar één keer uit te leggen en dan pikken ze het op.

Bij volwassenen gaat dat langzamer. Dus dan moet je het toch op een andere manier benaderen. Wat meer herhalen, misschien iets meer in stukjes opknippen. Het is een andere benadering, wat ook met leeftijd te maken heeft. Kinderen durven ook vrijer buiten de lijntjes te kijken; ze zijn meestal toch net even wat flexibeler dan ouderen.

Wat is naar jouw mening de belangrijkste schaakwijsheid waarmee je jezelf kunt verbeteren?

Wat je moet doen is gewoon heel veel spelen, dat sowieso, en met plezier. Dat lijkt mij wel echt veruit het belangrijkste aspect. En als je het hebt over verbeteren: doe niet alles tegelijk. Wat je doet, moet je goed doen. Neem er de tijd voor. En heb niet het gevoel dat je in één dag je hele schaakbibliotheek uit hoeft te lezen. Zet de tijd die je hebt dus goed in en accepteer dat je niet alles tegelijk kunt doen.

Heb je nog een tip of advies voor de bezoekers van Schaaksite?

Gewoon blijven kijken! Want het is al heel lang een hele leuke site. Het is echt een plek om telkens naar terug te keren. En als mensen het leuk vinden om zelf ook eens iets bij te dragen, dan moeten ze dat zeker doen.

Interview op youtube door Daniël King over het boek “World Chess Champion Strategy Training for club players”

Foto: Frans Peeters

Nico werd met zijn team Apeldoorn 1 kampioen van de Meesterklasse. Met een score van 6 uit 9 en een TPR van 2545 had hij daarin een belangrijk aandeel. Maar dat is niet het enige. Sinds enige tijd geeft hij trainingen en heeft hij via ChessBase al een flink oeuvre aan schaak-DVD’s opgebouwd.

Kun je me wat meer vertellen over je schaak­achtergrond, bijvoorbeeld hoe en wanneer je begon?

Mijn moeder leerde me schaken toen ik acht jaar was. Op de basisschool deed ik het best wel goed, dus zij dacht:

“Het is leuk om Nico eens een niet-schoolse uitdaging te geven.”

Dat werd schaken. Ik vond het meteen leuk en wilde overal waar ik kwam tegen mensen spelen, zoals bij mijn tante of op de buitenschoolse opvang. Al snel ontdekte ik dat er op mijn basisschool op dinsdagavond schaaklessen werden gegeven. Als je een achtjarige jongen bent en je kunt iets redelijk goed, dan ben je al gauw enthousiast. Zo is het ooit begonnen.

Wat vind je zelf het leukste aspect aan schaken?

Het spel zelf. Het is een fascinerend gevecht van mens tegen mens, waarin telkens weer persoonlijke aspecten naar voren komen. Zelf ben ik enorm fanatiek en bereid ik mijn partijen goed voor. Tegelijkertijd zie je dat ik op andere vlakken juist weer wat minder ben. Wat ik vooral aantrekkelijk vind, is dat jouw persoonlijkheid via het spel tot uitdrukking komt terwijl je met elkaar de strijd aangaat.

Heb je naast schaken nog andere liefhebberijen?

Ik vind sporten heel leuk en doe vrijwel iedere dag wel iets: wandelen, hardlopen of naar de gym. Vooral van wandelen hou ik erg; in coronatijd heb ik heel wat kilometers afgelegd. Gewoon ergens naartoe gaan, een koffietje halen en weer terug, of een beetje Amsterdam ontdekken. Maar ook als ik bijvoorbeeld op vakantie ga met m’n vriendin kiezen we vaak plekken waar we lekker kunnen hiken of een plek te voet kunnen ontdekken. Ik ben graag actief bezig.

Hoe ziet jouw voorbereiding eruit? Gebruik je daarvoor de computer?

Ja, daar gebruik ik de computer voor. Tegenwoordig zijn engines zoals Stockfish zo toegankelijk dat je er op elke computer mee kunt werken. Dat is wel anders dan vijftien jaar geleden. Destijds waren die engines nog niet zo goed. Dan zeiden ze dat wit beter stond, maar na drie zetten was het plotseling weer zwart. Door dat zelf uit te zoeken leerde je destijds wel veel, maar de huidige engines zijn vele malen sterker.

Wat ik al doe sinds de optie bestaat, is computercapaciteit huren via de ChessBase Cloud. Zo krijg ik stabielere waardes en ‘vliegt’ de engine niet alle kanten op. Het rekent net wat beter dan de engine op mijn eigen laptop. Bovendien kennen veel schakers het fenomeen dat de ventilator van je laptop flink begint te loeien als de engine aangaat; als je rekenkracht huurt, heb je daar geen last van. Ik bekijk wat me op dat moment interesseert en neem de openingsboom erbij: wat zijn de gespeelde zetten, wie zijn de topspelers en wat zijn de scores? Ik begin eigenlijk altijd gewoon van scratch.

Wat beschouw je als je minder sterke punten?

Dat zijn twee dingen. Allereerst ‘management’: ik zou met wat meer zelfvertrouwen mogen spelen en sneller beslissingen moeten nemen. Vaak speel ik wat ik als eerste bedenk, maar regelmatig wil ik het té graag bevestigd zien door berekening. Daarnaast scoor ik niet heel goed in het verzilveren van gewonnen stellingen.

Neem de wedstrijd waarin we met Apeldoorn kampioen werden. Ik speelde tegen Loek van Wely en benutte mijn openingsvoorbereiding optimaal. Volgens de computer stond ik vrij snel op winst. Het enige wat ik hoefde te doen, was de genadeklap uitdelen, maar die bleef uit. Ik zag diverse opties, maar koos steeds voor de veilige weg. Op een gegeven moment werd het steeds moeilijker om toe te slaan en verloor ik de overtuiging. Uiteindelijk kantelde de partij, nam Loek het over en verloor ik zelfs nog. Dat was vrij zuur, maar wel een duidelijk voorbeeld van waar ik nog winst kan boeken.

Hoe zou je jouw schaakstijl beschrijven?

Ik denk dat ik redelijk allround ben. Er zijn geen stellingstypen waarin ik extreem veel beter of slechter ben dan anderen. Over het algemeen ben ik pragmatisch ingesteld. Als ik in een toernooi weet tegen wie ik moet spelen, bestudeer ik vaak een uurtje de partijen van die tegenstander om de zwakke plekken te vinden. Dan maak ik een gameplan dat aansluit op die zwaktes, in plaats van dat ik puur naar mijn eigen sterktes kijk. Dat is wel een van mijn krachten.

Wat vind je jouw beste presentatie op schaakgebied?

Toch wel het winnen van Dortmund. Opvallend genoeg was dat niet eens de hoogste TPR die ik ooit heb behaald, maar zo’n sterk toernooi winnen… dat staat gewoon. Het is de vraag of me dat nog een keer gaat lukken.

Wie weet…?

Ik geef het zeker niet op! Ik ben de laatste tijd erg fanatiek en werk meer gestructureerd. Ik heb het idee dat ik weer progressie maak en wil in ieder geval terug naar mijn oude ratingniveau. Dat lag rond de 2500 en is nu 2425.

Sinds kort speel ik ook in de Italiaanse competitie. Die competitie wordt in één week beslist. Ik speel daar in een van de zwakkere teams op bord 1, wat betekent dat ik gemiddeld tegen 2500+-spelers speel. Ik ben daar via-via terechtgekomen; de club vond het leuk, ik vond het leuk, en nu hebben ze me weer gevraagd.

Foto: Frans Peeters

Wat is je beste partij?

Dat is een lastige, maar ik heb wel een antwoord uit mijn beginjaren. Ik ben op mijn achtste begonnen, maar ging pas rond mijn elfde of twaalfde naar een club; ik ben dus een beetje een laatbloeier. Een sleutelmoment was het NK Jeugd. In de vierde ronde versloeg ik Arthur Pijpers, die destijds 200 elopunten meer had en een van de favorieten was. Die partij was vrijwel perfect gespeeld en daar was ik heel lang erg trots op. Later heb ik ook een keer van mijn trainer, Erwin l’Ami, gewonnen. Dat was ook een gave partij. Niet foutloos, maar wel erg goed.

Hoe denk je dat de computer het schaakspel heeft beïnvloed?

Ik vond die vraag enige tijd geleden in een interview met Giri. Zijn reactie was – en daar ben ik het eigenlijk wel mee eens – dat veel schakers roepen dat de computer misschien het spel dood kan maken.  Maar hij zegt dat er door de computer juist meer opties bij komen en mensen creatiever moeten zijn. Je speelt wellicht de eerste of tweede keuze van de engine, maar je gaat zelf op zoek naar andere mogelijkheden.

Er gebeurt veel meer. Kijk naar het kandidatentoernooi: daar zie je openingen die ik, laten we zeggen na een zet of tien nog nooit had gezien. Het is cool dat er steeds meer van onder de oppervlakte naar boven komt en er steeds meer mogelijkheden blijken te zijn. De schaakstijl verandert mee. Meestal met de wereldkampioen en nu ook met de computer.

Het lukt de huidige wereldkampioen niet echt om grote indruk te maken. Ik geloof dat hij nog geen toernooi heeft gewonnen sinds het behalen van zijn titel. Hoe kijk jij daar tegenaan?

Klopt. Zijn eerste toernooi na het behalen van de titel was Tata Steel Chess; daar werd hij gedeeld eerste met Praggnanandhaa, maar verloor de tiebreak van hem. Daarna ging het minder. Ik had het er laatst over, want er zijn natuurlijk ook schakers die zeggen:

“Is hij nou de echte wereldkampioen?”

Zelf vind ik een wereldkampioen niet per se de nummer één van de wereld hoeft te zijn. Het is jammer dat Carlsen zichzelf uit de running heeft gehaald, maar stel iemand had hem verslagen en die was de nummer 10 van de wereld, dan is dat maar zo.

Er komt natuurlijk enorme druk bij kijken. We zagen Ding wegzakken en we zien bij Gukesh nu iets vergelijkbaars. Men denkt vaak dat dit Carlsen nooit is overkomen, maar toen hij wereldkampioen werd, zakte zijn rating ook van 2880 naar 2830 voordat hij de smaak weer te pakken kreeg. Magnus is simpelweg zo goed dat hij bijna alles blijft winnen, maar ook hij heeft zijn dips gehad. Hij heeft ook wel in interviews gereageerd op de vraag wie de beste schaakspeler uit de geschiedenis was. Zijn reactie was:

“Dat ben ik zelf maar dan van 2010!”

Dat was voor hij wereldkampioen werd en alle toernooien won met hoge scores.

Vergeet niet dat Magnus de matches tegen Caruana en Karjakin pas in de tiebreak besliste.

Precies, in die matches zag je dat hij het ook lastig vond. Als je gaat nadenken over het resultaat en het feit dat je niet mág verliezen, ga je krampachtiger spelen. Dat geldt voor elk niveau. Als wij in de laatste ronde kans maken op een prijs, schieten we ook in de kramp.

Je bent je gaan toeleggen op schaaktrainingen en we zien je regelmatig op Chessbase voorbijkomen. Hoe is dat zo gekomen?

Toen ik van de middelbare school kwam, was ik net niet goed genoeg om te zeggen:

“Ik neem een tussenjaar voor het schaken.”

Dus ben ik gaan studeren, maar dat werd nooit een succes. In 2018 heb ik mijn studie definitief afgebroken. Na een jaar werken besefte ik dat ik schaken nooit écht een volledige kans had gegeven. Ik was destijds net IM geworden en besloot:

“Weet je wat, ik ga er gewoon voor!”

Ik besloot om een bepaalde tijd te gaan spelen en bedacht dat het na 300 partijen wel helder zou zijn of hier mijn toekomst lag. Ik was trouwens net IM geworden. Het ging door me heen:

“Na 300 partijen zijn er drie mogelijkheden. Eén, ik ben grootmeester. Twee, ik ben het net niet, maar zit erin en drie het zit er niet in en vandaar uit bedenk ik dan een nieuw plan.”

Voor mij is zelf spelen het belangrijkste, maar dan is het natuurlijk wel de vraag: waarmee verdien je je brood? Ik vind lesgeven ontzettend leuk. Bij het bedrijf – Junior Einstein – waar ik een jaar lang werkte, heb ik ook les gegeven. Het is super leuk om te doen. Vandaar dat ik het ben gaan combineren met schaken. Langzaam maar zeker kwamen er steeds meer mensen die training van me wilden hebben. Overigens heb ik het idee van GM te worden zeker niet opgegeven. De factor geluk speelt ook een rol. Als alles mee zit, dan is het zeker te doen.

Wat ik vaak bij trainers (en in boeken zie) zie is dat ze aankomen met een brei aan varianten. Wat ik dan mis is een behoorlijke verbale uitleg. Hoe kijk jij daar tegenaan?

Dat is inderdaad de uitdaging. Schakers denken vaak in varianten, maar het is de kunst om die abstracte materie te vertalen naar woorden. Ik probeer die twee te combineren. Als ik over openingen schrijf, voeg ik bij de varianten altijd een soort mini-samenvatting toe. Dat helpt mijzelf overigens ook om de theorie beter te onthouden.

Je bent heel actief op Chessbase met redelijk wat dvd’s maar dus nog niet op Chessable. Klopt dat?

Dat klopt. Ik had heel lang zoiets als: ik wil eigenlijk eerst grootmeester worden en dan een Chessable Course uitbrengen. Alleen dat grootmeester worden, is toch moeilijker dan gedacht. Op een paar momenten was ik een beetje ongelukkig. Bijvoorbeeld mijn toprating was 2496. Je hoeft dan maar één partij te winnen en je bent in ieder geval de grens van 2500 voorbij. Zo’n course kost bovendien gigantisch veel tijd. Als ik het doe, wil ik het ook écht goed doen.

In die dvd’s zit heel veel minder tijd dan in zo’n Chessable course. Een Chessable course is echt veel werk en nogal uitgebreid. Als ik er aan begin, wil ik het dan ook graag heel uitgebreid doen. Maar wat nu voor mij op de eerste plaats komt – dat stond denk ik ook in het interview van Giri. Hij zei zoiets als:

”Ik ben verplicht naar mezelf toe om nog voor die wereldtitel te gaan.”

Zelf voel ik ook zo’n verplichting, nu het nog kan, om voor de GM titel te gaan. Daarom moet ik op wat dingen nee zeggen.

Het afgelopen jaar was mijn slechtste schaakjaar sinds ik full time schaak. Eén van de redenen is dat ik best wel succesvol ben als trainer. Er zijn behoorlijk veel mensen die wekelijks training van me krijgen en anderen om de week. Daardoor ontbrak de tijd om zelf te trainen. Eén van de dingen die ik heb veranderd sinds december vorig jaar, is dat ik veel meer bezig met mijn eigen spel. Ik sta eerder op en ga eerder slapen. In de vroege uurtjes werk ik nu dagelijks structureel aan mijn schaaktraining. Ik merk ook aan de partijen van afgelopen tijd, dat ik weer een stuk beter speel, meer op mijn oude niveau. Het kan nog flink beter, maar het is in ieder geval een goede eerste stap. In dat schema past een Chessable course nu even niet. Bij ChessBase is dat anders: ik ga af en toe naar Hamburg en neem daar in één keer een aantal video’s van 60 minuten op. Dat is heel praktisch en behapbaar voor de kijker.

Ik merk dat ik meer begrijp van een variant of partij, wanneer ik bord en stukken er bij pak en niet zo snel aan de computer vraag wat de beste zet is. Hoe denk jij daarover?

Ik raad iedereen aan om het bord en stukken erbij te pakken. Als ik openingen bestudeer, dan maak ik eerst een digitaal bestand en vervolgens pak ik het bord er bij op mijn tafel hiernaast en draai ik het scherm een beetje naar me toe. Eerst speel ik dan zo’n drie of vier varianten na op de computer en bekijk ze vervolgens op het bord. Weet ik het? Dan ga ik door na de volgende variant. Met enige regelmaat zit ik te twijfelen en denk:

“Hé dit is ook een logische set. Hoe zit dat?”

Dan kun je als je er niet helemaal uitkomt alsnog aan de computer vragen wat de beste voortzetting is.

Wat is jouw rol bij de trainingen van het MEC

Ik ben daar trainer en coördinator. Samen met Jeroen van den Berg en Merijn van Delft organiseren we de MEC-masterclasses en trainingen.

Wat vind je zelf het leukste aspect aan training geven?

Dat is toch dat je iemand anders iets leert, wat hij vervolgens vroeg of laat een keer kan gebruiken en dat ze er heel erg blij mee zijn:

“Hé ik heb deze partij gespeeld en je hebt me dit en dit geleerd en het werkt!”

Het geeft enorm veel voldoening als je samen het werk doet en de ander er dan de vruchten van plukt en er blij mee is. Wat ook een belangrijk en leuk aspect is dat je een persoonlijke band met iemand opbouwt.

Heb je nog bepaalde verwachtingen van iemand die je traint?

Als ik mensen training geef heb ik niet direct een bepaalde verwachting, zoals: je moet nu beter worden en dat je een bepaald niveau moet halen. Nee, dergelijke verwachtingen heb ik niet. Wat ik belangrijk vind is dat mensen veel plezier in het schaken hebben.

Ik geef ook spelers training die behoorlijk wat stappen aan het zetten zijn. Dat is op individuele basis en dat heeft al FM-titels opgeleverd. We proberen nu richting de IM-titel te gaan. Wat ik zelf ooit leuk zou vinden is als ik iemand training heb gegeven en hij uiteindelijk sterker wordt dan ikzelf. Dat zou ik oprecht cool vinden. Ik leg niet zomaar druk bij iemand anders met bepaalde verwachtingen. Ik zie het wel als zoiets gebeurt.

Heb je nog een schaakwijsheid voor schakers die zichzelf willen verbeteren. Wat ze dan vooral wel moeten doen of misschien vooral niet?

Zoek de balans. Je kunt openingen bestuderen, puzzels oplossen of video’s kijken, maar doe vooral wat je leuk vindt. Als je een hekel hebt aan tactische puzzels maar jezelf dwingt om dat elke dag een uur te doen, dan gaat de lol er snel af. Plezier is de belangrijkste motor voor verbetering.

Heb jij nog een advies voor de bezoekers van schaaksite.

Blijf vooral lezen! Schaaksite is een enorm waardevol platform voor schaaknieuws, interviews en verslagen. Het zou zonde zijn als dat verdwijnt, dus als je een kleine donatie kunt missen om het platform te steunen, is dat heel welkom.

Foto door Harry Gielen

We kennen Ivan natuurlijk allemaal. Hij was een topspeler en tegenwoordig is hij actief als coach. Hij boekte zijn grootste succes als coach met Oezbekistan door de Olympiade te winnen in 2022. Maar dat is lang niet alles. Hij heeft diverse interessante publicaties op zijn naam staan en talloze boeiende en leerzame video’s geproduceerd. Kortom: hij heeft veel te vertellen!

Kun je me iets meer vertellen over jouw schaakachtergrond? Hoe en wanneer is jouw schaakcarrière begonnen?

Dat is een tijd geleden; dat was in 1974. Het was eigenlijk een normaal verhaal voor iemand uit een schaakfamilie. Mijn vader, Tsenko, ‘Cenko’, was een clubschaker. In die tijd kreeg je pas een rating vanaf 2200, dus hij was zogezegd ‘unrated’. Als ik het zou moeten inschatten, had hij een rating van ongeveer 2000 of zoiets.

Vanaf dat moment begon het allemaal. Ik speelde bij mijn schaakclub en deed in 1975 al mee aan mijn eerste toernooien. Het toeval wil dat Karpov in dat jaar wereldkampioen werd en op bezoek kwam in Sarajevo, de plaats waar ik toen woonde en ook ben geboren. Hij gaf een simultaan en ik speelde remise tegen hem! Dat heeft me een duwtje in de rug gegeven, want ik was pas zeven jaar oud. Zo is het begonnen en vanaf dat moment ging het rollen.

Wat vind je het leukste aspect van schaken?

Ja, dat is een moeilijke vraag. Wat ik een leuk aspect aan het schaken vind, is de strategische opbouw van het spel. En de wisselwerking tussen die strategische opbouw en dynamische afwikkelingen. Maar het gaat natuurlijk, ondanks alle mooie kanten van het spel, wel om het resultaat. Schaken is een sport, want jouw resultaat is meetbaar.

Wat vind je jouw beste prestatie op schaakgebied?

Er zijn een paar prestaties waar ik blij of trots op ben. Dan denk ik aan de beide keren dat ik het NK won met een gigahoge score. Ik was ook heel blij toen ik een supertoernooi in Sarajevo won en uiteraard het toernooi in Hoogeveen. Dat was een kort toernooi, maar ik won het wel met een hoge score. Ik won ook het Staunton Memorial met een hoge score. Verder ben ik een paar keer in IJsland geweest; die toernooien waren best sterk en ik won er een paar met een goede score.

Dan waren er nog twee overwinningen in de Lost Boys-toernooien en het zonetoernooi in Dresden (1997). Destijds had je nog van die zonetoernooien; dat toernooi in Dresden was zeer sterk bezet. In feite won ik ook het EK individueel 2009 op tiebreak. Maar in die tijd was er de regel dat als je won op tiebreak, je nog moest snelschaken voor de eindoverwinning. Ik verloor dat van Jobava, terwijl ik in het klassieke toernooi wel van hem won. Zou het toernooi onder de huidige regels zijn gespeeld, dan had ik gewonnen.

Wat is jouw beste partij?

Ik weet het niet. Natuurlijk praten veel mensen over mijn partij tegen Kasparov. Dat was een mooie partij, maar ik ben blij met een aantal andere partijen. Ik speelde een partij tegen Anand in Wijk aan Zee in 1996; dat was een hele goede partij. Een ander voorbeeld was een partij tegen Vladimir Kramnik in Wijk aan Zee (2004). Dat was ook een uitstekende partij. Er waren ook prima partijen tegen Judit Polgár en Aleksey Shirov. Er zijn meerdere partijen waarvan ik vind dat ik een mooie prestatie heb geleverd.

Je hebt zowel het computerloze tijdperk als het computertijdperk meegemaakt. Wat zijn volgens jou de belangrijkste verschillen tussen het pre-computertijdperk en nu?

Een belangrijk verschil is de manier en de snelheid waarmee je informatie opneemt. Dat is bijzonder belangrijk. Een voorbeeld: ik werd grootmeester in 1987. Toen was ik 19 jaar en daarmee destijds de jongste grootmeester ter wereld. Als je tegenwoordig grootmeester bent op je 19e, is dat geen bijzondere prestatie meer.

In het pre-computertijdperk bereikten schakers hun hoogtepunt als ze ergens boven de dertig waren. Je had tijd nodig om alle informatie te verzamelen en te absorberen. Dat gaat nu veel sneller. Maar het heeft ook als gevolg dat schakers veel eerder hun top bereiken in vergelijking met vroeger. Dat is een groot verschil.

Er is nog iets anders wat niet direct gekoppeld is aan schaaktechnisch vermogen, maar wel aan hoe men tegenwoordig naar schaken kijkt. In dat opzicht heeft schaken een bepaalde allure verloren. Wat ik daarmee wil zeggen? Je had bijvoorbeeld de matches tussen Karpov en Kasparov, de grote toernooien in Tilburg of het supertoernooi in Moskou in 1980. Bij partijen tussen bijvoorbeeld Kasparov en Karpov, Timman en Kasparov, of Kasparov en Spassky kon je misschien de indruk hebben dat er fouten werden gemaakt, maar daar was je niet zeker van. Er zaten vaak mensen dagenlang te analyseren om met verbeteringen te komen en te begrijpen wat er aan de hand was. Vandaag de dag schrijft elke patzer met een rating van 1700 op sociale media:

“Ik dénk dat Gukesh een fout maakt!”

Met de nadruk op:

“Ik denk!”

In dat opzicht heeft schaken haar uitstraling verloren. Een pluspunt is wel dat het toegankelijker is geworden voor heel veel mensen. Toernooien worden veel meer gevolgd dan destijds. Bijvoorbeeld: toen ik het laatste supertoernooi van voormalig Joegoslavië voor de oorlog speelde in Belgrado, was het normaal dat er zo’n 2.000 toeschouwers in de speelzaal zaten. Je voelde je als speler daardoor bijzonder. Tegenwoordig zijn er veel meer mensen die zoiets op andere manieren volgen, bijvoorbeeld via internet. Er zijn dus een aantal plusjes en minnetjes.

Schaaktechnisch is het verschil dat je openingen veel sneller kunt voorbereiden. Met ChessBase en door de invloed van engines kun je relatief onbekende varianten in twee uur tijd voorbereiden. Vroeger was dat onmogelijk; in diezelfde twee uur had je de informatie destijds nog niet eens verzameld, laat staan dat je een variant goed kon bekijken. Een tweede ding is dat je er vrijwel direct achter komt wat je fout hebt gedaan zodra de partij is afgelopen. Je hoeft niet eens een supersterke engine te gebruiken; je kunt gewoon je telefoon pakken en er redelijk snel achter komen of je dingen hebt gemist. Dat zijn de flinke verschillen tussen toen en nu.

Foto door Harry Gielen

Heb je een bijzondere band met het Nimzo-Indisch? Je hebt er zelfs een boek over geschreven: The Strategic Nimzo-Indian.

Een bijzondere band is misschien te veel gezegd, maar tijdens mijn schaakopleiding was er minder informatie beschikbaar dan nu. Je had natuurlijk de ‘Chess Informant’ en een aantal boeken. Zeker niet belachelijk veel, maar er waren er wel een aantal in de Russische taal geschreven. Ik had geen moeite om die te lezen, want ik begrijp Cyrillisch. Die taal ligt niet zo ver af van mijn eigen taal; vergelijk het met iemand die Spaans spreekt en daardoor Italiaans beter kan begrijpen. Ik begreep dus de essentie van wat er werd geschreven.

Een ander zeer populair boek was ‘Het Zürich Schaaktoernooi 1953′. In dat toernooi werd het Nimzo-Indisch heel vaak gespeeld, hoofdzakelijk de Sämisch- (4. a3) en de Rubinstein-variant (met 4.e3). Je had in die tijd ook verschillende analytische boeken van Botvinnik over zijn eigen schaakpartijen; ook daarin vond je vrij veel Nimzo-Indische partijen. Dat zou ik bijna nog vergeten: in Joegoslavië was het boek van Gligorić, ‘Play Against Pieces’, bijzonder populair. Daarin vind je ook veel partijen met het Nimzo-Indisch. Dat was relatief vroeg in mijn schaakopleiding en die boeken hebben zeker invloed op me gehad.

Je bent jezelf steeds meer gaan toeleggen op het geven van schaaktrainingen. Wanneer is dat voor jou begonnen?

Nou, dat is ergens rond 2010-2011 begonnen. Toen deed ik al bepaalde schaaktrainingen. Maar daarvoor gaf ik in het voormalige Joegoslavië ook al trainingen aan bijvoorbeeld Ivan Šarić en enkele anderen. Ik heb ook een paar keer wat trainingen gegeven op Papendal, maar dat was niet veel.

Met Ivan Šarić was dat een stuk intensiever. Maar het was toen nog geen volledige overschakeling; ik was gewoon een actieve schaker die er schaaktrainingen bij deed. Šarić was zeer sterk en dan werk je vanuit een bepaalde invalshoek. Het moment dat het serieus begon, was in 2013. Toen besloot ik dat het tijd was voor een omschakeling.

Je hebt ook een tijdje in het Midden-Oosten gezeten. Hoe was die ervaring?

Inderdaad, toen was ik in de Verenigde Arabische Emiraten. Dat was een hele andere ervaring. Ik begon daar met mijn trainerscarrière eind 2013. Ze hadden in die tijd Salem, die kort daarvoor grootmeester was geworden. Ze wilden dat iemand hem zou begeleiden om beter te worden. Ik denk dat het me gelukt is; op het moment dat ik er een paar jaar later mee stopte, was hij al individueel kampioen van Azië en had hij ongeveer 100 Elo-punten meer dan toen we begonnen.

Het is natuurlijk in dit soort situaties – dat gold ook voor mijn werk met Alireza Firouzja, Parham Maghsoodloo en vele anderen – moeilijk meetbaar in hoeverre een trainer iemand helpt om beter te gaan spelen. Dat is eigenlijk onmeetbaar. De rol van de trainer is die van een soort katalysator.

Trainers willen bepaalde informatie geven, hun mening over dingen delen en hun ideeën overbrengen. Maar niet iedereen heeft er evenveel baat bij. De één zal het sneller oppakken dan de ander. Het hangt er ook vanaf of wat je ze meegeeft bij hun stijl past. De inzet van de trainer kan bij iedereen ongeveer hetzelfde zijn, maar die inzet zal niet altijd hetzelfde resultaat bereiken. Jij blijft een soort inspirator, maar uiteindelijk moet de persoon die je traint zelf de beslissingen nemen in zijn eigen partijen.

Kun, wil of mag je zeggen wie je nu traint?

Ik werk al drie jaar in Roemenië als bondscoach en ben druk met veel verschillende profielen van Roemeense schakers. Dat is mijn hoofdbaan. Ik werk daar met de nationale ploeg en met mensen die er wellicht ooit onderdeel van zullen worden. In Wijk aan Zee had je bijvoorbeeld een jongeman uit Roemenië, Henry Tudor. Hij behaalde best goede resultaten en scoorde een prima TPR. Ik werk al een tijdje met hem.

Het werkt daar anders; een soortgelijke functie heb je niet bij de Nederlandse schaakbond. Er is bij de KNSB niemand die een fulltime functie heeft als bondscoach. Jan Smeets is bondscoach, maar feitelijk alleen tijdens bepaalde gelegenheden, zoals een Olympiade of het EK. Daar werkt hij uiteraard aan de voorbereiding en begeleidt hij het team tijdens het toernooi, maar daar houdt het op. Mijn baan is fulltime en daarom woon ik ook in Boekarest.”

Waar heb je nog meer gewerkt als bondscoach?

Van 2016 tot 2019 werkte ik in Iran. Eigenlijk begon ik daar al vlak voor de Olympiade van 2016. De schakers waren toen nog vrij onbekend, maar nu kennen we ze allemaal: Parham Maghsoodloo, Amin Tabatabaei en Alireza Firouzja. Ze hadden destijds een relatief lage rating en toch behaalden we een mooi resultaat. Een jaar later wonnen we het Aziatisch kampioenschap voor teams, waar ook China en India aan meededen. Dat was dus een bijzonder goed resultaat. Daarop volgde het geweldige succes met Oezbekistan: we werden eerste op de 44e Olympiade in 2022.

En nu dus Roemenië. Het is een topteam; we werden gedeeld vijfde/zesde bij het EK. Dat was bijzonder goed, want veel teams met een hogere gemiddelde rating, inclusief het Nederlandse team, eindigden achter ons.

Wat vind je het leukste aspect aan training geven?

Er zijn verschillende aspecten. Het is moeilijk om daar één lijstje voor te geven, want je kunt groepstraining geven, lezingen houden of één-op-één trainen. Het ene deel is het werken aan de voorbereidingen; het andere deel is het werk tijdens een Olympiade of EK. Dan werk je met het team aan het opbouwen van een goede prestatie.

Wat ook meespeelt, zijn je eigen ervaringen als speler en later als coach. Als coach probeer je die mix aan ervaringen over te dragen aan het team of aan individuele spelers. Daarnaast spelen de tegenstanders een rol. De coach moet de juiste benadering zien te vinden die past bij de situatie om zo goede resultaten te behalen. Er zijn dus heel veel elementen aan elkaar gekoppeld.

Wat vind je dan het moeilijkste?

Het moeilijkste is als mijn eigen visie op het spel en mijn karakter totaal niet overeenkomen met de betreffende persoon. Dan is het bijzonder lastig om te communiceren. Ik ben bijvoorbeeld redelijk direct. Dat kan lastig zijn, omdat niet iedereen die directheid op dezelfde manier opvat. De één zal je bedanken voor die eerlijkheid, terwijl anderen zich aangevallen voelen. Het is belangrijk dat je een goede inschatting maakt van de persoon tegenover je. Ook de verschillende culturen waarin je werkt spelen een grote rol; dat valt niet altijd mee.

Je hebt al heel wat boeken en dvd’s op je naam staan. Kun je daarover wat meer vertellen?

Ze gaan meestal over het middenspel. Ik heb gewerkt aan een Chessable course ‘Self-Improvement Course for Advanced Players’ die is zojuist uitgekomen. Deze course is gericht op het nemen van betere beslissingen in bepaalde situaties tijdens de partij. Daarin komen allerlei zaken aan de orde: eindspelen, de voorbereiding van openingen en diverse middenspelthema’s.

Mijn werk is nu hoofdzakelijk gericht op het middenspel. Zoals mijn laatste twee boeken voor New In Chess: ‘Winning Chess Middlegames 1 en 2′. Deel 1 is een soort update van mijn oude boek, maar eigenlijk is het meer dan dat: het is in feite een nieuw boek omdat veel materiaal totaal nieuw is. Deel 2 over structuren na 1. e4 is volledig nieuw. Daarin heb ik overigens keuzes moeten maken, want je kunt niet alle bestaande structuren in één boek stoppen.

Op het gebied van openingen heb ik voorheen ook wat werk gedaan voor New In Chess, zoals over de Nimzo-Indisch met 4. e3 (Rubinstein). Maar in de loop der tijd ben ik veel minder geïnteresseerd geraakt in openingswerk. Ik kan wel proberen mijn eigen mening en waarnemingen te geven, maar veel mensen willen tegenwoordig alleen maar op een knopje drukken om te zien wat Stockfish of andere engines ervan zeggen. Dat is een eindeloze discussie zonder winnaar. Je kunt dan bijna zeggen:

“Koop mijn werk niet, blijf maar gewoon op de knopjes drukken!”

Met mijn werk probeer ik een balans te vinden: menselijke keuzes die nog steeds worden goedgekeurd door de engine. Ik probeer de bizarre varianten die computers soms geven te beperken, maar dat is in deze tijd niet altijd makkelijk.

Zijn er naast de Chessable course nog andere projecten waar je aan werkt?

Momenteel niet direct. Die course is zojuist uitgekomen, als het goed is komt het vervolg daarna. Dat zijn mijn plannen voor 2026 en 2027. Er is een kans dat ik in de zomer twee video’s voor ChessBase ga maken. Dat is een optie, maar ik weet het nog niet zeker. Het hangt af van de tijd die ik heb en welke projecten ik prioriteit geef.

Heb je nog een bepaalde schaakwijsheid voor het publiek?

Dat is een moeilijke vraag, want mensen spelen op verschillende niveaus. Maar het meest praktische advies dat ik kan geven, gaat over een probleem dat ik vaak zie. Een speler heeft zich bijvoorbeeld goed voorbereid, bouwt een groot voordeel op en geeft dat voordeel vervolgens binnen een paar zetten weer weg. Wat mensen vaak niet begrijpen, is dat een tegenstander na die geweldige voorbereiding niet zomaar in een direct verliezende variant trapt en waarschijnlijk op dat moment de stelling (bijzonder) goed begrijpt. Het resultaat van de voorbereiding is dat je beter staat, maar ver van gewonnen. Als je goed voorbereid bent, gebeurt het vaak dat je tijdens het spelen van die zetten – terwijl je tegenstander diep nadenkt – even gaat wandelen of naar andere partijen kijkt. In de tussentijd verdiept jouw tegenstander zich intensief in de stelling. De kans bestaat dat hij de stelling op dat moment beter begrijpt dan jijzelf, ondanks jouw voorbereiding. Jij weet wel dat je +0.9 staat volgens de computer, maar de tegenstander voelt de stelling simpelweg beter aan. Mijn advies is dan:

“Je weet dat je beter staat. Ga dan een tijdje op je handen zitten, verdiep je in de stelling en probeer de boel echt te doorgronden, in plaats van te gaan blitzen of de indruk te willen wekken dat je alles al begrijpt.”

Ik zie die fout telkens weer.

Dat doet me denken aan het interview dat ik had met Anish Giri…

Michel: “Ik moet erom lachen, niet omdat het raar is, maar omdat het volkomen logisch is. Anish Giri zei iets soortgelijks: hij bereidt zich met de computer heel goed voor, maar dan blijkt soms dat zijn tegenstander de stelling beter begrijpt omdat die het aan het bord allemaal zelf heeft zitten uitzoeken.”

Ivan: “Ja, dat is precies zo. Ik heb het in mijn eigen carrière ook beide kanten ervaren. Wanneer ik minder stond, bleek regelmatig dat ik de stelling veel beter begreep dan mijn tegenstander, waardoor het lukte om het tij te keren. Aan de andere kant is het me ook overkomen dat ik te snel bleef zetten, niet goed in de partij zat en zo al mijn voordeel weggooide.”

*Partijen gevonden in Megabase 2026. Analyses door: Viswanatan Anand (Anand-Sokolov) – Lubomir Ftacnik (Sokolov-Kramnik) – Ilya Tsesarsky (Sokolov-Kasparov)

Foto: Harry Gielen

Wie kent hem niet? Ik leerde Koos in eerste instantie kennen vanwege de afzender van de competitiemailtjes. Maar hij is veel meer dan dat. Hij is de man die men regelmatig achter het bord vandaan plukte vanwege zijn tomeloze inzet en zich graag bezighoudt met het organiseren van evenementen. Tegenwoordig uiteraard voor de schaakbond. Hij opereert het liefst een beetje op de achtergrond. Lees over zijn ambities, drijfveren en de mens achter de bekende naam.

Wanneer ben je begonnen met schaken en wie heeft het je geleerd?

Een vriend van een oudere broer was bij ons op bezoek en toen besloten we te gaan schaken. Hij heeft het me dus geleerd. Ik was toen een jaar of zeven, acht. Het eerste wat hij deed, was vragen:

“Zullen we een potje spelen?”

Hij zette me direct mat met het herdersmat. Dat was een behoorlijke afknapper; ik heb daarna tot mijn twaalfde of dertiende niet meer geschaakt.

Op de middelbare school, het Thomas a Kempis College in Arnhem, was er een schaaktoernooi. Ik deed mee en dat ging best goed; ik versloeg zelfs iemand uit het schoolteam. Daarna heb ik weer een hele tijd niet gespeeld. Wel af en toe een potje voor mijn plezier, maar niet bij een club. Pas op mijn vijfentwintigste zei een vriend:

“Zullen we vanavond naar de schaakclub gaan?”

Ik dacht:

“Ach ja, waarom niet?”

Maar ik vroeg wel of hij een boek voor me had om de basis weer even op te frissen. Ik kreeg deel 1 van Praktische schaaklessen van Euwe en Den Hertog. Dat boek heb ik in één dag doorgewerkt. Het meeste wist ik al; je schaakt weleens en je leest weleens wat, dus veel kwam me gewoon aanwaaien. Deel 2 had hij niet, dus dat heb ik zelf gekocht. Daarna zijn we naar de club gegaan en sindsdien schaak ik.

Tijdens het Kersttoernooi van 1985 besloten we om de Spassky’s op te richten. Dat verhaal heeft ook in SchakenNL (Nr. 2 -2025) gestaan. Maar daar stond dat we de oprichting in ‘De Drie Gezusters’ hebben gedaan. In werkelijkheid was het daar zo druk dat we uitweken naar de Blauwe Engel. Het was een kroeg waar je eigenlijk niet gevonden wilde worden, een beetje een ballentent. Ik vermoed dat ze het verhaal in SchakenNL bewust verfraaid hebben.

We wilden met ons vriendengroepje met elkaar in één team zitten. De speelkracht liep behoorlijk uiteen. Als je dan naar een grote club gaat, de meesten van ons waren inmiddels lid van de Schaakclub Groningen, dan heb je het niet voor het zeggen in welk team je speelt. Zeker als je niet allemaal even sterk bent. Dus richtten we onze eigen club op. Men zei ervan:

“Zoiets bestaat enkele jaren en dan houdt het op.”

Maar die club bestaat nog steeds. Ik ben één van de oprichters van de club, maar ik ben geen lid meer, omdat Groningen nu te ver van mijn bed is.

Hoe ben je het organiseren ingerold?

Ik doe dingen meestal fanatiek. Dat hadden ze bij Schaakclub Groningen natuurlijk ook door. En toen vroegen ze na zo’n jaar of twee:

“Wil jij intern competitieleider worden? Want je komt elke avond op de club.”

Ik reageerde positief en heb het jaren gedaan. Als intern competitieleider moet je ook weten hoe die regels zijn. Er komen gewoon dingen voor waar je uitspraak over moet doen. Dus toen ben ik, voor mezelf, de schaakregels gaan leren, maar ik had niet de intentie om daar verder mee te gaan. Maar toen, ik denk dat het 1989 was, zat ik weer klaar voor het kersttoernooi in Groningen. Ik zat al achter het bord. Maar dat liep anders dan gedacht. Ze plukten me achter het bord vandaan en zeiden:

“We hebben nog een arbiter nodig. Wil jij dat doen?”

Dat is het verhaal van mijn leven. Men plukt me telkens achter het bord vandaan en zegt:

“Je moet meehelpen!”

Ik heb toegestemd en vanaf dat moment ging ik meehelpen bij het schaaktoernooi. Ergens in 1992 of 1993 vroeg Johan Zwanepol, de toernooi­directeur, of ik meer voor het schaaktoernooi wilde doen. Dus ik ging meehelpen met de inschrijvingen en vervolgens met het maken van het toernooi­boek na afloop. Op die manier werd ik bij de organisatie betrokken. Daar kwam heel wat bij kijken, want in 1997 organiseerden we een knock-out toernooi voor het FIDE wereldkampioenschap.

En toen kwam de stap naar de schaakbond?

Nadat ik dat een paar jaar had gedaan kwam in 1997 de directeur van het bondsbureau naar me toe en vroeg:

“Wil jij voor de schaakbond komen werken?”

In eerste instantie heb ik het aanbod afgeslagen omdat ik niet uit Groningen weg wilde gaan. Mijn ervaring was dat als je in Groningen woont je de stad eigenlijk niet wilt verlaten. Zoals al mijn vrienden die Groningen verlieten, later allemaal weer terugkwamen, want Groningen is toch wel het summum. Drie jaar later zat ik wat minder lekker in mijn vel en besloot ik de directeur van het bondsbureau te bellen en vroeg ik:

“Is jouw aanbod nog steeds geldig?”

Zijn reactie:

“Kom maar praten!”

Sinds 2000 werk ik dus voor de schaakbond. Oorspronkelijk werd ik aangenomen voor de evenementen, zoals het NK. Mijn eerste NK was dat omstreden toernooi in 2000 waar de computer Fritz aan meedeed. Ik was toen nog een soort loopjongen. Later kwam de competitie erbij en ging ik steeds meer doen. Omdat het werk in Haarlem was, ben ik daar uiteindelijk ook gaan wonen. Eerst sliep ik enkele jaren bij een vriend in Amsterdam of in hotels, totdat ik een flat kreeg in Schalkwijk.

Doordat ik bij de schaakbond werkte, deed ik dus veel toernooien. Maar daarvoor deed ik in de jaren negentig natuurlijk ook veel toernooien. Ik ben begonnen met grote toernooien in Leeuwarden, zoals de VB Accountants toernooien. Toen was ik nog wedstrijdleider B (zo heette dat destijds). Vervolgens raakte ik in gesprek met Bert Breuker. Die zocht nog iemand die daar hoofdarbiter wilde worden bij het VB Accounts toernooi. Ik reageerde:

“Ja, dat kan ik wel!”

Ik had geen idee wat het inhield, maar dacht dat ik zoiets wel kon doen. Ik ben nooit bang om uitdagingen aan te nemen. Het was heel grappig. Want wat arbiter inhield wist ik onderhand wel. In 1993 en daarna heb ik heel snel de arbitercursussen doorlopen en benoemde men me tot internationaal arbiter. Dat gedeelte wist ik wel, maar rapportages maken voor ratings en titelresultaten, most ik mezelf aanleren.

Via Bert Breuker kreeg ik ook zo’n weekendtoernooi in Leeuwarden. Daarnaast deed ik een weekend­toernooi in Zwolle en veel kleine toernooien rond Groningen. Er was bijna geen toernooi in het noorden waarbij ik niet was betrokken. Bijna elk weekend was ik op pad om een toernooi te leiden of mede te organiseren.

Toen verhuisde ik in 2003 naar Haarlem. Dan denk je nou:

“Nu is het lekker rustig!”

Tot 2006 was ik, behalve bij Spassky’s, geen lid van een schaakclub. Ik wilde even rust aan m’n hoofd, want ik was ook competitieleider geweest van de Noordelijke Schaakbond en ik wilde eerst mijn leven opbouwen in de nieuwe stad waar ik terechtkwam. In 2006 werd ik lid van HWP Haarlem. Jeroen Schuil woonde destijds vlak bij mij en stelde HWP Haarlem voor. Ze spelen in de herensociëteit. Als je dat ziet denk je bij jezelf:

“Dit is het gewoon. Ik ga niet naar een andere club. Want het is een geweldige club!”

Dat bleek ook wel. Als je daar binnen kwam, keken altijd naar je achtergrond en hadden ze gesprekjes met de nieuwkomers. Ze doen het nog steeds. Ze peilen eerst wat voor vlees ze in de kuip hebben en of zo’n nieuwkomer iets voor de club kan doen. Uiteraard deden ze het bij mij ook. Maar eerst heb ik de boot afgehouden en reageerde met:

“Ik ga niet in het bestuur, want ik doe al zoveel in de schaakwereld. Dat doe ik niet.”

Maar uiteindelijk dacht ik:

“Nou ja, ik kan wel secretaris worden.”

Van secretaris ben ik doorgegroeid naar voorzitter van de HWP Haarlem. Ik doe dat nu sinds twee jaar. Maar een echte ambitie om voorzitter te zijn heb ik nooit gehad. Ik opereer liever op de achtergrond. Maar ik doe het nu twee jaar en dat gaat goed.

Doe je zelf nog wat aan schaken op dit moment?

Ik schaak zo nu en dan intern en ik zit in HWP 5, KNSB, dat is vijfde klasse. Dat gaat dit seizoen redelijk, ik heb drieënhalve tot vijf. Maar ik ben geen fanatiek schaker, ik studeer weinig en ik speel gewoon m’n potjes.

Wat vind je het leukste aspect aan schaken?

(Moet even nadenken) Eerlijk gezegd denk ik dat ik het organiseren het leukst vind.

Wat vind je daar het leukst aan?

Ik hou er van om de achtergrond alles te regelen. Aan alles te denken. Dat vind ik een hele leuke uitdaging. Het heeft me altijd aangetrokken en niet alleen met schaken hoor, ik heb het ook met andere zaken gedaan. Ik heb heel veel Magic-toernooien georganiseerd.

Foto: Harry Gielen

Wat voor een toernooien?

Magic the Gathering. Het is een kaartspel waar het erom draait om je tegenstander te verslaan. Je hebt beiden 20 levens en je wint als de ander zijn levens kwijt is. Er worden internationaal heel veel toernooien gespeeld, dat heb ik dus ook gedaan in de jaren 90. Dingen organiseren heb ik mijn hele leven gedaan. Het leuke is dat wanneer je iets organiseert je met een groep mensen bezig bent om iets neer te zetten. Het geeft veel voldoening.

Ik heb je leren kennen vanwege de competitiemailtjes van de KNSB, maar ik begrijp dat jij geen competitie­leider bent. Wat is jouw rol precies?

Ik ben administratief verantwoordelijk voor de competitie en assisteer de competitieleider. De competitieleider is een vrijwilligersbaan en ik doe al het werk. De competitie­leider doet dan uitspraken mogen die nodig zijn.

Wie is de competitieleider?

Dat is nu Erwin Denissen. Het is een fout die veel mensen maken. Ze denken dat ik de competitie­leider ben. Maar dat ben ik niet. Voor de competitie en de rating­verwerking ben ik het gezicht. Maar voor de rating­verwerking hebben we een rating­commissaris. Het onderhoud van de rating­website doet iemand anders. Ik stuur alles aan en geef aan hoe ik het wil hebben en ze maken het.

Heb je nog andere taken binnen de Schaakbond?

De ledenadministratie valt onder me. Dat zijn de drie grote dingen die onder me vallen op dit moment:

1. Het hele proces van ratingverwerking
2. De competitie
3. De ledenadministratie.

Ik heb nog meer taken gehad, maar ik ben hem aan het afbouwen. Ik zit in mijn laatste jaar voor het pensioen en ik werk nog maar drie dagen in de week. Ik ben begonnen met evenementen en die ondersteun ik nog steeds. Dus het NK en het Open NK. Overigens ben ik daar niet meer voor mijn werk bij aanwezig. Bij het Open NK heeft men me wel ingehuurd door de toernooi­organisatie zelf.

Wat is je rol bij Tata Steel Chess?

Daar heb ik de titel ‘Coördinator amateurtoernooien’. Het komt erop neer dat ik de hele organisatie van de amateur­toernooien aanstuur. Er zijn zo’n 13 of 14 arbiters die de toernooien runnen en die stuur ik dan aan. Daarnaast doe ik de volledige inschrijving en zorg ik voor de verwerking van de resultaten. Bovendien ben ik de hoofd­arbiter van het amateur­toernooi. Maar ik kom amper in de zaal. Ik doe alleen maar zaken als er problemen zijn. Dus als ze protesteren tegen iets wat een arbiter gedaan heeft, dan ben ik de beroepsinstantie.

Het TATA-toernooi is natuurlijk heel vers. Maar wat zien we tegenwoordig? Ik weet niet hoe dat komt. Misschien door expats of ouders die helemaal niet begrijpen hoe de schaakwereld werkt? Of komt het door de instroom van op internet schakende spelers die tegenwoordig ook achter het bord kruipen? Ze hebben totaal geen idee waarvoor ze zich inschrijven. Dus mensen schrijven zich in en gaan dan later vragen, wanneer moet ik schaken? Het probleem doet zich vooral voor bij de weekend­vierkampen. De inschrijving liep heel snel vol. De dag van tevoren moet je je inschrijving bevestigen. Dat doen ze. En dan komen ze voor de eerste ronde niet opdagen. Dan vraag je:

“Waarom was je er niet?”

Dan krijg je antwoorden, zoals:

“Het kwam me niet uit.”

De geijkte reactie is:

“Waarom bevestig je het dan?”

Ze hebben geen idee wat ze aan het doen zijn. Maar er zijn dus ook, dan speelden ze op vrijdag en dan vragen die kinderen van die ouders of ze ook op zaterdag­ochtend moeten spelen. Mijn reactie:

“Ze moeten op zaterdag en op ook zondag spelen, want daar heb je voor ingeschreven!”

Maar dan kunnen ze plotseling op zaterdag niet, maar zondag weer wel. Er zijn heel veel mensen in de schaakwereld gekomen die totaal geen idee hebben wat toernooien inhouden. Dat vind ik zo frappant. Ik begrijp niet dat je ergens voor inschrijft en dat ze dan niet goed kijken waarvoor ze zich inschrijven. Ze betalen het ook nog. Het is iets dat sinds corona in de schaakwereld is geslopen en misschien ook in andere sporten, maar daar heb ik geen weet van.

Foto: Harry Gielen

Hoe gaat dat bij de toernooien tijdens de week, is het daar anders?

Ja, daar is het minder. Daar is men wat gedisciplineerder en bij de tienkampen loopt het nog beter.

Deze keer viel het me op dat de zaal wat meer ruimte bood. Heb ik dat goed gezien?

Ja, dat klopt. In de zin dat het iets minder vol was dan anders. We hebben er bewust aan gewerkt dat mensen niet meer zo boven op elkaar zitten. Er zijn natuurlijk altijd nog plekken die we kunnen verbeteren. Er waren nu vooral klachten over de plekken waar later de qualifiers zaten. Maar dat zal volgend jaar ook wel weer beter zijn.

Je hebt er al wat over verteld. Zijn er nog andere dingen die je tegenkomt?

Wat ik heel leuk vind is eigenlijk het speeltempo dat ze nu bij de grootmeesters weer gespeeld hebben. Daar krijgen ze de eerste 40 zetten geen increment. Ze krijgen pas increment na de 40^ste zet. Het levert tijdnood op, echte tijdnood. Want het increment is volgens mij altijd bedoeld geweest voor de laatste fase van de partij. Het Haarlems Dagblad interviewde me zo’n tien jaar geleden. De kop die er boven stond was sprekend:

“Tijdnood, wat is daar eigenlijk mis mee?”

Een échte tijdnoodfase maakt het schaken zoveel leuker. Je ziet het ook, de grootmeesters van nu spelen heel veel slechte zetten in die fase. Ze zitten in situaties waarvan je voorheen dacht:

“Nou ja, ik moet nog drie zetten doen en ik heb nog twee minuten, niets aan de hand!”

De grootmeesters van nu zitten heel zenuwachtig achter het bord en ze maken ook forse blunders. Als dat vaker voor gaat komen, dan zullen ze er ook wel beter in worden, maar het is voor het publiek heel erg leuk. Een perfecte partij is natuurlijk mooi, maar we genieten veel meer van de blunders. Het maakt deze schakers net zo menselijk als gewone stervelingen. Ik zei dus ook gekscherend tegen mijn arbiters van een amateurtoernooi:

“Volgend jaar doen we het ook bij de amateurs!”

Ze gaan dit speeltempo ook bij het kandidatentoernooi doen en daarom hebben ze het bij Tata ook gedaan. De topspelers hadden daarom gevraagd want ze wilden dat tempo oefenen. Als we het nu weer invoeren bij de amateurs, dan heb je denk ik meer zaalarbiters nodig. Want dan is er veel meer begeleiding nodig. Tijdens tijdnood stopt het noteren natuurlijk ook. Het zal meer incidenten opleveren. Spelen zonder increment is een van de redenen waarom ik geen arbiter meer ben in de zaal. Dan zit je alleen maar een beetje politieagentje te spelen. Dat trekt me niet.

Ben ik nog iets vergeten te vragen waarvan je zegt “dat was wel belangrijk”?

Ik heb het al aangegeven. Ik stop met werken voor de schaakbond en dan begint er een nieuwe fase in mijn leven. Maar ik blijf wel actief. We gaan een nieuw weekend­toernooi opzetten in Haarlem. Het zal dit jaar plaatsvinden, maar het is nog niet naar buiten gebracht.*

Ik loop ook met plannen om seniorenschaak te gaan beginnen. Dus schaken overdag in Haarlem. De bedoeling is om een plek te vinden waar je elke dag terecht kunt. In het buitenland zie je dat ook. Daar heb je schaakclubs die gewoon elke dag open zijn. Bij ons beperkt een schaakclub zich tot een clubavond. Daar kun je overdag niet terecht. Meer dan de helft van de schakers is 50-plus. Als je kijkt naar de senioren kampioenschappen, die bestemd zijn 50 plus en 65 plus, die zitten allemaal hartstikke vol. Het is overdag en dat maakt het juist leuk. Ik denk dat er zeker behoefte aan is bij deze groep.

* Inmiddels is er meer bekend en kunt u zich inschrijven: Inholland Schaaktoernooi – inhollandchess.nl

Foto: Harry Gielen

Waar zou de schaakwereld zijn zonder mensen die er alles aan doen om het schaken tot een voor iedereen fijne aangelegenheid te maken? We spreken met iemand die niet alleen een belangrijke rol vervult in de Utrechtse schaakwereld maar ook op nationaal niveau als directeur van het NK in 2024.

Wanneer ben je begonnen met schaken en wie heeft dit je geleerd?

Ik kom uit een dorpje waar geen schaakclub was: Nieuw-Lekkerland, in de buurt van Dordrecht. Ik weet het niet meer precies, maar het schijnt dat mijn oma me heeft leren schaken. Toen ik een jaar of 10, 11 was, bleek er een informeel schaakclubje in het dorp te zijn. Dat was zonder klok en men noteerde niet. Het waren vooral oudere heren. Waarschijnlijk heeft mijn opa toen gezegd:

“Mijn kleinzoon kan er ook wel wat van. Laat die maar meedoen.”

Daar werd ik uiteindelijk — niet gelijk het eerste jaar — kampioen.

Hoe reageerden de oudere deelnemers erop dat zo’n jong broekje kampioen werd?

Ik geloof dat er over mijn deelname wel even gesproken moest worden. Ze vroegen zich af of dat wel de bedoeling was. Maar uiteindelijk vonden ze het ook wel leuk; ze waren er trots op. In Alblasserdam, een dorp wat verderop, was wel een kleine schaakclub. Daar werd ik lid en speelde er na enige tijd ook in competitie­verband.

Kun je in het algemeen iets vertellen over jouw resultaten?

Mijn rating schommelt rond de 2100. Het was op zijn hoogst 2200 en nog iets, maar eigenlijk interesseert mij dat niet zo veel. Ik heb op z’n hoogst eerste klasse gespeeld. Eigenlijk is rapid leuker; ik heb wel wat rapid­toernooien gewonnen. Over het algemeen zijn dat de wat kleinere, dus dat stelt niet zoveel voor. Rapidtoernooien zijn het leukst en als je ze wint, is het uiteraard nog leuker.

Wie is je favoriete schaker?

Oei, ja, ik volg dus bijna niks. Het is een beetje een cliché-antwoord, maar ik ben opgegroeid met Jan Timman. Toen ik twee jaar geleden het Nederlands Kampioenschap organiseerde, was het voor mij wel echt een cadeautje dat Jan Timman zich opeens inschreef.

Wat is het leukste aspect aan schaken?

Dat is toch wel het gevecht. Het mooie is — vraag alsjeblieft niet naar mijn beste partijen, want die zijn er niet zoveel — het gevecht tijdens tijdnood en het ‘schwindelen’ (begint hartelijk te lachen). Wat me ook boeit, zijn de KNSB-wedstrijden. Als het bijvoorbeeld 3,5-3,5 staat, dan gebeurt er soms van alles en zie je rare blunders. Als je dan zo’n wedstrijd in je voordeel kunt beslissen, is dat het leukste wat je kunt meemaken. Daar zijn zat voorbeelden van. Ik zeg altijd dat ik geen goede schaker ben, maar misschien wel een handige.

Kun je iets vertellen over je achtergrond, zoals studie of opleiding?

Ik ben bedrijfseconoom en studeerde in Rotterdam. Vervolgens heb ik altijd in de bekostiging van de zorg gezeten. Op dit moment werk ik bij het Ministerie van Volksgezondheid, waar ik de chaos in de jeugdzorg probeer op te lossen.

Je hebt een liefde voor jubileumboeken. Waar komt die vandaan?

Bij schaken is het menselijke aspect net zo leuk, of eigenlijk leuker dan het spel zelf. Goede verhalen zijn veel interessanter dan of een stelling ergens ‘+0,7’ staat. Ik ben zelf ook bestuurder geweest. Een schaakclub is meer dan een verzameling losse individuen. Als het goed is, zit er ook enige samenhang in. Hoe dat dan werkt, is veel boeiender.

Je bent lid van Paul Keres. Hoe ben je daar terechtgekomen?

Ik woon een jaar of vijfentwintig in de regio Utrecht. Toen ik hierheen verhuisde, kwam ik toevallig Xander Wemmers tegen. Xander ken ik uit mijn geboortestreek, want tussen Alblasserdam en Paul Keres heb ik nog bij Groothoofd* gespeeld. Daar zat Xander toen ook. Hij is ongeveer een jaar ouder dan ik. Ik vroeg hem:

“Stel dat ik weer ga schaken, waar kan ik dan terecht?”

Hij reageerde:

“Ga maar eens langs in de Nieuwe Remise!”

Vervolgens ben ik in één week op drie clubavonden geweest: bij de Rode Loper, SC Utrecht en Paul Keres. De clubavond van Paul Keres beviel me het best. Ik keek naar hoe mensen met elkaar omgingen en ook naar het niveau. Bij de Rode Loper had ik een ontzettend gezellige avond, maar het viel me op dat ik na heel wat biertjes nog steeds alle snelschaakpotjes won. Dat is natuurlijk leuk, maar Paul Keres beviel duidelijk het beste en daar ben ik lid geworden.

Foto: Frans Peeters

Jullie spelen nu op een hele andere plek, geloof ik?

Ja, we zitten nu vlak bij het station. Ik heb ook meegewerkt aan het jubileumboek van Paul Keres; ik ben een van de schrijvers. We hebben het boek opgebouwd op basis van de clublokalen. We zaten redelijk lang in de binnenstad, waarna we inderdaad mee konden naar de ‘nieuwe’ Nieuwe Remise op Kanaleneiland, dicht bij het Amsterdam-Rijnkanaal. Op de club hadden we op een gegeven moment zoiets van:

“Het ziet er prachtig uit, maar die plek is toch een beetje vreemd en ver weg van de binnenstad.”

Toen konden we terecht in een buurthuis in de ‘Zeven Steegjes’, bij de Oudegracht. Dat was eigenlijk veel te klein, maar wel gezellig. Vervolgens verhuisden we weer naar andere plekken en nu zitten we dus dicht bij het station. Dat is handig, want we hebben best wat spelers die niet in Utrecht wonen. Die hebben we zo gefaciliteerd; we zitten nu echt op loopafstand van Utrecht Centraal.

Je bent actief op organisatorisch vlak. Hoe is dat begonnen?

Nadat ik lid werd bij Paul Keres, vroegen ze me redelijk snel of ik iets bestuurlijks wilde doen. Dat bleek het voorzitterschap te zijn. Destijds was ik een jaar of 28 en ben het gewoon gaan doen. Ik heb het veel langer gedaan dan de bedoeling was. Uiteindelijk heb ik mijn opvolger gevonden door er heel wat bier in te gieten, waarna hij “ja” zei!

Het is vooral leuk om er voor te zorgen dat het allemaal lekker loopt. Vrij snel nadat ik voorzitter werd, heb ik ook het OKU (ons weekendtoernooi) overgenomen. Dingen organiseren is leuk omdat je mensen bij elkaar brengt. Bovendien is kijken vaak leuker dan spelen. Ik ben er trots op dat we van Paul Keres een grote, bloeiende vereniging hebben gemaakt. Daardoor is ons weekendtoernooi groter dan ooit. Ik zeg bewust ‘we’, want zoiets doe je niet alleen.

Foto: Harry Gielen

Aan hoeveel deelnemers moet ik dan denken?

Vorig jaar waren dat er 320. Dat aantal is de afgelopen jaren meer dan verdubbeld. Ook heel leuk: sinds vorig jaar heeft Utrecht eindelijk een kroeglopers­toernooi. We hebben hier een community die ik ‘Beer & Chess’ noem. De naam zegt het al: het is een grote groep niet-clubschakers die in verschillende cafés spelen. Ze zijn over het algemeen vrij jong; mensen die het via internet hebben opgepikt en nooit lid zijn geweest van een club. Ik was er eens langsgegaan en kende de organisator een beetje en dacht:

“Hé, we hebben nog geen kroegloperstoernooi in Utrecht omdat het lastig is die kroegen mee te krijgen. Maar als het hém lukt, dan moet het ons ook lukken!”

Dat bleek zo te zijn. We hebben een toernooi met 200 spelers gehad en op 23 augustus gaan we het weer doen. Je vindt hier meer informatie over het toernooi van vorig jaar.

Terug naar jouw taken als bestuurder. Kun je daar meer over vertellen?

Het is inmiddels alweer acht jaar geleden dat ik stopte als voorzitter. Als organisator van het OKU is dit mijn laatste jaar. Bas de Boer loopt dit jaar met me mee en neemt het dan over. Hij is een jaar of 27, dus die kan nog een tijdje mee. Het is nog steeds heel leuk om te doen, maar op een gegeven moment is het fijn als er nieuwe impulsen komen. Het toernooi staat nu heel solide; we hebben in het verleden problemen met de zaal en sponsoring gehad, maar dat zit nu hartstikke goed. Het wordt de 51ste keer. Paul Keres is ooit begonnen als studenten­vereniging ‘Utstud’ en het OKU begon als het Utrechtse studenten­kampioenschap. Inmiddels is het een open toernooi. Je vindt hier alle informatie over het OKU 2026.

Toen werd je directeur van het NK. Hoe kwam dat tot stand?

Men vroeg me er voor omdat Jeroen Schuil, de vorige directeur, ziek was. Het toernooi werd gespeeld in stadion Galgenwaard, dus toen kwamen ze bij mij uit. Ik zei toen direct:

“Het stadion biedt zoveel ruimte, het is zonde om daar alleen wat grootmeesters neer te zetten. Je kunt er van alles omheen organiseren!”

Dat is goed gelukt, onder andere met het NK snelschaken voor clubteams. Dat was een enorme happening op de slotdag. Maar ook allerlei andere evenementen. We waren heel blij mee dat we het zo konden doen. Voor het toernooi ontving ik telkens een Excelsheet met deelnemers. Opeens stond daar Jan Timman bij! Ik kon mijn ogen niet geloven, want hij had al 17 jaar niet meer meegedaan. Ik appte meteen Koos Stolk van de KNSB:

“Joh, heb jij een tikfout gemaakt?”

Maar Jan wilde echt weer eens meedoen. Zijn deelname was de kers op de taart. Omdat dit veel publiciteit opleverde, hebben we afspraken gemaakt. Zijn vrouw, Geertje, komt uit Utrecht en schaakte bij de Rode Loper, dus we kenden elkaar nog een klein beetje. Jan wilde niet gestoord worden tijdens het toernooi, dus spraken we af dat alle media-aanvragen via mij liepen. Voor mij was dit allemaal heel bijzonder. Naast die hele happening waarbij de halve schaakwereld langskwam, hadden we er ook nog een grootheid zoals Jan Timman bij. Het heeft er toe bijgedragen dat het in het eerste weekend hartstikke druk was want heel veel mensen wilden dat wel zien.

Wat houdt de rol van zo’n toernooidirecteur precies in?

Je bent het gezicht naar buiten. Journalisten komen bij jou langs en soms moet je hen uitleggen dat je een speler die net verloren heeft, niet meteen voor de camera moet slepen. Voor schakers is dat logisch, maar veel sport­journalisten zijn teamsporten gewend. Die willen vijf seconden na de wedstrijd vragen:

“Wat gaat er door je heen?”

Dat moet je bij schakers niet doen; die zijn dan niet altijd even vrolijk. Bij mij kan het prima, maar daarom ben ik ook niet zo’n goede speler. Verder is er de zorg voor neven­evenementen. Dat doe je samen met de KNSB. Ik zat in een hokje met Koos Stolk, die alle praktische zaken regelt. Ik was er elke ronde vroeg bij en daar waren de technische jongens druk met de inrichting van de zaal. Door het afvalsysteem verdween na elke ronde de helft van de borden, dus de zaalinrichting was telkens anders. Maar eerlijk is eerlijk: na het begin van een ronde was er niet zoveel meer te doen. Het is eigenlijk net zoals bij het OKU met als verschil dat er meer relaties en dergelijke langskomen. De rol van Koos Stolk is trouwens niet te onderschatten; zonder hem wordt zo’n NK niks.

Waren er nog grappige voorvallen?

Daar vraag je me wat. Sergei Tiviakov had de eerste partij van de finale verloren en speelde de tweede snel remise. We vonden het jammer dat het zo snel klaar was, maar hij was compleet uitgeput na zware barrages tegen Sokolov en Erwin l’Ami. Hij is toen naar het hokje van Koos en mij gegaan en heeft daar de hele middag een dutje gedaan. Hij was echt doodmoe en moest wachten op de prijsuitreiking. Koos en ik zaten daar dus rustig te werken met een slapende Tiviakov naast ons (lacht hartelijk).

Je vindt hier meer informatie over het NK van 2024.

Wil je nog iets kwijt aan de bezoekers van Schaaksite?

Ik ben heel erg blij met Schaaksite. De oprichter, Kees Schrijvers, was voorheen sponsor van het OKU en hij vertelde me al vroeg over zijn plannen. Mijn reactie destijds:

“Kees, het is een ontzettend goed idee, ga het doen!”

Het is mooi om te zien hoe het zich heeft ontwikkeld. Ik roep bezoekers op om mee te werken en, als je het kunt missen, te doneren zodat het nog lang door kan gaan.

Zijn staat van dienst spreekt voor zich: hij won de ‘Community Author of the Year Award’ in 2022, zijn cursus Fundamental Chess Calculation Skills werd verkozen tot de beste tactiekcursus van 2023, en in 2024 werd Can zelf uitgeroepen tot Chessable’s Auteur van het Jaar. Moet ik nog meer vertellen? Laten we erin duiken en kijken wat deze sympathieke coach – met zijn bijzondere schaakachtergrond – te vertellen heeft over schaken, coaching, training en nog veel meer.

Uit je biografie op Chessable begrijp ik dat je relatief laat bent begonnen met schaken. Wat wekte je interesse, wanneer begon je en wie heeft het je geleerd?

Mijn nicht leerde het me toen ik acht was. Zij zat op een privéschool in Istanbul waar ze schaakles gaven, maar op mijn school hadden ze dat niet. Dus leerde ze me in een zomervakantie de regels en ik was meteen verkocht. Ik herinner me nog dat ik het spel ontzettend fascinerend vond toen ze het me uitlegde. Ik speelde wel eens tegen mijn opa, maar dat waren gewoon wat potjes voor de lol; totaal niet serieus. Ik herinner me nog wat partijen die we speelden in zijn oude huis in Ankara. Helaas overleed hij toen ik elf was.

Later, rond mijn vijftiende of zestiende op de middelbare school, speelden we tegen vrienden in de pauzes. Een paar jongens namen schaaksets mee en dan speelden we wat. Dat was nog steeds heel informeel, maar wel competitief. Rond mijn zeventiende kreeg ik mijn eerste boek: Chess Fundamentals van Capablanca. Mijn oma kocht het voor me. Ik begon schaakboeken te lezen en werd serieuzer over het spel, hoewel ik nog steeds geen toernooien speelde.

De reden?

In Turkije heb je een toelatingsexamen voor de universiteit als je achttien bent. Daar bereid je je op de middelbare school zo’n drie jaar op voor, want het bepaalt je toekomst. Daarom had ik nauwelijks tijd voor schaken; mijn volledige focus lag op het halen van goede resultaten. Nadat ik naar de universiteit ging, besloot ik een tussenjaar te nemen tijdens mijn voorbereidende jaar. Ik nam Engelse les om mijn taalvaardigheid te verbeteren en ging aan de slag met dingen die ik écht interessant vond.

Rond mijn achttiende of negentiende dook ik vol in het schaken en kocht ik stapels boeken. Toch speelde ik nog steeds geen toernooien en had ik geen rating. Er waren wel wat informele toernooitjes in Ankara, maar het werd pas serieus toen ik online begon te spelen op ICC en andere platforms. Ik herinner me dat ik partijen analyseerde van grootheden als Botwinnik, Tal en het Zürich 1953-toernooi bestudeerde. Natuurlijk waren er ook de boeken van Kasparov. Ik werd een totale schaaknerd en was vier of vijf uur per dag bezig met die boeken.

Mijn eerste Elo-rating kreeg ik pas toen ik 21 was. Dat was tijdens mijn eerste serieuze toernooi in Istanbul. Mijn startrating was 2153, wat extreem ongebruikelijk is. Tegenwoordig zie ik zulke verhalen als coach zelf ook bijna nooit. Ik had geen idee wat mijn niveau was toen ik aan dat toernooi begon. Ik had hard gewerkt en veel online gespeeld, maar ik had totaal geen verwachtingen – wat achteraf misschien maar goed ook was. Er was geen stress, ook al speelde ik tegen heel sterke spelers. Grappig genoeg ging het me goed af.

Ik voel een diepe passie voor het spel; ik ben er puur voor het plezier in gedoken. Het ging me er niet per se om FIDE-meester te worden. Natuurlijk wilde ik beter worden, maar dat was niet de hoofdreden voor al dat harde werk. Het spel fascineert me gewoon. Denk aan de strijd tussen wereldkampioenen als Tal, Botwinnik, Karpov en Kasparov. Zelfs toen ik mijn eerste YouTube-kanaal begon in 2007, analyseerde ik partijen van Fischer, Spassky en andere wereldkampioenen. De kwaliteit van de microfoon was vreselijk en mijn Engels was matig, maar ik was dolgelukkig met die analyses.

Je hebt in korte tijd een opmerkelijke progressie geboekt. Hoe heb je dat voor elkaar gekregen?

Eigenlijk precies zoals ik al zei: door me volledig onder te dompelen in het spel. Correspondentieschaak spelen, partijen analyseren en aantekeningen van de grootmeesters diepgaand bestuderen. En pure passie, interesse en motivatie om beter te worden. Dat was volgens mij de belangrijkste factor.

Was Capablanca je eerste inspiratiebron?

Zeker, ik ben zelfs de Caro-Kann gaan spelen vanwege Capablanca. Daarna kwamen Fischer en Kasparov. Door hun invloed ben ik de Najdorf gaan spelen.

Wat was tot nu toe je beste resultaat in een toernooi?

In Turkije was dat ergens rond 2006 of 2008. Toen ik net mijn eerste rating had, begon ik toernooien te spelen. Ik speelde ook voor het universiteitsteam. Ons team had zich tot die tijd nooit gekwalificeerd voor de hoogste divisie in Turkije, dus wij waren de eersten die dat voor elkaar kregen. Dat deden we door ons via de tweede divisie te plaatsen. Het was tijdens een zomertoernooi in Konya. We speelden een week lang tegen verschillende teams. Ik zat op bord vier van de zes spelers. Ik scoorde 7,5 uit 9 en won de gouden medaille op mijn bord. Dat was een flinke prestatie, vooral door wat ik aan het team kon bijdragen. We promoveerden naar de eerste divisie en daar speelde ik het jaar daarop ook, maar toen ging het me minder goed af.

Nadat ik naar Zweden verhuisde, heb ik goed gepresteerd in een paar toernooien in Lund. Daar had je weekendtoernooien en andere toernooien waarbij je één keer per week speelt – de zogenaamde ‘herfsttoernooien’. Dan speel je één keer per week gedurende acht of negen weken. Daar heb ik er ook een paar van gewonnen. Maar als ik er zo over nadenk, was dat resultaat in Turkije denk ik wel het beste.

Nadat ik mijn PhD in de Cognitieve Wetenschappen had afgerond en gepromoveerd was, kreeg ik weer meer vrije tijd. Ik heb toen hard aan mijn schaakspel gewerkt en werd toen Kandidaat Meester. Ik won zo’n 70 ratingpunten. Voor mij was dat een hele prestatie, omdat ik niet had verwacht dat dit op mijn leeftijd nog zou gebeuren – ik was een jaar of 32 en was vier of vijf jaar lang volledig gefocust geweest op mijn PhD. In die tijd had ik weinig tijd voor schaken. Daarna kwam er weer meer ruimte om te trainen en te spelen.

Mijn meest memorabele partij is die tegen de Zweedse IM Axel Ornstein in 2019. Ik heb daar een video over gemaakt op YouTube.

Ik was erg tevreden over die partij. In zijn jonge jaren was hij natuurlijk veel sterker; hij is zevenvoudig kampioen van Zweden geweest en speelde tegen legendes als Boris Spassky. In 2020 was hij niet meer zo sterk als in zijn gloriedagen, maar van mijn kant was het een prachtige partij waar ik erg trots op was.

Hoe ben je in het coaching-vak gerold?

Je kunt nooit voorspellen hoe het leven loopt; het zit vol verrassingen en onzekerheden. Als je me vijf of tien jaar geleden had gevraagd of ik hier terecht zou komen, had ik waarschijnlijk ‘nee’ gezegd. Wat ik wel wist, was dat ik lesgeven leuk vond. Maar tijdens mijn PhD aan de universiteit was daar weinig ruimte voor. Dat was 100% gericht op onderzoek – je werkte met verschillende diersoorten, zoals raven en zo. Ik voelde dat ik iets miste, omdat ik echt genoot van doceren.

Tijdens de coronaperiode begon ik na te denken of het nuttig zou zijn om iets anders op te starten – noem het een soort ‘plan B’. Ik wilde de kans grijpen om iets te proberen waar ik passie en misschien talent voor heb. Het toeval wilde dat tijdens corona iedereen thuiszat en begon te schaken (oa. door The Queen’s Gambit). Ik dacht:

“Waarom geef ik in de weekenden of avonden geen schaakles?”

Destijds was er een website genaamd coachess – die bestaat nu niet meer. Ik zag dat elke coach zich daar kon registreren zodat mensen je konden vinden. Zo begon het, ergens in 2020. Ik herinner me zelfs een dag dat ik te veel online schaakte. Het werd me te veel en ik had een pauze nodig. Het schoot door mijn hoofd:

“Ik moet iets anders met dit spel gaan doen! Ik hou van het spel, maar ik kan niet al mijn tijd alleen maar aan spelen besteden!”

Ik dacht dat ik mijn YouTube-kanaal misschien nieuw leven in kon blazen en tegelijkertijd lessen kon geven. Laten we dat eens proberen. Zo is het begonnen. Ik gaf les aan een paar mensen en die vonden het geweldig.

Alles viel op zijn plek: mijn passie voor lesgeven gecombineerd met mijn passie voor schaken. Ik vind het heerlijk om mensen te helpen en hun feedback en vooruitgang te zien. Zo ontstond de cirkel. Wat ook hielp was mond-tot-mondreclame; daardoor kreeg ik meer kijkers.

Toen begon in de zomer van 2021 de Chessable-wedstrijd: ‘Create Your Own Competition’. Wederom totaal toevallig zag ik het op een dag en zei tegen mezelf:

“Oké, ik heb al wat materiaal liggen van de lessen aan mijn leerlingen. Waarom bundel ik dit niet en doe ik mee aan deze wedstrijd?”

Zo ontstond mijn eerste cursus, The Art of Exchanging Pieces. Chessable vond het goed en publiceerde het. Destijds kende niemand mij en een kleine groep mensen kocht de cursus. Maar ze vonden het goed en vertelden het door. Dat leidde na verloop van tijd tot meer leerlingen. Een prachtige wisselwerking tussen YouTube en Chessable was geboren.

De basis van mijn manier van lesgeven ligt in het werken met mensen; dat is wat mijn cursussen onderscheidt. Ze zijn voortgekomen uit de praktijkervaring met spelers van verschillende niveaus. Ik zag waar zij mee worstelden tijdens mijn coaching, en dat leidde tot mijn cursussen op Chessable, wat me vervolgens weer meer leerlingen opleverde. Daarna ging de bal gewoon rollen. Trouwens, ik geef nog steeds les – tegenwoordig zijn dat vooral groepslessen. Ik wil niet stoppen met coachen, omdat het me met beide benen op de grond houdt wat betreft de dagelijkse schaakproblemen waar mensen tegenaan lopen. Dat is heel belangrijk, want het geeft me directe feedback.

Je bent afgestudeerd in de cognitieve wetenschappen en bent gepromoveerd. Wat was je onderzoeksgebied? Kun je meer vertellen over de link tussen cognitieve wetenschap en je werk als succesvolle coach? Hoe beïnvloeden die twee elkaar?

Dat laatste deel is het belangrijkste van de vraag. Ik begon als bioloog, maar was ook geïnteresseerd in psychologie en filosofie. Toen ik een PhD-programma zocht, kwam ik terecht in een lab binnen de Cognitieve Wetenschappen. Dat beslaat veel gebieden, zoals cognitie bij dieren, robotica, filosofie en taalkunde. Cognitieve wetenschap is een overkoepelende term; in het algemeen wil je begrijpen hoe de geest werkt. Er zijn verschillende benaderingen voor, en je gebruikt al die informatie om een beter begrip van de geest te krijgen. Eén kant kijkt naar dieren vanwege evolutionaire vragen – kort gezegd: proberen te verklaren hoe de geest is geëvolueerd en waarom dat bij mensen op deze manier is gegaan.

Door mijn achtergrond in de cognitieve wetenschap ben ik erg geïnteresseerd in hoe het brein werkt. Het gaat om vragen over hoe we informatie verwerken, hoe ons geheugen werkt en hoe leerprocessen verlopen. Dat heeft gevolgen voor elke vorm van expertise, inclusief schaken. Toen ik schaakcoach werd, raakte ik veel meer geïnteresseerd in deze onderwerpen en de voorwaarden om te leren schaken – vooral voor beginners en volwassenen die zichzelf willen verbeteren. Het is anders dan wanneer je het spel als kind leert. De leerprocessen voor volwassenen zijn anders.

Ik heb hier ook over gesproken met Fernand Gobet. Hij is een professor en een Internationale Meester uit Zwitserland die in het Verenigd Koninkrijk woont. Hij heeft ontzettend veel werk verzet op het gebied van schaken, expertise en geheugen; hij heeft zelfs met Nobelprijswinnaars gewerkt. Hij is absoluut de nummer één als het gaat om de connectie tussen cognitieve wetenschap en schaken.

Hij is een erg drukbezet man en zit puur in de academische wereld in plaats van dat hij zelf coach is, maar ik heb met hem gesproken over projecten die we zouden kunnen opstarten. Bijvoorbeeld: wat zijn de beste lesmethodes om beter te worden in schaken? Verrassend genoeg heeft niemand daar nog onderzoek naar gedaan. Hoewel elke coach je zal vertellen dat een bepaalde methode voor hen werkt, is er geen wetenschappelijke vergelijking van verschillende technieken als het gaat om de objectief beste resultaten.

Dat was een van de ideeën waar we samen aan hadden kunnen werken, maar we kregen het allebei druk en hebben het project niet doorgezet. Het zou waarschijnlijk ook erg lang duren om uit te voeren. Het is geen makkelijk project; je hebt veel mensen nodig, controlegroepen en verschillende taken. Bijvoorbeeld: de ene groep focust op tactiek, terwijl de andere groep zich richt op openingen.

Je moet heel nauwkeurig te werk gaan bij zo’n onderzoek. Maar de ideeën hangen ‘in de lucht’. Dus wat ik doe, is de literatuur induiken en veel boeken lezen over leren en cognitieve wetenschap. Dat gebruik ik om mijn YouTube-lessen en Chessable-cursussen te structureren –  om ze van een stevig fundament te voorzien en het voor mensen makkelijker te maken om de stof op te nemen. Eén ding dat we weten uit de cognitieve wetenschap is de beperking van het werkgeheugen. Ons werkgeheugen is het knelpunt. Als je het overlaadt met te veel complexe informatie, leer je niets. Mensen raken dan direct overweldigd, vooral beginners.

Soms overschatten sterke spelers hoeveel beginners kunnen leren. Ze raken makkelijk overspoeld door nieuwe informatie als je het niet opdeelt in de kernelementen. We moeten ervoor zorgen dat de informatie die we aan leerlingen geven niet te complex is voor hun niveau. De beste voorspeller voor leren is het huidige niveau van de leerling, hun voorkennis, enzovoort.

Je moet ervoor zorgen dat je de informatie in hapklare brokken geeft. Dat is de reden waarom ik mijn cursus The Chess Elevator op Chessable heb gemaakt. Ik bekeek partijen van verschillende niveaus, van 600 Elo tot 1200 Elo. Ik analyseerde die partijen en probeerde te ontdekken wat voor fouten er werden gemaakt – en welk soort fouten op het volgende niveau niet meer voorkwamen. Als je weet dat een vaardigheid haalbaar is op het volgende niveau, maar op een lager niveau nog niet helemaal aanwezig is, kun je oefeningen ontwerpen die het meest nuttig zijn voor die specifieke groep. We weten dat het niveau net daarboven die problemen min of meer kan oplossen.

Stel je voor dat je Dvoretsky’s Endgame Manual aan een speler met 900 Elo geeft. Die raakt overweldigd en leert niets. Coaches moeten ervoor zorgen dat wat ze doceren herkenbaar is voor het niveau van de leerling. Zo is die cursus ontstaan. De feedback was geweldig; ik hoor dagelijks van mensen die hun rating met 100 of 200 punten hebben verbeterd, soms zelfs binnen een paar maanden na het afronden van de cursus.

Ik gebruik de ‘best practices’ uit verschillende vakgebieden, ondanks het feit dat niemand nog exact dit wetenschappelijke onderzoek naar deze specifieke vraag heeft gedaan. Bij mijn YouTube-video’s laat ik eerst wat eenvoudige stellingen zien en verhoog dan geleidelijk de moeilijkheidsgraad. Althans, ik doe mijn best om het zo te structureren. Want als je iets in een simpelere vorm begrijpt, is het makkelijker om daarop voort te bouwen. Maar als je te complex begint, raken mensen overweldigd.

Schaken is zo’n complex spel. Er staan zoveel stukken op het bord en het brein van een beginner raakt makkelijk overbelast. Daarom missen ze vaak lopers die acteren als sluipschutters. Het zijn aanvallen van langeafstandsstukken die aan de andere kant van het bord loeren. Ze zien de loper niet, meestal een gefianchetteerde loper, omdat ze zo gefocust zijn op een specifiek deel van het bord. Ze hebben last van tunnelvisie. Tunnelvisie komt voortdurend voor bij beginners omdat ze nog niet in staat zijn om het hele schaakbord als één geheel te zien.

De vraag is: hoe structureren we het lesmateriaal om beginners zo goed mogelijk te helpen? Het lijkt op dingen als CLAMP (een checklist om blunders te voorkomen: Checks, Loose pieces, Alignment, Mobility restrictions, Passed pawns ). Vraag jezelf voordat je een zet doet in ieder geval af wat de tegenstander op de volgende zet wil spelen. Dat is een basisvaardigheid, maar niet voor beginners. Daarom doe ik mijn best om de stof tot de kern uit te kleden en het zodoende herkenbaar te maken voor leerlingen. Ik ben trouwens nog steeds niet perfect – ik lees nog elke dag en leer steeds nieuwe dingen.

Hoeveel tijd besteed je per week aan schaakcoaching en waar en hoe geef je die lessen?

Vroeger gaf ik meer individuele lessen, maar tegenwoordig beperk ik me tot groepslessen in het weekend – één groep op zaterdag en één op zondag. Elke groep bestaat uit vier tot vijf mensen van verschillende niveaus. De eerste groep bestaat uit mensen met een rating tussen de 1.000 en 1.200 (Chess.com rapid), en de andere groep zit rond de 1.600 tot 1.800.

Het is best lastig om die groepen samen te stellen, want mensen moeten wel met elkaar kunnen opschieten. Ik moet zelf ook een klik met ze hebben voor een fijne groepsdynamiek; we moeten over dingen kunnen praten. Soms dwalen we af en hebben we het over heel andere onderwerpen. Het leiden van deze groepslessen is een kunstvorm op zich. Ik doe het nu vier jaar en heb natuurlijk veel ervaring opgebouwd. Als er meer dan zes of zeven studenten zijn, wordt het meer een hoorcollege en dat voelt als te veel. Maar met vier of vijf is het goed te doen en heeft iedereen er baat bij – ze leren ook van elkaars feedback. Dat is een van de voordelen van groepslessen. We spreken online af.

Wanneer besefte je dat je goed bent in coachen? Met andere woorden: welke eigenschappen maken een goede trainer?

Het is belangrijk om een connectie te vinden met de leerling – houden van wat je doet, hen echt willen helpen en begrijpen waar ze mee worstelen. Je moet begrijpen waar ze vandaan komen en hun partijen diepgaand analyseren om die ‘leerzame momenten’ te vinden. Er zijn terugkerende patronen die, als je ze aanpakt, de leerling de meeste winst opleveren. Het gaat niet zomaar om een willekeurig moment in de partij waar de engine een betere zet voorstelt. Uitvinden wat er écht toe doet, is een kunst. Ik heb het hier met Dan Heisman over gehad, en hij zei:

“Niet elke fout is van dezelfde kwaliteit. Sommige momenten zijn leerzamer dan andere. Het gaat erom de hiaten in kennis te vullen die je kunt toepassen in heel verschillende stellingen.”

De rol van een coach is om die hiaten of terugkerende fouten te vinden die, eenmaal opgelost, resultaat opleveren in allerlei stellingen. Het kan een fout in het denkproces zijn – bijvoorbeeld niet kijken naar de dreiging van de laatste zet van de tegenstander – of een strategisch misverstand over de geïsoleerde d-pion. Natuurlijk zijn de ‘waarom’-vragen het belangrijkst. Op dit moment geven Stockfish of ChatGPT nog geen perfect antwoord op ‘waarom’-vragen; dat niveau van kwalitatieve feedback ontbreekt nog bij AI.

Dát is waar wij als mens het verschil kunnen maken voor onze leerlingen. Deze diepe analyse van hun partijen en het opvolgen van specifieke fouten is wat voor mij persoonlijk het verschil heeft gemaakt. In mijn Excel-sheet schrijf ik altijd op wat er tijdens een sessie is gebeurd. Als een bepaald type fout voorkomt, maak ik een notitie en houd ik dat de komende weken of maanden in de gaten. Ik check altijd bij de leerling of ze op dat gebied vooruit zijn gegaan. We kunnen natuurlijk geen perfectie verwachten – sommige fouten zijn niet in één week opgelost.

Maar als je data hebt over hun fouten en die cijfers dalen, dan is dat een geweldig teken. Dan kan ik die problemen gericht aanpakken met mijn cursussen. Als iemand moeite heeft met een bepaalde taak of vaardigheid, kan een specifieke cursus hen helpen.

Wat leerlingen me meestal vertellen, is dat ik benaderbaar ben, makkelijk om mee te praten, en dat ik goed ben in het identificeren en opvolgen van gaten in hun kennis. Ik kan complexe concepten simpel uitleggen en begrijp hun frustraties. Het gaat ook om verantwoordelijkheid. Wanneer leerlingen die met een coach werken, voelen ze zich meer verantwoordelijk omdat iemand hun voortgang controleert. Die steun maakt ze gedisciplineerder in hun training.

Is er een schaaktrainer die een voorbeeld voor je is geweest? Zo ja, wie en waarom?

Eerlijk gezegd heb ik daar nooit bewust over nagedacht – misschien moet ik dat eens doen. Ik was een echte ‘boekenwurm’, dus ik heb door de jaren heen boeken van veel verschillende auteurs gelezen. Ik hou over het algemeen van de boeken van Jacob Aagaard; sommige beginners vinden ze misschien te complex, maar ik geniet erg van zijn stijl.

Ik hou ook van Dan Heisman’s The Improving Chess Thinker. Dat boek is voor veel mensen herkenbaar omdat Dan praat over fouten in het denkproces. Hij heeft met zoveel mensen gewerkt en begrijpt hun worstelingen echt; dat zie je terug in zijn schrijven.

Jeremy Silman was ook een geweldige auteur; ik genoot van zijn uitleg van concepten en hoe hij ze herkenbaar maakte. Die drie auteurs schieten me te binnen, maar er zijn er veel meer, zoals bijvoorbeeld Jan Markos met zijn boek Under the Surface. Tijdens de coronaperiode heb ik ook veel YouTube-video’s gekeken.

Je focust je vooral op volwassenen. Waarom?

Dat is toevallig zo gelopen. Tijdens corona zaten veel mensen thuis en zochten ze schaakcoaches. Ze vonden mijn lessen en vertelden het aan anderen. Op die manier ontstond mijn “persona” als de man die volwassenen helpt, simpelweg omdat de meeste van mijn leerlingen in het begin volwassenen waren. Dat leidde weer tot mijn Chessable-cursussen, die inspeelden op de belangen van volwassenen die zich wilden verbeteren. Er is ook de “ChessPunks”-community op Twitter, die vooral uit volwassenen bestaat; daar post ik af en toe om feedback te krijgen.

Ik heb nog niet met veel kinderen gewerkt; dat is nog een gaatje in mijn cv. Misschien dat het er ooit van komt. Omdat ik vooral online lesgeef, zie ik niet veel kinderen. Als ik naar een club in Zweden zou gaan, zoals de Limhamn Chess Club, zou ik waarschijnlijk meer lesgeven aan kinderen.

Wat motiveerde je om een YouTube-kanaal te beginnen?

In 2007 was het puur uit plezier in het spel. YouTube was toen nog heel nieuw. Ik was eigenlijk een van de vroege schaak-YouTubers – een pionier zou je kunnen zeggen. Toen ik naar Zweden verhuisde voor mijn masteropleiding, stopte ik met het kanaal. Ik heb het pas zo’n tweeënhalf jaar geleden weer tot leven gewekt. Chessable werd groter en er was meer interesse in mijn cursussen.

In deze tijd moet je je gezicht vaker laten zien op verschillende platforms zoals Instagram of Twitter. Daar zat ik vroeger helemaal niet op. Ik dacht dat YouTube een goede match was, omdat ik daar diep op concepten kan ingaan en mijn expertise en manier van lesgeven kan laten zien. Het stelt me ook in staat om te oefenen met praten voor een camera en om mijn lessen elke week te structureren. Dit is ook belangrijk voor mijn cursussen, omdat het me helpt om ze beter op te zetten. Het is een “multifunctionele zet”: ik vergroot mijn bereik en mijn cursussen worden tegelijkertijd beter. Dat was de belangrijkste motivatie achter de wedergeboorte van YouTube.

Ik heb nog steeds een beetje moeite met het concept van Chessable. Voor sommige cursussen vind ik het fijn, voor andere niet. Wat is jouw mening daarover?

Ik heb daar toevallig een video over gemaakt met een Chessable “supergebruiker” genaamd Banner. Hij kent alle functies en ‘gadgets’ van het platform waar de meeste mensen niet eens vanaf weten. In die aflevering legde hij me elke functie uit. Je kunt echt heel veel dingen aanpassen en personaliseren.

Chessable is oorspronkelijk ontstaan vanuit openingsvoorbereiding – of beter gezegd, het onthouden van openingen op basis van het ‘spaced repetition concept’ (gespreide herhaling). Wanneer je iets leert, neig je de informatie heel snel te vergeten. Waarom? Waarschijnlijk omdat het in de eerste plaats niet diep genoeg door je hersenen is verwerkt. Gespreide herhaling is een geweldig hulpmiddel, maar als de informatie al diep is verwerkt – “deep encoding” in cognitieve termen – heb je niet eens zoveel herhalingen nodig om het te onthouden.

Gespreide herhaling impliceert dat er constant iets “lekt” of niet goed is verwerkt. Als een concept diep verbonden is met je bestaande kennis, heb je minder herhaling nodig om het in je brein te houden. Dat is een belangrijke bevinding uit de cognitieve wetenschap: de kwaliteit van de opslag (codering) is essentieel. Als je blind openingszetten uit je hoofd leert, heb je constante herhaling nodig. Dat gezegd hebbende is gespreide herhaling nog steeds een goed systeem, omdat we van nature irrelevante informatie verliezen.

Chessable’s “Move Trainer” voert dit mooi uit. Het laat je stellingen zien net voordat je ze dreigt te vergeten, wat leidt tot een veel langere retentie. Zo werken de hersenen blijkbaar. Dat onderdeel hebben ze goed aangepakt op Chessable. Dat is nog steeds een van hun grootste krachten. De Move Trainer onthoudt je fouten. Zelfs als je antwoorden op de puzzels goed zijn, krijg je ze nog steeds te zien, maar met steeds langere tussenpozen.

De Move Trainer is een erg mooi gadget. Maar daarnaast is er ook de video-inhoud, wat erg nuttig is omdat je de video direct aan de Move Trainer kunt koppelen en andersom. Je kunt naar elk punt in een video gaan en van daaruit direct naar de stelling gaan. Op die manier krijg je “crossmodaal” leren.

Als je een bepaalde zet aan jezelf kunt uitleggen en die informatie diep kunt verwerken, kun je teruggrijpen op je eigen aantekening in plaats van alleen te vertrouwen op de aantekeningen van de leraar. Dit helpt je om niet overweldigd te raken door de “oceaan aan informatie.”

Je moet echter wel bewust kiezen welke cursussen je volgt. In echte partijen komen afwijkingen al vroeg voor, en statistisch gezien bereik je misschien nooit een specifieke diepe lijn uit een database. Daarom voeg ik aan mijn cursussen hoofdstukken met puzzels toe met vier verschillende moeilijkheidsgraden om een “wenselijke moeilijkheidsgraad” te behouden. Als stellingen te complex zijn, raak je overweldigd. Wenselijke moeilijkheid betekent dat je uit je comfortzone wordt getrokken, maar dat het je nog steeds lukt om ongeveer 70% van de tijd het goede antwoord te vinden. Dat is de ideale omstandigheid voor het beste leerresultaat.

Kun je me uitleggen waarom mensen jouw Chessable-trainingen zouden moeten kopen? Wat maakt ze anders dan die van anderen?

Ik vind het lastig om mezelf te “verkopen”. Wat moet ik zeggen? Lees gewoon de reviews op Chessable – dat geeft een goed beeld van wat mijn cursussen onderscheidt. De beste juryleden zijn de leerlingen. Dat zijn er inmiddels een heleboel.

Zonder al te arrogant te willen klinken, denk ik dat het gaat om het toepassen van de beste principes uit de onderwijspsychologie: me inleven in mijn leerlingen, hun worstelingen kennen door het werk van de afgelopen vijf jaar, en een enorme passie voor lesgeven en schaken hebben. Ik ben heel erg bezig met de “waarom-vraag.”

Mijn cursussen komen voort uit echte problemen uit de praktijk. Ik focus op hoe je de beste leerresultaten krijgt voor een specifiek niveau – leerlingen precies geven wat ze nodig hebben. Ik zoek naar hiaten in de literatuur. Dan bedoel ik niet willekeurige, ingewikkelde details, maar gaten die enorm belangrijk zijn, zoals het voorkomen van blunders of het herkennen van de laatste zet van de tegenstander. Voor mij was het een grote verrassing dat er niet genoeg cursussen of boeken waren over deze twee essentiële denkprocessen. Zonder dat kun je simpelweg geen solide partij spelen; je moet die fouten in je denkproces eerst oplossen.

Mijn calculatiecursus is ontstaan uit mijn zoektocht om leerlingen iets behapbaars te geven. Daarom zitten er in mijn cursus alleen berekeningen van 3 ‘plies’ (halve zetten) diep. Diepere berekeningen zijn vaak niet relevant omdat de meeste fouten al heel vroeg gebeuren. De meeste mensen kunnen simpelweg geen tien zetten vooruit visualiseren. Mensen wijken af; ze kunnen niet alles glashelder voor zich zien. Maar als je nauwkeurig bent in berekeningen van 3 zetten diep – als je alle stappen daar goed doet – dan kun je daarop voortbouwen. De cursus is ontworpen om het fundament van schaakcalculatie te bieden in een beheersbaar formaat. Ik denk dat dat de reden is waarom het in 2023 de prijs voor “Beste Tactiekcursus van het Jaar” won.

Wat is jouw idee over de toekomst van schaakcoaching?

Ik ben eerlijk gezegd een beetje bang voor AI – ChatGPT en alle bots die steeds beter worden. Op dit moment zitten ze nog niet op ons niveau wat betreft het geven van “waarom”-feedback en het maken van een diepe connectie met de leerling.

Ze worden echter wel beter. Als je het aan ChatGPT vraagt, krijg je waarschijnlijk een realistisch trainingsplan dat zou kunnen werken voor jouw niveau. ‘AI’ geeft je wat het van internet heeft verzameld. Maar ik geloof dat wij als mensen nog steeds het verschil kunnen maken door een diepere band met mensen op te bouwen via discussies en uitleg. Ik hoop dat ik mijn baan in de toekomst behoud!

Maar dat gezegd hebbende: de dingen veranderen zo snel dat het moeilijk te voorspellen is of het altijd zo zal blijven. Veel bedrijven werken waarschijnlijk aan het “kraken van de code” om een AI-schaakcoach te creëren die altijd bij je is – eentje die een menselijke coach vervangt door je partijen te analyseren en je feedback te geven, eigenlijk precies wat ik doe in mijn normale coachingsessies.

De vraag is: kan het ons volledig vervangen, of blijven wij relevant? Ik weet het niet. Ik hou van mijn werk en ik hou van het contact met mensen. Ik vind het heerlijk om materiaal voor hen te maken dat herkenbaar is en hen helpt hun spel te verbeteren. Ik hoop dat we er in de toekomst nog zijn, maar het is gewoon heel lastig te voorspellen.”

Hoe spreek je Can correct uit?

Er is nog een dingetje met de uitspraak van Can’s voornaam. Het is niet helemaal wat men zou denken. Can zegt hoe het wel moet…

Foto: Frans Peeters

Anish Giri heeft het de afgelopen maanden erg druk gehad. Hij was zeer succesvol in de FIDE Grand Swiss en kwalificeerde zich voor het Kandidatentoernooi. Hij speelde in de World Cup, maar dat liep niet zoals gehoopt, net als bij verschillende andere topspelers. Het is een zwaar en meedogenloos evenement. In dit interview praat Giri over zijn ervaringen in beide toernooien, zijn ideeën over schaken, en nog veel meer. We geven het woord aan Anish Giri!

Kun je jouw ervaringen van de FIDE Grand Swiss met ons delen?

Zeker. Het is alweer een tijdje geleden, en ik kijk met genoegen terug op het behaalde resultaat, aangezien ik me kan voorbereiden op het Kandidatentoernooi. De Grand Swiss was een heel interessant evenement. Ik dacht dat het format van zo’n sterk open toernooi, waarbij slechts twee mensen zich kwalificeren, het slechtste format voor mij was om me te kwalificeren, want meestal verlies ik niet veel partijen, maar ik win ook niet zo veel partijen als sommige van mijn concurrenten.

Normaal gesproken is dit dus niet mijn format, zou men denken. Maar ik moest het toch proberen, want waarom zou je anders komen als je het niet wilt proberen? Ik probeerde zo agressief mogelijk te spelen en zoveel mogelijk overwinningen te boeken.

Het was verbazingwekkend hoe het, met veel geluk, uitpakte. Het was een interessant toernooi, want er was eigenlijk veel frustratie voor me tijdens het toernooi. Je zou denken dat, oké, ik heb veel partijen gewonnen, dus was alles  prima? Maar verrassend genoeg, als je goed kijkt, heb ik zoveel kansen gemist in het toernooi. Mijn herinneringen aan het evenement zelf bevatten zeer gemengde gevoelens.

Soms heb ik toernooien waarin alles verbazingwekkend goed gaat en ben ik elke dag blij. Je redt een verloren stelling, en dan ben je blij. Of, als je wint vanuit een gelijke stelling, ben je blij. Uiteindelijk win je het toernooi. Maar dit was anders, omdat ik op de een of andere manier niet wist wat er gebeurde. Ik had geluk. In alle partijen kreeg ik winstkansen, bijna elke dag – echt letterlijk bijna elke dag. Afgezien van mijn partij tegen Ivan Cheparinov, die volgens mij de enige partij van de 11 was waarin ik helemaal geen winstkansen had. Daar eindigde de opening in een variant die gewoon geen voordeel opleverde en dus gebeurde er niets in die partij. Maar in alle andere partijen, letterlijk in alle andere partijen, had ik serieuze winstkansen, of op zijn minst praktische kansen om te winnen. Echter: ik won de helft daarvan niet. Dat frustreerde me.

Tegen Abhimanyu Mishra stond ik op een gegeven moment gewonnen. Ik was erg geïrriteerd toen het in een remise eindigde. Tegen Frederick Svane had ik het gevoel dat ik was ontsnapt, maar achteraf zag ik dat ik in de eindstelling had kunnen doorspelen. Hij had geen tijd, en er was een heel interessante manier om het spel voort te zetten. Ik onderschatte mijn kansen. Achteraf bezien was het een gemiste kans. Tegen Alireza Firouzja miste ik ook een goede mogelijkheid in de opening. Dat was in de voorlaatste ronde en had heel kostbaar kunnen zijn. Dus na die partij was ik ook erg gefrustreerd.

Tegen Salem had ik op een gegeven moment ook een gewonnen stelling. Vermoedelijk stond ik tegen Parham Maghsoodloo op een gegeven moment ook gewonnen. Er waren veel dagen waarop ik me aan het einde van de dag gefrustreerd voelde. Maar misschien hield het me in zekere zin ook gaande, omdat ik speelde met een ontevreden gevoel. Het tegenovergestelde kan gebeuren:

“Nadat je een paar partijen wint, ben je tevreden en voel je je goed over hoe het gaat, en ga je minder agressief spelen in het verdere verloop van het toernooi. Uiteindelijk speel je dan wel een goed toernooi, maar win je niet één van de twee topprijzen en kwalificeer je je niet.”

In de Grand Swiss was dat niet het geval. Ondanks alle gemiste kansen, pakte het wonderbaarlijk genoeg goed voor me uit door mijn winst in de laatste ronde. Mijn score was voldoende om als eerste te eindigen. Mijn tiebreak was niet groots, dus ik had een geluk dat het zo was gelopen. Kortom: het was een interessant toernooi met veel kansen voor me. Waarschijnlijk deed ik toch iets goed als ik zoveel kansen kreeg.

Alle partijen van Giri in de Grand Swiss

Kun je ons iets vertellen over je ervaringen in de World Cup?

Het was bijzonder omdat het de enige keer was dat ik naar de World Cup ging met de wetenschap dat ik me er niet hoefde te kwalificeren voor het Kandidatentoernooi. Ik was benieuwd of ik daardoor beter zou spelen dan normaal. Het pakte uiteindelijk anders uit. Het deed me vrijer en agressiever spelen in het klassieke gedeelte, wat overigens in de tweede ronde in mijn voordeel uitpakte (Giri hoefde de eerste ronde niet te spelen; favorieten kregen een bye in de eerste ronde) en daardoor won. Het ging mis in derde ronde tegen Donchenko. Ik nam enig risico in de opening. Vervolgens overspeelde hij me. Meestal kan ik na een partij, zonder naar de engine te raadplegen, zeggen wanneer het een goede partij was of niet. Het gebeurt een paar keer per jaar dat ik verlies. Ik voelde gewoon dat mijn tegenstander heel goed had gespeeld.

Vóór deze partij gebeurde het me tegen Chithambaram Aravindh in Praag. Ik verloor die partij. Zulke dingen gebeuren zo nu en dan. Ik ben een goede speler en heb een redelijk begrip van het spel, maar er zijn partijen waarin ik in bepaalde stellingen de positie gewoon slechter begrijp dan mijn tegenstander. Hij rekent heel goed en ik werd in die partij eigenlijk weggespeeld.

Wat meespeelde is: dat als ik afhankelijk zou zijn geweest van de uitkomst van de World Cup, ik vanaf het begin meer zou kiezen voor veiligheid. Dat is echter ook riskant. Ik ervoer het in de voorgaande World Cup. Ik speelde heel solide tegen Abbasov. We maakten veel remises. En uiteindelijk verloor ik één van de laatste blitz-partijen. Dus zelfs als je veilig speelt, kun je nog steeds verliezen van een underdog. Het is dus bijzonder lastig in de World Cup om ver te komen. Deze keer werkte het niet echt voor mij. Ik had gewoon pech dat Alexander Donchenko heel goed speelde, en hij speelde daarna ook goed in een paar andere matches. Hij kwalificeerde zich uiteindelijk niet, jammer genoeg voor hem. Uiteindelijk verloor hij vrij overtuigend.

De World Cup is heel erg zwaar. Je verliest één match en alles is voorbij. Vóór beide toernooien was mijn plan eigenlijk om mijn best te doen en in de Grand Swiss een poging te wagen. Natuurlijk dacht ik dat ik het niet zou redden, het leek me onmogelijk om de Grand Swiss te winnen. Dus ik had het helemaal niet verwacht. De World Cup leek me de plek waar ik me kon kwalificeren. Daar had ik voor mijn gevoel echt een kans. Maar het verliep uiteindelijk andersom. Na mijn verlies in de World Cup, was ik achteraf niet erg ondersteboven. Maar natuurlijk wilde ik winnen, net als iedereen, en ik was hoopvol dat ik het toernooi ook zou winnen, maar het pakte anders uit.

Er waren meer topspelers die niet ver kwamen…?

Het is heel moeilijk, want spelers met een lagere rating zijn ook extreem sterk. Ze zijn erg scherp omdat ze de hele tijd online spelen. Ze spelen toernooien zoals Titled Tuesday. En ze bereiden zich echt serieus voor op de World Cup. Het is immers hun enige kans in het jaar waarin ze alle dingen die ze fout hebben gedaan in het verleden, kunnen goedmaken. Dit toernooi is als een snelweg om vanuit niets te vechten voor de wereldtitel. Daarom is het zo lastig voor me om in de World Cup te spelen, omdat alle mensen tegen wie je daar speelt zo goed voorbereid zijn.

Hun niveau is hoger dan normaal. Als ik bijvoorbeeld tegen zo’n speler uitkom in de Duitse Bundesliga, is hij weliswaar ook goed voorbereid, maar toch veel minder voorbereid dan wanneer je tegen deze speler uitkomt in de World Cup. Ik heb het schema van Donchenko bekeken dat hij volgde voor de World Cup. Het doet me vermoeden dat hij een paar weken heeft besteed aan de voorbereiding op dit toernooi. Normaal gesproken besteedt hij één avond aan de voorbereiding op een partij tegen mij.

Het lijkt erop dat je zo nu en dan wat moeilijkheden hebt met het verzilveren van winststellingen. Wat voor problemen ondervind je in dat opzicht?

Het gebeurt soms. Als je goed naar mijn partijen kijkt en niet naar partijen van andere spelers, krijg je het gevoel dat het vaker gebeurt in mijn partijen. Er zijn een paar dingen aan de hand. Ten eerste denk ik dat, vergeleken met spelers van mijn niveau, dit niet mijn kracht is. Je zou het dus een relatieve zwakte kunnen noemen. Dat is zeker het geval. Er zijn een paar factoren die dit probleem verergeren.

Als je alleen naar mijn partijen kijkt en niet naar die van andere spelers, krijg je misschien de verkeerde indruk. Want als je naar andere spelers kijkt – kies een willekeurige speler, laten we zeggen bijvoorbeeld Vincent Keymer, Fabiano Caruana of een andere willekeurige goede speler – zul je zien dat zij ook niet veel zogenaamde “winststellingen” winnen.

Dus hoewel ik het ermee eens ben dat ik misschien een van de relatief slechtere ben, als je naar anderen kijkt, is het gewoon heel normaal in het topschaak dat je een winststelling niet wint. Dat is dus één ding. Een ander ding dat ook bijdraagt aan dit probleem, is dat er veel manieren zijn om een winststelling te definiëren.

Er zijn stellingen die gewonnen zijn, laten we zeggen, op vele manieren gewonnen. Het is duidelijk dat elke speler van mijn niveau, of ook een beetje zwakker, wanneer hij naar de stelling kijkt, hij gewoon zal zeggen:

“Dit is een volledig gewonnen stelling.”

Soms, heel zelden, win ik die ook niet. Wat ik meestal niet win, zijn winststellingen waarin er slechts één of twee winstvarianten zijn, of misschien slechts enkele opties. Er is een winst, maar het is een moeilijke die je wel moet vinden. Slechts één specifieke variant wint. Zulke varianten  kunnen heel lastig zijn. Het betekent dat je gewonnen stond in absolute termen, maar vanuit een praktisch oogpunt is het niet zo gemakkelijk.

Het andere is dat veel van mijn winststellingen gewonnen zijn vanuit het standpunt van de computer. Vanuit een menselijk standpunt zijn ze eigenlijk nog niet gewonnen. Alleen omdat de engine plus twee zegt, is het niet altijd gemakkelijk om de eerste vijf zetten te vinden. Daarna kom ik ergens. Dan moet ik nog steeds 20 fatsoenlijke zetten doen. Uiteindelijk sta ik na 25 zetten volledig gewonnen. Pas dan wordt het gemakkelijk. Het probleem is: er zijn veel, heel veel manieren en stappen die je nog moet nemen. Ik faal ergens onderweg, omdat het een heel moeilijke taak is.

Dat is één van de problemen met winststellingen. Dan is er nog iets. Ik heb een heel breed openingsrepertoire en werk veel met de computer. Veel voordelen die ik in mijn partijen krijg, zijn gebaseerd op wat de computer zegt. Ik ga een gebied binnen waar mijn tegenstander kwetsbaar is en ik krijg het voordeel dankzij de computer. Maar op een gegeven moment moet ik natuurlijk zelf gaan spelen. Het is veel moeilijker om dit voordeel, dat is opgebouwd met de computer, om te zetten dan een voordeel dat een andere speler vanaf het begin zelf opbouwt. Een andere speler heeft vaker een situatie waarin hij de partij ingaat en, na de voorbereiding (oppervlakkig of helemaal geen voorbereiding), een gelijke stelling krijgt. Hierna bouwt hij langzaam voordelen op die hij begrijpt, en dan krijgt hij een groot voordeel. Dat voordeel is van hemzelf. Hij heeft het opgebouwd en hij begrijpt waarom het er is. Eigenlijk begon hij alsof hij een plan van A tot Z had. Hij weet hoe hij verder moet. Terwijl ik datzelfde punt heel vaak bereik, niet door precies te weten wat ik heb gedaan, maar door computerondersteunde voorbereiding. Dus dan zijn deze voordelen niet echt volledig van mij en begrijp ik ze niet volledig. Dit is ook een reden waarom dat kan gebeuren. Aan de ene kant ben ik natuurlijk niet geweldig in het omzetten van winststellingen, maar het andere is dat veel van mijn winststellingen en winstvoordelen erg moeilijk te vinden zijn.

Neem bijvoorbeeld mijn partij tegen Maghsoodloo (zie zijn partijen in de Grand Swiss). Ik stond vanaf een bepaald punt beter. Toen gaf hij me één kleine kans waarbij ik één exacte manier had om te winnen, die ik niet vond. Ik vond de op één na beste oplossing. Opnieuw sta ik een aantal zetten beter. Hij verdedigde goed; de partij eindigde in remise. Ik had slechts één kort moment waarop ik gewonnen stond. Je zou dus kunnen zeggen dat ik een winst miste in deze partij, maar het was niet zo dat ik de hele tijd gewonnen stond.

Vergelijkbaar met Mishra. Er was één kort moment waarop ik gewonnen stond. Ook met Salem was er maar één kort moment. Het was niet zo dat ik een winststelling had opgebouwd. De definitie van het woord winststelling is erg belangrijk om te begrijpen. Ik ben dus niet zo slecht in het omzetten van daadwerkelijke winststellingen. Het is gewoon zo dat veel van wat mensen denken dat winststellingen zijn, gewonnen zijn volgens de computer. Vanuit menselijk oogpunt is het erg moeilijk om dat te doen.

Een andere reden dat ik veel van deze stellingen krijg, is dat ik een erg intuïtieve speler ben. Heel vaak voel ik dus dat ik een winstvoordeel kan opbouwen zonder te zien waarom het gewonnen is. Het voelt gewoon goed. Nadat je deze voordelen opbouwt door intuïtie, moet je uiteindelijk de computersequentie vinden. Ik ben niet goed in het vinden van computersequenties die ik niet ken. Dit is niet mijn kracht. Sommige mensen zijn er beter in. Arjun Erigaisi is veel beter in het vinden van computersequenties. Denk daarbij ook aan Gukesh en Caruana. Aan de andere kant krijg ik wel meer winststellingen dan de meeste mensen. Neem bijvoorbeeld de Grand Swiss. Ik had waarschijnlijk ongeveer acht winststellingen uit elf.

De computer kan erg lastig zijn voor mensen. Om echt te analyseren hoe goed of slecht ik ben in het winnen van stellingen, moeten we een zeer gedetailleerde analyse uitvoeren en proberen elke afzonderlijke partij te bekijken, welke winst ik miste, en hoe het was. Ik begrijp wel dat als je een fan van mij bent en je mijn partijen volgt met een engine en je voornamelijk mijn partijen volgt en nauwelijks die van andere mensen, je het gevoel kunt krijgen dat ik slecht ben in het omzetten van winststellingen. Dat gevoel krijg ik zelf ook.

Tegenwoordig zijn er veel jongeren die heel goed schaken. Wat vind je ervan?

Het is niet nieuw; zo is het altijd geweest in het schaken. Toen ik klein was, versloeg ik Magnus Carlsen op 16-jarige leeftijd. Ik was ook op mijn 14e grootmeester. Dat was relatief vroeg. Bobby Fischer was ook vroeg grootmeester (in 1958 op 15-jarige leeftijd); dat was bijna 70 jaar geleden. Het is dus niet helemaal nieuw voor het schaken, maar tegenwoordig is het veel gemakkelijker en gaat het sneller om schaken te leren. De engines zijn zoveel sterker geworden. Er zijn meer boeken, cursussen, videocursussen, videocolleges en coaching. Het is allemaal veel beter geworden.

De Indiase jongeren sloten zich aan bij een academie die door Vishy Anand was opgezet. Ze kregen coaching van Gajewski en talloze andere spelers. Deze mensen waren coaches van Vishy Anand zelf. Dus als je, vanaf tienerleeftijd, coaching krijgt van iemand die ervaring heeft met werken aan wereldkampioenschapswedstrijden, heb je een voorsprong. Het is een kortere weg. Stel je voor dat je geconfronteerd wordt met een probleem en naar een oplossing zoekt. Vroeger had ik een week nodig om één bepaald stuk informatie te vinden. Ik moest door veel rommel spitten om de juiste informatie te vinden. Zij krijgen dat ene stuk informatie binnen een half uur. Die ene week van graven die ik deed, was geen complete verspilling van tijd. Ik werd nog steeds een fatsoenlijke speler.

Dankzij de engine is de coaching veel beter dan voorheen, omdat coaches ook betere toegang tot de juiste gereedschappen hebben. Coaches begrijpen stellingen beter dankzij de engine en het dan ook beter uitleggen aan hun studenten. Leren gaat veel sneller.

Er is ook betere kennis. Neem bijvoorbeeld de basiskennis van eindspelen. Er zijn veel kinderen die de basis kennen. Ik herinner me een partij tijdens het Wereldkampioenschap Rapidschaak. Bijna alle partijen waren afgelopen, behalve één partij op één van de laatste borden. Het was Toren + Loper tegen Toren. Je denkt dat dit zwakkere spelers zijn. Maar een jong kind verdedigde dit eindspel op de best mogelijke manier. Hij deed het heel zelfverzekerd en snel.

Twintig jaar geleden gebeurde dat niet. Nu hebben ze duidelijke kennis over wat de beste manier van verdedigen is. Ze weten alles over de eindspelen die je moet kennen en ze weten ook welke eindspelen niet belangrijk zijn. In mijn tijd waren deze dingen niet zo duidelijk. Het hele proces van schaken leren is meer gesystematiseerd en minder chaotisch.

Toen men me deze standaardeindspelen onderwees, leerde ik in één trainingssessie hoe ik een koning mat kon zetten met Paard en Loper. In een andere trainingssessie leerde ik iets over Toren plus Loper tegen Toren. En in een andere sessie leerde ik iets over een toreneindspel, enzovoort. Het was een tamelijk gefragmenteerd en het kostte me vele jaren. Nu is er meer duidelijkheid voor coaching en voor spelers. Als je nu een 10-jarige 2400-speler bent, ken je al deze basisdingen al. Je weet precies hoe je deze standaardeindspelen moet spelen. Het leerproces verloopt zeer efficiënt. Hetzelfde geldt voor openings- en andere kennis.

Dus ze leren de basis veel sneller en bereiken snel een zeer hoog niveau. Maar als ze eenmaal zover zijn, moeten ze een lastige horde nemen. Wanneer ze eenmaal heel hoog komen, ondervinden ze problemen. Een punt is dat iedereen toegang had tot dezelfde tools, dus zij zijn ook erg goed geworden. Er is meer concurrentie, en dan is het nog steeds de vraag: hoe onderscheid je jezelf? Hoe word je wereldkampioen? Hoe kwalificeer je je voor het Kandidatentoernooi? Al deze problemen zullen ook voor deze kinderen blijven bestaan. Maar de initiële stap om op een zeer hoog niveau te komen, is zeker veel gemakkelijker geworden.

Wat beschouw je als jouw grootste kracht?

(Denkt diep na) Er is niet één ding waarin ik het beter doe dan iedereen. Vergelijk me eens met Carlsen. Ik denk dat Carlsen bijna alles beter doet dan ik, afgezien van een paar dingen. Ik ben tactisch wat scherper dan Carlsen. Ik trap minder in trucs van tegenstanders dan Carlsen. Ik ben veel meer synchroon met de computer dan Carlsen, omdat ik zelf veel meer met de computer werk. Carlsen vertrouwt meer op zijn secondanten. De wisselwerking tussen mij en mijn computervoorbereiding is iets beter. Het betekent dat ik bepaalde stellingen speel die Carlsen liever vermijdt. Ik ben slechter dan Carlsen in al het andere. Dat gezegd hebbende, vergeleken met de meeste topspelers, heb ik een beter positioneel begrip dan zij, wat nog steeds inferieur is aan dat van Carlsen, maar beter dan veel andere spelers.

Ik heb wel een redelijke combinatie van vaardigheden, maar het is niet slechts één ding. Het hangt af met wie je het vergelijkt. Vergeleken met de moderne top tien denk ik dat ik een heel goed positioneel begrip heb. Maar het is inferieur aan Carlsen. Misschien ben ik op sommige gebieden inferieur aan Aronian of oudere ervaren spelers. Op sommige gebieden misschien inferieur aan Caruana en misschien aan Nepomniachtchi. Gemiddeld heb ik een heel goed positioneel begrip en een zeer goede openingsvoorbereiding. Nogmaals, niet het beste, maar het zit er dichtbij, en er zijn maar weinig spelers die iets vergelijkbaars hebben. Dat zijn waarschijnlijk Caruana en misschien Arjun Erigaisi en Praggnanandhaa.

Ik ben een goede verdediger in bepaalde soorten stellingen. Maar veel spelers zijn tegenwoordig goede verdedigers. Het is eigenlijk niet gemakkelijk te zeggen. Ik ben niet nummer één van de wereld, omdat ik momenteel niet één duidelijke kracht heb waarin ik voorloop op anderen. Al met al heb ik een zeer goede set aan vaardigheden.

Toen ik bijvoorbeeld tegen Carlsen speelde, gaf alleen al de combinatie van mijn computervoorbereiding en het feit dat ik minder blunder, me relatief veel punten tegen hem. Ik heb hem in twee klassieke partijen verslagen vanwege zijn blunders. Ik heb veel partijen tegen hem overleefd vanwege mijn voorbereiding. Zolang ik voor elke speler tegen wie ik speel een gebied kan vinden waarin ik beter ben dan hij, zit ik goed. Dit is wat ik voel. Ik voel dat met welke speler je me ook vergelijkt, er enkele gebieden van het spel zijn waarin ik beter ben dan die speler. Dat is genoeg voor mij, maar ik heb niet één ding waarin ik beter ben dan de rest van de schakers, en dat is waarom ik waarschijnlijk niet zo hoog sta als ik zou willen.

Ik zag een persbericht van Tata Steel Chess. De helft van de spelers die naar de Kandidaten gaan, speelt in Wijk aan Zee. Wat is jouw gevoel daarbij?

De bezetting van Tata Steel is extreem sterk. Dat is altijd zo geweest. Ik ben op dit punt niet meer verrast. Ik had verwacht dat dit zou gebeuren. We hebben een geweldig deelnemersveld op het toernooi, en de helft van de spelers zijn of zouden Kandidaten kunnen zijn. Arjun Erigaisi had zich kunnen kwalificeren en Vincent Keymer had zich kunnen kwalificeren. Het is een schitterend veld.

Er is één ding dat we op dit punt moeten accepteren en concluderen: het lijkt erop dat Carlsen niet langer in het toernooi speelt. Voor zover ik me kan herinneren, beloofde hij op een gegeven moment in een video dat hij volgend jaar terug zou zijn. Maar hij sloeg dat toernooi over en kwam daarna niet terug. Het zegt meer over de staat van Carlsens schaken op dit moment dan over het toernooi. Het is niet zo dat hij niet is uitgenodigd of dat er geen budget voor hem is. Het lijkt erop dat Carlsen niet langer wil spelen en een stap terug doet uit het klassieke schaken. Als Carlsen nu niet speelt, moeten we accepteren dat de tijden veranderen. Hij speelt nog steeds sommige toernooien, misschien Norway Chess. Ik weet niet wat daar het format zal zijn. Hij speelt nu zo weinig dat hij helaas niet langer deel uitmaakt van de groep spelers die meedingt in het klassieke schaken.

Wat zijn je gevoelens en verwachtingen over het aankomende Kandidatentoernooi?

Ik kijk erg uit naar het evenement, om mijn voorbereiding te doen en een poging te wagen. Het zou echt geweldig zijn als ik zou slagen, natuurlijk. Naar mijn smaak is geen van de acht spelers favoriet. Maar als dat mij zou overkomen, zou het echt geweldig zijn. Dus ik ga alles doen wat mogelijk is en kijk uit naar de voorbereiding op het toernooi. Ik heb een redelijke kans als je kijkt naar de recente trends en de score tussen de spelers onderling. Ik doe het goed in dat opzicht. Wat ook interessant is, is dat Hikaru Nakamura een zeer goede score heeft tegen het deelnemersveld. Hij heeft een zeer hoge rating. Hij is de eerste geplaatste op basis van rating. Maar hij is natuurlijk zeer inactief in het klassieke schaken. Het is moeilijk in te schatten wat zijn rating waard is. Ik zou hem zeker niet als favoriet bestempelen. We zullen het zien.

Fabiano is waarschijnlijk de beste speler na Carlsen van deze hele generatie. Ik houd ervan om met hem te concurreren. Ik geef nooit aan mezelf toe dat ik een slechtere speler ben dan Fabiano. Ik denk echt niet dat ik zwakker ben dan Fabiano. Je mag me beschuldigen van waanvoorstellingen (grinnikt). Ik moet wel zeggen dat we nu al zoveel jaren topschaak spelen en hij heeft met zijn resultaten bewezen dat hij mij in alle opzichten ver voor is. Hij heeft een ongelooflijke schaakcarrière gehad, en hij is veruit de op één na beste speler van de generatie na Carlsen. Natuurlijk is hij in elke cyclus de te kloppen man. Als Carlsen stopt, kijkt iedereen meteen naar Fabiano.

Maar zo simpel is het niet en het leven werkt vaak anders. Telkens wanneer ik tegen Fabiano speel, ben ik niet bezorgd of bang. Ik heb een prima score tegen hem. Ik bedoel, min of meer gelijk. Dat is goed voor mij. Of misschien heb ik in de loop der jaren één partij meer tegen hem gewonnen. We hebben veel goede gevechten gehad. Het zal niet gemakkelijk voor hem zijn om het Kandidatentoernooi te winnen.

Praggnanandhaa was in goede vorm aan het begin van het jaar. Nu is hij wat minder in vorm. Ik weet niet of hij het momentum weer kan terugpakken. De andere spelers zijn allemaal erg goed, maar je zou ze niet als favorieten bestempelen.

We hebben een favoriet op papier, dat is Nakamura. We hebben een favoriet in termen van carrière prestaties met Caruana. In werkelijkheid, je weet hoe het gaat, Gukesh won de Kandidaten vorige keer. Iedereen kan winnen. Als Caruana of Nakamura niet wint, zal niemand verrast zijn. In het komende Kandidatentoernooi is alles mogelijk.

Fabiano is bijvoorbeeld altijd verbazingwekkend goed voorbereid. Maar het wordt elke keer moeilijker en moeilijker om beter voorbereid te zijn dan anderen. Ik ben erg benieuwd of (en hoe) Fabiano opnieuw beter voorbereid zal zijn dan iedereen. Ik zie niet in hoe dat mogelijk is, omdat de computer nivellerend werkt. Superioriteit verkrijgen in de opening zal erg moeilijk zijn. Het maakt het veld erg gelijkmatig. Hoe hard je je ook voorbereidt, de openingsvoorbereiding gaat geen verschil maken. Uiteindelijk zal het een puur gevecht zijn. Er zijn acht geweldige spelers, dus ik denk niet dat mijn kansen groter zijn dan die van de anderen.

Brengt spelen in het Kandidatentoernooi meer spanning met zich mee?

Ja, zeker. Dat zie je aan de partijen en aan de fouten die men maakt. Er is veel spanning. Het is veel moeilijker om het Kandidatentoernooi te spelen dan welk ander toernooi dan ook. Ik speelde in een paar Kandidatentoernooien en mijn niveau was daar slechter dan in andere toernooien. Het is gewoon heel lastig.

Hoe bereid je jezelf voor op het Kandidatentoernooi vergeleken met andere toernooien?

Je hebt veel meer tijd om eraan te besteden. Je focust je er veel meer op. Voor normale toernooien maak je eerst een schema van de toernooien die je speelt. Dan vraag je jezelf af: hoeveel tijd is er over voor dit toernooi? En eigenlijk zou ik zeggen dat je voor geen enkel toernooi, behalve de Kandidaten of een Match voor het Wereldkampioenschap, zoveel werk verzet. De vraag is: begin je met de voorbereiding voordat je het laatste toernooi daarvoor hebt afgerond?

Misschien dat ik het wel voor Wijk aan Zee zou doen. Dat is de reden waarom ik heel vaak goed speel in Wijk aan Zee, omdat ik een beetje voorbereiding voor dit toernooi doe. Over het algemeen doen mensen dat niet. Ze bereiden zich meestal voor op het volgende toernooi. Omdat ieders schema erg druk is, denk je bijna nooit langer dan een maand na over een evenement. Het Kandidatentoernooi is anders. Er zijn nog steeds verschillende toernooien tussendoor, maar aangezien ik weet dat ik het Kandidatentoernooi speel, bereid ik me er nu al op voor. Ik besteed gewoon veel meer tijd aan de voorbereiding.

Deze vraag ligt in het verlengde van de laatste vraag en gaat over mentale veerkracht. Hoe bereid jij jezelf erop voor?

Ik denk dat veel ervan je eigen ervaring is en niet dat je je erop kunt voorbereiden. Het is gewoon wie je bent; veel ervan is hoe je in elkaar steekt, wat voor soort persoon je bent. Laat ik het zo zeggen:

“Als je een speler bent die niet voorbereid is op de mentale veerkracht van de Kandidaten, denk ik niet dat er iets is wat je in twee maanden kunt doen om dat te verhelpen. Het is te laat.”

Uiteraard kan men zich wel verbeteren. Ik heb me nu op veel evenementen voorbereid en ik ben behoorlijk goed geïnformeerd. Ik heb met psychologen gewerkt en enkele boeken gelezen over de mentale aspecten van verschillende sporten. Ik heb geluisterd naar interviews van grote spelers, colleges gevolgd, en ik denk dat ik voldoende kennis heb. Maar het gaat niet om kennis; het gaat om het toepassen ervan.

Sommige mensen weten in theorie precies wat ze moeten doen en hoe ze het moeten doen. Ze weten dat wanneer de spanning te hoog oploopt, ze vijf keer diep adem moeten halen om hun hartslag een beetje te laten dalen. Maar het werkt niet bij iedereen. Ze kunnen diep ademhalen wat ze willen, maar hun hartslag daalt niet genoeg. Het werkt niet voor ze. Ze kennen de theorie, maar ze zijn er gewoon niet voor gebouwd. Er zijn bepaalde dingen die je niet zomaar met kennis kunt compenseren. Ik ben een ervaren speler en heb veel evenementen gespeeld, dus ik denk dat ik op dat vlak goed genoeg ben om mee te concurreren.

Geven secondanten je een soort emotionele steun tijdens het toernooi?

Het punt met secondant zijn van iemand die aanwezig is op het toernooi, is dat zelfs als je de psychologie, de mentaliteit of de emotionele steun niet wilt beïnvloeden, je het niet kunt vermijden om het te beïnvloeden als je er bent. Zelfs een secondant op afstand kan nog bijdragen. Wie er ook met je meegaat naar het toernooi, er is altijd sprake van psychologische invloed. Dat kan positief of negatief zijn. Wat meestal gebeurt, is dat de impact soms positief en soms negatief is. Coaches, wanneer ze bij me zijn, spelen zeker een grote rol in de mentale steun, of ze dat nu willen of niet. Het gebeurt gewoon.

Sommige spelers zijn erg nerveus en trillen tijdens het spelen. Deze dingen zijn behoren kennelijk bij hun fysiologie, waarschijnlijk is het aangeboren. Het is erg moeilijk om te veranderen. Spelers kunnen het zeker beïnvloeden wanneer ze eraan werken, maar het is een heel langzaam proces.

Wat beschouw je als jouw beste partij?

Qua resultaten denk ik meteen aan het feit dat ik Magnus Carlsen in twee klassieke partijen heb verslagen. Deze partijen zijn, in termen van sportieve prestaties, mijn beste prestaties. Ik versloeg Carlsen en Ding Liren in datzelfde toernooi. Carlsen was natuurlijk Wereldkampioen en Ding won de titel in hetzelfde jaar. Tata Steel 2023 was waarschijnlijk mijn beste toernooi tot nu toe op het gebied van sportieve prestaties.

Vanuit een creatief oogpunt, nou ja, ik houd het niet goed bij. Ik heb veel mooie partijen gespeeld. Ik heb enkele tijdens mijn carrière mooie en creatieve partijen gespeeld, bijvoorbeeld in de B-Groep (2010 – het heette toen Corus) in Wijk aan Zee. Op de een of andere manier was dat een geweldig toernooi voor me. Ik weet niet wat er gebeurde, maar ik speelde daar een paar van mijn mooiste partijen. Met name was er één tegen Tommy Nyback, die erg mooi was.

Ik heb een paar behoorlijk aanvallende partijen gespeeld. Ik herinner me een partij tegen Laznicka die mooi was.

Ik had een aanval met Zwart tegen Ding Liren in onze match in Wenzhou (2017).

Ik ben een resultaatgerichte schaker en kies nooit een zet alleen omdat die mooier is dan een andere zet. Ik had meer mooie partijen kunnen spelen dan ik deed. Vaak, wanneer ik de keuze heb om iets moois te doen, doe ik dat alleen als het mijn winkansen verbetert. Vanwege dit specifieke stilistische aspect heb ik niet zoveel mooie partijen als sommige andere spelers die beroemd zijn in de schaakgeschiedenis, zoals Michael Tal.

Maar ik heb een paar mooie partijen. Als je door mijn partijen graaft, kun je ze vinden. Veel van mijn mooie partijen waren in 2008, 2009 en 2010 toen ik jong was. Ik speelde een paar mooie partijen in de Benoni, bijvoorbeeld tegen Nyzhnyk.

Vanuit een puur artistiek oogpunt, de schoonheid van het schaken, ben ik niet de beste speler in dat opzicht, omdat ik de zet kies waarvan ik denk dat die het meest efficiënt is. Het betekent dat wanneer ik de keuze heb tussen saaie mogelijkheid die zeker winst oplevert en een andere optie die naar schatting in slechts 80% van de gevallen winst oplevert, maar mooi en geweldig en spectaculair zou kunnen zijn, ik altijd voor de saaie zet ga. Ik probeer de beste resultaten te behalen. Dit is mijn idee hoe je schaken professioneel moet spelen. Het is ook de reden waarom ik mijn mooie partijen niet bijhoud.

Hoe zie je jouw eigen toekomst in de schaakwereld?

Ik kijk niet zo ver vooruit en ben op een leeftijd dat mezelf concentreren op professioneel schaken het meest lonend is. Het draait er op mijn leeftijd om zoveel mogelijk te bereiken als actieve speler. Ik doe natuurlijk andere dingen, ten eerste om me voor te bereiden op de volgende fasen in mijn leven, maar ook om ervoor te zorgen dat ik nu geen afleidingen en beperkingen heb en bepaalde projecten kan nastreven. Ik heb sponsoring en verplichtingen die me niet hinderen bij mijn activiteiten als professioneel schaker. Gelukkig hoef ik me geen zorgen te maken over financiën. Dat is heel belangrijk, want als je je elke partij en elk toernooi zorgen moet maken over financiën, kun je niet vrij spelen. Ik doe veel dingen, maar mijn focus ligt nu volledig op professioneel schaken. Dit is ook de leeftijd waarop ik dat moet doen. Ik probeer de juiste dingen te doen. Het is bijvoorbeeld erg verleidelijk om met pensioen te gaan en te zeggen:

“Weet je, ik heb Wijk aan Zee gewonnen en het is moeilijk om wereldkampioen te worden, daarvoor moet je veel geluk hebben. Waarom zou ik me druk maken? Zoiets is erg stressvol. In plaats daarvan stop ik gewoon met alles en geniet ik van het leven. Misschien kan ik ook meer geld verdienen als ik me gewoon concentreer op hoe ik goed moet investeren. Ik zou meer geld kunnen opleveren dan met schaken. Als je het geld dat ik met schaken heb verdiend op een echt slimme manier investeert, zal het waarschijnlijk financieel beter voor me zijn!”

Maar ik geef geen prioriteit aan mijn financiële status of een ontspannen leven. Op mijn leeftijd is het te vroeg om dat te doen. Ik ben altijd een professionele schaker geweest. Ik heb altijd geprobeerd wereldkampioen te worden, en op dit moment heb ik een plicht jegens mezelf, op mijn leeftijd, waarop ik min of meer op mijn hoogtepunt ben. Zelfs als ik een jaar of twee voorbij het biologische hoogtepunt ben. Het zou een misdaad tegen mijn carrière zijn om nu te vertragen. Daarom ga ik vol voor het professionele schaken en zullen we zien wat er gebeurt nadat ik voorbij mijn fysiologische hoogtepunt ben. Waarschijnlijk binnen 10 jaar tijd zou ik hetzelfde kunnen doen als iedereen: eerst overschakelen naar rapid en blitz. Ik zal zeggen dat het klassieke schaken dood is (zegt dit met veel ironie) en geleidelijk overgaan naar andere dingen. Voor nu moet ik er echt vol voor gaan.

Dit interview is oorspronkelijk afgenomen in het Engels. U vindt deze versie op mijn blog…

Foto: Frans Peeters

Erwin behoort al jarenlang tot de Nederlandse schaaktop. Hij kwam al vroeg met schaken in aanraking en raakte sindsdien verslingerd aan het spelletje. Zijn eerste kampioenschap vierde hij al op twaalfjarige leeftijd, toen hij kampioen werd van zijn club in Woerden. Daarna volgden nog tal van successen in allerlei toernooien. U maakt hier nader kennis met iemand die een boeiend verhaal vertelt met interessante ideeën.

Wanneer ben je begonnen met schaken en wie heeft het je geleerd?

Dat was toen ik ongeveer een jaar of vier was. Naast mijn ouders waren er drie oudere broers thuis. Mijn vader schaakte regelmatig met mijn broers en dan ging ik kijken. Op een gegeven moment begreep ik ongeveer hoe het werkte en wilde ik meedoen. Het is grappig als je bedenkt dat ik de jongste was — mijn broers waren een stuk groter en sterker. Dus verloor ik meestal met dingen als voetbal. Maar met schaken kon ik vrij snel goed meedoen. Het was een enorme stimulans. Magnus Carlsen had iets vergelijkbaars met zijn zus, en dat hij van haar kon winnen. Blijkbaar is dat toch een bepaalde stimulans. Het werkte bij mij ook zo. Ik wilde de hele dag schaken met mijn broer of met mijn vader. Op een gegeven moment dacht mijn vader:

“We gaan hem gewoon naar een club brengen!”

Zo is het balletje gaan rollen. Ik werd lid van de schaakclub in Woerden.

Daar werd je toch op twaalfjarige leeftijd kampioen?

Dat klopt. Ik werd er in 1997 kampioen bij de senioren. Ik vond schaken op die dinsdagavonden geweldig, want dan mocht ik ook lekker laat naar bed. Die partijen waren vaak laat klaar. Ik moet er wel bij opmerken dat de club door de jaren heen een stuk sterker is geworden. De twaalfjarige die ik toen was, zou nu geen kampioen meer worden in Woerden.

Hoe reageerden de volwassenen toen je als twaalfjarig kampioen van de groep werd?

Volgens mij vond iedereen het leuk. Ik heb als kind nooit iets gemerkt van rancune of zo. Ik zie nog steeds heel veel mensen uit die tijd. Op de lijst van de interne competitie van Woerden herken ik nog steeds een heleboel namen. De band is altijd heel leuk geweest. Ik kom er regelmatig en geef simultaans bij jubilea. Kortom: de contacten zijn altijd leuk gebleven. Ze volgden me ook als ik ergens speelde.

Hoe ging het daarna verder?

Mijn vader kwam met een nieuwe uitdaging. Hij bracht me naar schaakclub Utrecht. Het was een enorme stap voor me, want die club was toen ontzettend sterk. Het was een florerende vereniging toen ik daar 28 jaar geleden kwam. Ik speelde ineens elke donderdagavond tegen schakers met een Elo boven de 2000. Ik kan veel namen uit die tijd nog opnoemen, zoals Pieter Nieuwenhuis, Vincent Diepeveen, Xander Wemmers, Eric de Haan, Gerard Verholt en Hans Duistermaat. Het was elke week een geweldige leerschool voor me, want dergelijke zware tegenstand was ik niet gewend. Ik begon toen ook toernooitjes te spelen, zoals op zaterdagen Rapid- en Blitz-toernooitjes. Het werd veel serieuzer.

Terugkomend op jouw kampioenschap bij Woerden: volgde je hetzelfde speeltempo als bij volwassenen onderling?

Ik speelde het normale schaaktempo. Tegenwoordig zie je vaak dat jeugdspelers die bij de senioren spelen met een jeugdtempo mogen spelen. Dat was niks voor mij. Ik wilde gewoon een lekker avondje schaken en niet al na twee uurtjes klaar zijn. Daar komt bij dat een sneller tempo voor volwassenen vaak lastiger is dan een rustiger tempo. Daar zit je als senior niet op te wachten. Men wil gewoon een volwaardige partij spelen.

Nu we het toch over blitz en rapid hebben: ik zag bij jouw rating dat je naar verhouding beter bent in blitz en rapid dan in traditioneel schaak. Hoe zit dat?

Mijn blitz- en rapid-ratings zijn gebaseerd op relatief weinig partijen. Een van mijn beste resultaten ooit was een blitztoernooi in Marokko, in Rabat. Het was een toernooi van één dag met een sterke bezetting. Daar deed een hele rits grootmeesters aan mee, onder andere Shirov, Mamedjarov en Van Wely. Ik won die dag. Helaas telde het resultaat niet mee voor mijn rating. Dat had te maken met een conflict binnen de Marokkaanse schaakbond. Het was een of ander raar verhaal. Wat er precies speelde weet ik niet. Maar had het wel meegeteld, dan was mijn rating veel hoger geweest.

Mijn laatste toernooi dat voor de rating meetelde is alweer jaren geleden. In Nederland houdt men, om mij onbekende redenen, blitz en rapid niet goed bij voor je rating. In het buitenland is het heel normaal dat alles meetelt voor je blitz- en rapidrating. Zelfs bij het NK telt men de blitzpartijen in de barrage niet mee.

Hoe heb jij het NK van dit jaar ervaren?

Ik vloog eruit tegen Arthur de Winter. Dat is een heel talentvolle speler. Ik heb hoge verwachtingen van hem. Hij moet in staat zijn om binnen enkele jaren deel uit te maken van het Nederlandse team. Hij is de kopman van de nieuwe aanwas die eraan komt. Maar ik had die match wel graag gewonnen. Ik won in de eerste ronde van Sipke Ernst. Dat was ook een moeizame match. Hij won de eerste partij, vervolgens won ik de tweede en daarna ook de blitz-tiebreak. Van Arthur verloor ik uiteindelijk nadat we beiden in het klassieke deel van de match een partij hadden gewonnen. Vervolgens verloor ik met het snelschaken. Dus lag ik eruit.

Overigens zit ik nu wel op een leeftijd (40) waarop het over het algemeen niet meer omhoog gaat met het schaken. Misschien is het dan juist wel zo dat klassiek schaken, vanwege de lengte, moeilijker is dan rapid of zelfs blitz. Dat is ook een overweging. Ik weet nog niet zo goed waar ik de komende jaren het beste in zal zijn. Mijn blitzrating is traditioneel altijd iets hoger geweest dan de rest. Maar ik zou het niet durven zeggen wat nou eigenlijk mijn sterkste discipline is op dit moment, omdat ik met rapid en blitz te weinig partijen heb gespeeld.

Even terug naar wat je eerder zei over schaakclub Utrecht. Was dat ook het moment dat je het idee kreeg: “Ik ben best wel goed in schaken. Wat ga ik ermee doen?”

Dat wist ik al heel snel:

“Ik ga sowieso iets doen in het schaken.”

Daarover heb ik nooit getwijfeld. Als je heel jong bent, dan denk je: ik word wereldkampioen. Maar goed, dat leek niet te gaan gebeuren. Dus ik wist in die periode al dat ik door wilde gaan met schaken. Eerst op een wat kinderlijke manier. Dat pas je steeds een beetje aan naarmate je ouder wordt. Maar wat ik nu doe — als secondant, wat schrijven, courses maken voor Chessable (auteurspagina) en dingen eromheen — heb ik sinds mijn achttiende wel zo’n beetje voor ogen gehad. Dat is het ook geworden. Ik zeg het nu wel snel, maar ik wist het eigenlijk altijd, omdat ik schaken dusdanig leuk vond dat ik ermee verder wilde.

Wat vind je dan het leukste aspect aan schaken?

Dat is een ontzettend moeilijke vraag. Ik heb er wel over nagedacht, maar ik heb daar nog steeds geen eenduidig antwoord op. Het spel zelf vind ik geweldig — de rijkheid van het schaken. Ik volgde gisteren weer het YouTube-kanaal van de Saint Louis Chess Club en dan zie ik dingen voorbijkomen waarvan ik denk:

“Oh ja, weer iets nieuws, weer een nieuw inzicht!”

Het blijft toch altijd weer heel mooi en interessant. Heel rijk. En als je er goed in bent, dan stimuleert dat natuurlijk ook. Dat zal ongetwijfeld een rol spelen. Ik ben ook heel benieuwd hoe leuk ik het nog vind om toernooien te spelen als het straks minder goed zal gaan. Maar ik denk dat ik het nog steeds leuk zal vinden. Ik heb het gevoel dat het mijn hele leven door blijft gaan. Het is een geweldig spel dat blijft boeien.

Je moet gewoon het voorbeeld van Korchnoi volgen!

Nou, dat vind ik helemaal geen verkeerde. Korchnoi was natuurlijk een hele goede schaker. Het mooiste is dat je alleen maar schaakt. Lekker toernooien spelen en jezelf tussendoor weer richten op het volgende toernooi en op het verbeteren van je spel. Wat dat betreft zie ik mezelf niet als profschaker in die zin. Ik ben meer een schaakprofessional. Oftewel: iemand die met schaken bezig is, zoals met het maken van een course voor Chessable. Dat is leuk, maar dan ben je niet echt met je eigen spel bezig.

Anish Giri seconderen bij een toernooi is erg leuk en boeiend. Het mooiste zou natuurlijk zijn als je sterk genoeg bent om je alleen op schaken te richten, zoals Anish en Jorden. Dat zijn de enige twee echte profschakers in Nederland. Die gaan toernooien af en verdienen daar hun geld mee. Dat zou voor mij een ideaalbeeld zijn. Maar dat zit er gewoon niet in. Dus ik doe er van alles aan. Dat vind ik trouwens ook hartstikke leuk hoor, en ik klaag er totaal niet over.

Toen ik net grootmeester werd, zo’n twintig jaar geleden, was 2600 zo’n beetje de grens waarboven je van schaken kon leven. Nu ligt die grens zo’n honderd punten hoger. Jorden van Foreest zit op die grens. Maar hij is een aantrekkelijke speler en krijgt daardoor meer uitnodigingen. Ik vermoed dat er spelers zijn met een soortgelijke rating die er niet of nauwelijks van rond kunnen komen met schaken. Die ratinggrens is enorm omhoog gegaan. Aan de andere kant zijn er ook weer dingen bijgekomen, zoals werk voor trainers en natuurlijk courses maken voor Chessable. Dat had je vroeger niet. Wellicht zijn er daardoor meer mensen die van schaken leven dan voorheen. Het beeld is veranderd en verschoven.

Foto: Frans Peeters

Hoe train je zelf en aan welke aspecten geef je dan de meeste aandacht?

Met mijn activiteiten gaat het steeds minder over mijn eigen spel, en voor mezelf werken doe ik ook minder. De laatste maanden heb ik nauwelijks iets gedaan omdat ik druk bezig was met die Chessable-courses. Schaken vind ik nog steeds het leukste, maar daar is gewoon — plat gezegd — geen droog brood mee te verdienen. Het klinkt misschien een beetje raar, maar er zijn vast heel veel mensen in Nederland die ongeveer net zoveel tijd aan schaken besteden als ik. Voor mijn eigen spel doe ik vrij veel aan openingen. Dat hoort er een beetje bij. Maar ik doe eigenlijk van alles wel wat, en natuurlijk besteed ik ook aandacht aan het eindspel. Maar openingen vormen de hoofdmoot.

Tegenwoordig ben ik meer bezig voor anderen. Het kan zijn dat ik als secondant ergens ben. Kortgeleden was ik een week in Belgrado. Het is heel veelzijdig, ook wat dat betreft. Die week was gevuld met het begeleiden van een Servische grootmeester. Maar ik ben geen trainer in de zin dat ik training geef aan groepen of zo. Daarvoor ben ik te druk met andere dingen, zoals die Chessable-courses.

Samen met Paul van der Sterren hebben we een boek geschreven over Max Euwe. Dat komt tegen het einde van het jaar uit. Paul schrijft het boek en ik analyseer de partijen. Ik moet het wel goed zeggen trouwens: Paul is eigenlijk de auteur, en ik analyseer dan de partijen. Dat is ook weer iets heel anders. Dan analyseer je ineens 25 partijen van Euwe. Wat ook wel heel erg leuk is, omdat er een enorm verschil is met hoe men tegenwoordig schaakt. Dat was heel leuk en interessant om te doen.

Euwe was vast een feest van herkenning, want je was toch een tijd manager van het MEC samen met Jeroen van den Berg?

Inderdaad, samen met Jeroen was ik er twee jaar als manager. Dus heb ik ook de kans gehad om me in Euwe te verdiepen. Het was een hele interessante man. In het MEC hebben ze zoveel geweldig materiaal — naast dat van anderen natuurlijk vooral over hem.

Hoe zou je je eigen schaakstijl karakteriseren? Wat vind je jouw grote kracht en wat zou volgens jou beter kunnen?

Er zit een bepaald optimisme in me. Dat is belangrijk bij het schaken. Optimisme helpt tijdens het spelen — dat je er positief in staat. Dat zie je ook bij al die toppers. Kramnik schoot aan het einde van zijn carrière daarin wel een beetje door. Hij dacht dat hij overal gewonnen stond. Over het algemeen helpt het als je zoekt naar voordeel en betere stellingen. Optimisme in het algemeen, ook als je verdediger bent — daar hou ik van, en het helpt. Puur schaaktechnisch ligt het eindspel me het beste. Maar ik loop ook niet weg voor andere dingen. Kortom: ik ben redelijk allround, op mijn eigen niveau. Ik deed twee keer mee in de hoofdgroep van Wijk aan Zee.

Men ziet me vaak als een vrij solide speler. Dat beeld zou men wat kunnen bijstellen. Er zit ook wat avontuur en risico in mijn spel. Op jongere leeftijd speelde ik veel open toernooien. Dan maakte ik vier remises, of soms zelfs zes remises en een paar hele puntjes. Dan win je zo’n toernooi niet. Het leerde me dat het allemaal wat harder moet. Het was een goede leerschool. Toen ik opgroeide keek ik op tegen spelers zoals Friso Nijboer of Loek van Wely. Dat zijn echte vechters die er elke partij vol invliegen.

Wat vind je jouw beste resultaat tot nu toe?

De titel bij het Nederlands Kampioenschap in 2022 vond ik heel fijn, ook gezien de hele historie van het toernooi. Ik won Reykjavik in 2015 — dat was ontzettend fijn. In hetzelfde jaar won ik het snelschaaktoernooi waar we het eerder over hadden. Er was een bijna-medaille tijdens de Olympiade van 2014; op bord twee scoorde ik volgens mij plus vijf. Het was mijn beste Olympiade ooit.

En dan was er het Europees Kampioenschap in 2008. Toen werd Sergey Tiviakov kampioen met 8½ uit 11, en ik deelde de tweede plaats met een heleboel anderen. Dat is zo’n beetje wat me te binnen schiet.

Voor mij voelde het NK wel als het mooiste, hoewel het qua prestatie niet te vergelijken is met Reykjavik. Dat was objectief gezien mijn beste prestatie ooit. Daarnaast heb ik Dieren (drie keer) gewonnen, en er was ook succes in Hoogeveen en Groningen.

Naast hoogtepunten, wat was voor jou het dieptepunt?

Het dieptepunt? Oh, maar er zijn er ook heel veel van (lacht). Ik heb ooit een NK gespeeld, ergens vlakbij Venlo. Ik geloof dat ik 2,5 uit 9 scoorde. In de laatste ronde gaf ik op in een remise­stelling tegen Nijboer. Dat zijn van die dingen die soms gebeuren. Nu is het wel fijn dat we een NK hebben met de knock-outformule. Bij zo’n NK geldt maar één ding: de titel. Je wilt niet tweede of derde worden. Dus als je er tegenwoordig uit ligt, pak je je spullen en ga je naar huis. Je hoeft niet meer.

Voorheen was er wel eens een situatie waarin ik slecht begon, en dan moet je het hele toernooi door terwijl je weet dat je geen kans meer maakt. Ik heb een moeilijke relatie gehad met het NK. Maar die vroegere toernooien hadden zeker hun charme. Echter, de tijden zijn nu anders. Het ontbreekt aan budgetten, dus is het een redelijke oplossing.

Wat was je beste schaakpartij tot nu toe?

Dat was mijn partij tegen Caruana in de Bundesliga van 2020. Die was redelijk uit één stuk. Ik nam een flink risico in de opening. Hij reageerde niet helemaal goed. Daarna werd het heel scherp. Het was zo’n dag waarop alles raak was.

Je was ook secondant van Topalov en Giri. Kun je daar iets meer over vertellen?

Secondant zijn voor Topalov bij zijn WK-match tegen Anand in 2010 was een hoogtepunt en ontzettend interessant om mee te maken. Veel hoger kun je niet komen als secondant. Het was een andere tijd dan nu. Nu sturen ze secondantenteams naar de andere kant van de wereld. Ze zitten in andere tijdzones. Dat werkt fijner, omdat je niet ’s nachts aan de slag hoeft te gaan. Toen werkte je niet op afstand. We waren in Sofia bij de match aanwezig en heel erg nauw betrokken. We zagen Topalov elke dag. Tijdens de match waren er regelmatig besprekingen, en maanden van tevoren waren er trainingskampen. Het was een hele intense periode. Topalov was ook dichtbij de winst in die match. Uiteindelijk verloor hij de laatste ronde omdat hij ontzettend veel risico nam. De match stond gelijk en hij speelde in de laatste ronde met wit. Hij wilde koste wat kost op winst spelen, want voor de tiebreak vond hij zichzelf zwaar de underdog. Hij verloor door (te) grote risico’s te nemen, en daarmee won Anand de match.

Ondanks die teleurstelling was het geweldig om mee te maken. Ook met Anish Giri hebben we hele mooie dingen meegemaakt. We gingen ooit naar China en speelden een match tegen Ding Liren. Anish won van Ding Liren in 2017 met 2,5–1,5. De laatste partij gaf hij remise. Het had evengoed 3–1 kunnen zijn. We hebben ook een heleboel andere toernooien gespeeld trouwens. Ik zeg “we” omdat het voelt alsof je zoiets samen doet. Ik heb ook tijdens het kandidatentoernooi geholpen. Alleen de laatste keer werd ik ziek. Dat was tijdens het “COVID-toernooi”, waarbij het tweede deel een jaar later werd gespeeld. Vlak daarvoor werd ik dus ziek^*, en toen kon ik er niet meer bij zijn. Max Warmerdam ging mee voor het tweede gedeelte.

Wie is je favoriete schaakspeler?

Er zijn er zoveel! Laatst zag ik op YouTube een documentaire over Kasparov. Het heet “24 uur met Kasparov”; daarin neemt hij zijn carrière door. Tijdens mijn jeugdjaren waren het zo’n beetje zijn piekjaren. Ik begon het schaken destijds intensief te volgen. Rond de eeuwwisseling was hij in Wijk aan Zee geweldig op dreef — maar ook de jaren daarvoor. Het is echt zo goed allemaal. Kasparov staat nog steeds op één bij mij. Dat blijft wel. Daar komt Carlsen voor mij niet bij in de buurt. Terwijl ik wel denk dat Carlsen objectief gezien beter schaakt dan Kasparov.

Het spel heeft zich sindsdien verder ontwikkeld. De manier waarop Kasparov domineerde was geweldig. Ik probeerde de Najdorf te spelen zoals hij deed, maar dat lukte natuurlijk niet. Ik probeerde hem wel te kopiëren. Laatst probeerde ik dat met 1.d4, toen ik naar 1.d4 switchte in navolging van Kramnik. In Nederland had je Loek van Wely en Sokolov, die ook 1.d4 speelden. Dus probeer je jezelf daaraan te spiegelen. Hoewel het geen origineel antwoord is: Kasparov blijft mijn favoriete speler. Denk ook aan de intensiteit waarmee hij speelde.

Ik deel jouw voorkeur. Carlsen staat me steeds meer tegen. Hij zegt dat hij verveeld is met het klassieke schaak. Hij liet zijn titel lopen. Dat pleit niet voor hem. Hoe kijk jij tegen zijn gedrag aan?

Het is heel jammer hoe het gegaan is. Carlsen heeft ook een heleboel goede dingen gedaan, natuurlijk. Wat je hem ook kwalijk kunt nemen, is het hele gebeuren rond Hans Niemann. Voorheen was het in het schaken onbestaanbaar dat je mensen aanwees als valsspeler. Tegenwoordig zijn er — met Kramnik als een extreem geval — meer topspelers die nu half openlijk met de vinger naar anderen wijzen. Ik vind dat zwak gedrag. Maar die Pandora’s doos heeft hij wel geopend met zijn aanval op Hans. Ik heb daar ook nul bewijs voor gezien. Ik dacht destijds:

“Nou, er zal dan vast bewijs gaan komen.”

Maar nee. Uiteindelijk bleek het ‘bewijs’ dat Hans te zelfverzekerd achter zijn bord zat. Dat is natuurlijk niet zo heel erg sterk. Dus daar was ik heel teleurgesteld over. Als hij dat doet, voelen anderen zich geroepen om hetzelfde te doen. Het is een hele vervelende ontwikkeling. De paranoia rond valsspelen lijkt een groter probleem dan het valsspelen zelf. Daar ben ik van overtuigd. Het is een vervelende gedachte dat je een tegenstander niet vertrouwt. Ik weiger daarin mee te gaan.

Bij een EK Individueel was ik goed gestart. Er deed ook iemand mee met een rating van rond de 2450 — dat is niet helemaal op het niveau van zo’n EK. Er kwam een andere speler naar mij toe en zei:

“Hij speelt waarschijnlijk vals!”

Ik heb hem gevraagd om hier niks mee te doen. Vervolgens won ik de partij gewoon. Kortom: die verdachtmaking sloeg nergens op. Maar die paranoia, die zit er echt. Zelf heb ik niet het idee dat er zoveel valsspelers om me heen zijn. Het gebeurt ongetwijfeld. Ik wil er niet naïef in zijn. Maar ik wil me er eigenlijk niet door laten leiden.

Wat vind je het beste schaakboek dat je ooit gelezen hebt?

Dat is eigenlijk best wel een moeilijke vraag (denkt goed na). Tegenwoordig — ik bewandel nu een zijpad — heeft de engine veel invloed op boeken. Als je nu een boek koopt, dan weet je dat de varianten die erin staan correct zijn. Je hoeft niet te verwachten dat er ergens een blunder in staat. De boeken van Sergey Tiviakov (Rock Solid Chess 1, 2 en 3) waardeer ik enorm. Uiteraard checkt hij ook met een engine, maar hij heeft een duidelijke eigen mening. Die knalt hij er ook in, en daar kun je het mee oneens zijn. Ik was het regelmatig met hem oneens in dat boek. Maar ik vond het leuk om te lezen. Het is interessant. Het prikkelt. Men publiceert tegenwoordig heel veel eenheidsworst, waarin je geen duidelijke mening van de auteur terugziet.

Ik zoek juist het type boek waarin auteurs wél een eigen mening poneren. Zoals in de boeken van Willy Hendriks. Die zijn geweldig — zoals Move First, Think Later. En natuurlijk de hele serie waarin hij de schaakgeschiedenis doorloopt. Die begon met On the Origin of Good Moves en vervolgde met The Ink War en The Philosopher and the Housewife. Daarin geeft hij een overtuigend beeld van wat er werkelijk is gebeurd. Het traditionele beeld was altijd:

• Eerst konden ze niet schaken.
• Vervolgens gingen ze vooral aanvallen.
• Toen kwam Steinitz, en leerde men ook een beetje verdedigen.

Willy laat goed zien dat er sprake was van een geleidelijke ontwikkeling, en dat het niet zo zwart-wit is zoals men vaak beweert. Hij doet dat heel overtuigend. Het heeft mijn kijk op de schaakgeschiedenis volledig veranderd. Dus dat lees ik heel graag. Ook hij is heel erg prikkelend — zoals in Move First, Think Later. Daar was ik ook niet met alles eens, maar dat vond ik juist heel erg leuk om te lezen.

Hoe kijk je tegen de huidige ontwikkelingen in de schaakwereld aan? Denk bijvoorbeeld aan freestyle.

Het is gewoon Fischer Random. Freestyle is een beetje een gekunstelde naam. Men doet dat waarschijnlijk vanwege branding. Het is heel leuk, en ik speel het zelf ook nog weleens online. Alleen is het geen serieuze vervanger voor wat dan ook, omdat het iets oplost wat maar voor een man of tien een probleem is in de wereld. Het is onvoldoende basis om iets op te bouwen. Veel amateurs vinden het leuk als een topper hun geliefde Franse variant, Najdorf of wat dan ook speelt. Het is herkenbaar. Daar kunnen ze wat mee. Zelf merk ik het ook. Als ik zo’n freestyletoernooi niet live heb gevolgd en vervolgens partijen naspeel, heb ik het gevoel:

“Waar kijk ik naar? Ik kan het mentaal niet ergens opslaan.”

Het heeft voor mij vrij weinig waarde.

Met Fischer Random valt het nog wel mee.

Ik speelde ooit de Reykjavik Open. Men organiseerde op de rustdag een rapidtoernooi ter ere van Fischer. Elke ronde werd er een nieuwe stelling getrokken. Op een gegeven moment kwam ik een tegenstander uit een eerdere ronde tegen. We wilden over de partij praten, maar het lukte niet. Wat meespeelde was dat we al enkele ronden verder waren en telkens andere stellingen zagen. Alles liep door elkaar. We konden niet meer reproduceren hoe die partij überhaupt was gegaan, of wat de beginstelling was geweest.

Het pijnlijke is dat Freestyle-schaak niet goed wordt bekeken. De cijfers van al die YouTube-kanalen die er aandacht aan besteden zijn niet zo goed. Als je naar Lichess gaat en kijkt naar de varianten die men naast het gewone schaken aanbiedt, dan springt 960 — of Freestyle, of wat dan ook — er niet echt bovenuit. Het is niet zo populair en spreekt blijkbaar toch niet zo aan.

Laatste vraag: wil je nog iets kwijt aan de bezoekers van Schaaksite?

Dat ik hoop dat ze de site net zoveel waarderen als ik dat doe. Want het is belangrijk dat er een plek is op het web waar je al het Nederlandse schaaknieuws kunt volgen. Het is een soort online clubblad, met het laatste nieuws en partijen. Het is heel mooi dat we zoiets hebben. Kees Schrijvers is er ooit mee begonnen. Johan Hut was natuurlijk heel actief vroeger. Tegenwoordig hebben anderen het stokje enthousiast overgenomen. Ik hoop van harte dat de site nog jarenlang op een mooie manier in de lucht blijft. Ik bezoek de site regelmatig en check er het laatste nieuws.

Erwin l’Ami werd in 2021 gediagnosticeerd met de ziekte van Hodgkin, een vorm van lymfeklierkanker. Na een intensieve periode van chemotherapie en bestraling is hij succesvol behandeld en heeft hij de ziekte overwonnen. Na zijn behandeling heeft hij zijn schaakcarrière weer opgepakt en is hij succesvol teruggekeerd naar de top. Hij won in 2022 het NK! Hij heeft openlijk gesproken over zijn ziekte en de impact ervan op zijn leven en carrière, om andere mensen te inspireren.

Wanneer ben je begonnen met schaken en wie heeft het je geleerd?

Een vriendje van de lagere school heeft het me geleerd. Ik was een jaar of zeven of acht. Op elfjarige leeftijd ben ik bij een schaakclub gegaan in mijn geboortedorp Huizen. Daar was ik een hoge uitzondering, destijds waren er geen jeugdleden.

Heb je naast schaken nog andere sporten of hobby’s?

Ik heb lang gevoetbald en fiets zeer regelmatig op de mountainbike. Niet als mountainbiker, maar gewoon als wielrenner. Ik had eerst een fiets met dunne banden en mijn buurman heeft me aangeraden om een fiets aan te schaffen met iets dikkere banden, want dat rijdt gewoon wat comfortabeler. Ik ga niet de Veluwe over, of het zou over de fietspaden moeten zijn, maar niet in het ruwe terrein. Verder wandelen we regelmatig. Af en toe golf ik, maar dat is niet echt mijn sport.

Waarom doe je het dan?

Mijn vrouw golft en ze vindt het leuk als ik meega. Dus heb ik ook mijn golfvaardigheidsbewijs gehaald. Een paar keer zijn we samen op golfvakantie gegaan. Dat is heel gezellig. Maar voor het golfen hoef ik het niet te doen.

Kun je wat meer vertellen over je eigen schaakachtergrond? Dus hoe het gegaan is nadat je als elfjarig lid werd van een schaakclub.

Toen ik als elfjarige bij die club kwam, heb ik geloof ik anderhalf jaar lang alleen maar verloren. Ik begrijp nog steeds niet waarom ik bleef schaken. Toen ik in Utrecht ging studeren heb ik meer tijd aan schaken besteed. Ik was lange tijd lid van Utstud. Men veranderde de naam van de club later in Paul Keres. Voorafgaand aan de clubavond was ik dan ’s middags alleen met schaken bezig. Daar kon ik redelijk meekomen. In die tijd had ik een rating van circa 1.900 tot 1.950. Het was ook niet zo heel hoog maar ook niet heel laag.

Ik woonde lange tijd in Groningen en speelde bij de vereniging Haren. Nadat ik van Haren naar Den Haag verhuisde, aan het einde van de coronatijd, heb ik weinig geschaakt. Ik was nog wel eventjes lid van een schaakclub in Zoetermeer. Daar heb ik een aantal partijen gespeeld, maar ik kwam erachter dat ik het gewoon niet leuk meer vond. Maar ik speel dus wel zeer regelmatig, ik kan rustig zeggen vrijwel dagelijks, enkele rapidpartijtjes via Lichess.org (meestal 10+5). De toernooien volg ik ook.

Maar ik heb weinig ambitie om zelf achter het schaakbord te zitten. Het grappige is dat mijn allerbeste vriend, Harrie Boerkamp, precies hetzelfde heeft. Hij is zelfs ook opgehouden met schaken bij de club. Maar hij is nog wel lid. Overigens ben ik nog wel lid van schaakclub Haren. Het is feitelijk een soort van donateurschap. Ik ben lid om ze te ondersteunen want het gaat ook niet zo vreselijk goed met ze. Dus ik dacht bij mezelf, die € 150 kunnen ze goed gebruiken.

Heb je nog andere dingen in de schaakwereld gedaan?

In de jaren tachtig ben ik een tijdje bestuurslid geweest bij de CSVN (Computer Schaakvereniging Nederland). Ik was betrokken bij diverse Nederlands kampioenschappen voor schaakprogramma’s. Ondanks het feit dat ik zelf programmeer, heb ik nooit de aandrang gehad een programma te schrijven. In die tijd heb ik een WK computerschaak in Köln bijgewoond. Dit was een enerverend toernooi.

Toen draaiden de meeste programma’s ergens op de wereld op een mainframe via een inbelverbinding. Het programma van Ed Schröder was een uitzondering en draaide op een Apple II. Pas na de derde ronde kwamen de Amerikanen erachter dat er bij Ed geen draadje naar een mainframe ging! Ed werd toen bijna wereldkampioen. In de beslissende partij tegen Berliner deed Rebel (zijn programma) in een hele goede stelling, een slechte zet. Ik heb begrepen dat Ed nooit heeft kunnen achterhalen waar in de algoritmes de fout zat. Het waren net mensen! Ed werd later wel wereldkampioen.

Wat vind je het leukste aspect aan schaken? Of misschien moet ik die vraag anders stellen: wat vond je het leukste aspect aan schaken?

Het is natuurlijk toch een clash. De ‘battle of minds’ van twee personen. Dat boeit me. Ik heb ook nauwelijks tegen computers gespeeld. Daar ontbrak dat aspect.

Wat was je beste resultaat tot nu toe?

Het is al weer geruime tijd geleden, maar bij de tienkampen van het toenmalige IBM toernooi ben ik een keertje bovenaan geëindigd in de C-groep. Dat was een zeer fatsoenlijk resultaat. Oh ja in het OKU, toen men dat nog op doordeweekse dagen speelde, ben ik een keer begonnen met vijf uit vijf. De volgende twee ronden verloor ik van Kees Vreeken (tegenwoordig erelid van Paul Keres) en Bruno Carlier.

Kun je iets over jouw schaakstijl zeggen?

Nou, redelijk aanvallend. Dat is het enige wat ik ervan kan zeggen.

Foto: Harry Gielen

Wie is je favoriete schaakspeler?

Dat is toch wel Jan Timman. Dat hangt natuurlijk sterk samen met het feit dat ik bijna al zijn boeken heb. Maar Garry Kasparov vind ik ook geweldig vanwege zijn spel en zijn boeken. Misschien hangt het daar een beetje mee samen.

Wat bracht je er toe om te gaan fotograferen bij schaakwedstrijden?

Rond 2003-2004 was ik teamleider bij het eerste team van Schaakclub Haren. Ze speelden in de derde klasse van de KNSB. Ik maakte altijd de wedstrijdverslagen. In die tijd kwamen betaalbare digitale camera’s op de markt en begon ik met foto’s te maken bij de wedstrijden. Dat is een beetje uit de hand gelopen, want later ging ik ook naar toernooien. Ik kwam uiteraard ook in aanraking met het schaakfestival in Groningen (waar ik woonde). Daar kon ik naar hartenlust fotograferen. Het leukste vind ik fotograferen bij jeugdtoernooien en jeugdwedstrijden.

Toen het Nederlands Jeugdkampioenschap drie jaar achter elkaar werd georganiseerd in Assen, was ik nauw betrokken bij de organisatie en maakte er veel foto’s. Op het recente NJSK in Helmond ben ik ook nog een paar dagen geweest. Dat vind ik leuk.

Foto: Harry Gielen

Bij het Nederlands kampioenschap (senioren) werd ik negen jaar door de KNSB ingehuurd. Maar nu het dit jaar in Venlo wordt georganiseerd zal ik dat niet zijn, want ze willen het zelf doen. Ik ga er wel heen hoor, want die kampioenschappen zijn leuk omdat je er wat meer kans hebt op contact met de spelers. Op die manier leren we elkaar beter kennen.

Overigens heb ik wel een klein beetje een broertje dood aan de nieuwe opzet waarbij er dus op de eerste dag 16 spelers zijn, daarna 8 en daarna 4. Op die laatste twee dagen vraag ik mezelf dan wel af:

“Wat moet ik nu nog fotograferen? Ik heb die mensen al vier keer op de foto gehad?”

De KNSB zou actiever in hun pogingen moeten zijn om een toernooi met twaalf spelers te organiseren.

Foto: Harry Gielen

Wellicht een beetje ten overvloede want je hebt er al het nodige over gezegd: wat is er zo interessant aan het fotograferen?

Jeugdspelers fotograferen vind ik het leukst. Als je jaarlijks jeugdspelers fotografeert, dan zie je ze ook opgroeien. Ik ken vanuit het Groningse de familie Van Foreest heel goed. Van Machteld heb ik de eerste foto gemaakt toen ze zes jaar was. Ze is nu 17. Je ziet ze opgroeien en dat is ontzettend leuk.

Wie zijn de interessantste personages om te fotograferen?

Ik heb niet echt favorieten. Mijn voorkeur gaat uit naar jeugdspelers. Ze hebben de camera meestal niet in de gaten (en storen zich er ook niet aan). Het is natuurlijk het leukste om een foto te maken van iemand die in diepe gedachten zit. Je wilt de emoties die in de hersenen van de persoon zitten zo goed mogelijk naar voren brengen.

Kun je aan de lezers enkele toppers uit jouw collectie laten zien, foto’s waarvan jij zegt dat zijn geweldige foto’s?

Er zijn inderdaad een aantal foto’s waar ik erg blij mee ben. Er is een tentoonstelling geweest in Amersfoort waar ook allerlei dingen ten aanzien van het schaken werden getoond. Daarvoor zijn een aantal schaakfotografen uitgenodigd. Lennart Ootes was de belangrijkste daarvan. Lennart had een aantal grote foto’s. Ik mocht er ook een vijftal foto’s laten zien.

Foto’s: Harry Gielen

Welke toernooien zijn voor jou het meest Interessant?

Dat zijn, zoals ik al eerder opmerkte, vooral jeugdtoernooien. Ik kreeg een uitnodiging voor het Hutton-toernooi. Dat is het allerleukste toernooi. Daar komen spelers van allerlei pluimage. Hele sterke spelers en ook wat mindere goden. Ze spelen in teams. Daar is altijd een hele goede sfeer. Hutton is nu het toernooi met een soort rapid voor clubteams

Vraagt men je om te komen fotograferen?

Vanuit mijn directe omgeving, zoals Leiden komen er regelmatig verzoeken. Gelukkig is men dan ook bereid om een onkostenvergoeding te betalen. Dat is niet vanzelfsprekend. Toen Hans Böhm me zag fotograferen bij een bekerfinale in Wijchen, voor mij niet naast de deur, kwam hij erachter dat ik het voor niks deed. Hij merkte op:

“Harry, je moet dingen niet voor niks doen, want dan denken de mensen dat het niks waard is!”

Dat heb ik in mijn oren geknoopt. Ooit ben ik naar het Limburg Open geweest. Daar heb ik ook tegen ze gezegd, deze keer kom ik foto’s maken als het mag, maar als ik de volgende keer kom, dan wil ik een vergoeding hebben. De volgende keer is nooit gekomen. Ze maken zelf hun foto’s. Bovendien is Frans Peeters er nu arbiter. En hij neemt zijn camera mee (glimlacht).

Noot: Frans Peeters is naast arbiter ook een bekende schaakfotograaf. U vindt zijn foto’s hier…

Je loopt rond op allerlei plaatsen, kom je weleens rare of interessante dingen tegen?

Een van de meest macabere dingen die ik meegemaakt heb, dat was bij een OKU, al flink aantal jaren geleden. Daar kwam iemand naar me toe en zei:

“U fotografeert de mensen hier, he? U moet die meneer fotograferen.”

Ik vroeg: “Waarom?”

Hij: “Die gaat binnenkort dood.”

Mijn foto stond op zijn kist. Het is al een aantal keren voorgekomen, dat mijn foto op een kist van schakers stond. Gerard de Wit was iemand uit Groningen. Het was een beetje een heremiet, zogezegd. Toen hij overleed bleek dat zijn zussen en broers geen foto’s van hem hadden. Ik kon zo een stuk of vijftien naar ze toe sturen. Ze waren dolblij. Het gebeurt regelmatig bij mensen die overlijden.

Foto: Wikipedia

De meest opmerkelijke ervaring die ik had, was tijdens het Tata Steel On Tour in Groningen. Toen speelde Magnus Carlsen mee en kregen de spelers een rondleiding in het Groningen Museum. Vervolgens werden ze overgebracht van het Groningen Museum naar het universiteitsgebouw, dat oude en mooie gebouw (zie foto links).

Maar Magnus, hij was daar met z’n vader Henrik, besloot om te gaan lopen. Hij had een specifiek doel voor ogen. Hij kwam langs een sportwinkel op het Zuiderdiep en ging de winkel in. Ik ben niet met hem meegegaan, dat vond ik iets te ver gaan, maar ik heb wel gewacht. Later hoorde ik wat er gebeurd was. Magnus is een groot fan van Real Madrid. Maar wat is nou de overeenkomst tussen Real Madrid en die sportwinkel?

Het bleek heel eenvoudig. Martin Ødegaard, een Noor, speelde op dat moment bij Heerenveen. Magnus ging naar binnen om een shirt van Heerenveen te kopen in Groningen. Dat was daar natuurlijk niet te koop, gezien de rivaliteit tussen FC Groningen en Heerenveen. Vervolgens nam ik telefonisch contact op met diverse personen en vertelde over de wens van Magnus. Uiteindelijk is Ødegaard  vanuit Heerenveen met een shirt naar Groningen gekomen. Daar heeft hij het aan Magnus overhandigd. Het was een mooie ervaring.

Heb je wel eens gedoe gehad met privacy?

Dat is wel voorgekomen. Tegenwoordig is het standaard wanneer mensen aan een toernooi willen deelnemen, dat ze op het inschrijfformulier moeten aangeven of ze wel of niet op de foto willen. Het gebeurt een enkele keer. Maar één keer in Assen, dat was voor de tijd dat men er specifiek naar vroeg, kreeg ik achteraf een boze ouder op mijn dak. Die wilde dat er van hun kinderen geen digitale footprint was. Dat waren de letterlijke woorden. Toen heb ik gezegd:

“Luister eens, Ik heb van alle deelnemers een portretfoto. Ik heb de foto van uw zoon verwijderd. Maar er is ook een foto waar uw zoon op staat aan een hele tafel, waar hij ergens in het midden zit. Er staan geen namen bij niks. Die haal ik niet weg. Maar dat is zo een beetje het enige.”

Je had hem kunnen ‘blurren’?

Nee, dan geef je er extra aandacht aan.

Maar daarna geen gedoe meer gehad?

Het komt wel voor. Bij de laatste NJSK waren er twee spelers die niet op de foto wilden. Maar dat vertelt men je van tevoren. Tegenwoordig is het geregeld door de KNSB. Maar dat is op sommige plaatsen anders. Spelers van een NK bijvoorbeeld, krijgen die mogelijkheid niet.

Hoe kijk je aan tegen de laatste ontwikkelingen in de schaakwereld bekeken vanuit jouw fotografische expertise?

Nou ja, ik zie niet veel ontwikkelingen die de fotografie beïnvloeden, behalve dat je misschien met AI straks dingen na kan maken. Waar ik wel een broertje dood aan heb is in feite dat Facebook claimt dat ze dus foto’s mogen gebruiken die je op Facebook publiceert. Vanwege mijn auteursrechten waag ik te betwijfelen of dat klopt. Maar voor de zekerheid publiceer nooit een foto op Facebook. Ik publiceer er alleen een link. Met andere woorden, die foto staat bij Flickr en die staat niet bij Facebook. Tot nu toe heeft dat geen problemen gegeven. U vindt alle foto’s van Harry Gielen hier…

Wat is er interessant aan Flickr?

Flickr is meer professioneel. Dat is het enige interessante. Vroeger gebruikte ik ook wel Pirate software toen iedereen dat nog deed. Ik ben er al snel toe over gegaan om software die ik vaak gebruik te kopen. Op Lightroom heb ik gewoon een abonnement. Ook Microsoft Office heb ik gekocht.

Wil je nog iets kwijt aan de bezoekers van Schaaksite?

Ja, dat iedereen ze financieel moet steunen, dat vind ik heel belangrijk. Zelf steun ik ze uiteraard ook. Het is voor de goede zaak. Ik zou graag zien dat schaaksite en de KNSB met elkaar samenwerken zodat de schaakbond geen eigen website meer nodig heeft. Want de sites van de schaakbond zijn natuurlijk een ramp. Maar schaaksite wil natuurlijk onafhankelijk blijven.

Wilt u schaaksite.nl een steuntje in de rug geven? Dat kan hier…

Foto: Frans Peeters

Al op jonge leeftijd bleek dat Eline talent voor schaken had. Ze heeft het in de loop van haar nog prille carrière dubbel en dwars waargemaakt. Ze werd onder andere wereldkampioen bij de meisjes onder 14 jaar. Maar dat is lang niet de enige fraaie prestatie van haar.

Zelf rekent ze haar overwinning in de Kroongroep van Hoogeveen tot haar beste prestatie. Ze won er van wereldkampioene Alexandra Kosteniuk. Eline heeft een lekker scherpe stijl. Haar partijen zijn een genot om na te spelen. Het woord is aan Eline…

Wanneer ben je begonnen met schaken en wie heeft het je geleerd?

Ik was zes en het was mijn vader die het me heeft geleerd.

Heb je naast schaken nog andere sporten of hobby’s?

Toevallig ben ik de afgelopen twee weken een beetje aan het hardlopen. Toen ik nog op school zat, fietste ik naar school. Dat was ook best een eindje weg.

Wat vind je het leukste aspect aan schaken?

Niet zozeer leuk. Ik heb veel tijd heb op een dag, omdat ik fulltime schaak. Ik vind het lastig om één aspect van het spelletje specifiek aan te wijzen. Het is leuk om over stellingen na te denken en problemen op te lossen en om me daar volledig op te concentreren. Ik kan het niet goed onder woorden brengen wat me er precies zo in aantrekt. Maar ik weet wel dat ik het heel leuk vind iedere keer dat ik het doe.

Op welk moment of waardoor, kreeg je het idee dat je goed bent in schaken?

Dat was zo’n beetje toen ik 10 was. Toen won ik het NKE en het NKD, dus onder tien en onder twaalf, in hetzelfde jaar. Dat is natuurlijk ook wel de leeftijd dat één of twee jaar nog een verschil maakt. Het was wel het moment dat ik dacht van, oké, het gaat best goed.
 

Hoeveel tijd besteed je gemiddeld per week/dag aan het schaken?

Het hangt er een beetje vanaf. Ik speel bijvoorbeeld nu ook heel veel toernooien. In de maand april heb ik bijna alleen maar toernooien gespeeld. Dan staat de hele dag in het teken van schaken. Vandaag ben ik bij mijn trainer geweest, dat was zo’n 4 uur, denk ik. Maar ook thuis doe ik wel dingen. Als ik zelf bezig ben schat ik tussen 3 en 6 uur. Het hangt een beetje van de dag af.
 

Wat zijn je sterke en minder sterke punten?

Mijn sterke punten? Ik vind dat ik goed kan rekenen en een prima gevoel voor initiatief heb. Zodra stellingen minder concreet worden is het voor mij lastiger. Ik heb de neiging om te proberen problemen op te lossen door te rekenen. Dat werkt niet altijd.
 

Hoe zou jij je eigen speelstijl karakteriseren?

Agressief waarschijnlijk. Aanvallend.

Wat was je beste resultaat tot nu toe?

Even denken: het afgelopen jaar de Kroongroep in Hoogeveen winnen, dat was mooi. Ook in de Olympiade 2022 heb ik een heel goed resultaat neergezet. Maar ik denk vooral het afgelopen jaar aan Hoogeveen.

Veel mensen denken dan meteen aan jouw wereldtitel?

Ik heb natuurlijk die officiële titel gewonnen en was er destijds ook heel blij mee. Maar het was online rapid en dat is niet vergelijkbaar met klassiek schaken.

Hoe ga je om met successen? En met teleurstellingen? Jouw EK 2025 na een flitsende start?

Met successen omgaan is best makkelijk. Het maakt je blij en het is een teken dat je op de goede manier bezig bent. Het geeft nieuwe motivatie voor de toekomst. Met teleurstellingen omgaan is moeilijk. Als het op kleine schaal gebeurt, bijvoorbeeld een competitiepartij verliezen, zit ik wel een beetje op het punt dat ik bewust ben dat het een soort proces is. Eén partij is op zich niet zo belangrijk voor mijn schaakcarrière. Het belangrijkste is dat ik er van leer. Ik ben nog niet op het niveau waar ik wil zijn. Dus is het alleen maar een stap ernaartoe in plaats van alleen een teleurstelling.

Wat gebeurde er tijdens je laatste EK?

Na vier rondes stond ik er natuurlijk heel goed voor met 4 uit 4. Maar daarna ging het niet meer. Het is ook een bepaalde kunst om terug te kunnen komen in het toernooi. Dat lukte me niet.

Vorig jaar vielen je resultaten wat tegen. Wat was daarvan de oorzaak?

Ik denk de combinatie van school en schaken. Sinds midden 2023 stond ik meer in de belangstelling, ook internationaal. Dat was omdat ik het op de World Cup best ver had geschopt. Daardoor kreeg ik meer uitnodigingen. Ik schaakte meer. Maar moest ook mijn eindexamen halen. Dat ging niet vanzelf. Het was een soort jongleren met meerdere ballen die ik moest hooghouden.

Het begon in januari in Wijk aan Zee. De voorbereiding voor het toernooi was niet optimaal. Ik moest mijn aandacht verdelen tussen schaken en mijn laatste schooljaar afronden. De perioden tussen de toernooien in stonden niet in het teken van reflecteren op mijn spel en dat verbeteren. Het was allemaal wat te veel. Ik heb mijn diploma wel gehaald en kan me nu helemaal op schaken concentreren.

Wat was je beste schaakpartij tot nu toe?

Zoiets is altijd lastig. Maar zelf denk ik aan mijn overwinning op Alexandra Kosteniuk in Hoogeveen.

Kun je iets meer vertellen over jouw voorbereiding op belangrijke toernooien/partijen?

Ik heb geen hele speciale voorbereiding op belangrijke toernooien. Als het echt bepaalde belangrijke toernooien zijn, zoals een World Cup, dan doe ik heel veel aan  openingsvoorbereiding. Je zorgt er voor dat je er op dat gebied helemaal klaar voor bent. Maar voor de rest doe ik vooral de normale trainingen en wil ik zo scherp mogelijk beginnen aan een toernooi.

Werk je ook met Chessable?

Chessable? Dat deed ik een paar jaar geleden wel. Het is een hele mooie basis is voor bepaalde openingen. Maar ik maak nu al mijn bestanden zelf. Uiteraard met wat hulp van anderen.

Wie is je trainer? En aan welke aspecten besteden jullie de meeste aandacht?

Ik train nu met Loek van Wely en Yuri Yakovich. We besteden vooral aandacht aan mijn partijen en analyseren ze grondig. We kijken hoe het de volgende keer beter kan. Voor de rest heel veel midden- en eindspel. Dat vinden we belangrijk. De openingen doe ik wat meer zelf. Maar mijn trainers geven me er uiteraard ook advies over.

Ik las dat je de ambitie hebt om professioneel schaker te worden. Hoe staat het er nu mee?

Inderdaad! Dat is de fase waarin ik nu zit. Gelukkig krijg ik uitnodigingen voor toernooien en voor competities. Prijzengeld speelt daarbij natuurlijk een belangrijke rol. Heel veel schakers geven ook trainingen ernaast.

In welke competities ben je actief?

Nederland, Duitsland en België. Oostenrijk dit jaar niet, maar wel in Spanje en ik heb ook in de Servische competitie gespeeld. Er zijn best wel wat plekken waar je terecht kan.

Wat zijn jouw (uiteindelijke) ambities?

Ik denk dat de eerste stap op dit moment grootmeester is. Het hangt er een beetje voor mij vanaf wanneer ik dat haal. Als dat nu ineens heel snel gaat, dan is het een mooi moment om echt verder te kijken. Maar als het al een hele strijd is om grootmeester te worden, dan moet ik ook bedenken hoeveel verder ik kan komen.

Wie is je favoriete schaakspeler?

Qua partijen vind ik Tal heel leuk. Toen ik jonger was, heb ik met mijn vader (die is FIDE master) talloze partijen van Fischer bekeken. Dus daar ben ik ook wel redelijk bekend mee. Dat zijn wel mijn twee favoriete schakers.

Wie vind jij de beste schaker aller tijden?

Objectief moet het Carlsen zijn.

Schaken is toch vooral een mannenwereld. Hoe is dat om als vrouw in te opereren?

Het is soms wel raar, want op heel veel plekken waar je bent, zoals je in het openbaar, is de verhouding altijd wel ongeveer 50/50 man/vrouw. Ook op school en heel veel andere plekken. Maar ik ben op toernooien geweest waar je met een groepje van drie of vier meisjes tegenover een groot aantal mannen uitkomt. Zelf zit ik daar niet zo mee.

Hoe reageren mannen als ze van een vrouw verliezen?

Dat valt niet altijd goed. Ik weet nog dat ik een jaar of negen was en toen al zoiets hoorde. Ik was veruit de favoriet tegen mijn tegenstander. Het was bij een teamkampioenschap. Voordat onze partij begon zei iemand anders:

“Je kan toch niet van een meisje verliezen?”

Het was de eerste keer dat ik echt dacht:

“Wauw zo zien ze dat dus!”

Er zijn meer van dat soort kleine voorbeelden waarbij men het een beetje beschamend vindt om van een vrouw te verliezen.

Wat vind je het beste schaakboek wat je ooit hebt gelezen?

Ik vind eindspelstudies heel leuk, dus het boek wat recent is uitgekomen van Aagaard en Nielsen, daar ben ik nu met heel veel plezier mee bezig. ‘Under the Surface’ van Jan Marcos vond ik ook wel een heel mooi boek om te lezen. Het is misschien niet per se een super educatief boek, maar wel over hoe mooi het schaken is.

Hoe kijk je tegen de ontwikkelingen in de schaakwereld aan?

Ik vind freestyle wel grappig, maar volgens mij zit er geen toekomst in. Het lijkt me wel leuk om een keer in zo’n toernooi mee te doen. Maar mijn voorkeur gaat uit naar het echte schaken. Een andere mooie ontwikkeling is dat er zoveel meer mensen zijn gaan schaken. Het is al prachtig dat meer mensen de regels leren en, als is het op een heel basaal niveau, leren schaken. Het belangrijkste is dat mensen vooral genieten van het spel.

Belangrijkste successen

Eline Roebers heeft indrukwekkende prestaties geleverd in de schaakwereld:

• Ze werd in 2020 wereldkampioen bij de meisjes onder de 14 jaar.
• In 2021 behaalde ze de derde plaats op het Nederlands kampioenschap schaken voor vrouwen.
• Begin 2022 werd ze de eerste vrouw ooit die het Duitse schaaktoernooi Untergrombach Open won.
• In 2023 nam ze deel aan het Tata Steel-toernooi en versloeg onder andere Erwin l’Ami en Hans Niemann.
• Tijdens de FIDE World Cup 2023 bereikte ze ronde 4, oftewel de laatste 16.
• In januari 2025 eindigde ze gedeeld eerste bij het EK Rapid schaken voor vrouwen, samen met Ushenina, Khademalsharieh en Osmak. Op tiebreak werd ze uiteindelijk vierde.
• In oktober 2024 behaalde ze een sensationele overwinning op voormalig wereldkampioene Alexandra Kosteniuk in de Kroongroep van het Hoogeveen-toernooi.