De lezing zal vooral gaan over het nieuwe boek van Böhm en de onlangs overleden supergrootmeester Jan Timman. Timman was de beste Nederlandse schaker na wereldkampioen Max Euwe. Hij stond bekend als Best of the West in het tijdperk Karpov en Kasparov. Ook was Timman een befaamd partijanalist en schaakstudie-componist.

Böhm zal ook ingaan op de vraag of Hilversum ‘Schaakstad’ is en wat schaken voor invloed heeft op de mentale gezondheid van mensen.

Hans Böhm is bekend van radio en tv, de schaakrubriek in de Telegraaf en vele schaakboeken. Verder treedt hij op als entertainer bij talloze evenementen, zoals bij Hilversum Denkt op zaterdag 18 april aanstaande. Aan het eind is er de mogelijkheid om vragen te stellen en is gelegenheid om het boek over Timman te kopen.

• Datum dinsdag 21 april 10.30 uur
• Plaats Bibliotheek Hilversum, ’s-Gravelandseweg 55
• Kosten € 6,00
• Aanmelden via senver.nl

* Door Bart Stam, schaker/journalist:

https://www.hwphaarlem.nl/bericht/herinneringen-aan-jan-timman/

Het gaat veel over de verstandhouding Bart en Jan. Geweldig citaat:

‘Op de heenweg had hij gekscherend tegen mij gezegd dat ik geen echte Reviaan was omdat ik ‘Bezorgde Ouders’ niet had gelezen, volgens Timman het meesterwerk van de grote volksschrijver.’

Bart Stam las mogelijk meer van de volksschrijver dan Jan, maar ik moet erkennen:  Timman heeft smaak. Bezorgde ouders is erg goed. Misschien was het helemaal geen gekscherende, doch serieuze opmerking!

* Arnhem herdenkt Timman, o.a. hier: https://www.arnhem-direct.nl/arnhemse-schaaklegende-jan-timman-74-overleden-beste-nederlandse-schaker-ooit/

* Overlijdensadvertenties: misschien raken ze uit de tijd, maar ik vind wel dat ze nog horen.

Wel, ik zag alleen een advertentie van Jeanneke Timman-Boeijen (weduwe van Ton Timman, Jans schakende broer) + familie in NRC dit weekend, papieren editie. Ik zie uiteraard niet alle kranten (is zelfs fysiek onmogelijk!) en ben niet handig genoeg om op het net dingen te vinden, mensenlinq.nl leek niets te bieden en condoleance.nl ken ik, maar niet wat ik bedoel. Ergens had ik (of komt dat nog?) wel advertenties van de KNSB, NOC* NSF,  en van Jans (schaak)vrienden verwacht. En familie? Enfin, komt mogelijk nog – of ik miste wat.

Aanvulling van dit al? Prima!

Een interview met Jan Timman in de Gelderlander.

Werkt navolgende link?

https://www.gelderlander.nl/sport/schaakbohemien-jan-timman-72-vindt-in-arnhem-eindelijk-de-rust-in-een-volkswagenbus-met-vrienden-schakend-europa-door~a8efa2b2/

Ik kon het lezen via de bekende truc (archive.is, dank aan Dimitri) of door aanmelding op de site.

Ik gok zomaar dat de gemiddelde lezer van Schaaksite niet heel veel nieuws in het stuk leest. ‘Dageefnie’, zo zegt een vriend van me dan altijd.

Een heerlijke zin vind ik: ‘Een lange tijd heb ik voor het schaken veel gereisd, maar tegenwoordig vind ik thuis zijn fijn.’

Hilarisch:

‘Verder schaak ik eigenlijk nooit, maar ik heb zin om in Utrecht mee te doen”, verklaart Timman, die merkt dat zijn NK-rentree wat teweegbracht in de schaakwereld. ,,Het is ook wel uitzonderlijk op mijn leeftijd. Mijn generatiegenoten zijn allemaal gestopt. Zo’n Kasparov, wat die tegenwoordig doet? Waarschijnlijk niet zoveel.”’

Dat ‘zo’n Kasparov’, vast niet zo bedoeld (?), maar het klinkt als een milde sneer. Werkt in elk geval op mijn lachspieren.

En ik denk:

Kasparov speelt toch nog wel invitatietoernooien… waarbij ie wel eens een zet terugneemt: https://www.youtube.com/watch?v=Qp-5bQFwkjE

(Met dank aan O. voor de tip)

Laat Jan Timman eerst even een misverstand van het bord vegen: de Nederlandse grootmeester is nooit echt gestopt als actief schaker.

Loek van Wely, ook veelvoudig kampioen, doet niet mee.

Nog meer namen qua wel- en niet-deelnemers. Zie dit stuk.

NK vrouwen: zie https://nk.schaken.nl/nk-vrouwen/ Een Roebers onder de deelnemers!

Ik pik er wat dingen uit.
Timman zegt dat vroegere schakers veel meer op hun talent konden drijven.

Lees verder…

Na een onverwacht succesje in een oploswedstrijd eerder dit jaar won ik een jaarabonnement op “Probleemblad”, een uitgave van de Nederlandse bond van schaakprobleemvrienden. Jaargang 81, dus het gaat al een poosje mee. Toegezonden vanaf een adres in Bratislava! 

Vele namen waarvan je als redelijk ervaren bordschaker nog nooit gehoord hebt passeren de revue in zo’n blad. Het blad stikt ook van de help- en zelfmatten, een genre waar ik helemaal niks mee heb. Ook probleemstellingen met stukken die omgevallen lijken te zijn, of zelfs ondersteboven staan, sla ik snel over. Ik heb meer met eindspelstudies of matjes in twee of drie.  

Dat betekent dat ik aardig wat pagina’s snel kan doorbladeren. En dan ineens, achter in dat blad, een kop die intrigeert… 

FM-titel voor Dirk Borst en Jan Timman! 

In het stukje daaronder worden beide problemisten bejubeld en er worden enkele composities getoond. “Twee van Dirk, want die kennen we allemaal al goed”, zo lees ik in het artikel. Kennelijk zo’n grote probleemberoemdheid dat hij alleen met zijn voornaam genoemd wordt. “…en vier van Jan Timman, want die zal bij onze lezers weliswaar ook bekend zijn, maar zijn eindspelstudies waarschijnlijk een stuk minder.” Nou, daar verbaas ik me flink over. Zolang ik actieve herinneringen heb aan het schaken weet ik dat Jan Timman eindspelstudies maakt. Vroeger bij Hans Böhm in Man en Paard op de radio, zijn boek “Schaakwerk 1” dat ook in 2023 nog steeds leuk is om terug te lezen en dat gaat maar door tot op de dag van vandaag. 

Ter illustratie onderstaand probleem, of zoals auteur Koen Versmissen het uitdrukt: “een studie die probleemachtige trekjes vertoont.” Timman kreeg er een speciale prijs voor. Het is gepubliceerd in Variantim 2019. 

Wit staat voor, maar als zwarts a-pion promoveert staat zwart er qua materiaal zeker niet slechter voor. En dat gebeurt ook, maar die dames staan erbij en kijken ernaar! Als u tenminste de oplossing gevonden hebt. 

Jan Timman is Fidemeester. Het klinkt als een belediging, maar voor een probleemcomponist is het een felicitatie waard! Van harte, Overgrootmeester! 

Hans Böhm en Jan Timman in de beeldentuin.

Frank Buunk, directeur-eigenaar van Simonis & Buunk, is op de eerste plaats kunsthandelaar maar ook schaakliefhebber. Als tiener volgde hij de successen van Fischer op de voet, inclusief de WK-match tegen Spasski.

In 2006 noemde hij zijn nieuwe kantoorpand toepasselijk Fischers Huis. “Ik heb nog even overwogen om Bobby Fischer, die destijds in IJsland verbleef, te vragen voor de opening. Al snel werd mij duidelijk dat dit een onhaalbaar plan was: hij zou direct bij aankomst in Nederland worden opgepakt.” Het nieuws over de dood van de elfde wereldkampioen op 17 januari 2008 vernam Frank Buunk …in Fischers Huis!

Simonis & Buunk, een familiebedrijf uit 1927, is een van de grootste kunsthandels van Nederland. In drie verschillende panden in het centrum van Ede bevinden zich ruim drieduizend schilderijen, aquarellen en beelden, vooral uit de romantiek, het impressionisme, het expressionisme en de moderne kunst. Er is ook een fraaie beeldentuin.

Op de bonnefooi naar IJsland

Terug naar de zomer van 1972. Ondanks zijn krappe beurs was de destijds 22-jarige Hans Böhm, met bluf en improvisatievermogen, toch aanwezig bij de ‘Match van de Eeuw’ in IJsland. “Ik was erbij vanaf de negende tot en met de 21e partij, precies vijftig jaar geleden.”

De stelling werd afgebroken in een zeer gunstige, naar later bleek gewonnen stelling voor de uitdager. Bij winst zou Fischer op 12,5 punt komen, voldoende voor de wereldtitel. Böhm: “Bij de hervatting zette hoofdarbiter Lothar Schmid de klok aan en maande het publiek tot stilte. Alleen waren beide spelers niet aanwezig, het was een surrealistische situatie. Fischer arriveerde ongeveer 25 minuten te laat. Toen pas kon de envelop worden geopend – Spasski bleek 41. Ld7 te hebben afgegeven – en zei de arbiter tegen het publiek dat Spasski de partij telefonisch had opgegeven. Robert James Fischer was de nieuwe wereldkampioen!” Het hierop volgende applaus, een langdurige ovatie, zal Böhm niet snel vergeten. “We bleven klappen, Fischer had in zijn eentje het schaakcollectief van de Sovjet-Unie verslagen.” ‘s Nachts kwam hij de kersverse wereldkampioen, klaar om te gaan tennissen, per toeval tegen in de hotellobby. De Nederlander stapte op hem af en complimenteerde hem enigszins hakkelend met zijn wereldtitel. Dat leverde een ultrakort antwoord op: “You may, je mag mij feliciteren!”

Ontmoeting in Brussel

Jan Timman ontmoette zijn schaakidool pas in 1990 in Brussel: “Deze ontmoeting was geregeld door Bessel Kok. Fischer logeerde onder de schuilnaam Bobby Brown in het Sheraton Hotel.” Tijdens het diner zat Fischer onafgebroken op zijn zakschaakspel te analyseren. Volgens Timman was hij nog altijd ijzersterk. “In een toreneindspel dat ik uitvoerig had bestudeerd, kwam hij met allerlei verrassende, nieuwe wendingen die ik niet had gezien.”

Opvallend was dat de opgejaagde, rusteloze Amerikaan niet sprak over Kasparov maar over ‘Weinstein’, voorbode voor zijn gevreesde antisemitische uitspraken. “Hij was een notoire holocaustontkenner. Toen ik hem vroeg waar al die miljoenen mensen dan waren gebleven antwoordde hij: in Patagonië en Siberië!” Timman had ooit gedroomd dat hij de oud-wereldkampioen zou ontmoeten in een nachtclub en daar kwam het drietal uiteindelijk ook terecht.

Ruud Wille (vooraan) speelde remise met futuristische stukken.

Open strijd

Stel, zo vroeg een aanwezige schaakliefhebber, er was in 1975 een WK-match tussen Fischer en Karpov gekomen, wie had er dan gewonnen? Timman: “Ik heb geen flauw idee, het had alle kanten op kunnen gaan, ook al had Fischer drie jaar niet gespeeld. In tegenstelling tot Kasparov denk ik niet dat Karpov favoriet was, zeker als de wereldkampioen zich had voorbereid. Ik denk overigens dat Fischer banger was voor Karpov dan omgekeerd.”

Tijd om te gaan schaken. Hans Böhm speelde Fischer Random tegen zestien leden van de Edese Schaakvereniging (ESV), waarbij eregast Ton Sijbrands de eerste zet mocht doen. Sijbrands, een verdienstelijk schaker die ook de match in Reykjavík bezocht, was in 1972 wereldkampioen dammen. Hij verving good-old Hans Bouwmeester (92) die om gezondheidsredenen niet aanwezig kon zijn. Dit was de beginstelling bij de Fischer Random partijen:

Artistieke stukken

Jan Timman speelde met de klassieke spelregels tegen eveneens zestien tegenstanders, een bont gezelschap van clubschakers en genodigden. De Arnhemmer is geen liefhebber van Fischer Random. “De spelregels van het schaakspel hebben zich sinds de Middeleeuwen harmonieus ontwikkeld, er is geen reden daarvan af te wijken.”

Geheel in stijl leverde Simonis & Buunk het spelmateriaal. Diverse stukken weken nogal af van het Staunton-model. Een extra uitdaging voor met name de simultaangevers maar ook voor hun tegenstanders. Speel ik hier nu met een dame, loper of paard, zal menigeen hebben gedacht aan het begin van de partij.

Frank Buunk kijkt toe bij de simultaan van Jan Timman.

Timman behoefte slechts twee remises af te geven. Een aan Ruud Wille van ASV Arnhem. Een knappe prestatie, zeker vanwege de futuristische stukken waarmee de zwartspeler moest spelen (zie foto). Ook Jan en Yvette Nagel moesten het hoofd buigen voor Timman, net als uw verslaggever die wel op tijd achter een Staunton-model ging zitten. Daar lag het dus niet aan!

De laatste partij van Hans Böhm.

In een andere expositieruimte won Hans Böhm dertien partijen en speelde tweemaal remise. Rond 23.30 uur moest hij het hoofd buigen tegen Edenaar Sjoerd Meijer.

Simonis & Buunk kan terugkijken op een geslaagde schaakbijeenkomst, na eerdere boekpresentaties over dam- en schaakschilderijen en een simultaan van Hans Böhm en Anish Giri in 2011. (Foto’s: Bart Stam en Teo van den Brink). https://www.simonis-buunk.nl/

Foto: Bart Stam

Vorige week woensdag gaf Jan Timman zijn jaarlijkse lezing in het Max Euwe Centrum (MEC). Het was de perfecte locatie voor deze lezing omdat Max Euwe en zijn kwaliteiten als schaker centraal stonden in het verhaal van Timman.

Men twijfelt nogal eens aan de kwaliteiten van Nederlands enige wereldkampioen schaken. Vaak verwijst men dan naar de hoeveelheden alcohol die Aljechin tijdens de match zou hebben genuttigd.

Jan Timman haalde aan dat er inderdaad in de match enkele partijen waren die deze twijfels versterkten. Maar dat doet onrecht aan de prestatie van Max Euwe, die wel degelijk tot de wereldtop behoorde. Gedurende het jaar waarin hij de wereldtitel veroverde was hij ook de nummer één van de schaakwereld.

Boek over Euwe en zijn beste partijen

Jan Timman is bijzonder actief met het schrijven van boeken. Op dit moment werkt hij aan een boek over Max Euwe met daarin zijn 80 beste partijen. Het boek behandelt diverse periodes van het leven van Max Euwe en beslaat een periode vanaf zijn jonge jaren tot en met zijn partijen van na de Tweede Wereldoorlog.

Een van de beste prestaties van Max Euwe was zijn tweede – bijna gedeelde eerste – plaats in het naoorlogse toptoernooi in Groningen (1946). Uiteindelijk werd hij daar met 14 uit 9 tweede achter Botwinnik die het toernooi op zijn naam schreef met 14½ punten. Max Euwe bleef daarmee sterke schakers zoals Smyslow, Najdorf, Szabó. Boleslavski en Flohr voor. De laatste partij in het boek is die tegen Gennadi Sosonko in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Het boek verschijnt ergens in 2023.

Foto: Harry Gielen

Fraaie gift

Jan startte zijn lezing met een bijzonder cadeau voor het MEC. De moeder van Jan Timman heeft in 1935 een persoonlijke uitnodiging van Euwe ontvangen voor het bijwonen van de match tegen Aljechin. Deze handgeschreven uitnodiging is natuurlijk een mooie toevoeging voor het museum van het MEC.

Lezing in twee delen

In deel 1 behandelde Timman enkele fraaie voorbeelden van Euwe’s schaakkunsten. U vindt hier enkele van de behandelde partijen zonder commentaar. Jan publiceerde al eerder partijen in NewInChess Magazine 1-2022 met daarin uitgebreid commentaar. De eerste partij tegen Maroczy stamt uit hun match in 1921. Maroczy heeft een grote bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van Euwe. Timman:

“Uit deze partij blijkt hoe scherp en diep de destijds twintigjarige wiskundestudent al kon rekenen. De partij doet zeer modern aan en bevat tal van
interessante motieven.” Let vooral op het schitterende 19. Tf5+!

Ook de partij tegen Tarrasch is boeiend. Het is bijzonder leerzaam om te zien hoe Max Euwe zijn illustere tegenstander vanuit een iets betere stelling vakkundig wegtikt.

In de volgende partij tegen Capablanca speelt Max Euwe de opening nogal passief. Maar ook Capablanca vindt niet de beste voortzetting. Op een gegeven moment is de stelling aardig in evenwicht. En dan gaat het toch nog bergafwaarts voor de Nederlander. In de stelling na 32. La6 is het al zeer lastig voor wit. Maar als Max Euwe dan ook nog 32. … Pd6? speelt, staat hij verloren. Uiteindelijk laat de Cubaan, die bekend stond om zijn fabelachtige eindspeltechniek, dan toch nog de winst glippen. Capa greep met 43. Th5? mis. Daardoor kon hij zijn toren niet meer achter de witte vrijpion opstellen.

Wits 28e en 45e zet zijn fraai!

Fraaie studies

Na de pauze toonde Jan twee fraaie studies door hemzelf gecomponeerd. U krijgt er een met uitwerking.