Het is een andere benadering. We zijn allemaal geïnteresseerd zijn in mooie partijen uit één stuk. Maar niemand gaat een partij naspelen waar het evenwicht 100 zetten nauwelijks wordt verbroken en die na een lang viertoreneindspel in remise eindigt. Voor een interessante partij moet er een 1-0 of 0-1 uitslag zijn, of tenminste momenten in de partij waar één van de spelers verloren staat en desondanks remise maakt of zelfs wint. En het meest interessant en leerzaam zijn de partijen vol bluf en agressie of juist te timide gespeeld, de fouten en de afstraffingen daarvan.

Ik ben dus op zoek gegaan naar programma’s die een bestand van meerdere partijen zelfstandig kunnen doorploegen en daarover rapporteren. Liefst in een totaaloverzicht. Er zijn meerdere programma’s die losse taktische opgaves maken van een pgn-bestand, zoals Vitogits chess tactics generator en chessblundertrainer.com. Dit laatste programma kan ook selecteren op witte of zwarte blunders. Maar ik wilde een totaal-overzicht van een hele groep partijen.

Het begon met een samenraapsel van programmatuur: Met het commandline-programma pgn-extract kan je een groot pgn-bestand omzetten in alle losse stellingen in epd-formaat (uitgebreide FEN). Dan het commandline-programma Game Analyzer van Ferdinand Mosca, later verbeterd in Chess Artist. Dit programma geeft bij elke zet de waardering van de stelling volgens een engine. Je kunt instellen hoe lang het engine mag rekenen en vanaf welke zet. De stelling na 1. e4 e5 hoeft niet uitgerekend te worden. Probleem 1 van dit programma is dat het niet de epd/fen stelling per zet geeft en probleem 2 is dat ieder oordeel gesplitst is over twee regels. Door de output van pgn-extract en Chess Artist te combineren in een Excel-bestand, met wat formules kon ik toch vrij vlot overzichten maken waar de ergste blunders in het pgn-bestand zaten. Ik was hier erg tevreden met mezelf: binnen een uur kan ik met 18 ply diep analyse precies vertellen waar in een verzameling van 20 partijen de fouten zitten. Mijn laptop is een Ultra 7 met 32 GB intern geheugen en 16 processoren.

Mijn verbazing was groot toen collega-medewerker aan Schaaksite, Lennart Ootes, binnen de kortste keren een programmaatje had gemaakt dat al mijn geknutsel verre overtrof, zowel in snelheid / zoekdiepte als in de overzichtelijkheid. Er wordt nog aan gesleuteld, ik ben slechts de tester. Hierbij met toestemming van Lennart enkele screenshots vanuit de rubriek van vorige week.

Lennart is niet van plan dit programma publiek beschikbaar te maken en ik ben hem dankbaar dat hij het voor mij heeft gemaakt. Wat ik langzaam en grotendeels handmatig met pgn-extract, ches-artist en Excel knutselde staat nu zo op mijn scherm. Alleen nog een kleine selectie maken voor de rubriek. Een weggegeven Toren is té makkelijk bijvoorbeeld, hoewel het hoog scoort in dit programma.

Daarnaast wordt een .csv bestand geproduceerd, inleesbaar in Excel met alle fen/epd stellingen en relevante informatie zoals witspeler, zwartspeler, waardering stelling bij gespeelde zet/ betere zet etc.

Wat kunnen we nu met deze benadering?

1. Gekscherend noemde ik dit tegenover Herman Grooten een hulpmiddel voor luie en domme schaakjournalisten. Ik bedoelde uiteraard alleen mijzelf. Binnen de kortste keren een aardig idee van waar de spannende momenten zitten en langs welke afgronden de spelers zijn gewankeld.  Snel klaar. Gelukkig dat onze gewaardeerde medewerkers een beter arbeidsethos hebben en goede educatieve verslagen schrijven met meer uitleg en meer achtergrondinformatie dan alleen de Stockfish-variant.

2. Specifieke analyse openingen. Maak een bestand (vanuit Chessbase) van partijen met de Hatseflats-variant van zwart, waar de witspeler 200 elo meer heeft dan de zwartspeler, en de partij binnen 32 zetten wint. Haal die door het programma en je ziet precies (zwarte blunders) waar je als zwakke speler de teil in kunt gaan in die variant. Doe daarna hetzelfde met de zwartspeler 200 elo beter et cetera. Daar zie je aan hoe het echt moet. Constateer hoeveel zwarte blunders er dan nog in staan. In de Chessbase selectie kun je op nog wat meer dingen in de Hatseflats filteren, zoals alleen recente partijen of partijen waar de witte Torens tijdens de partij een of meer zetten lang op a1 en b1 staan, een bekende wending in de Hatseflats.

3. Specitieke analyse eindspelen. Dat is iets lastiger, maar uit een bestand van veel epd-stellingen, gemaakt met pgn-extract, kun je die partijen halen die stellingen bevatten met bijvoorbeeld één wit paard tegen één zwarte loper en verder alleen pionnen en twee Koningen op het bord. Een kwestie van epd stellingen in Excel filteren op “er mag één keer “n” in voorkomen en één keer “B” en verder uitsluitend p, P, k en K. Stop die partijen in de automatische analyse en je kunt daarmee je eigen eindspelboek maken, met voorbeelden van het eindspel Loper tegen Paard met allerlei voorbeelden waar het mis ging.

4. Constateren bij welk tempo de meeste fouten worden gemaakt. Het zal u niet verbazen dat (ook) de wereldtop meer fouten maakt in rapid chess dan in normaal schaak, en nóg meer in blitz. I heb met name in die blitz-partijen zoveel blunders gezien dat ik die al niet meer interessant vind. Hele stukken worden weggegeven, mats overzien etcetera. Naar het gemengd kampioenschap snelschaken- hoedjewip ga ik ook niet kijken. Geef mij maar een klassiek toernooi of tweekamp met normale bedenktijd. Bij Go en Shogi worden nog steeds partijen gespeeld met 9 uur bedenktijd per speler, en 1 minuut byo-yomi (als je bedenktijd op is: iedere zet doen binnen een minuut, niet opspaarbaar). Van fouten bij partijen met lange bedenktijd valt meer te leren dan van het gooi- en smijtwerk van snelschaak.

5. Een beter beeld van historische partijen. Als ik AVRO 1938 of Zürich 1953 analyseer zie ik aan de top nog weinig fouten, maar daaronder doen zich de ernstige missers voor.

6. Met het programma van Lennart kan ik ook Chess960 partijen analyseren. Daar worden, wegens onwennigheid van de spelers, ook veel fouten in gemaakt, maar je leert wel nieuwe, onverwachte patronen, met name in samenhang met de rokade zijn er hele nieuwe wendingen te zien.

—

Een bijzondere set programma’s wilde ik nog noemen. Ed Schroeder, de sterprogrammeur die eind vorige eeuw vele mooie producten heeft afgeleverd met zijn Mephisto en Rebel, is nog steeds bezig. Hij kiest ervoor om dit grotendeels nog in grafische schermen met uiterlijk anno 1985 en zonder muisbesturing, alleen cursor en sneltoetsen. Ik wil u hier niet teveel afschrikken, maar een schermvoorbeeld:

Voor wie daar in onze tijd nog mee om kan gaan: Al zijn programmatuur staat opgesomd op https://rebel7775.wixsite.com/rebel

De Protools gebruik ik, en ook losstaand, uit het menu “More”, zijn programma Best-of-Chess. Dit selecteert spectaculaire partijen uit een groot pgn-bestand. Een waarschuwing vooraf: ik heb het een paar keer meegemaakt dat het programma naar de “eigen” pgn terugschrijft en die dus muteert, niet altijd met gewenst resultaat. Ik doe het dus alleen met een kopie van een pgn-bestand, zodat ik het oorspronkelijke bestand intact laat. Het programma is razendsnel en uit een groot toernooi-bestand vist het de meest spectaculaire partijen.

Neem even tijd voor het doorgronden van deze programma’s. Ze zijn de moeite waard. Raadpleeg zonodig een MS-Dos dinosaurus uit uw omgeving, die vroeger nog code kraste op de wanden van zijn grot

StickChess is gratis indelingssoftware en makkelijk te gebruiken. In de webinar laten we zien hoe je een toernooi aanmaakt, deelnemers kunt beheren, indelingen publiceren en meer. Bovendien kijken we hoe teamleiders online zelf de indelingen kunnen zien, opstellingen door kunnen geven, uitslag in kunnen vullen en resultaten live kunnen volgen.

We weten hoeveel er komt kijken bij de organisatie van zulke toernooien, dus waarom zou je het jezelf niet wat makkelijker maken?

Je kunt je via onderstaande link aanmelden. Na het halfuur is er ruimte voor vragen en de webinar kan ook later teruggekeken worden. Voorkennis is niet nodig.

Meld je hier aan voor de webinar

Waar StickChess vroeger vooral bedoeld was voor kroeglopertoernooien, is het inmiddels uitgegroeid tot een volwaardig platform dat breed inzetbaar is. Er is ondersteuning voor zowel Zwitserse als Bergerindeling, voor individuele toernooien én teamtoernooien, van klein tot groot. Alles gaat online en mobielvriendelijk, en deelnemers kunnen hun uitslagen zelf doorgeven. Ook het inschrijfgeld kun je online laten betalen via iDEAL.

Op maandag 27 juli om 20:00 uur geven wij op YouTube het live webinar “Introductie StickChess & StickDraughts”. Daarin laten we zien hoe je een toernooi van begin tot eind draait, en je kunt na de webinar vragen stellen over het platform.

Kun je er niet bij zijn? Dan ontvang je achteraf een link naar de opname.

Schrijf je hier in!

Iedere schaaktrainer bouwt een les op zijn eigen manier op. De één werkt met PowerPoint, de ander pakt er een demonstratiebord bij, weer een ander heeft aan een paar losse stellingen en zijn stem genoeg. Wat je kent voelt vertrouwd, en dat laat je niet zomaar los.

Toch verschijnt er soms iets nieuws in beeld dat je even nieuwsgierig doet opkijken.

Vervolg op de SchaakTools

Eerder schreef ik op deze plek over de SMRA SchaakTools, een verzameling gratis, browser-gebaseerde hulpmiddelen voor schakers en trainers. Sindsdien is er iets bijgekomen dat in een andere categorie valt: geen tool voor één specifieke taak, maar een omgeving waarin je een hele les bouwt. ChessDeck.

Kort gezegd: ChessDeck is een presentatie-editor voor schaaklessen, die draait in je browser, waarin naast tekst ook interactieve stellingen en puzzels kunnen staan. Geen installatie, geen account, geen abonnement. Je opent de editor, je typt, je slaat op.

Een les over de penning — in één bestand

Neem bijvoorbeeld een les over de penning. Je opent ChessDeck in je browser en typt je uitleg: wat is een penning, wanneer komt hij voor, waarom is hij gevaarlijk. Onder je tekst wil je een stelling laten zien. Je zet die op in je vertrouwde omgeving — chess.com of Lichess — kopieert daar de FEN-code, klikt in ChessDeck op de knop “schaakbord” en plakt. Het bord staat er, interactief, zodat jij of je cursisten er straks zetten op kunnen spelen.

Daarna volgen een paar voorbeeldstellingen met commentaar, en je sluit af met drie puzzels waarin cursisten zelf de winnende zet moeten vinden — met een hint achter een knop voor wie het even niet ziet.

Tijdens de les blader je door je slides. Eén bestand, één venster, geen wisselen tussen tabbladen en vensters. De cursisten zien op elk scherm dezelfde bordkleuren, dezelfde stukken, dezelfde stijl. Die herkenbaarheid helpt bij concentratie.

Geef je volgende week dezelfde les bij een andere club of school met een andere huisstijl? Eén klik op een ander thema en de presentatie ziet er anders uit. De inhoud blijft hetzelfde.

Delen zonder gedoe

Misschien wel het sterkste punt zit niet in het maken, maar in het delen. Een lesvoorbereiding in ChessDeck is één klein bestand. Wil je het aan een collega-trainer geven, dan stuur je dat bestand — meer niet. Die collega hoeft niets te installeren, geen account aan te maken, geen extensie te downloaden. Ze gaan naar ChessDeck in hun browser, laden het bestand in, en hebben jouw hele les — inclusief interactieve borden en puzzels.

Voor schaakverenigingen en trainerscollectieven opent dat een deur. Lesmateriaal kan echt gedeeld worden — niet als kopieerbare screenshot, niet achter een paywall, maar als bewerkbaar bestand dat de ander vrij kan aanpassen aan de eigen groep. En omdat cursisten dezelfde bestanden thuis kunnen openen, hebben ze altijd de uitleg als naslag en kunnen ze zelf met de interactieve opgaven oefenen.

Waarom zo opgezet

ChessDeck is opzettelijk zonder account en zonder cloud gebouwd. Het bestandsformaat is open en leesbaar — zelfs zonder ChessDeck kun je in een gewone tekstverwerker zien wat erin staat. Je lesmateriaal blijft van jou, op je eigen apparaat, en is niet afhankelijk van een platform dat morgen zijn voorwaarden kan wijzigen. Voor wie meer wil weten over die achterliggende keuzes: op schaakmaarraak.nl staat een uitgebreidere blog over de gedachte erachter, die de naam SWOP heeft gekregen.

Zelf proberen

ChessDeck is gratis (voor niet commercieel gebruik) en werkt direct in je browser op schaaktools.schaakmaarraak.nl. Bij de app zit een demonstratiebestand dat in één oogopslag laat zien wat mogelijk is — open dat, speel ermee, en kijk of het bij je manier van lesgeven past.

De tool is in ontwikkeling en feedback is van harte welkom, aarzel dus niet om van je te laten horen via het contactformulier op schaakmaarraak.nl.

Beste schaakvrienden,

Al meer dan tien jaar ben ik als Schaak maar raak Academy bezig met het maken van diverse digitale hulpmiddelen voor het schaken — vooral voor lessen, toernooien, scholen & clubs. Wat begon als “iets voor eigen gebruik” is uitgegroeid tot een verzameling die ik nu op één plek heb gebracht: SMRA SchaakTools.

https://schaaktools.schaakmaarraak.nl

Alles is gratis (voor niet-commercieel gebruik) en werkt direct in je browser (geen account, geen installatie, geen data die ergens wordt opgeslagen). Ik zet even kort op een rijtje de schaaktools die tot op heden al beschikbaar zijn:

Voor lesgeven

• DemoBord — digitaal demonstratiebord waar je lesnotities, stellingen, video’s en links in één bestand kwijt kunt
• DiagramPrint — maakt puzzelbladen uit een PGN-bestand, ideaal voor schaaklessen of training

Voor toernooien

• SchaakArena — organiseer een arena-schaaktoernooi op school of club
• TournaMate — round-robin toernooi opzetten

Voor training / analyse

• GMbase — database met recente grootmeesterpartijen (ELO > 2400), wekelijks bijgewerkt
• TacticGame — matpuzzels maken in een race tegen de klok
• PGN Cleaner — snel en simpel PGN-bestanden opschonen

Voor de leuk

• ChessArt — zet een partij om in een kleurrijk poster-kunstwerk

Er zullen echter zeker nog schaaktools aan worden toegevoegd.

Op mijn website https://schaakmaarraak.nl staat er over iedere schaaktool een blog-artikel. Op https://schaaktools.schaakmaarraak.nl kun je zowel lezen over de afzonderlijke schaaktools, maar ze ook vanuit één menu allemaal starten.

Wat ik je vraag:

1. Neem een kijkje — https://schaaktools.schaakmaarraak.nl — en probeer de tools die bij jouw passen
2. Deel dit bericht met een schaaktrainer, jeugdleider of leerkracht die er iets aan heeft — daar hebben deze tools het meeste effect
3. Reageer hieronder — welke tool mis je nog? Waar loop je in de praktijk tegenaan bij lesgeven, toernooien of training?

Vind je de tool(s) nuttig? Overweeg een donatie (https://schaaktools.schaakmaarraak.nl/doneren.php) — daarmee kan ik schaaktools blijven maken en verder ontwikkelen. Want wat ik gratis aanbied kost niet alleen erg veel tijd, maar ook wel degelijk geld om te ontwikkelen, aan te bieden en te onderhouden.

Veel plezier gewenst met de SMRA SchaakTools.

Huub van der Logt
Schaak maar raak Academy

https://www.chessmonitor.com/ 

Anish Giri zegt op X (voorheen Twitter) erg trots te zijn op zijn inhoudelijke en zakelijke betrokkenheid bij het nieuwe ChessMonitor.
De bedoeling ervan is een grote praktische bijdrage te leveren aan de partijvoorbereiding van wedstrijdspelers (dmv een website / cloud & App’s voor Android en iOS), die voor hun ‘preps’ dan nooit meer een laptop en/of tablet nodig hebben met databases en software – als bijvoorbeeld Chessbase en Hiarcs.

Het project is pas begonnen maar er bestaan al wel een website en een smartphone bèta-app; Giri heeft hoge verwachtingen van het resultaat waarin de professionele opzet van ChessMonitor zal uitmonden.

Wat (vooralsnog) de prijsstelling van ChessMonitor betreft:
– gratis kennismakingsversie
– plusabonnement € 7,90 per maand
– voor professionals € 59,90 per maand
Er wordt 25 % korting gegeven bij het afsluiten van een jaarabonnement, bij betaling van twaalf maanden vooruit

Je kent het wel: de laatste zet is gedaan, de uitslag is genoteerd en je loopt de speelzaal uit. De adrenaline stroomt nog door je lijf en er spookt vooral één vraag door je hoofd: “Wat doet dit met mijn rating?!”

Natuurlijk kun je wachten tot de officiële verwerking door de KNSB of FIDE in de volgende maand. Maar als je liever gelijk weet waar je aan toe bent, is er vanaf nu een eenvoudige oplossing: de Ratingcalculator.

Wat kun je ermee?

De calculator is speciaal ontworpen om je tijdens of direct na een toernooi een beeld te geven van je prestaties en de gevolgen voor je rating. Óf om voorafgaand aan je partij alvast uit te rekenen hoeveel ratingpunten er op het spel staan. De belangrijkste functies op een rij:

• KNSB én FIDE: Of je nu een lokale bondswedstrijd speelt of een internationaal open toernooi; de calculator ondersteunt beide ratingsystemen met de juiste formules.
• Realtime je nieuwe rating en TPR Na iedere partij zie je direct wat je virtuele nieuwe rating wordt. Daarnaast blijkt uit je Toernooiprestatierating (TPR) gelijk of je jezelf hebt overtroffen of dat het een middagje onder je stand was.
• K-factor op maat: Ben je een jeugdspeler met een hoge K-factor of juist iemand met een toprating? De calculator bepaalt automatisch de juiste K-factor op basis van jouw profiel, maar je kunt deze waarde eenvoudig aanpassen voor uitzonderingssituaties.
• Handige kopieerfunctie: Heb je een toernooi gespeeld dat voor beide lijsten telt? Met één klik kopieer je al je ingevoerde uitslagen van het KNSB- naar het FIDE-systeem. Even de FIDE-ratings invullen en klaar.
• Gegevens blijven bewaard: Niets is vervelender dan steeds dezelfde gegevens te moeten invoeren. De calculator onthoudt je ingevoerde partijen, zodat je na iedere partij alleen de laatste uitslag hoeft toe te voegen om je virtuele nieuwe rating te berekenen. En in de nieuwe maand begin je eenvoudig met een schone lei.
• Meertalig: Gebruik de Ratingcalculator in de taal van jouw voorkeur: Nederlands of Engels.

Installeer hem als App

Nog makkelijker: je kunt de calculator ook als app op je telefoon zetten. Wanneer je de tool opent op je smartphone, krijg je de optie om hem aan je startscherm toe te voegen. Zo heb je de ratingcalculator op zak, zelfs als je even geen internet hebt in een afgelegen speelzaal.

Benieuwd naar jouw virtuele winst of verlies?

Probeer het direct uit! De Ratingcalculator vind je op deze site in het menu Ratings, maar voel je vrij om de link naar de ratingcalculator ook op je eigen clubwebsite te plaatsen.

De Ratingcalculator is er zowel voor laptops als smartphones

Sinds enige tijd heeft de KNSB de mogelijkheid geschapen om interne competities mee te laten tellen voor de KNSB-ratings (klassiek of rapid, afhankelijk van het speeltempo). Dat wil Messemaker komend seizoen ook gaan doen. Rokade kan echter geen ratingrapportages produceren. Om dat euvel te verhelpen heb ik een tool gebouwd (Rokade-Ratingrapportage). Deze leest de Rokade webbestanden in (die ook gebruikt worden om uitslagen en standen te publiceren) en destilleert hieruit een ratingrapportage die geschikt is om naar de KNSB te sturen. Deze tool moet nog in de praktijk getest worden, komend seizoen gaan we ermee aan de slag.

Mocht je interesse hebben: de tool is vrijelijk beschikbaar (“op eigen risico”) via de Messemaker-website. Daar is overigens ook andere interessante software te vinden.

Programma:
15 maart: Introductie, Keizer en team toernooien (Zwitsers)
12 april: Amsterdams (individueel en teams)

Keizer wordt veel gebruikt voor interne competities bij schaakverenigingen. Team toernooien Zwitsers worden bijvoorbeeld vaak gebruikt bij het schoolschaken. Met Sevilla is het mogelijk bij teamwedstrijden ook individuele uitslagen in te voeren. Amsterdams wordt vaak gebruikt voor snelschaaktoernooien.

Er is geen specifieke voorkennis vereist om de cursus te mogen volgen. Je hoeft er geen arbitersdiploma voor te hebben, maar het helpt als je enige affiniteit met het werken op de computer hebt. Sevilla is overigens ook te gebruiken op een MacBook.
Meer informatie over het gratis programma Sevilla vindt u op www.jbfsoftware.com. Aanmelden kan daar voor één of beide zaterdagen. Mocht u toch nog vragen hebben over de organisatie van deze workshops, dan kunt u terecht bij Frans Peeters (franspeeters@kpnmail.nl).