Aljechin – Lilienthal 1933 na 50… Ke4-f4

Gesteld dat het verloop dat Lilienthal zelf gaf 50… Kf5 51.Th4 Kg6 52.Tc8 Dxc8 53.h8D De6+ 54.Kb1 De1+ 55.Kc2 De2+ 56.Kc3 1-0 het werkelijke verloop was, wat dan nog? Na 35.Te6 noemde hij verder commentaar overbodig.

Voor het verloop 50… Kf4 51.Tc8?? Dxc8 52.Th4+ Kg5? 365chess.com/game.php?gid=2657453 geeft Edward Winter in chesshistory.com/winter/extra/lilienthal.html vele vindplaatsen, het is wel duidelijk dat Kmoch en Euwe dat verloop voor ogen hadden (de onjuiste uitslag bij Münninghoff doet er niet toe), Aljechin schuttert dan inderdaad.

19.Pxe7+ zou bijvoorbeeld veel sterker zijn geweest dan 19.Dg4, maar de giga knoeizet is 51.Tc8??, dat zover bekend de eerste publicatie dat 52… Kf3! remise oplevert van 2002 dateert, betekent niet dat Kmoch en Euwe dat niet hebben gezien.

Op de 51ste zet heeft Wit ruime keus: Analysis Board van 365chess op één vertakking ingesteld geeft 51.Tc5 met op diepte 60 mat in 24, voer in plaats daarvan 51.Tg7 op één vertakking in, dan zie je als resultaat op diepte 60 mat in 20 en bij 51.Tf7+ op dezelfde wijze ingevoerd is het volgens Stockfish 17 op die diepte mat in 22, evenzo 51.Th1 #18, na 51.Tc5 zelf invoeren #19.

In de derde ronde van het Schaakfestival Groningen mochten de acht koplopers tegen elkaar. Aan het begin van een toernooi denkt men nog niet aan normen, prijzengelden en ratingbehoud en willen de spelers winnen. En dat was te merken. Thomas Beerdsen offerde met zwart tegen Elias Ruzhansky een pion voor het loperpaar en Vitaliy Bernadskiy had daar met wit tegen Mykola Korchynskyi zelfs twee pionnen voor over. N R Vignesh richtte met wit al zijn stukken op Rick Lahayes rokadestelling en FM Ritvik Krishnan was niet onder de indruk van de Vuppala Prranaths grootmeestertitel.

Voor de Nederlanders was het een beroerde dag. Behalve in onderlinge partijen scoorde alleen Ivo Maris.

Na ronde 3 gaan Ruzhansky en Vignesh op kop met drie punten. Daarna volgen negen spelers met 2½: Korchynskyi, Bernadskiy, Krishnan, Eli, Kazakouski, Manafov, Prraneeth, Dhulipalla en Sanjay.

Rick Lahaye bezweek al snel onder de druk. In de volgende stelling had hij eerst 15… g6 moeten spelen en pas na 16.Pe3 exf4. Hij staat dan niet geweldig, maar SF vindt het nog wel doenlijk; je hebt nog een lekker veldje op e5.

Echter, 15… exf4?? 16.g5 was al zo’n beetje verliezend. Om stukverlies te voorkomen is 16… f3 de enige, maar 17.Txf3 Pg4 18.Pd5 Dd8 19.Tg3 Pge5 20.Dh5 was blijkbaar te vreselijk om aan te zien. Rick speelde nog 16… d5, maar het troebele water bevond zich alleen aan zijn kant van het bord. Vignesh sloeg alles eraf en was na 23 zetten klaar.

Het pionoffer dat Thomas Beerdsen probeerde is zeker tienmaal eerder gespeeld, en meestal weet zwart wel remise te maken. Thomas ging voor meer en waarschijnlijk voor te veel.

Goed, zwart heeft twee lopers, maar wat kan hij ermee? Wit heeft een pion meer, controleert de centrum­velden e4 en d4, en pion a6 is zwak. Maar het is nog niet zo eenvoudig om verder te komen. 20.f4 is misschien wel een goede zet, maar je geeft de controle over de velden e4 en g4 op. Je zou zeggen: pion b2 dekken en dan op a6 af gaan. Maar 20.Tfb1 Pd5 21.Pxd5 Dxd5 22.Pb4 is problematisch vanwege 22… Txb4 23.cxb4?? (23.Td1!) Ld4. Vandaar misschien dat wit hier

20.Kh1

speelde. De engine komt met een beter idee: 20.Da7! Tb7 21.Df2 Td7 (21… Tb8 22.Pd4 en de dame dekt b2 na een volgend Lxa6) 22.g4 De5 en 23.Lxa6 kan zonder bezwaar. Thomas vervolgde met

20… e5

maar hij had misschien beter 20… Lb7 kunnen spelen, om na 21.Df2 met 21… Ta8 af te wachten wat wit van plan is.

21.Tad1

was ook niet accuraat. Na 21.Df2 Lb7 22.Pe3 Lh6 23.Tfe1 heeft zwart niet beter dan alsnog 23… Ta8, maar na 24.Pd3, Pc5 dreigend, komt een nadeel van 20… e5 aan het licht. Nu had zwart 21… Lb7 moeten spelen; na 22.Td6 heeft hij dan 22… e4! en hier is het water toch echt een beetje troebel, al staat wit beter.

21… Lh6

Dit drijft de dame naar een beter veld, en zwart staat nu toch wel gewoon verloren. Vier slechte zetten, zegt de engine. Ik heb een uurtje, met hulp, moeten turen om te begrijpen waarom. Het is en blijft een lastig spel.

We gaan een paar zetten verder.

Wit heeft de tweede pion te pakken. Om nog wat verwarring te zaaien speelt Thomas

26… Lh3!?

Er was ook eigenlijk niets beters, maar nu had Ruzhansky met 27.g4 de loper in kunnen sluiten. Ongetwijfeld heeft Thomas hierop gespeeld, want het veroveren ervan is niet zo makkelijk. Maar de engine weet er wel raad mee: 27.g4 Dg5 28.Tg1 Lf8 29.Tc6 Tbd8 30.Lc4 en de a-pion heeft alle ruimte. Ruzhansky had blijkbaar geen zin om het spelletje mee te spelen en speelde

27.Te1? e4!

Grijpt zijn kans. Wit kan nu volgens Stockfish winnen met 28.Ped5 Dxf3+ 29.Dxf3 exf3 30.Pxf6+ Lxf6 31.Txe8+ Txe8 32.Kg1, maar het ziet er met die twee lopers en pion op f3 eng uit. Dat blijkt wel mee te vallen.

28.f4?

Dat kost die mooie a-pion. Een andere mogelijkheid was hier 28.Txf6 Lxf6 29.fxe4 Txe4 (29… Lg7 30.Ped5) 30.Dxf6 Tbe8 (30… Txe3 31.Txe3 Dd1+ 32.Lf1 Lxf1 33.Df2) 31.Kg1 Txe3 32.Txe3 Txe3 33.Dd8+ Kg7 34.Dd4+ De5 35.Pc6 en wint.

28… Dxa5 29.Lf1 Pg4 30.De2

Het staat weer gelijk! Tenminste, als Thomas hier 30… Lxf1 had gevonden: 31.Pxf1 (31.Dxg4 Txb4 32.cxb4 Dxb4 33.Tdd1 Ld3 is gelijk; 31.Txf1 Pxe3 32.Dxe3 Lf8 is zelfs iets beter voor zwart)

30… Pxe3? 31.Lxh3 Txb4?

De laatste kans was 31… Pf5, al staat zwart na 32.Td7 gewoon een pion achter.

32.cxb4 Dxb4 33.Dd2 Dxd2 34.Txd2 Pc4 35.Tc2 Pxb2

36.Ld7!

De killer. 36… Td8 37.Txe4 Txd7 38.Te8+ Lf8 39.Tcc8 Kg7 40.Txf8 is ook niet al te moeilijk meer.

36… Te7 37.Tc8+ Lf8 38.Lb5 Tb7?

Maar 38… Kg7 39.Td8 gevolgd door Td2 met pionwinst is ook een technische kwestie.

39.Lc6 Ta7 40.Tb1

Met stukwinst door Tbb8. Zwart gaf na nog enkele zetten op.

Mykola Korchynskyi vergat volgens mij even iets in de opening.

Dit is nog een bekende stelling. Zowel 10… cxd4 als 10… Pxd4 (11.Pxf8 Pxf3+ 12.Dxf3 Pf6 13.Pxh7 Txh7) zijn hier al gespeeld; het zou in beide gevallen ongeveer gelijk staan. Direct 10… Pf6? heeft een bezwaar: 11… cxd4 12.Pxh7 Txh7 13.cxd4 is een pion meer dan in de vorige variant. Het gespeelde 11.dxc5 was ook interessant (zie de viewer). Zwart deed het niet helemaal goed, en Bernadskiy miste op de 23e zet een goede mogelijkheid.

Wit heeft ruime compensatie voor de twee pionnen en na 23.f3 Ld7 24.Df4 had zwart het lastig gekregen. De lopers zijn ijzersterk, zwarts koning staat nog niet veilig en zijn dame al helemaal niet. 23.Lxh7?! Pxh7 24.Dxg4 Pf6 25.Dxd4 leverde weinig op; de zwarte stukken zijn te actief. Daar offer je toch niet twee pionnen voor? In de tijdnoodfase kreeg Korchynskyi tweemaal de kans om de grootmeester te verslaan (zie de viewer), maar uiteindelijk wist deze zich eruit te werken door een stuk te geven.

FM Rishnik stond beter tegen zijn landgenoot GM Prraneeth, maar liet zijn voordeel verwateren. De groot­meester weigerde remise te maken via eeuwig schaak, maar dat was niet verstandig; Rishnik miste een kans op winnend positioneel voordeel. Daarna misten beiden nog een grote kans voor Prraneeth:

Om deze stelling gaat het: wellicht vindt u hetzelfde als ik (samen met SF). En anders staat de analyse in de viewer. Uiteindelijk werd het toch remise.

Verder gaf Onno Elgersma met zwart in al verdachte stelling een kwaliteit weg tegen de elo-sterkste, Valeri Kazakouski. Ook Joost Wempe overzag iets eenvoudigs in een mogelijk houdbare stelling. Ramon Koster kwam met zwart in aanraking met het lievelingsgereedschap van de Spaanse inquisitie, de garrote. En dan Nick Maatman.

Nick stond al lang gewonnen en het stukoffer van zijn titelloze Indische tegenstander P S Narayanan Sanjay had na 26… Tdc8 niets opgeleverd. In plaats daarvan speelde hij in een vlaag van verstands­verbijstering 26… Lc5?? 27.Txd8+ Txd8 (27… Dxd8 28.Dxe8 Dxe8 29.Th8) 28.g8D en opgegeven. Dat was in één zet van +3 naar -8. Dan viel het bij Migchiel de Jong tegen Babazada Khazar nog mee: van +3 naar -6,5. Ook Herman Grooten verloor een partij waarin hij op diverse momenten gewonnen stond. Alleen Ivo Maris behaalde meer dan een nul tegen de buitenlanders; hij versloeg in een nette aanvalspartij Emil Schuricht.

Ik houd er mee op. Na zoveel ellende ga ik geen krenten in de pap zoeken; geen opgaven deze keer.

UPDATE: toegevoegd de partijen van Migchiel de Jong (gestockfished), Herman Grooten en Saša Albers- Eugene Rebers.

Inmiddels heb ik die procedure wel, maar ik stuitte op een fenomeen waar ik nooit zo over had nagedacht: het is onmogelijk om je stelling met een goede zet te verbeteren. Als die goede zet er in zat is dat door de vorige zet van de tegenstander al mogelijk gemaakt. Een triviaal voorbeeld:

d2-d4 e7-e6 2. Lc1-f4 c7-c5 3. Pg1-f3 c5xd4 4. Pf3xd4

e6-e5 wint een stuk. (wegens 5. Lxe5 Da5+)

Is e6-e5 nu een fantastische zet die opeens een stuk wint? Nee, de zet 4. Pf3xd4 van wit was een hele slechte, waar zwart alleen maar van geprofiteerd heeft. Elke schaakengine geeft na de vierde zet van wit al aan, nog vóór e6-e5,  dat zwart gewonnen staat. Dit geldt ook voor moeilijker combinaties van meerdere zetten diep. De vorige zet was slecht, en de winnende zet is neutraal en verandert de evaluatie niet.

Met andere woorden: goede zetten bestaan niet, maar slechte zetten wel. Het kan ook een zet wat langer geleden zijn, als zwart zich heeft verrekend in een pionneneindspel en een zet of 10 later merkt dat hij een tempo te kort komt. De beslissing in die partij is dan nog steeds de slechte zet van zwart, niet de “goede” van wit. Wit profiteert alleen van wat er al in zat en presteert zelf niets goeds.

Dit was in eerste instantie een probleem voor mijn methode. Ik gebruikte Chess Game Analyzer (van Ferdinand Mosca) om een PGN om te zetten in een serie stellingen met per stelling een evaluatie. Daar keek ik waar de evaluatie drastisch veranderde. Het waren altijd verslechteringen voor de speler die zojuist gezet had.

De enkele keer dat de evaluatie verbeterde na de zet van een speler was omdat de engine dan net één halfzet verder keek en zijn oordeel wijzigde. Als ik game analyzer voldoende tijd gaf kwam dat maar weinig voor, en nooit met een drastische sprong in de evaluatie.

Maar wat nu. Ik was dus niet zozeer geïnteresseerd in de stelling waar de evaluatie veranderde, maar in de stelling en zet ervoor en de zet daarna.

Bij de stelling ervoor (na 3. …c5xd4) is dus de opgave “wat speelt u hier” en een betere zet voor wit te doen dan in de partij. In de stelling erna (na ook nog 4. Pf3xd4??) is de opgave om te profiteren van wits fout.

Alles in de vorm van een rijtje puzzels die ik via mijn schaakprogramma kan oproepen en gaan oplossen.

Nu is deze voorbeeldpartij wel érg simpel, maar het werkt nu aardig, ook met toppartijen. Ik kan nu een PGN aan game analyzer voeren, en na enige tijd de reeks stellingen met waardering in de A-kolom van Excel zetten, waarna ik in de P-kolom de losse opgaven kan oogsten. Om en om zijn nu de opgaven: “vermijd de fout” en “profiteer van de fout”.

Het hoogst bereikbare is een zet die de evaluatie onveranderd laat. Goede zetten bestaan niet, slechte wel.

Het is zoals ik vroeger leerde op catechisatie: Zondag 3 van de Heidelbergse catechismus. “Maar zijn wij alzo verdorven, dat wij ganselijk onbekwaam zijn tot enig goed en geneigd tot alle kwaad?” Antwoord: Ja wij; tenzij dan dat wij door den Geest Gods – en niet door eigen verdienste (WE) – wedergeboren worden.

Amen.

Aanvulling: de link die naar Game Analyzer verwijst geeft de hele discussie over dit programma. Daar kun je ook versies downloaden. Zelf heb ik altijd versie 36 gebruikt. De nieuwste versie 39.14 beta is ook beschikbaar op https://drive.google.com/file/d/0BwAOsuIe4cQ3QUd4SWdZdFFHdFE/view?usp=sharing

Als iemand mijn Excel sheet wil hebben en ermee wil experimenteren: laat het weten.

Hier schreef ik over de eerste match Euwe-Aljechin, inmiddels ben ik het boek over de revanchematch aan het lezen. Hierin lagen de zaken anders: Euwe was minder goed voorbereid dan de vorige keer, terwijl Aljechin juist supergemotiveerd was om zijn titel te heroveren. Een mogelijk beslissend moment was de zesde partij, waarin Aljechin (die 3-2 achterstond) Euwe in de opening verraste met een dubieus maar kansrijk stukoffer. Euwe durfde het niet aan te nemen, maakte in plaats daarvan direkt een blunder, verloor in 22 zetten en verloor vervolgens ook de twee partijen erna…

Maar goed, ik ga het hier over de tiende partij hebben. Al lezend valt het me trouwens op dat Aljechin het vaak over ‘de critici’ heeft, en dan wel op zo’n manier dat, hoewel het er niet letterlijk staat, het wel duidelijk is dat hij vindt dat ze er niets van begrepen hebben. Maar zelf zat hij er ook wel eens naast, zo blijkt uit het commentaar bij de tiende partij. De tussenstand was 5.5-3.5, nog niet hopeloos voor Euwe, die in de eerste match zelfs drie punten achter had gestaan, maar toen uiteindelijk toch nog won.

Na de 22e zet van Euwe (met zwart) ontstond deze stelling.

Aljechin ging verder met 23.g4 en schrijft: "Een zeer sterke aanvalszet, welke in ieder geval wit’s ruimtevoordeel aanzienlijk vergroot. De onmiddellijke dreiging (welke zwart over het hoofd ziet en waardoor hij snel verliest) is 24.Kg2 gevolgd door 25.Pf3." En inderdaad, na 23…Pc6 24.Kg2 verloor Euwe zowel de partij als de match kansloos. Toch klopt het commentaar van Aljechin niet: Euwe had zich namelijk nog met 23…Tc7 (om met Pd7 ruimte voor de dame te maken) of 23…h6 (waarna Ph7 kan) kunnen verdedigen. In de diagramstelling heeft wit iets veel sterkers, ziet de lezer wat dat is?

toernooiverslag | uitslagen

Een persoonlijk verslagje van mij, een deelnemer die wel erg onderin eindigde en daar vrede mee heeft, vindt u op mijn site.

Hij had 3’45” in deze stelling en gaf na 26 seconden nadenken op. Ziet u hoe hij had kunnen winnen?

Hierdoor won Carlsen de winnaarsfinale met 3-1 en plaatst zich daarmee voor de grote finale tegen de winnaar van de verliezersfinale, mogelijk opnieuw Nakamura (volgt u het nog?)

Hoe kon deze blunder gebeuren? Nakamura legt het zelf uit in onderstaand filmpje (laatste zeven minuten gaat over deze partij).

• Het Magnuseffect (wat hij niet verder uitlegt)
• Hij was (bewust) heel snel aan het spelen, wist dat hij daardoor mogelijk blunders zou begaan en 32…Lg4 bevestigde dat in zijn gedachten.

De partij:

Beeld.

Ik heb een aantal filmpjes op een rij gezet en van kort, uiteraard niet geheel neutraal commentaar voorzien. Waarom? Omdat het spannend is. We beginnen bij Magnus Carlsen 4 jaar geleden in zijn wk-match tegen Nepomniachtchi. Hij raakte een paard en speelde een pion.

Lees en kijk hier verder.

Bok – Carlsen, derde ronde WK blitz. Wat zou u spelen met zwart?