Dan hebben we verschillende nevenactiviteiten tijdens het toernooi. Op zaterdag 4 juli is er een lezing over eindspelstudies door Harold van der Heijden vanaf 11 uur. Gedurende het hele toernooi kan iedereen een potje schaken in het Schaakcafé. Daar zijn schaaksets en klokken en het is elke dag geopend van 11:00 tot 23:00 uur. Op zondag geeft Paul van der Sterren eveneens uitleg over de partijen. Het Max Euwe Centrum heeft de hele dag een stand op het einde van de lobby. IM Robert Ris kun je ook tegenkomen want die heeft een trainingsdag georganiseerd voor de kinderen die zich hebben geplaatst voor het EK. En wellicht hebben we om 18:00 een of meerdere tiebreaks.

Maandag is traditioneel de dag van het NK Pastores. Als je trouwens graag WK voetbal wil kijken, dan kan dat in het hotel. Ze zenden alle wedstrijden live uit in het restaurant en een aantal overige zalen. Dinsdag en donderdag geeft GM Jan Werle een Masterclass aan talentvolle landelijke topspelers. Deze spelers kunnen enkel meedoen als ze zijn uitgenodigd door de KNSB. Op dinsdag hebben we misschien weer wel tiebreaks in ronde 2 van het NK. Als er tiebreaks zijn, worden die uiteraard aangekondigd door Stefan of Nick. Ik zal ook een aankondiging doen op Chess-Results.

Op woensdag hebben we ‘s-middags een rapid jeugdtoernooi voor kinderen geboren in 2012 of later. Inschrijven hiervoor gaat via BarBlitz. Momenteel loopt de inschrijving hiervoor nog niet zo hard, maar als er acht kinderen komen, gaat het door.  We vragen 5 euro voor de deelname hieraan. Het is van half twee tot half vijf. Eerst even kijken bij het grote NK denk ik en dan zelf aan de slag! ‘s-Avonds hebben we JP Hendriks onder ons. Hij is de maker en eigenaar van Sevilla en hij geeft uitleg over zijn gratis indelingsprogramma. Dat is in principe van 19:00 tot 22:00 uur. Dat gaat in ieder geval door (zolang er tenminste één deelnemer is). Deelname is gratis. ‘s-Avonds is er ook een Freestyle toernooitje. Gewoon voor de lol om er even kennis mee te maken als je bijvoorbeeld nog nooit Freestyle hebt gespeeld. Dat is van 19:00 tot 22:30. Deelname kost ook 5 euro en deze inschrijving gaat ook via BarBlitz.

Op donderdagmorgen is er een tweede Masterclass van GM Jan Werle en in de middag kun je een workshop volgen voor het bedienen van live DGT borden. Deze workshop wordt gegeven door Fons van Hamond en is gratis. Het is wel handig even een mail te sturen als je hier aan mee wil doen, zodat we weten op hoeveel mensen we ongeveer kunnen rekenen. Als er één deelnemers is, gaat het door. De grootste nevenactiviteit van de week staat ook op donderdag gepland. Dat is namelijk het FIDE Four toernooi. Dat zijn vierkampen met als tempo 60m+30s. Met dit fast standard tempo mag je drie partijen per dag spelen die meetellen voor de FIDE standaardrating. Inschrijven kost 10 euro (boven de 2200 gratis). Die inschrijving loopt wel erg goed, er zijn nog maar enkele plaatsen beschikbaar. Zie hiervoor BarBlitz. En misschien hebben we op donderdag wel een tiebreak voor ronde 3.

Vrijdag is er in de avond een speciale Queens & Cocktails Night. Alleen voor vrouwelijke deelnemers dus! Inschrijven hiervoor loopt via de website van het NK van de KNSB.

Zaterdag 11 juli wordt het groot feest! In de lobby staan Erica en Robert met een stand van De Beste Zet. En de rest van de dag wordt ingevuld door de KNSB Themadag. De KNSB heeft een fantastisch programma samengesteld! Aanmelden voor de Themadag 2026 kun je hier.

Tenslotte wil ik nog een oproep doen. We hebben al een aantal vrijwilligers die ons komen helpen met het NK en de nevenactiviteiten, maar we kunnen er nog wel een aantal gebruiken. Als je in de buurt woont van het hotel en je veel tijd hebt in de week van het NK ben je van harte welkom om mee te helpen. Een financiële vergoeding zit er niet in, maar wel een gratis lunch en koffie/thee etc. gedurende het toernooi. Stuur me een mailtje en maak ons blij!

Houd de speciale pagina van het NK in de gaten voor al het laatste nieuws. Dat is nk.schaken.nl.

Programma

Drie schaakplaatjes. Er zijn wat overeenkomsten, er zijn wat verschillen.

Het eerste plaatje gaat over heel snel schaken. Dat noemen ze lightning, en dat is Engels voor bliksem. Vandaar. Er staat een tot loper gepromoveerde pion op het bord.

Het tweede plaatje gaat denk ik over het NJSK. Dat is het Nederlands Jeugd Schaak Kampioenschap. Volgens mij zien we op de foto de gelukkige kampioen. Maar hij heeft niet de grootste beker, die staat achter hem.

Het derde plaatje gaat over een toernooi in Roemenië. Het laat de plek zien waar gespeeld wordt. Dat is wel handig, als je toevallig toch in dat land bent. Dat paard is wel een kunststukje, hoor!

Wat opvalt, is de overeenkomst in kleurgebruik: stemmig bruin, verlicht door bliksem, spotlights en zonsondergang. Zou het dezelfde ontwerper zijn? Ik denk van wel. Die heeft netjes de aanwijzingen van de opdrachtgevers opgevolgd. Die hebben gezegd: ik wil een schaakbord, een schaakklok/beker/gebouw en heel duidelijk de naam van het toernooi. Bij het Roemeense toernooi heeft nog iemand gezegd: doe maar een vloer met schaakbordpatroon, anders krijgen we maar gezeik dat het bord verkeerd staat.

Hoe komt het dat verschillende toernooien qua stijl en kwaliteit overeenkomstige publiciteit gebruiken? Gebruiken ze alledrie hetzelfde ontwerpbureau? Heeft elke latere amateur-ontwerper gedacht: hé, dat zag er lekker uit, kijken of ik iets vergelijkbaars kan (door AI laten) maken? Ik ben bang dat er een derde mogelijkheid is: als je AI een opdracht geeft om toernooipubliciteit te verzorgen, zal de software het internet afstruinen naar voorbeelden, en die voorbeelden bepalen de stijl. Na enige tijd zien alle producten er dan hetzelfde uit.

Ik ontwerp al heel erg lang boeken, en heb ook al een aardig aantal boekomslagen gemaakt. Dat is een niche in het grafische vak, maar ik heb toch het idee dat ik iets van ontwerpen af weet. Ik ben 69 jaar en hoef me geen zorgen te maken dat AI mijn broodwinning gaat bedreigen. Maar ik hoop dat er nog creatievelingen zijn die hun eigen ontwerpen durven te maken. Al lopen die dan het risico dat ze onderdelen ervan bij andere toernooien terugzien.

Ik ben momenteel voor een week of twee op Java, Indonesië. Nog een week te gaan. Ik schaak er ook: op straat. Eerst lukte dat niet zo, haha, zie dit verslag. Een avontuur.

Maar sinds gisteren speel ik wél, in Bogor. Zie mijn verhaal over alleen op pad zijn en schaakvrienden vinden.

Inmiddels heb ik al vaker geschaakt, steeds zonder klok. Serieus, maar ontspannen. Kiebitzen bestaat hier ook, zo ontdekte ik.

De stand Verwer – Indonesiërs is inmiddels 1-2…

Thera met haar Pegasusbord (foto Edith van Putten)

Elke schaker kent DGT van de klokken en digitale borden, maar dat ze wereldwijd de absolute marktleider zijn en dat vanuit een onopvallend kantoor zal niet iedereen weten. Ontwerpen en testen, plus alle commerciële en logistieke zaken gebeuren allemaal daar, alleen de productie vindt in China plaats. Nu zou je lui kunnen worden van zo weinig concurrentie, maar niets van dat alles: er wordt hard gewerkt aan verdere innovatie. Of wacht, misschien moeten we scheidend directeur Hans Pees zelf aan het woord laten:

Bij SV Paul Keres hebben we vier of vijf verschillende types in de kast staan, en dat komt dan vooral doordat de club geregeld klokken wint en dan is dat steevast een andere dan dat we al hadden. Zo blijft het mooi dat we diverse North American DGT’s gewonnen hebben in de KNSB, maar die niet in mogen zetten in diezelfde competitie ;). Er zijn er echter veel meer ontwikkeld in Enschede, overigens ook voor andere spellen. Hoeveel van de modellen op de foto herkent u?

Zoals elk internationaal bedrijf heeft DGT flink last van alle importheffingen. Want hoe bepaal je een goede kostprijs als maken in China en verkopen in Amerika elke week iets anders kost? In dit artikel (de komende dagen gratis te lezen, daarna kan je deze gebruiken) gaan Hans en zijn opvolger Maarten nog wat dieper in op deze problematiek en op DGT. Mooi leesvoer! En ga vooral een keer langs bij DGT, je bent van harte welkom.

Nee. Het is écht stil. De middag is voorbij, het is al bijna 19 uur. De meesters en grootmeesters zijn al lang uitgespeeld en vertrokken. Ze hadden vandaag een korte werkdag. Ook de amateurs zijn weg. De soep­juffrouw heeft haar buffet opgeruimd en de beveiligers – strenger dan ooit tevoren – zijn naar de bar verhuisd. Alleen de arbiters zijn er nog. Geroutineerd controleren ze de vele speeltafels en stellen ze de klokken in voor de volgende speeldag. Ze doen het zwijgend, want aan het eind van de zaal, in het amateurgedeelte, is nog één partij gaande. Voorzichtig loop ik ernaartoe. Het is een partij in groep 3C. Beide spelers zitten geconcentreerd aan tafel. Veel tijd hebben ze niet meer, elk nog ongeveer 8 minuten, al zorgt het increment van 30 seconden na elke zet voor een tijdelijke verlenging. Vlak naast de beide spelers zit clubgenoot Rens Minnema, hij speelde in de groep ernaast, in 3B, en won zijn partij na harde strijd. Het maakte zijn verblijf in de vierkamp enigszins goed. Met een resultaat van 1.5 uit 3 kan hij tevreden zijn. Rondom het bord van de twee spelers staan, op enige afstand, een paar andere clubgenoten. Ik herken Rob de Vries, Ben Ahlers en Dirk Brinkman.

(Rens en Hans Minnema beiden nog in actie, Rob en Dirk kijken toe, links op de voorgrond Milan Koning; foto Lennart Ootes)

De afgelopen dagen hebben we allen meegespeeld met de zogenaamde weekvierkampen. Amateurs uit alle windstreken spelen mee. In mijn vierkamp, 2C, ontmoet ik oude bekende Sjoerd Wiarda. Hij werkt bij een onderdeel van het ministerie van BZK, in het oude gebouw van het ministerie van Onderwijs op de Europalaan van Zoetermeer. Hij vertelt me dat de aldaar gevestigde ‘dienst’ een eigen schaakclub heeft, schaakclub PION, ook wel geschreven als S-PION (…). In mijn groep zit ook de bekende schaker en schaak-organisator “triple J”: Jan Jaap Janse uit Utrecht, een oud-collega van onze voorzitter. Leuk om hem eens te spreken en om herinneringen op te halen aan de Utrechtse schaakvereniging Paul Keres in de vorige eeuw, ook al ga ik wat verder terug dan hij. Hij speelt overigens in de tweede ronde een spectaculaire partij tegen Sjoerd Wiarda, die hij zelf maar eens moet laten zien, vind ik. De vierde deelnemer aan onze vierkamp is een jonge Indiase speler, Arun Manukonda, een schaaktrainer die een soort ‘tussenjaar’ heeft in Europa en die het leuk vindt om ook even mee te doen met Tata Steel Chess. Een mooie kans voor hem om zijn beroemde landgenoten te zien spelen. Hij komt uit een voor mij onbekende stad in India, Haiderabad, met maar liefst 12 miljoen inwoners. In de groep naast ons spelen een paar Duitsers. Een van hen is dr. Michael Negele; hij heeft de laatste tien jaar gewerkt aan een omvangrijke biografie in drie delen over oud-wereldkampioen Lasker. Voor hem is de vierkamp een kleine vakantie. Hij maakt foto’s van ons en geniet van de goede sfeer. Als zijn tegenstander meldt dat hij met een koptelefoon op speelt, knikt hij gemoedelijk, ook al is hij juist naar Wijk aan Zee gekomen voor het persoonlijke contact.

Tata Steel Chess, beter nog Wijk aan Zee, is voor mij een soort oase. Een plek zonder haast, zonder stress en zonder smartphones en apps die voortdurend om aandacht vragen. Met grafiet en fijnstof in de lucht, maar te weinig om mij als bezoeker te verontrusten. Mijn bezoek aan het toernooi voelt als een tijdreis naar 1972, toen ik net als veel anderen begon met schaken. Als ik het dorp inrijd heb ik hetzelfde gevoel als bij een bezoek aan Texel. Alsof de tijd stilstaat. De lelijkheid van de speelzaal “De Moriaan” deert me niet. Van de grote hoogovens aan de horizon van het schilderachtige dorpje, waar mijn vrouw niet zonder afgrijzen naar kan kijken, heb ik evenmin last. Ik droom van een paar leuke partijen, liefst spannende remises, een bezoekje aan café De Zon, een mooie overwinning van Anish Giri, een kop erwtensoep en een paar leuke contacten. Meer niet. In 2016, precies tien jaar geleden, speelde ik tegen Roel van Duijn, de bekende Amsterdamse provo, een dag voor zijn 73e verjaardag. Hij is er dit jaar niet bij.

Beste lezer, ik ga weer terug naar de speelzaal. Achter het laatste actieve bord dat ik hiervoor al noemde zit een jonge student uit Delft, Milan Koning. Hij staat op 1,5 uit 2 en hoopt vandaag zijn vierkamp te winnen. Misschien lukt het hem ook om de ELO-grens van 2000 te passeren. Daar is hij zo langzamerhand wel aan toe. Tegenover hem, met zwart, zit Hans Minnema. Aan zijn gezicht is af te lezen dat hij er niet goed voorstaat. Zijn vierkamp dreigt op een fiasco uit te lopen, hij staat op 0 uit 2 en er moeten gekke dingen gebeuren wil het geen 0 uit 3 worden.

De arbiters hebben de stukken weer opgezet en alle klokken ingesteld. Ze schuifelen nog wat rond in hun merkwaardige tenue dat me nog het meest doet denken aan de oranje overalls van de ‘inmates’ van Amerikaanse gevangenissen. Aart Strik, een van de meest ervaren arbiters, schiet me even aan. Hij weet dat ik met pensioen ben en vraagt me waarom ik niet met de tienkampen mee doe. Ik schud mijn hoofd. “Dat overleef ik niet, zoveel partijen achter elkaar”. Hij lacht. “Dat valt mee hoor, het is relaxter dan je werk in Den Haag.” Ik beloof hem dat ik er nog eens over zal nadenken en loop zachtjes weer naar de hoek waar Hans speelt.

Hans Minnema verstaat als geen ander de kunst van het ongelukkig kijken. Met de linkerhand karakteristiek draaiend in zijn haar kijkt hij wanhopig rond. Ik knik hem bemoedigend toe, maar geef geen cent voor zijn kansen. De witspeler heeft een vrije a-pion, die ongehinderd op kan rukken. Ik zie niet hoe Hans de stelling kan houden. Maar het gekke is dat de witspeler over elke zet lang na moet denken. Hij lijkt niet zeker van zijn zaak. Zonder dat we dit afspreken, besluiten we als aanwezige clubgenoten een mentaal cordon te vormen om Hans te steunen. Met 0 uit 3 kan hij niet thuiskomen. Hans geeft schaak: Pd2+. De witte koning gaat naar c3. Is dat verstandig? Ineens zien we een sprankje licht. Hans ook. Hij slaat met zijn paard op f3. Zie diagram 1.

Na a4 volgt nu Pxh4. Kan wit dan geen dame halen? Nee. Via f5 en d6 kan de witte pion op a7 dan nog net gearresteerd worden met Pb5+. Dat is het bezwaar van Kc3. Zou Hans toch nog remise kunnen maken? Ik geloof er niets van, maar besluit om het cordon niet te verbreken. We blijven staan en stralen uit dat deze partij nog lang niet gespeeld is. Ons vooruitgeschoven medium is Rens, hij heeft van nature een sterke band met Hans en brengt onze boodschap zonder een woord te zeggen over. Hans gaat rechtop zitten. De witspeler denkt opnieuw lang na, de handen voor het eerst aan zijn hoofd. Hij heeft nog 4 minuten bedenktijd. Genoeg om te winnen, maar hij lijkt de winstweg niet door te hebben. En als je het niet doorhebt, dan zie je het niet. Het cordon van Promotie-leden zet een half stapje naar voren. De cirkel om het bord wordt kleiner. We voelen allemaal wat er gaat gebeuren.

De witspeler besluit om zijn koning niet naar voren te schuiven, maar opzij, naar d3. Dat is nog steeds winnend, maar het lijkt erop dat hij geen goed plan heeft. Even later gaat het witte paard naar g1. De eerste echte fout. Dat is het moment voor Hans om met zijn koning te infiltreren, ter ondersteuning van zijn h-pion. De klok van wit loopt terug naar 2 minuten. Hij ziet het niet meer en besluit tot een wanhoops­offer: Pe4?? Hans ziet al snel dat dit offer ongevaarlijk is. Hij pakt het paard en speelt kort daarna de winnende zet h2. Zie diagram 2. Wit kan met zijn d-pion doorlopen naar dame. Maar zwart is eerder en kan met zijn dame direct mat geven op e1.

Het drama voltrekt zich. De witspeler zet de klok stil en geeft op. Diep verslagen loopt hij weg. Het huilen staat hem nader dan het lachen. Weg is de groepswinst, weg zijn de ELO-punten.

Hans kijkt ons half ongelovig, half opgetogen aan. Zijn score van 1 uit 3 is niets bijzonders, maar hij voelt net als wij dat er iets bijzonders is gebeurd. Ook hij heeft de kracht van het mentale cordon ervaren. Later bij het diner, bekijken we zijn partij. Het blijkt dat hij vrijwel tot het eind verloren stond, maar dat is computer­wijsheid. Wij zagen de partij kantelen en we wisten dat hij een resultaat zou halen. En we wisten ook dat het een overwinning zou worden. Onmogelijk. Maar het gebeurde wel.

Ik moet denken aan de musical “The last Ship” van Sting, die ik onlangs bijwoonde in Carré. Tegen de klippen op besluiten de bootwerkers op een Engelse scheepswerf een schip af te bouwen en te water te laten. Hun laatste schip. Een magisch moment. Zo is het ook met Hans. Als een koning verlaat hij de speelzaal. De laatste koning. Vergeten zijn de verliespartijen van de vorige dagen, vergeten de soms wat matige prestaties van het Promotie-legioen. Schaken is net als tennis. Wie het laatste punt wint, die wint de partij. En wie de laatste partij wint, die is kampioen.

Geen mat en pat
Je wint, wanneer je de koning slaat. Als dat kan maar je ziet het niet, wordt er gewoon doorgespeeld. Je wint ook in het (zeldzame) geval dat je tegenstander geen enkele zet meer kan doen of de partij opgeeft

Lees verder in de pdf: Chess-9 Alpha en Zero

Op Schaaksite.nl willen we ook artikelen publiceren over schaken en kunst. Het schaakspel is door de eeuwen heen een geliefd thema in de kunst. In dit artikel maken we een reis door de tijd en ontmoeten veel stijlen en stromingen in de schilderkunst. Alina l´Ami heeft 16 prachtige schilderijen uitgekozen voor haar artikel op haar site. Dit artikel is vrij vertaald en bewerkt door Teun Koorevaar voor publicatie op Schaaksite.nl

‘Schaken is als liefde en als muziek, het heeft de innerlijke kracht om mensen gelukkig te maken’ (Siegbert Tarrasch).

‘Aljechin is een dichter die een kunststuk uit iets creëert dat nauwelijks een ander zou inspireren om een ansichtkaart naar huis te sturen’ (Max Euwe).

‘Niet alle kunstenaars zijn schakers, maar alle schakers zijn kunstenaars’ (Marcel Duchamp).

‘Ik ben nog steeds een slachtoffer van het schaken. Het heeft alle schoonheid van de kunst en nog veel meer. Schaken is puurder dan kunst in zijn sociale betekenis’(Marcel Duchamp).

Al sinds mensenheugenis is het schaakspel sterk verbonden met de kunst. Eeuwen geleden waren de eerste mensen die schaakten kunstenaars. Sindsdien wordt het schaakspel met zijn ingewikkelde patronen als motief gebruikt in veel artistieke producties (schilderijen, etsen, tekeningen, fotografie, film en video, muziek enz.).

Verbazingwekkend of niet, er zijn zo veel schilderijen met schaken als hoofdthema, misschien wel meer dan 500? We kunnen zelfs, met permissie, zeggen dat het schaakspel het favoriete spel is in de schilderkunst. Wat heeft al deze kunstenaars bewogen? Misschien de symbolische kracht , het mystieke of de rijkdom van de verbeelding?! Misschien omdat schaken een spiegel van ons leven is. Of misschien, omdat het spel, zoals we dit nu kennen, enkele conventionele eigenschappen heeft. Een elite status, intellectuele virtuositeit, politieke strijd en onuitputtelijke artistieke bronnen. Misschien wel een beetje van alles…

Ik vond het fijn dit artikel te kunnen schrijven ondanks dat het op sommige momenten moeilijk was door mijn beperkte kennis van kunst en van stijlen in de schilderkunst. Maar nu weet ik meer dan voorheen, ik voel me intellectueel rijker en gelukkiger na dit verspreide materiaal bijeen gebracht te hebben.

RENAISSANCE

In de Middeleeuwen toonde de kunst in het algemeen de hemel en de heiligen en dit had weinig te maken met wat er op onze aarde gebeurde. Vanaf de 14de eeuw begon de mens zich zijn betekenis in de wereld te realiseren. Deze wedergeboorte of ‘renaissance’ werd weerspiegeld in de kunst. Kunstenaars begonnen het (christelijk) verhaal uit te beelden op een menselijke manier.

Het duurde nog geruime tijd voordat deze ‘renaissance’ met als hart Italië , Noord- Europa had bereikt. De vroeg Nederlandse school hanteerde al een gothische stijl die voor Noord-Europa werd gezien als een voorloper van de ‘renaissance’.

NATURALISME:

In de kunst refereert het naturalisme aan het afbeelden van onderwerpen in een natuurlijke omgeving, dit als reactie op het romantisme. Het naturalisme begon in de vroege renaissance als kunsttype dat veel aandacht besteedde aan accurate en precieze weergave van de werkelijkheid.

BAROK & ROCOCO

ACADEMICISME:

Academische kunst was een beweging en een stijl van schilderen die in Europa in de mode was van de 17de tot de 19de eeuw. Deze richting legde veel nadruk op stricte esthetische regels die door de kunstacademies werden opgesteld. Men trachtte tot een synthese te komen tussen de neoklassieke en romantische stijl.

DE 19e EEUW

ROMANTICISME:

Romanticisme was een complex artistieke, literaire en intellectuele beweging in de tweede helft van de 18de eeuw in West-Europa en nam in belangstelling toe tijdens de industriële revolutie.

REALISME:

Realisme is de visuele kunst die refereert aan de algemene poging om zaken in overeenstemming met seculiere en empirische regels af te beelden.

De schakers is een genre schilderij uit 1876 van de Amerikaanse kunstenaar Thomas Eakins(1844-1916). Het is olieverf op een klein paneel met de beeltenis van Eakins ‘vader Benjamin en stelt een schaakwedstrijd voor. De twee spelers zijn Bertrand Gardel (links), een oudere leraar Frans, en de wat jongere George Holmes, een schilder. De mannen bevinden zich, in de late namiddag, in een donkere Victoriaanse salon met houten lambrisering. Het spel is ver gevorderd, er zijn al veel stukken geslagen. Holmes, de jongere speler, lijkt de schaakwedstrijd te winnen , hij heeft de dame van zijn tegenstander geslagen , en zijn eigen zwarte dame is goed gepositioneerd op het midden van het bord .

Eakins schilderde de schakers voor zijn vader, en ondertekende het schilderij in het Latijn, “Benjamini.. PINXIT Eakins.. ’76 Filius” – “de zoon van Benjamin Eakins schilderde dit” in kleine letters op de lade van de tafel.

Auteur Martin Berger analyseerde de inhoud van het schilderij tot in detail. De poging van de jongere schaker om de oudere schaker (koning) te doden (mat te zetten) is analoog aan het Oedipus complex . Door de manier waarop zijn vader Benjamin is geplaatst, in tegenstelling tot Eakins de schilder, kan het gezien worden als een psychologische “conflict” dat over de as van het schaakbord wordt uitgevochten. In dit licht is het niet toevallig dat het schilderij gemaakt werd op een houten paneel in plaats van op canvas.

SYMBOLISME:

Het symbolisme ontstond rond 1880 en werd overschaduwd door het modernisme. De symbolisten verwierpen de burgerlijke conventies en benadrukten verstorende en verstoorde gemoedstoestanden. Ze werden vaak beïnvloed door spiritualisme, anarchisme en socialisme, geloofssystemen die de burgerlijke wereld vreemd waren.

Dit schilderij, getoond in 1943 op de Herfstsalon , is vol van symboliek. Een vrouw met een angstige houding lijkt op zoek te zijn naar het antwoord in de ‘kaarten’. Het is tegelijk een boodschap van hoop- het lijkt geduld aan te moedigen in tijden van nood – en een kaartspel met dezelfde naam, geduld is een andere naam voor solitaire. Het schaakbord roept dezelfde suggestie van geduld op dat ook van belang is in het schaakspel.

IMPRESSIONISME:

Het impressionisme ontstond tussen 1860 en 1900 in Frankrijk, en al snel ontwikkelden zich plaatselijke varianten. De impressionisten verwierpen de academische tradities voor het weergeven van de wereld. Hun schilderijen roepen sterke, maar vaak subtiele, op waarneming gebaseerde indrukken van zonlicht, kleur en schaduw op.

POSTIMPRESSIONISME:

Deze stroming kwam eind achttiende, begin negentiende eeuw. Het was hoofdzakelijk schilderen van stillevens en landschappen. Zij waren ontevreden met de preoccupatie met de natuur, het licht en de vluchtige indrukken van het impressionisme. Zij gebruikten graag veel kleuren en schaduwen en legden de nadruk op vormgeving en structuur.

Het schilderij is een groot doek dat Duchamp’s broers afbeeldt, verdiept in hun schaakspel, terwijl hun vrouwen zich ontspannen in de tuin. Dit beeld ontleent zijn inspiratie aan de penseelstreken van Cézanne (Post-impressionisme) en het brede palet van het Fauvisme.

MODERNISME

FAUVISME:

Het Fauvisme is een kunststijl die slechts vier jaar geduurd heeft vanaf 1905. De leider van deze beweging was Henri Matisse. Het woord Fauvisme is Frans voor ‘wild beest’. Het kreeg deze naam omdat zo’n schilderij brede en ongebruikelijke kleuren had. De onderwerpen in het schilderij werden op een eenvoudige manier afgebeeld, maar de kleuren en patronen waren helder en wild.

Matisse presenteert schaken als een intellectuele strijd tussen twee opponenten die door een onzichtbare kracht aan elkaar verbonden zijn en bijelkaar worden gehouden, gebogen over een kleine tafel, die als slagveld dienst doet.

KUBISME:

Het kubisme maakt gebruik van verschuivende standpunten. We kunnen bijvoorbeeld een tafel vanuit verschillende hoeken bekijken: van bovenaf als we staan, vanaf de zijkant als we zitten, dan van onderaf als we een pen van de vloer oprapen. De kubisten proberen dit op doek te vangen en als gevolg daarvan wordt het kubisme beschreven als een conceptuele benadering tot het schilderen.

Het laat-cubistische schilderij van Gris verbindt de ideeën uit het schaken met de kunst door een abstracte behandeling van de horizontale, verticale en schuine lijnen. Op een twee dimensionaal vlak, het canvas, ontstaat niet zozeer de concrete weergave van de schaakstukken, maar de ruimtelijke vectoren van hun bewegingen over het schaakbord.

Ik wil met jullie nog een schilderij delen met dezelfde cubistische stijl, dat ik erg mooi vind.

Marcel Duchamp (1887-1968), de vader van het Dadaïsme, was een Franse schaker en vermaard kunstenaar. Deelnemer aan het amateur wereldkampioenschap schaken van 1924, aan vier Franse kampioenschappen van 1924 -1928 en aan vier olympiades van 1928 – 1933.

Zijn obsessie voor het spel nam toe naarmate hij ouder werd. Over zijn huwelijk in 1927 schrijft Man Ray:’ Duchamp besteedde het grootste deel van de week waarin zij samen waren ,aan het schaken, en zijn bruid in een wanhopige situatie, stond ’s nachts een keer op toen haar man sliep en plakte de schaakstukken vast aan zijn bord. Drie maanden later werd de scheiding uitgesproken.

Duchamp gebruikte schaakthema’s in verschillende van zijn schilderijen en collages.

ABSTRACTE KUNST:

Abstracte kunst gebruikt de visuele taal van vorm, kleur en lijn om een compositie te creëren die kan ontstaan uit een mate van onafhankelijkheid van visuele referenties in de wereld. Abstracte kunstenaars vinden dat schilderijen geen herkenbare

zaken behoeven te bevatten. Zij proberen geen mensen, dieren of plaatsen weer te geven zoals ze in de realiteit voorkomen. Hoofdzakelijk gebruiken ze kleur en vorm in hun schilderijen om emoties te tonen.

EXPRESSIONISME:

Het expressionisme was geen op zichzelf staande beweging, maar er werd algemeen gebruikgemaakt van felle kleuren, vervormde figuren en soms abstractie. Het expressionisme is de kunst van de onrust en een zoektocht naar de waarheid. Het hoogtepunt was in de periode 1905-1920.

.

Klee’s schilderij, weergegeven in de Duitse expressionistische stijl, arrangeert het canvas in een soort patronencode van gekleurde vierkanten die de vorm van een schaakbord aannemen. Deze compositie doet ook denken aan het werk van Kandinsky.

De stukken lijken een abstracte schaakstelling af te beelden; in werkelijkheid geen schaakstelling is maar een artistieke compositie.

SURREALISME:

Surrealistische schilderijen zijn meestal gebaseerd op dromen. De schilderijen zijn gevuld met familiaire onderwerpen die vreemd en mysterieus lijken. Deze schilders hoopten dat men op een andere manier tegen hun schilderijen zou aankijken. De surrealisten hielden zich explicieter bezig met het spiritualisme, de freudiaanse psychoanalyse en het marxisme.

Bernard Delvaille heeft surrealisme ooit om schreven als ´Symbolisme plus Freud´ zoals goed geïllustreerd in onderstaand schilderij van Dali.

Dit schilderij uit 1937 laat verschillende beelden zien zoals: een persoon, een hand, water, een stervende hond, een schaakbord, een klif en meer. Dali wilde laten zien dat hoop en wanhoop reflecties zijn van elkaar, twee zijden van dezelfde medaille.

POSTMODERNISME:

Rond 1980 werd beeldende kunst die de maatschappij bekritiseerde ook wel ‘postmodern’ genoemd. De postmodernisten hechten weinig of geen geloof aan het onderbewuste als bron van creatieve en persoonlijke authenticiteit. Zij waarderen kunst niet omdat die universeel en tijdloos is, maar omdat kunst onvolmaakt, niet-intellectueel, toegankelijk, beschikbaar, lokaal en tijdelijk is.

Hommage aan Lasker is een schilderij direct geschilderd op een echt schaakbord. Op een dag, was de kunstenaar geïnspireerd en in een fractie van een seconde de was het bord dat normaal horizontaal stond vertikaal op zijn ezel geplaatst.geplaatstnormaal horizontale plank was plotseling verticaal draaide zich op zijn ezel. De rigide verdeelde ruimte van het bord is nu veranderd en de verdeeldheid tussen de velden is nu vervaagd.maar een ding is zeker: er zijn geen spelers, geen klok, geen geslagen stukken en geen kibitzers fluisteren betere zetten in je oor. Het nrmale decor van een schilderij met een schaakthema is verdwenen. Alleen het allernoodzakelijkste is overgelaten. En die essenties zijn de zaken waar elke schaker naar kijkt op het schaakbord. Mijn stukken, zijn stukken, ik sla, hij slaat,gelijke stand, voordeel, het gebrek aan voordeel en de structuren van sterke en zwakke velden.

Hier is de dynamiek van de positie zijn teruggebracht tot zijn naakte elementen. De positie van de individuele stukken op het bord, samen met het gebruik van kleur.

De wereld bestaat niet meer, de wereld is het schaakbord.

POP-ART:

Pop-Art is volgens sommigen een afkorting van popular art. De trivialiteit van de consumptiemaatschappij wordt verheven tot het nieuwe en enige thema. Reclame, alledaagse gebruiksvoorwerpen, plaatjes uit strips en de voortbrengselen van de massamedia worden voortaan aanvaard als motieven in de kunst.

Deze vroege surrealistische tekening is gemaakt met de levensgrote schaakstukken, rond een jonge man die schaak speelt.

Geraadpleegde literatuur:

Kunst begrijpen, Stephen Little, Librero

Het Kunst Boek, Waanders Zwolle

Schilderkunst van A tot Z, REBO productions

Op mijn site de Engelse versie van dit artikel

Dit jaar won Jouke Algra (rating 2093) voor twee andere oud-winnaars: Peter Boel en Benno de Jongh.

Ik zal in al die jaren, zo vanaf 1995 – de publicatie van mijn eerste betaalde artikel – een keer of 12 hebben meegedaan. Eenmaal, twee jaar terug, eindigde ik met veel mazzel bovenin. Meestal moet u mijn naam onderin zoeken of in de middenmoot.

Ook dit jaar heb ik een verslag geschreven, u vindt het hier.

Foto: MEC

Het is weer de tijd van feestelijk samenkomen. Inmiddels is de Euweborrel in het MEC een bijzonder leuke traditie waar allerlei mensen uit de schaakwereld elkaar ontmoeten onder het genot van een drankje en een hapje. Afgelopen vrijdag was het heerlijk druk met talloze oude en nieuwere bekenden en schakers van gevarieerde speelsterkte, tot meerdere grootmeesters aan toe. Toen ik iets voor vijf uur (het aanvangstijdstip) arriveerde was ik bang een beetje te vroeg te zijn. Maar het MEC bleek al behoorlijk vol. De sfeer zat er goed in.

Uiteraard werden er ook enkele speeches gehouden. De belofte was: we houden het kort, niet langer dan vijf minuten. Daar hield iedereen zich keurig aan. Jeroen van den Berg verzorgde de aftrap. Vervolgens was er een lange pauze waarin iedereen naar hartenlust met elkaar kon keuvelen alvorens bestuursvoorzitter Jaap van den Herik het woord voerde.

Paul van der Sterren vertelde over zijn nieuwe boek waarin Max Euwe centraal staat. Hij schreef het boek samen met Erwin l’Ami. Waarbij Erwin zich vooral heeft geworpen op het analyseren van de 20 partijen in het boek. Het boek verschijnt bij New in Chess, ergens in het eerste kwartaal 2026.

Foto: MEC

Na weer een ruime pauze was het woord aan Merijn van Delft. Hij verzorgt de schaaktrainingen van het MECC samen met Nico Zwirs en enkele vrijwilligers. Ter introductie liet Merijn een mooie partij van zichzelf zien. Uiteraard schotelde hij zijn publiek enkele lastige vragen voor. Het was een partij met een gouden randje en de inleiding tot de introductie van het nieuwe trainingsprogramma.

Iedereen komt daarbij aan zijn of haar trekken. Er is een groep voor beginners, gevorderden en sterkere schakers. Met name voor de groep beginners is het lastig om deelnemers te trekken. Want hoe bereik je die? Suggesties zijn uiteraard welkom. Weet u iemand die zou willen deelnemen? Dan vindt u hier alle informatie… Er lopen op dit moment al meerdere groepen. De opzet is een beetje aangepast. Men begint met een bijeenkomst op het MEC en vervolgens gaat het online verder. Voor komende februari staan nieuwe trainingen op de rol.

Zelf moest ik met enige pijn in het hart, het was zo gezellig, ietsje eerder weg. Maar later hoorde ik dat het feestje nog wel even doorging. Kortom: wordt vast vervolgd.

De Noorse club Offerspill brengt elk jaar, zo ook nu, een digitale advents­kalender uit met schaak­opgaven. Elke dag krijgt u een opgave die binnen één dag moet worden opgelost, daarna staat de oplossing op de site. Wie meedoet dingt mee naar een door Magnus Carlsen gesigneerd schaakbord.

Er wordt een openbare lijst bijgehouden van de best scorende deelnemers. Wint u het schaakbord niet, dan wint u in elk geval opscheprechten over uw prestaties en positie op de lijst.

Uw computer kunt u niet gebruiken bij deze opgaven. Het zijn allemaal opgaven waar de normale regels niet gelden. Voorbeelden: Helpmat, Zelfmat, stellingen waar alleen maar te zien is welke velden bezet zijn, niet door welk stuk of welke kleur, binnen X zetten vanuit de opening te bereiken of gewoon borden met 65 velden in plaats van 64.

Meer details bij Offerspill . De site is in het Engels. U hebt een account nodig (gratis) dat u kunt aanmaken op advent of chess, daar vindt u ook meer details over de kalender.

Zelfs al doet u niet onmiddellijk mee, heeft een account maken zin. U krijgt daarmee toegang tot de opgaven en oplossingen van vorige jaren. Er zitten absoluut gekmakende en prachtige opgaven tussen. Ik kijk nu al uit naar de opgaven van dit jaar.