Schaken kan ook ongeluk veroorzaken. Ene Shaikidow (rating rond de 1500) schreef enkele dagen terug op het forum van chess.com:

I’ve played chess for more than half of my life now. I used to be obsessed with it. I used to take it very personally. I used to let losses get to me in a bad way. I realised that and strived to change it, and for the most part – I succeeded. I decoupled my sense of personal worth from my chess results. I started playing just enough not to get obsessed again. I made it a point to always analyse my games after playing them. I picked rapid time controls and some openings, and I stuck to them. I started doing tactics puzzles that I could accept doing. I accepted that I had to take the sorrow of defeats in order to also get the satisfaction of victories, and that losses would still hurt me every time. Seems to me that I basically did everything pretty much right; and yet, now I feel tired of it, because I’M NOT IMPROVING.

If I’m not improving, it’s a bad hobby, so I need to turn it into a good hobby. What’s left for me to do? I just wanna do better, not more.

Erg dramatisch allemaal. Ik constateer alvast dat schaken voor deze mens een doel op zichzelf is. En dat het verhaal van niet-geobsedeerd zijn amper geloofwaardig is.

Adviezen? Uit mijn losse pols:

• Hij kan besluiten te genieten van minder. Van een winst, een verlies.
• Hij kan stoppen met schaken voor zijn rating.
• Hij kan stoppen met schaken.

Of iets anders – wat zegt u?

Vraag is ook of een advies uitvoeren lukt. Mensen zijn vaak verslaafd, of zo u wilt, gewend aan een bepaald gedrag, een bepaalde levensinstelling.

Onlangs ontdekte ik een leuke functie in dit online platform: Puzzle Connect. In plaats van schaakpuzzels uit partijen van anderen op te lossen, krijgt u puzzels voorgeschoteld uit uw eigen online partijen. Het draait daarbij om gemiste kansen: zo leert u hoe u het beter had kunnen doen. Hoe het werkt?

Dat legt Danny Rensch in een korte video uit. Vervolgens vindt u op deze pagina een duidelijke handleiding. U moet hiervoor wel beschikken over een account op Chess.com (en uiteraard ook op Chessable). Voor Chessable is de pro-versie vereist.

Zodra u de verbinding hebt gelegd, gaat de computer aan de slag: hij analyseert alle door u gespeelde partijen en genereert puzzels op basis van de gemiste kansen. Vervolgens kunt u ze één voor één oplossen. U kunt trouwens ook eenzelfde koppeling maken met Lichess.org (mijn favoriete platform).

Het diagram komt uit een rapidpartij die ik een tijd geleden speelde. De vraag is: hoe kan wit hier winnen? Zelf deed ik destijds niet de beste zet.

Kijken, kijken en niet direct zetten

Schaken is ook (of misschien wel vooral?) een spel van goed kijken. Ik betrap mezelf er regelmatig op dat ik een stelling niet voldoende in me opneem. Dat gold ook hier. Het is verstandig om naar meerdere mogelijkheden — kandidaatzetten — te kijken, voordat je je keuze maakt. Zo ook in dit geval.

Had men me deze stelling als een tactische puzzel voorgeschoteld met de opdracht “Wit speelt en wint”, dan had ik er vast anders naar gekeken. Ik zou waarschijnlijk niet zo gemakzuchtig gekozen hebben voor 1. Le7. Mijn oog zou dan sneller gevallen zijn op de verzwakking van de zwarte koningsvleugel: de zwarte velden zijn een klein drama. En dan beschikte ik ook nog eens over een bijpassende loper en actieve toren op e3. Ik vermoed zomaar dat ik er destijds plannen mee had richting de zwarte koning. Het lag dus voor de hand om te onderzoeken of ik daarvan kon profiteren. Zo kom je vanzelf op een heel andere zet. Ik schaam me diep — zoiets hoor je gewoon te zien, zelfs in een rapidpartij van 15 minuten per persoon.

Nog een laatste opmerking

De analyse van de puzzels is niet bijzonder uitgebreid, maar dat lijkt me geen bezwaar. Eerst zelf nadenken en analyseren, daarna pas controleren met de eigen computer. Het mooie is dat we kunnen leren van onze eigen missers.

Veel draait om d5…

De laatste jaren heb ik weinig geschaakt. Nu ik het weer serieus wil oppakken werd het hoog tijd om mijn openingsrepertoire op te frissen.

Ik zal maar meteen met de deur in huis vallen: dat is allesbehalve eenvoudig. Wat is het grote knelpunt? Dat zijn de openingsboeken. Hoe zit dat?

Wat is het grote knelpunt?

Mijn relatie met openingsboeken is er eentje van een soort haatliefdeverhouding—met flink wat meer haat dan liefde. Daarom begreep ik het volgende voorval ook niet zo goed.

Ooit werd ik door een kringloopwinkel gebeld. Ze hadden een grote partij schaakboeken ontvangen en vroegen of ik interesse had. Omdat ik twee grote hobby’s heb—schaken en schaakboeken verzamelen—hapte ik toe. De boeken waren voor een habbekrats te koop. Maar wat me direct opviel: de schaker die deze boeken had achtergelaten (of was het familie?) had kennelijk een grote voorliefde voor openingsboeken. In meer dan driekwart van de collectie stond de opening centraal.

Uiteindelijk heb ik een paar boeken meegenomen; de verzamelaar in mij kon het niet laten. Maar eigenlijk begreep ik er geen sikkepit van. Wat moet iemand met zoveel openingsboeken?

Zelf heb ik er ook een stelletje in de kast staan. Ze hebben allemaal één ding gemeen: ik heb geen van deze boeken helemaal uitgelezen. Meestal ben ik ergens vroegtijdig afgehaakt. Daar zijn meerdere redenen voor. De auteurs:

• Komen met (een deel van de) varianten die me niet aanspreken.
• Overladen hun lezers met een stortvloed aan varianten.
• Zijn kennelijk begaafde zielen met een fenomenaal geheugen.
• Staan veel te ver boven de lesstof en ze hebben geen idee hoe ze die goed moeten presenteren.

Is dat alles?

Die vraag zo stellen betekent vast dat er meer komt. Laten we eens kijken wat de gemiddelde schaker eigenlijk van een openingsboek verwacht. Naar mijn idee is dat:

1. Een overzicht van de belangrijkste varianten, uitgewerkt op de hoofdlijn.
2. De kernstrategieën en positionele patronen en plannen.
3. De typische tactische wendingen die bij de opening horen.
4. De eindspelen die vaak voortkomen uit deze opening.

Zo’n overzicht mis ik bij verreweg de meeste openingsboeken. Vaak begint men ook nog eens met ‘minder gebruikelijke voortzettingen.’ Als er één ding is waar ik niet op zit te wachten, dan zijn het wel zetjes die ik in praktijk waarschijnlijk nooit op het bord zal krijgen.

Een redelijk overzicht van de belangrijkste varianten kun je al vinden op een website als Lichess of Chess.com waar je per opening kunt zien welke voortzettingen het meest worden gespeeld. Wil je dit bekijken op een hoger niveau? Dan biedt de functie Live Book van de ChessBase software een uitstekend overzicht.

Oefen online

IM Willy Hendriks, onder andere bekend auteur van een aantal uitstekende boeken, geeft ook een prima advies: ga online spelen. Je ontmoet er spelers van globaal dezelfde speelsterkte. Op die manier krijg je al gauw een goed idee wat ze spelen. Daar kun je bij het samenstellen van je openingsrepertoire prima rekening mee houden. Speel bij voorkeur rapid en analyseer je partijen!

Waarom wil ik deze dingen eerst weten?

Zullen we bij het eerste punt beginnen? Met een goed overzicht krijg ik een beter idee van wat me te wachten staat. En met zo’n overzicht bedoel ik natuurlijk niet de variantenindexen op detailniveau die vaak aan het begin van elk hoofdstuk staan, maar gewoon de hoofdstructuur van de opening. Neem bijvoorbeeld het Nimzo-Indisch. Denk aan vierde zetten zoals:

4. e3, 4. Dc2, 4. a3, 4. f3, 4. Ld2 en 4. Lg5.

Dit overzicht is zeker niet volledig, maar het omvat wel de belangrijkste voortzettingen. Een auteur zou per vierde zet de belangrijkste structuren kunnen aangeven die hij wil behandelen, en daarbij uitleggen welke plannen en positionele ideeën daarbij horen. Illustreer dit met flashcards.

Voorbeelden 4e zitten…

Als dit beeld eenmaal duidelijk is, kan de auteur vervolgens ook de belangrijkste tactische wendingen benoemen. Bijvoorbeeld: in de Najdorf heeft wit in een aantal varianten met de mogelijkheid een paard op d5 te offeren. Zwart kan in de Najdorf (en andere Siciliaanse openingen) dan weer profiteren van de c-lijn, bijvoorbeeld door een kwaliteitsoffer op c3. Natuurlijk zijn er veel meer tactische ideeën per opening, en een openingsboek zou deze inzichtelijk moeten maken.

Offer op d5

Waarom eindspelen?

Het is toch een openingsboek? Waarom dan eindspelen? Nou, openingen leiden vaak tot tamelijk specifieke eindspelen. Neem bijvoorbeeld de Karlsbad-structuur die kan ontstaan uit het Damegambiet (maar ook via andere openingen). Deze structuur leidt regelmatig tot bepaalde eindspeltypes.

Karlsbad structuur

De gedachte hierachter is dat een openingsboek de lezer een soort routekaart zou moeten geven. Op die manier wordt het veel makkelijker om specifieke varianten te leren en te onthouden. Waarom? Omdat er piketpaaltjes worden geslagen in het overzicht. Het biedt houvast waar de schaker op kan bouwen.

Structuur en houvast: essentieel in elk leerproces

Zelf heb ik meer dan twintig jaar lesgegeven. Toegegeven, in een totaal ander vak dan schaken. Maar één ding hebben alle lessen met elkaar gemeen:

• Overlaad mensen niet met een overvloed aan informatie, maar bied ze eerst structuur en houvast.
• Houd de presentatie kort en bondig zonder onnodige details.

In een goed openingsboek zou de informatie in hapklare brokken gepresenteerd moeten worden. Bij Chessable zie ik bijvoorbeeld video-introducties die meer dan een uur duren. Dat is veel en veel te lang. Een auteur zei zelfs:

“Je moet niet klagen dat ik zo snel ga, want ik heb gewoon heel veel informatie.”

Zoiets werkt niet. Een introductie moet verfrissend en duidelijk zijn, niet een lange monoloog waarin de lezer of kijker verdwaalt.

Tenslotte

Omdat de meeste openingsboeken in meer of mindere mate tegen deze gouden regels zondigen, zit er weinig anders op dan het advies op te volgen dat ik onlangs kreeg van Boris Gelfand:

“Speel een groot aantal partijen van een bepaalde opening na en maak zelf een overzicht van strategische ideeën en tactische patronen. Door veel partijen na te spelen, krijg je steeds beter inzicht in wat werkt en wat niet in een bepaalde opening.”

Maak vervolgens je eigen varianten. Dit kan uitstekend via Chessable, waar je zelf een cursus kunt maken, of via Lichess, waar je studies kunt samenstellen. En zodra je een duidelijke richting hebt, kunnen de varianten uit openingsboeken alsnog waardevol zijn. Want dan weet je beter welke keuzes bij jou passen.

En wie is dan wel Johan Krajenbrink? Wel de nummer drie van het WK 2001. En gefascineerd over vals spel bij (denk)sport, ik interviewde hem er twintig jaar geleden over. Johan bekende mij later: ‘Ik voelde me zelf altijd beroerd bij al die eigen voorbeelden en ik ben ze ook niet vergeten: dus daarom propageer ik waar mogelijk heel braaf “fair play”….’

Johan zei op de bijeenkomst waarop zijn fonds gepresenteerd werd:

‘Ik wil het graag nog een keer meemaken: een aanvraag uit het fonds.’

Oftewel: grijp uw kans!

Enkele redenen waarom dit interessant kan zijn voor jou:

• De lessen worden verzorgd door de beste trainers van Nederland
• Er zijn trainingsgroepen op sterkte in vijf verschillende ratinggroepen van beginner tot 2400
• Alle series bestaan uit 8 lessen + 2 masterclasses
• Met een voordelig clubpakket krijgt jouw club onbeperkt toegang tot in totaal 42 lessen van elk 1,5 uur.
• Doet jouw club niet mee? Dan kun je je ook zelf opgeven voor de training van jouw speelsterkte!

Alle informatie over de groepen, de trainers en de onderwerpen die aan bod zullen komen kun je hier terugvinden. Voor elk van de groepen is ook het volledige programma bekend:

Groep 1500-1700

Blok 1: Rekenen

• Les 1: Initiatief: Wanneer heb je het initiatief en hoe maak je er gebruik van?
• Les 2: Verdedigen: Leer om te gaan met een aanval van de tegenstander
• Les 3: Eliminatiemethode: Vind de juiste zet door foute zetten af te strepen
• Les 4: Koning in het midden: Hoe maak je gebruik van een koning die niet gerokeerd is?

Lees hier verder…

Voor deze spelers kan een klassikale aanpak uitkomst bieden. Zelf ben ik al ruim anderhalf jaar lid van “Killer Chess Training”. De drijvende kracht achter deze online schaakacademie is de bekende trainer en auteur GM Jacob Aagaard. Maar hij is lang niet de enige die trainingen geeft. Er is een uitgebreide groep meesters en grootmeesters die de trainingen verzorgen.

Hoe het werkt

Men heeft gekozen voor een opzet met webinars (zoom). Het betekent dat de deelnemers de trainer kunnen zien en uiteraard horen, maar niet elkaar. Dat is wel zo prettig. Mijn eerdere ervaringen met online trainingen waren niet altijd een genoegen. Want als je elkaar kunt horen en ook zien, leidt het af. Het grootste nadeel van zo’n open opzet is dat wanneer de trainer een stelling laat zien er altijd wel slimmeriken zijn die meteen allerlei zetten gaan roepen. Het zorgt voor een chaotische omgeving. Je krijgt daardoor ook niet de tijd om zelf even rustig na te denken.

Dat is bij Killer Chess gelukkig anders. De deelnemers geven hun suggesties door via de chat. Alleen de trainer ziet ze en haakt er vervolgens op in. Over algemeen krijgt iedereen dan voldoende gelegenheid om zelf met ideeën te komen of vragen te stellen. Het geeft rust en zelf kunnen nadenken is uiteraard leerzamer dan een situatie waarin anderen de goede zetten, of blunders, al voorzeggen.

Men maakt van alle webinars opnamen, zodat je ze later ook nog een keer kunt terugkijken. Of, en dat ligt meer voor de hand, een les afspelen waarbij je niet aanwezig was. Killer Chess opereert wereldwijd. Dus niet alle lessen vinden plaats op voor ons Europeanen geschikte tijdstippen. Hier vindt u een overzicht van het lesschema. (tijden zijn UK tijden, we moeten er dus een uurtje bij tellen). U kunt daaruit opmaken dat er dagelijks lessen zijn. Soms wel twee op een dag.

Welke onderwerpen komen aan bod

Dat varieert uiteraard een beetje in de loop van de tijd. Leden kunnen rekenen op een grote variatie aan onderwerpen, bijvoorbeeld:

• New ideas in the opening – Nikos Nitrilis
• Killer openings: TBC – GM Sabino Brunello
• Friendly homework – IM Renier Castellanos
• Killer homework – GM Sabino Brunello
• Analyze my tournament – GM Julen Arizmendi
• Endgames II – GM Swayams
• Tricky positions – GM Stany
• Basics of strategy – GM Oleksuyenko
• High level practical training – GM Jacob Aagaard
• Playing against the elite – GM Akopian
• Finding new ideas in Spanish – GM Sam Shankland
• Chaos – GM Tiger Hillarp Persson

Hieronder nemen we twee belangrijke onderdelen, die aan de basis van het programma liggen, door.

Huiswerk

De huiswerkopgaven zijn een belangrijk onderdeel van de trainingsopzet. De deelnemers maken deze opgaven zelf en sturen ze vervolgens in ter correctie. Je krijgt altijd nuttige feedback. Vervolgens bespreekt de trainer, IM Renier Castellanos, alle opgaven van de vriendelijke versie in een webinar (van een uur). Er is uiteraard ook volop gelegenheid om vragen te stellen. Er zijn twee varianten:

1. De vriendelijke versie (Friendly homework) voor spelers onder 2.000 – IM  Renier Castellanos
2. De dodelijke versie (Killer Homework) voor spelers boven 2200 (men raadt spelers tussen deze categorieën aan om hun gevoel te volgen) – GM Sabino Brunello

Het verschil zit, zoals u kunt verwachten in de moeilijkheidsgraad van de opgaven. Vroeger was het zo geregeld dat je maar één van de twee varianten kon insturen. Tegenwoordig mag je beiden insturen. Men adviseert zeer sterke spelers (boven 2400) bij de vriendelijke versie om er maximaal één uur aan te besteden. De vriendelijke versie bevat ook ruimschoots opgaven waar zeer sterke spelers moeite mee hebben. De vriendelijke versie bestaat uit drie onderdelen. Het begint relatief gemakkelijk met 6 tactische opgaven. De meeste van deze opgaven zijn niet bijzonder lastig. Alhoewel er altijd wel eentje tussen zit die wat meer hoofdbrekens kost. Deze pagina telt niet mee in de beoordeling en voorziet men niet van commentaar bij spelers met een rating boven de 1500.

Op het tweede blad vindt de deelnemer 6 opgaven waarbij de nadruk ligt op calculeren. U voelt het wel aan: daarin zitten over het algemeen min of meer gedwongen varianten. Correct rekenen is daarbij de kern. Het derde blad bevat 6 mix opgaven. Verder krijgen de deelnemers geen aanwijzingen of hints. Het zijn opgaven, zoals men in een partij zou kunnen tegenkomen. Het is wel leuk om zelf eens een poging te wagen. U kunt hier de pdf van het vriendelijke huiswerk 161 downloaden en dan zelf eerst de opgaven maken. Als u vervolgens de opname afspeelt, kunt u zien hoe u het er vanaf hebt gebracht.

• Friendly Homework 161 – 2023 12 05
• Opname afspelen…

Als u de opname afspeelt ziet u aan het begin dat er een probleempje was met inloggen. Voorheen kwam het een enkele keer voor dat een hyperlink voor het inloggen niet goed werkte. Dat probleem heeft men verholpen via het forum. In geval van een hapering, kunnen deelnemers daar altijd terecht voor de correcte link.  Gelukkig komt dat zelden voor. In het forum kunnen deelnemers ook boodschappen uitwisselen en extra informatie ophalen. U vindt ook een voorbeeld van Killer Homework 173 – 2024 03 13 De Killer versie bestaat uit een blad met 6 calculatieopgaven en een blad met 6 mixed opgaven. U kunt hier de video bekijken…

Analyseer mijn toernooi

Elke donderdagavond is er een speciale les: “Analyse my tournament”. Deelnemers kunnen vooraf een of meer eigen partijen insturen. Deze partijen zijn op dinsdag beschikbaar voor de andere deelnemers in de vorm van een pdf. U vindt hier een recent voorbeeld: Analyze Your Tournament 2024-03-07  De Spaanse grootmeester Julen Arizmendi verzorgt deze lessen. Hij doet dit op een zeer heldere manier. De deelnemers krijgen ook voldoende tijd om zelf naar de stellingen te kijken en met suggesties te komen. De les duurt ca. anderhalf tot een uur en drie kwartier. Het is bijzonder boeiend, prima gestructureerd en leerzaam. U komt zelf ook kijken hoe Julen het aanpakt via deze videoopname.

ChessTempo en Video

Zoals al blijkt uit het voorgaande, worden alle lessen opgenomen en is er dus de mogelijkheid om gemiste lessen alsnog te bekijken. Zelf doe ik dat ook wel eens met lessen die ik wel heb gevolgd, maar nog een keer in mijn eigen tempo wil nakijken. Voordeel van een video is natuurlijk dat je die op elk moment kunt stoppen, bijvoorbeeld om nog eens over een probleem na te denken. Naast de video’s is het materiaal ook beschikbaar via ChessTempo. Alle deelnemers krijgen een gratis account bij ChessTempo en kunnen daar chessbooks => your books de pgn van een les bestuderen en overnemen.

Trainingskampen

Met enige regelmaat organiseert men ook aparte trainingskampen. Dat zijn dan meestal drie of vier avonden met elk drie lessen van een uur over een specifiek onderwerp. Onlangs verzorgde de GM Mykhaylo Oleksiyenko de training “Turbocharge your Tactics Camp”. Maar ook Ivan Sokolov heeft dergelijke trainingskampen verzorgt. Daarvoor moet u dan wel extra betalen. In dit geval: voor 12 uur training € 149 (dit is inclusief de korting voor jaarleden, niet leden betalen meer). Overigens is het jaarabonnement inclusief één trainingskamp naar keuze.

Investering

Aan alles hangt een prijskaartje. Het is mogelijk om u zelf voor 1 maand of voor 1 jaar als lid te verbinden. U investeert daarvoor:

• 1 maand € 149
• 1 jaar € 765 (inclusief deelname aan een trainingskamp naar keuze en abonnement op ChessTempo).
• Hier vindt u alle mogelijkheden in de webshop…

Conclusie

Een lidmaatschap voor 1 jaar tegen € 765 lijkt een hoop geld, maar in feite is het zeer goedkoop. De deelnemers ontvangen een geweldige hoeveelheid prima materiaal met uitleg en kunnen uiteraard zelf kiezen welke lessen ze volgen of laten schieten. Zelf heb ik er heel veel van geleerd. En wat in mijn geval misschien nog wel belangrijker is: ik beleef er dagelijks veel plezier aan. Kortom: een aanrader.

Alof Wolt is met het idee gekomen om de punten van de geslagen stukken te laten tellen, en wie het eerst 24 punten heeft, heeft gewonnen. Hij stuitte tegen het probleem dat kinderen van 6 jaar nog niet goed zijn in het tellen, en kwam met het idee van een ganzenbord. Sla je een toren, dan zet je hem op 5, en vervolgens een paard, dat zet je dat 3 plaatsen verder.

Dubbelzijdig afdrukken en lamineren, dan gaat het jaren mee.

Een geniaal idee van Alof !

Puntenschaak Dubbel Scoreform

Deze nieuwe rubriek is primair geschreven voor minder geoefende clubschakers, waarin de beginselen van het combinatiespel centraal wordt gezet. Aan de hand van enkele instructieve voorbeelden wordt benoemd waar men op kan letten tijdens een partij. Dit alles met een knipoog naar de Stappenmethode, waar grotendeels de terminologie en andere aspecten aan ontleend zijn. En uiteraard kan men meteen wat gaan oefenen. Deze serie kunt u vinden onder de link “leren combineren”. Veel plezier!

Inleiding

We hebben het al eerder gehad over het thema “Uitschakelen van de verdediging”. Om precies te zijn: in aflevering 4 van deze serie, spraken we over verschillende vormen van het uitschakelen van verdedigers.

Ook in aflevering 9 (Het interferentiemotief) kwam een bijzondere vorm, het onderbreken van een lijn, rij of diagonaal van een verdediger aan bod. We zoomen nu in op een specifieke vorm, hoe het weglokken of het wegjagen van een verdediger kan leiden tot een matmotief of iets ingewikkelder, tot een mataanval. Als je in een bepaalde stelling het gevoel hebt dat er een combinatie inzit, is het van belang om gericht te gaan zoeken. Daartoe kun je je gericht oriënteren op verschillende kenmerken. In dit geval gaan we op zoek naar stukken met een verdedigende functie. De vraag die dan direct opkomt is of je die verdediger kunt weglokken of wellicht kunt wegjagen. Het leuke van dit thema, in de Stappenmethode “Uitschakelen verdediging weg+mat” dat je op zoek moet naar matmotieven of zelfs een mataanval. Juist het ontdekken van de verschillende signalen in een stelling moet je helpen om de combinatie boven water te krijgen.

Instructie 1

Instructie 2

Instructie 3

Oefeningen

OPGAVE 1

Wit speelt en wint

OPGAVE 2

Wit speelt en wint.

OPGAVE 3

Wit geeft mat in vier zetten.

OPGAVE 4

Wit speelt en wint.

OPGAVE 5

Wit speelt en wint.

OPGAVE 6

Wit speelt en wint.

OPGAVE 7

Wit speelt en wint.

OPGAVE 8

Wit speelt en wint.

Alle fragmenten en opgaven via de viewer:

Het is een bekend advies: los vooral veel tactische puzzels op. De gedachte erachter is: schaken is voor een groot deel tactiek. Dus besteed daar je aandacht aan. Maar is dat wel zo verstandig? Verder lezen…

Deze nieuwe rubriek is primair geschreven voor (minder) geoefende clubschakers, waarin de beginselen van het combinatiespel centraal wordt gezet. Aan de hand van enkele instructieve voorbeelden wordt benoemd waar men op kan letten tijdens een partij. Dit alles met een knipoog naar de Stappenmethode, waar grotendeels de terminologie en andere aspecten aan ontleend zijn. En uiteraard kan men meteen wat gaan oefenen. Deze serie kunt u vinden onder de link “leren combineren”.

Veel plezier!

Inleiding

Soms kom je in het schaken een thema tegen dat meteen op je lachspieren werkt. En het wordt nog leuker als je het zelf ook in de praktijk mag brengen. Het bereikt zelfs een climax als dat ook nog tegen een (sterke) grootmeester is… Laat ik daarom meteen met de deur in huis vallen. Wat vind u van het volgende mechanisme?

Eindspelstudie van Barrett

Zwart staat een dame en een pion achter maar hij heeft twee pionnen op promoveren staan. Op het eerste gezicht lijkt wit daar weinig tegen te kunnen doen. Als je gaat nadenken wat er überhaupt mogelijk is voor wit, rijst de vraag al snel waarom de componist van deze studie drie witte pionnen op e2/f2/g2 heeft geplaatst. Er is mij ooit verteld dat elk stuk in een eindspelstudie een functie moet hebben. Dit is op het eerste gezicht een wat raadselachtig gegeven, totdat je er dan achter komt dat er voor wit misschien iets te halen valt over de h-lijn. Heeft u al een idee? Anders speelt u onderstaand spelverloop af.

1. Dc3!
Door de penning verhindert wit in elk geval directe promotie af en dwingt een koningszet af.
1…Kb1 2. Dd3+
Omdat er nu …a1=Q dreigt, heeft wit niet beter dan nog maar een schaakje te geven.
2…Ka1

Eindspelstudie van Diesen

Deze stelling is gemakkelijk gewonnen voor wit als er geen zwarte pion op a4 had gestaan. Met die pion erbij, wordt het echter problematisch.
1. Dg8+ Ka3
De enige zet om niet direct het loodje te moeten leggen. Er is een ingenieuze winstvariant als zwart met de koning naar een ander veld gaat. 1…Kb1 2. Dc4 a3 (zie analysediagram)

Oefeningen

OPGAVE 1

Grooten – Hertneck, 1984

Deze stelling kreeg ik ooit op het bord tegen de Duitse grootmeester Gerald Hertneck in een open toernooi in Hamburg. Er was een vreselijk moeilijk middenspel aan vooraf gegaan waarin beide spelers de fout in waren gegaan. Maar toen deze stelling op het bord kwam, zag ik tot mijn grote vreugde het mechanisme met het “trappetje” om een volle toren op te halen. Ziet u het ook?

24. Dd6+ Kg8
Er volgt nu dat leuke ’trappetje’. Uiteraard kan 24…Ke8? niet vanwege 25. Dxc6++- gevolgd door Qxa8.
25. Dxc6 Tb8
Gedwongen.
26. Dd6! Ta8

De toren moet terug omdat anders de loper verloren gaat. Wit kan nu op thematische wijze een toren met een dubbele aanval van het bord halen.
27. Dd5 Tb8 28. De5 Ta8 29. De8+! Kh7 30. De4+

Toch aardig!
1-0

OPGAVE 2

Eindspelstudie van Kopajev

Wit speelt en wint.

1. Dg7 Kb1
Geen zin heeft 1…h5 wegens 2. Kc2 gevolgd door 3.Qxb2#.
2. Dxh7+ Ka1 3. Dg7 Kb1 4. Dg6+ Ka1 5. Df6 Kb1 6. Df5+ Ka1 7. De5 Kb1 8. De4+ Ka1 9. Dd4 Kb1 10. Dd3+ Ka1 11. Dc3 Kb1

Dit is het meest lastige moment van de studie. Wit wil weer werken met het Qb3-idee. Dan moet hij wel veld d1 hebben om mat te kunnen geven. Alleen staat de witte koning in de weg. Die moet dus wijken, maar waarheen?
12. Ke2!!
Totaal niet voor de hand liggend en daarom briljant! Het zit hem in het volgende als wit het logische 12. Kd2? speelt. Want na 12…a1=D 13. Db3 heeft zwart 13…Dxa3!! 14. Dxa3 Pat!
12…a1=D 13. Db3! Da2 14. Dd1#
Prachtig!
1-0

OPGAVE 3

Eindspelstudie van Reichhelm

Wit speelt en wint

 Een variatie op het thema waar links en rechts nog een paar complicaties opdoemen…
1. Dc3 Kb1 2. Dd3+ Ka1 3. Dd4 Kb1 4. De4+ Ka1 5. De5 Kb1 6. Df5+ Ka1 7. Df6 Kb1 8. Dg6+ Ka1 9. Dg7!

De g-lijn is nu al voldoende voor wit om mat op g1 te geven als zwart 9…Kb1 speelt. Maar die heeft nog wat pijlen op zijn boog. Om te beginnen mag hij de a-pion gaan gebruiken.
9…a6 10. Dh8!
Wit wil telkens mat op de onderste rij geven als zwart de koning speelt. Door heen en weer te pendelen tussen g7 en h8 kan hij de opmars van de a-pion afwachten, totdat die zich vastgelopen heeft op a3.
10…a5 11. Dg7 a4 12. Dh8 a3 13. Dg7
Zwart moet nu wat verzinnen, want nog altijd leidt een koningszet tot een direct mat.
13…e1=D+!
Hiermee verstoort hij het witte concept.
14. Kxe1 Kb1

Tja en wat nou?
15. Kd2!!
Een geweldige zet! Wit mag zijn tegenstander een dame laten halen. Met de vorige opgave in het achterhoofd komt het prachtidee met Qb3! weer tevoorschijn. De volgende zetten zijn (min of meer) geforceerd.
15…a1=D

Een minorpromotie biedt ook geen soelaas: 15…a1=P 16. Dg8 Pb3+ 17. Dxb3 Ka1 18. Kc2 a2 19. Dxb2#.
16. Dg8!!
Weer een briljante zet. Wit ontneemt veld a2 aan de koning zodat zwart gedwongen wordt dat veld met een eigen stuk te bezetten waardoor hij niet aan het mat kan ontkomen.
16…Da2
Of 16…a2 17. Dg1#.
17. Dg1# 1-0

OPGAVE 4

Eindspelstudie van Diesen

Deze stelling is gemakkelijk gewonnen voor wit als er geen zwarte pion op a4 had gestaan. Met die pion erbij, wordt het echter problematisch. Ziet u hoe wit toch tot winst kan komen?

OPGAVE 5

Eindspelstudie Bevans

Wit speelt en wint.

1. Da3+
Het begin van de “zigzag-bewegingen” van de dame.
1…Kf7 2. Db3+ Kf8
Gedwongen anders verliest zwart de dame.
3. Db4+ Kf7 4. Dc4+ Kf8 5. Dc5+ Kf7 6. Dd5+ Kf8 7. Dd6+ Kf7

Nu moet er iets anders gebeuren.
8. Dg6+ Ke7
8…Kf8 9. Dxe8#.
9. Pf5+ Kf8
Anders gaat de dame wederom verloren.
10. Dd6+ Kf7 11. De7# 1-0

OPGAVE 6

Eindspelstudie van Von Holzhausen

Wit speelt en wint. Het probleem in deze stelling zit hem er vooral in dat als wit zijn zwartveldige loper wegspeelt, zwart met het paard op b2. Daarna dreigt er pat en dan lijkt wit niet verder te komen. Er is echter een geweldig concept waarbij wit er in slaagt het pat op te heffen en zo op ingenieuze wijze de koning dichterbij te brengen. Ziet u hoe?

1. Lh8!!
Het enige veld waardoor zo dadelijk het pat opgeheven kan worden.
1…Pxb2 2. Kg7!
Hier gaat het om: de witte koning stapt telkens even naar een veld op de lange diagonaal en brengt zo de koning via een “trappetje” dichterbij.
2…Pd1 3. Kf7+ Pb2 4. Kf6 Pd1 5. Ke6+ Pb2 6. Ke5 Pd1 7. Kd5+ Pb2 8. Kd4 Pd1 9. Kc4+ Pb2+ 10. Kc3 Pd1+

11. Kb3+
11. Kc2+ mag ook.
11…Pb2 12. Lxb2#
Heel origineel!
1-0

OPGAVE 7

Eindspelstudie van M. Platov

Wit speelt en wint.

Net als in de vorige opgave moet wit iets bijzonders doen met zijn koning. Voordat hij het mechanisme in werking kan stellen, dienen er eerst een paar voorbereidingen getroffen te worden.
1. Pb6+
1. Kc5+ Ka7.
1…Ka7 2. Pc8+
Dit paardoffer dient ervoor om de zwarte dame naar c8 te lokken.
2…Dxc8
Nu de dame weggelokt is, mag wit de positie van zijn loper van h2 verbeteren. 2…Ka8? faalt op 3. Kc5+ en mat.
3. Lg1+ Ka8

Dit is de stelling die wit voor ogen had. Nu zou hij graag met zijn koning van de lange diagonaal willen stappen om mat te geven. Helaas zijn de diagonalen b8-h2 en c8-h3 niet toegankelijk. Maar de witte koning kan zich vooralsnog op de diagonalen g1-a7 en h1-a8 begeven. En moet daarom ook een lange tocht ondernemen!
4. Kd4+ Ka7
Uiteraard kan zwart het mat voorkomen door materiaal weg te geven op veld c6. Maar na 4…Lc6 5. Lxc6+ Dxc6 6. Pxc6+- zal hij de stelling niet kunnen redden.
5. Ke4+ Ka8 6. Ke3+ Ka7 7. Kf3+ Ka8 8. Kf2+ Ka7

En eindelijk heeft de koning een veld bereikt waarbij niet meer op de diagonalen g1-a7 of h1-a8 hoeft te blijven!
9. Ke1+!
en mat op de volgende zet.
1-0

OPGAVE 8

Studie van Martsvalashvili & Kaland

Wit speelt en wint. In deze merkwaardige stelling heeft wit een fraai mechanisme met de dame voor ogen. Welk?

1. Db3+ Ka1 2. Dc3+ Ka2 3. Dc4+ Ka1 4. Dd4+ Ka2 5. Dd5+ Ka1 6. De5+ Ka2 7. De6+ Ka1 8. Df6+ Ka2 9. Df7+ Ka1 10. Dg7+ Ka2

11. Dg8+!
Met dit schaak wisselt wit zijn h-pion in voor een toren.
11…Txg8
Nu zou 11…Ka1 12. Dxh8+ Ka2 13. Dg8+ Ka1 14. h8=D+ sneller winnen.
12. hxg8=D+ Ka1
Wat heeft hij eigenlijk hiermee bereikt? Het belangrijkste is dat de zwarte toren van h8 geen invloed meer kan uitoefenen op de onderste rij. En dat kan wit omzetten in een combinatie die te maken heeft met die onderste rij. Eerst moet de dame weer van de ladder afdalen naar b3!
13. Dg7+ Ka2 14. Df7+ Ka1 15. Df6+ Ka2 16. De6+ Ka1 17. De5+ Ka2 18. Dd5+ Ka1 19. Dd4+ Ka2 20. Dc4+ Ka1 21. Dc3+ Ka2 22. Db3+ Ka1

Nu volgt de apotheose van de gehele transactie:
23. Db2+! Lxb2 24. Txa8+ La3 25. Txa3#
Weer een fraai geheel!
1-0

Hieronder treft u alle fragmenten aan via de viewer met als toegift een (summiere) analyse van bovengenoemde partij: