‘Bewonderenswaardig is dat Loek van Wely, als 50er, zich goed weet te handhaven in de top van de Nederlands schaakwereld. Met zijn prestatie op het NK (finaleplaats) staat hij 99e in de top 100 met een ELO van 2632.  20 jaar geleden had Loek iets minder dan 2700. Een verval van 3 punt per jaar als schaaksenior is iets waar velen van ons voor zouden tekenen. Er staan slechts 5 vijftigers in de top 100 (Anand, Topalov, Adams, Gelfand, van Wely) dus chapeau voor Loek!’

Aldus Albert Riemens, zelf ook schaaksenior, onlangs op de site van Caïssa Amsterdam.

Afgelopen dinsdag werd Loek van Wely alweer 53. Hij speelt momenteel mee in het Europees kampioenschap voor landenteams en scoorde tot nu toe 1,5 uit 2. Hij won op zijn verjaardag.

In een Volkskrant-interview uit 2013 door Robert Misset zegt Loek over de ouder wordende schaker:

Timman doet het nu goed in de B-groep. Toch hoort hij niet op dat niveau te schaken. Ik zie hem liever als boegbeeld of eregast van dit toernooi. Jan hoeft zich niet te bewijzen. Ik denk weleens: wat doet hij zichzelf aan? Na twintig jaar zal ik niet vrijwillig degraderen naar de B-groep. Op mijn zestigste schaak ik niet meer in Wijk aan Zee. Dan hoop ik op de Bahama’s in een hangmat te liggen.’

O, zegt zij, dan waren die anderen zeker niet zo goed

Toen hij dit jaar de NK-finale verloor van Jorden van Foreest https://schaakbond.nl/machteld-en-jorden-van-foreest-zus-en-broer-samen-nationaal-kampioen-schaken-2025/ stond er op de schaakbond-site een kort interview met hem. Citaat:

‘Blijft de ambitie om het volgend jaar gewoon weer te proberen? ‘In principe bekijk ik het van jaar tot jaar, maar een belangrijke drijfveer voor me zijn wel mijn kinderen. Ze zijn 6 en 9 en vragen altijd hoe papa het doet. Laatst had ik een toernooitje waar ik 3,5 uit 4 had. Mijn dochtertje vroeg wat het geworden was. Ik zeg: drie keer gewonnen en een keer gelijk. O, zegt zij, dan waren die anderen zeker niet zo goed. Kijk, dát dus.’ Zijn kinderen hebben hem nieuwe energie en nieuw leven gegeven. Daarnaast heeft Loek het laatste jaar veel getraind, ook fysiek, om mentaal scherp te zijn. ‘Je moet iets écht willen. Niet aan een toernooi beginnen met de insteek, ach, ik zie het wel.’

Van Wely voegde mij onlangs toe:

‘Tegen de supertop kan ik niet mee, maar daaronder is nog heel veel te halen voor me. Ik had bijvoorbeeld aan de Grandswiss in Oezbekistan mee kunnen doen. Graag had ik mezelf willen testen om te kijken waar ik zou staan. Om waarschijnlijk na afloop weer voor een tijdje “genezen” te zijn. Het de vraag of ik dat zou moeten willen; om in de top mee te kunnen moet je toegewijd zijn, en wat dat betreft doe ik gewoon veel te veel tegelijkertijd. Er zijn redenen waarom ik nog in de top 100 sta, dat zijn trouwens andere redenen dan die van Gelfand, Adams & co.’

Pak je hen dan ooit?

‘Daar doe ik geen harde uitspraken over. Ik denk aan mijn fysiek en hardheid… Mijn verval zal minimaal zijn! Ik loop een negatieve split! Ik ben Kingloek, dus sterk.’  

We zijn nu dertig jaar verder, Sergey won diverse malen het NK, het EK individueel, EK teams, vele open toerrnooien. En onlangs een toernooi in Kazachstan… lees hier verder.

Een portret van Tiviakov vindt u hier.

Deelnemers

Speelschema

Speeltempo & Puntentelling

De klassieke partijen zijn met het KNSB tempo (90m + 30m + 30s/zet), de rapidpartijen met 15m + 10s/zet, de blitzpartijen met 3m + 2s/zet.

De klassieke partijen hebben een factor 4 in de puntentelling, de rapidpartijen een factor 2, en de blitzpartijen een factor 1. Zo zijn er 16 punten in totaal te verzamelen (8 via 2 klassiek, 4 via 2 rapid, en 4 via 4 blitz).

Speellocatie

SV Paul Keres: De Noteboom
Notebomenlaan 400, Utrecht

Nevenevenementen

Inschrijven

Inschrijven voor het Chess 960 (Fischer Random) Rapidtoernooi en het buffet kan via de aanmeldpagina.
Inschrijfgeld is 10 euro voor het rapidtoernooi en 20 euro voor het buffet.
Komen kijken bij de match en het partijcommentaar is gratis.

Masterclass Fischer Random

Een half uur na de start van de 1e klassieke partij tussen Hugo en Max, beginnen we met een masterclass Fischer Random (circa 60 minuten).

Chess 960 (Fischer Random) Rapid Toernooi

Na de masterclass gaan we verder met het Fischer Random Rapidtoernooi. We spelen een 6-rondig Zwitsers toernooi met 10m + 5s/zet. 12.30 aanwezig, 13.00 uur starten. Prijzen in natura.

Buffetreceptie

Zaterdagavond rond 19.00 uur zal er een buffet zijn met Indonesisch eten.

Vooruitspeelpartijen Meesterklasse

Merijn van Delft is tijdens de 1e en 2e KNSB=ronde begeleider bij het WK Pupillen en speelt op zaterdag en zondag zijn partijen vooruit.

Partijcommentaar IM Xander Wemmers & FM Peter Lombaers

Zondag zal een relaxte dag zijn, met (offline) partijcommentaar van IM Xander Wemmers en FM Peter Lombaers vanaf 12.00 uur.

Mede mogelijk door

Deze activiteiten worden mede mogelijk gemaakt door bijdrages van leden van SV Paul Keres, een anonieme vriend van schakend Utrecht, IA Arno Eliëns, een team van vrijwilligers, SV Paul Keres en de Stichts-Gooise Schaakbond (SGS).

Zijn verhaal is lang geworden, maar ik denk dat als je al onze gesprekken bij En Passant (plus mails) achter elkaar zou plakken, je nog een langer verhaal zou krijgen. Reacties van spelers en ex-spelers van En Passant (waar Richard aan refereert) waren vooral heel luchtig. Zo zei Dimitri Reinderman me, toen ik plaats 29 had gepubliceerd, dat hij genoegen zou nemen met een plaats bij de eerste acht. Hevig geschrokken heb ik hem toen direct, stiekem, van 28 naar 17 gezet. Nog te laag, maar 28 zou hij niet hebben kunnen accepteren. Met 17 is er slechts sprake van een lichte teleurstelling.

Maar goed, even serieus. Toen ik begon, lag de volgorde nog lang niet vast. Wel lagen de veertig namen vast. Richard suggereert dat ik “eerst een paar mooie verhalen selecteerde en me later pas realiseerde dat er door die mooie verhalen sterkere spelers buiten de boot zouden gaan vallen”. Richard doet wel meer aannames die ik straks ga tegenspreken, maar dit is echt klinkklare nonsens. Ik heb direct veertig namen vastgesteld, er hadden anderen bij gekund, maar niet om reden dat er schakers ten onrechte in staan.

Het zal iedere lezer zijn opgevallen dat ik veel belang hecht aan de Nederlandse kampioenschappen. Dat vind ik nog steeds logisch. Ik vergelijk Nederlandse schakers met elkaar, wat is dan een beter criterium dan de NK’s? Om te beginnen heb ik alle eindstanden van de officiële NK’s, dat is vanaf 1909, gepakt. Aan de hand daarvan heb ik een ranglijst opgesteld waarbij ik de kampioen 5 punten gaf, de nummer twee 3 punten en de nummer drie 1 punt. Je kunt ook een andere keuze maken, maar dit vond ik wel een goed plan. Dat leverde de volgende ranglijst in punten op.

61 Euwe en Timman

44 Van Wely

41 Van der Wiel

38 Ree

35 Donner

31 Piket

28 Van der Sterren en Sokolov

25 Tiviakov

23 Giri

19 Sosonko

14 Zuidema

12 Stellwagen

11 Landau, Van Scheltinga, Cortlever, Ligterink en Reinderman

10 Langeweg, Nijboer en Smeets.

De lezer kan hierin al de eerste contouren van de top-40 ontdekken. Direct was ik me bewust van het eerste bezwaar. De spelers vanaf 1969 werden bevoordeeld, omdat er vanaf dat moment ieder jaar een NK plaatsvond en daarvoor om de twee of drie jaar. De spelers vanaf 1969 konden dus meer punten halen. Een ander bezwaar: Lodewijk Prins en Hans Bouwmeester hebben elk maar een paar NK’s gespeeld, maar gelden wel als grote spelers. Er zijn natuurlijk ook andere criteria, zoals:

Grote toernooizeges

Prestaties op Olympiades

Plaats op de wereldranglijst

Prestaties in de WK-cyclus

Ik zal maar eerlijk vertellen dat ik de volgorde niet meteen heb vastgesteld. Iedere week dacht ik: wie is er nu minder groot dan alle anderen op de lijst? Natuurlijk kende ik nog niet ieders verhaal en prestaties, die moest ik nog onderzoeken. Dus dan dacht ik bijvoorbeeld: nu is Nico Cortlever wel aan de beurt. Om vervolgens na alle gegevens te hebben verzameld, te concluderen dat hij toch echt hoger moest dan Gert Ligterink.

Natuurlijk was ik me er vanaf het begin van bewust dat het appels met peren vergelijken is. Hoe vergelijk je de 21e-eeuwer Jorden van Foreest met de 19e-eeuwer Dirk van Foreest? Hoe vergelijk je Erik van den Doel, die heel veel toernooien won, met Kick Langeweg, die nauwelijks toernooien won maar wel als een groot schaker gold?

Ik ben dan ook blij met Richards opmerking dat de volgorde eigenlijk pas interessant werd toen het in de buurt van de top-10 kwam. Je mag van mij Jan Smeets ook van 19 naar 25 zetten en Rini Kuijf van 34 naar 28. Tegen grotere sprongen dan tien plaatsen heb ik wel bezwaar.

Al vroeg gaf ik toe dat ik weinig wist van schakers voor Euwe en dat ik het idee had dat het schaakleven toen nog niet veel voorstelde. Dat laatste is het belangrijkste. Dat ik niet veel van ze wist, is zonder veel moeite te overkomen. Het boek ‘Max Euwe, verhalen en partijen, deel 1: Nederlandse schaakhistorie’ van Peter de Jong vertelt mij alles. Maar Loman, Esser, Marchand; ik zag ze niet voor me in mijn top-40. Olland had zeker gekund, maar in Richards verhaal lijkt het alsof ik voor wat Olland betreft aan geheugenverlies leed. Ik vond twee schakers uit het tijdperk voor Euwe genoeg. Norman van Lennep koos ik omdat hij in Leipzig 1894 zich plaatste voor een toernooi tussen de top-10 van de wereld. Dat hij zijn plaats aldaar niet innam, is natuurlijk wel een smetje. Wie hem ‘de eerste Nederlandse meester’ heeft genoemd, weet ik eerlijk gezegd niet. Van Dirk van Foreest werd gezegd dat hij de eerste ‘echte schaker’ was en zich had kunnen meten met de wereldtop. Het zijn subjectieve omschrijvingen en je hebt al geluk als Euwe iets over je schreef, want dat was meestal positief. Maar deze twee heb ik er uit de oudheid uitgepikt en dat vond ik genoeg.

Natuurlijk schaakten deze spelers minder goed dan nu Ruud Janssen of Roeland Pruijssers en ook minder dan Richard Vedder. Als ik een lijst zou willen opstellen van de sterkste schakers uit de geschiedenis, had ik de top-40 van dit moment kunnen nemen en daar alleen nog Euwe, Donner, Ree en Van der Wiel tussen hoeven te schuiven. Maar zo’n lijst is het niet. Het gaat mij om spelers die in hun tijd boven de anderen uitstaken. Daarbij kijk ik naar hun goede prestaties. Dat Hein Donner wisselvallig was, doet er dus niet toe, wie was dat nou niet? Dat Tim Krabbé van Donner een lijst van korte nederlagen heeft aangelegd, zoals Richard memoreert, doet er nog minder toe. Het gaat om de prestaties die hij wel boekte en om de lange tijd dat hij aan de top stond. Donner stond 25 jaar in de top-100 van de wereld. Richard vindt dat niet bijzonder, ik wel. Op het NK werd hij tweede achter Timman 31 jaar na zijn debuut. Ook dat vind ik bijzonder. Richard is ook niet onder de indruk van Donners overwinning in het Hoogovenstoernooi van 1950, omdat hij alleen maar Euwe, Rossolimo, Van Scheltinga, Cortlever en wat mindere schakers achter zich liet. Maar Donner had nog nooit aan het NK deelgenomen, mocht ook nog niet in het eerste team van DD spelen en werd slechts met tegenzin in Beverwijk toegelaten. Dat ik die toernooizege sensationeel noem is niet om zijn vijfde plaats goed te praten, zoals Richard schrijft, maar omdat dat sensationeel is.

Er zijn meer spelers over wie Richard en ik verschillend denken. Zoals Rob Hartoch. De Nederlander met het beste resultaat op een wereldjeugdkampioenschap. Vervolgens elf van de twaalf keer deelnemer aan het NK, vier keer aan de hoofdgroep van IBM en twee keer aan de hoofdgroep van Hoogovens toen daar al wereldtoppers aan meededen, twee keer speler van het Olympiadeteam. Het is mij echt een raadsel waarom hij dan in de top-40 zou moeten plaatsmaken voor Daan Brandenburg, Martijn Dambacher of David Klein, zoals Richard schrijft. Hieruit spreekt volgens mij een enorme fixatie op de grootmeestertitel.

Over Daniel Stellwagen denken we natuurlijk ook verschillend, maar niet omdat ik hem van jongs af aan volg, wat is dat een vreemde redenering. Kijk naar het lijstje met NK-resultaten waarmee ik dit verhaal begon, daarop staat hij op plaats 14. Ik heb hem van 14 naar 29 laten zakken, omdat ik twee toernooizeges in Vlissingen en een zeer goede score in drie Olympiades net niet genoeg vind om hem hoger te zetten. Maar om dat nou niets te noemen vind ik toch wel raar.

En Paul van der Sterren, daar hebben we het vaak over gehad. Ja, hij heeft een WK-kandidatenmatch gespeeld. Daarom heb ik hem ook op een hoge plaats 12 gezet. Maar als je in Nederland nooit bij de eerste drie hebt gestaan, hoe kun je dan in een ranglijst aller tijden bij de eerste tien staan?

Het opstellen van de lijst heeft anderhalf jaar geduurd. In die anderhalf jaar kon ik er geen spelers meer invoegen die ik bij het begin nog niet had geselecteerd. Wel in de eerste weken, maar toen ik bijvoorbeeld bij plaats 20 was aangekomen, kon ik er echt geen speler meer uithalen. Toevallig sprak ik zaterdag Jan Timman in Spakenburg, die had ik al lange tijd niet meer gesproken, en hij vond dat Benjamin Bok erin had gemoeten, onder andere vanwege twee goede prestaties op het Europees kampioenschap. Dat ik dat nu noem, is voor Bok in elk geval een eervolle vermelding. Coen Zuidema schreef me dat hij begreep dat de hele lijst appels met peren vergelijken is, maar dat hij alleen Hans Bouwmeester een stuk hoger had willen hebben dan 21. Hij gold, vindt Zuidema, in de jaren vijftig als de nummer drie achter Euwe en Donner en zeker voor Prins, Van Scheltinga en Cortlever, die op mijn lijst bij de eerste twintig staan. Ik kan daar alleen tegenin brengen dat Bouwmeester veel te weinig toernooien speelde en dat mijn lijst is gebaseerd op prestaties. Maar als een kenner zegt dat hij alles prima vindt behalve Bok of behalve Bouwmeester, dan ben ik wel dankbaar voor zulke reacties.

De reacties stimuleren me om geschiedenisverhalen te blijven schrijven. De frequentie van veertig in anderhalf jaar viel me tegen, maar dat kwam vooral door het strakke stramien dat ik mezelf had opgelegd. De volgorde moest weloverwogen zijn en de artikelen moesten met elkaar te vergelijken zijn. Vanaf nu kan ik kriskras verhalen schrijven en daarvoor hoef ik maar een willekeurig boek of tijdschrift uit de kast te pakken. Die kast is bij mij nogal groot.

Wie staat er in?

Regelmatig was de top 40 onderwerp van gesprek als Johan weer eens bij En Passant op bezoek kwam. Vooral als er een teamgenoot van me aan de beurt was. Dan ging Johan hem dat even vertellen om te peilen of die teamgenoot daar tevreden over was, of teleurgesteld. En dan kwamen de gesprekken op gang. Ook over spelers die de top 40 niet gehaald hebben. Zo vielen de namen van Peng en Bosboom, maar ook die van Olland en zelfs die van John van Baarle. Paul van der Sterren brak in schaakmagazine een lans voor Bert Enklaar. Voor allemaal (nu ja, met uitzondering van Van Baarle dan) is wat te zeggen. Enklaar en Bosboom hadden prima een plekje tussen 30 en 40 kunnen krijgen, zoals het eigenlijk ook prima is dat ze de top 40 niet gehaald hebben. Dat Johan hier andere keuzes heeft gemaakt is te billijken.

Dat vind ik dan weer niet waar het Peng en Olland betreft. Die hadden er best in gemogen. In het geval van Adolf Olland heeft Johan in voornoemde gesprekken erkend dat hij daar simpelweg niet aan gedacht heeft. Het tijdperk voor Euwe kende hij daarvoor onvoldoende en het is ook niet eenvoudig om de schakers uit die tijd te vergelijken met de schakers van nu. Had dr. Esser erin gemoeten? Davidson? Arnold van Foreest? Ze waren ongetwijfeld sterker dan nummer 38, Norman van Lennep, over wie Johan nota bene zelf schreef: “Als schaker heeft Norman van Lennep niet zo heel veel gepresteerd.” Alleen zat aan Van Lennep een interessant verhaal vast, net als aan Noteboom (nr 37) bijvoorbeeld. Ik denk dan ook wel eens dat Johan, toen hij het idee opvatte voor deze top 40, eerst een paar mooie verhalen selecteerde en zich later pas realiseerde dat er door die mooie verhalen sterkere spelers buiten de boot zouden gaan vallen. Als reactie op een opmerking onder nummer 33, Hans Böhm, schrijft Johan: “Perfect is mijn lijst natuurlijk niet. Zo heb ik die kampioenen voor Euwe er niet in opgenomen, omdat ik de indruk heb dat het Nederlandse schaken toen niet veel voorstelde.” Niet heel sterk geargumenteerd vind ik. Temeer omdat er wel kampioenen uit die tijd in staan. En aan Olland zat natuurlijk ook een mooi verhaal vast. Overleden aan het bord tijdens een NK! Aan Theo van Scheltinga werd een sympathieke zestiende plaats toebedeeld onder andere omdat hij op hoge leeftijd nog aan het NK deelnam. Dat gold ook voor Olland!

Dat Peng er niet in staat verdedigt Johan ook in de commentaren onder nummer 33: “De dames, helaas, die schaakten gewoon zwakker dan de heren”. Te gemakkelijk om zo Peng terzijde te schuiven. Haar vele titels bij het NK zijn dan kennelijk behaald om dat de dames “gewoon zwakker” zijn, maar haar gedeelde eerste plaats op het EK voor dames dan? Dat was behoorlijk sterk bezet. De tegenstand was een stuk sterker dan menig NK (algemeen!) in de tijd voordat Jan Timman eraan kwam. En een snelle blik in de database leert dat onder andere de heren Ivkov, Apicella, Van den Doel, Nijboer(2x), Reinderman (2x), Berkes, Van der Weide (2x),Fishbein, Gagunashvili, Ljubojevic, Mainka, Jonkman, Olafsson, Van der Sterren, Sprenger, Zakhartsov, Burg, Ernst, Ikonnikov, J. van Foreest, Ginsburg en Arnaudov (allen grootmeester) ooit in het stof beten na een confrontatie met Peng. Dus dat “gewoon zwakker dan de heren” mag wel een beetje genuanceerd worden. Daarbij wil ik ook nog vermelden dat Peng in de vaak door Johan aangehaalde Olympiade van 1988 een gouden medaille scoorde aan het derde bord bij de dames. Namens China nog, dat dan weer wel. Daarnaast denk ik dat het Nederlands damesschaak in het algemeen sterker is geworden sinds Peng daar de kar trok. Dus een zekere verdienste voor het damesschaak heeft ze ook nog. Dus nee, ik schrijf dit niet vanwege een politiek correct vrouwenquotum. Peng had best gekund! Er staan er genoeg in de lijst die hun plekje zouden kunnen afstaan.

Er kwam een uiting van teleurstelling uit de hoek van de correspondentieschakers. Nederland heeft een paar wereldkampioenen gehad in die tak van sport, maar geen ervan haalde de top 40. Ook hier een uitleg van Johan in de commentaren onder nr 33: “Een correspondentieschaker had ik kunnen opnemen, niet aan gedacht.” Dat is een eerlijk antwoord. Hij had ook kunnen antwoorden dat correspondentieschaak een heel ander spelletje is als “gewoon” schaak. In de top 40 van beste wielrenners zal Bart Brentjens ook niet terecht komen, in die van beste mountainbikers wel.

Dan zijn er nog de heren Bok, Brandenburg, Burg, Dambacher, Ernst, Janssen, Jonkman, Klein, Pruijssers, Solleveld, Spoelman, Swinkels, Visser, De Vreugt, Van der Weide en Werle. Allemaal werden ze grootmeester en ze haalden de top 40 niet. En dat terwijl er wel Internationaal Meesters en zelfs titellozen in staan. Is dat terecht? Is het terecht dat schakers als Tan, Kuijf en Douven in de top 40 staan op basis van één uitschieter, namelijk de nationale titel? Ja, dat lijkt me wel verdedigbaar. Johan heeft namelijk besloten dat iedere Nederlands kampioen van na Euwe een plekje in de lijst krijgt en als dat een keihard criterium is voor hem is, dan staan die mannen er terecht in. Dat de genoemde grootmeesters er dus niet in staan heeft te maken met de geringe lengte van hun carrière en het niet behalen van het Nederlands kampioenschap. Ja, maar Stellwagen en Van Kampen dan? Tja, die hebben de mazzel dat ze van jongs af aan door de journalist Hut zijn gevolgd omdat ze in die regio opgegroeid zijn. En natuurlijk, Stellwagen was een groot talent, maar wat heeft hij nu eigenlijk gewonnen? Dat had ik ook over Van Kampen kunnen schrijven, maar die fietste in April ineens de top 100 van de wereld binnen dankzij goede resultaten in clubcompetities. Misschien heeft Johan nu wel spijt dat hij Robin van Kampen “slechts” op 32 heeft gezet!

Genoemde grootmeesters zijn overigens bijna allemaal beter dan Rob Hartoch ooit geweest is. Wat die in de top 40 doet is mij echt een raadsel.

Waar staan ze?

Als er dan eenmaal een top 40 is, dan is er de vraag of de volgorde waarin ze geplaatst zijn een beetje verdedigbaar is. Dat is lastig, want hoe bepaal je dat Rudy Douven minder goed was dan Daniël Noteboom? En was Dirk van Foreest echt een fractie beter dan Gert Ligterink? Dat is onmogelijk te zeggen. Toch is het wel enigszins mogelijk om schakers uit verschillende tijdperken met elkaar te vergelijken. Je kunt bekijken hoe we er internationaal voor stonden. Waren wij een sterk schaakland? Dan is onze nationale kampioen een internationale topper. Om hier wat mee te kunnen heb ik onze schaakgeschiedenis verdeeld in vijf tijdperken.

1. De oudheid. De periode voordat Euwe de beste was
2. Het tijdperk Euwe
3. De magere jaren tussen Euwe en Timman
4. Het tijdperk Timman
5. Het sterke schaakland Nederland.

In het eerste tijdperk hadden we niet echt wereldtoppers. Grote toernooien wonnen “we”nooit, laat staan dat we in de buurt kwamen van de wereldtitel. Het is mooi dat er enkelen uit die tijd de top 40 gehaald hebben, het is logisch dat de top tien een brug te ver was voor ze.

Max Euwe stond op eenzame hoogte in zijn tijd.

Na het tijdperk Euwe stelde Nederland als schaakland internationaal weinig voor. Zo eindigde Nederland op de Olympiades van na de oorlog en voor 1974 nooit hoog. In de strijd om het wereldkampioenschap was het na Euwe helemaal behelpen. Tussen Euwe en Timman haalde zelden een landgenoot het interzonetoernooi. In 1952 in Stockholm was Lodewijk Prins van de partij. Hij werd laatste met 4,5 uit 20. In 1955 in Göteborg was Hein Donner van de partij. Ook hij werd laatste, nou vooruit, gedeeld laatste met 5,5 uit 20. Vervolgens slaagde er jarenlang geen enkele Nederlander in zich voor het interzonetoernooi te plaatsen. In 1976 dan eindelijk, in Biel eindigde Genna Sosonko in de middenmoot.

Daarna brak het tijdperk Timman aan en beleefde schakend Nederland weer plezier aan de WK-cycli.

Gedurende het tijdperk Timman werd Nederland een sterk schaakland. Zonder Timman werd zelfs in 1988 op de olympiade een bronzen medaille behaald. Diverse landgenoten kwamen in de top 100 van de wereld terecht, zelfs nadat het ijzeren gordijn verleden tijd was en er een hausse van oostblokkers over de schaakwereld uitzwermde.

Voor een tijdperk Giri vind ik het nog te vroeg, maar dat zit er wellicht aan te komen!

Uit voornoemde opsomming mag de conclusie getrokken worden dat ik het er volkomen mee eens ben dat Euwe en Timman de bovenste plaatsen bezetten, maar dat ik de schakers uit tijdperk 5 sterker acht dan die uit tijdperk 3.

Wat Johan ook zwaar meewoog was winst in het Hoogovenstoernooi, maar hij lijkt daarmee uit het oog te verliezen dat het Hoogovenstoernooi vroeger veel minder sterk bezet was dan het Tatasteeltoernooi van de laatste jaren. Ik herinner me dat Hans Bouwmeester daar in een interview nog een opmerking over maakte. Die bagatelliseerde zijn overwinning in 1954 behoorlijk. Daar geen spelers uit de top tien van de wereldranglijst, wat we nu zo gewoon vinden. Zelfs de overwinning van Jan Timman in 1985 is in dat licht bezien wat magertjes. Nunn, Beljavski, Kortchnoi en Portisch hadden (net als Timman) een elo boven de 2600. De rest zat eronder.

Dan zijn er nog de NK’s. Ook die zitten tegenwoordig vol grootmeesters. Wie sinds het tijdperk Timman het NK wint heeft een behoorlijk sterk toernooi gewonnen. In tijdperk 3 zat het NK nog vol met hoofdklassers naast enkele (groot)meesters.

Wat vind ik dan, met inachtneming van het voorgaande, van de ranglijst zoals die door Johan is samengesteld? Nou, die vind ik eigenlijk prima voor zover het de plaatsen 13 tot en met 40 betreft. Natuurlijk denk ik dat Dimitri Reinderman sterker is dan Theo van Scheltinga ooit geweest is, maar het is te billijken. In 2041 wordt Dimitri 69. Benieuwd of hij dan ook nog het NK speelt. Mind you, good old Theo plaatste zich toen in het tijdperk Timman voor het NK. De magere jaren waren al voorbij! Maar verder is het in die categorie natuurlijk vooral leuk dat ze erin staan. De klassering is minder belangrijk.

Wat kritischer word ik vanaf plaats 12. Heeft Paul van der Sterren alleen al vanwege het feit dat hij zich ooit voor de kandidatenmatches/het kandidatentoernooi kwalificeerde niet een plekje in de toptien verdiend? Alleen de uiteindelijke top 3 bereikte dat stadium. Bij nummer 3, Anish Giri, schrijft Johan: “Na Euwe en Timman is Giri ook de derde Nederlander qua prestaties op WK-niveau.” Volgens mij deelt Giri die status met Van der Sterren! Ik weet wel, in die tijd kwalificeerden 12 spelers zich voor die matches. Dat is iets minder selectief dan de acht in het huidige kandidatentoernooi. Maar toch, check eens het deelnemersveld van het interzonetoernooi van Biel 1993. Daar staan toch een boel illustere namen onder de als tweede geeindigde Van der Sterren! En hij maakte ook nog eens deel uit van het olympiadeteam dat in 1988, zonder Jan Timman, gedeeld tweede werd. Ik denk dat Van der Sterren een hogere plaats verdiende dan Ree, Tiviakov, Sokolov, Sosonko en Donner. Wil ik hem dan ook niet boven Van der Wiel, Piket en Van Wely zetten? Nee, dat niet. Die haalden dan het kandidatentoernooi wel niet, maar die boekten toch ook indrukwekkende prestaties in het internationale schaak. En ze werden vaker Nederlands kampioen in de tijd dat Van der Sterren ook van de partij was. Dat gezegd hebbende had ik er ook geen problemen mee gehad als Piket als straf voor zijn veel te korte carrière een plek buiten de toptien had gekregen.

De volgorde waarin Tiviakov, Sokolov en Sosonko staan vind ik niet zo boeiend. Wel had ik ze graag boven Hein Donner gezien. Maar dat is een verhaal apart.

De Top vijf

In onze gesprekken ging het nog wel eens over Donner. Voor Johan een held, voor mij iemand die erg wisselvallig presteerde en bekend werd om een door Tim Krabbé aangelegde verzameling korte verliespartijen. Het zal de generatiekloof zijn. Johan is opgegroeid in tijdperk 3, een tijdperk waarvan Donner zonder twijfel de aanvoerder was. Ik ben opgegroeid in het tijdperk Timman. De eerste keer dat ik me als jochie bewust werd van een resultaat van Donner was in 1981 toen hij tweede werd op het NK. Hij werd de hemel ingeprezen om die tweede plaats.

Of het te maken heeft met het feit dat Johan en ik zo van mening verschillen over Donner weet ik niet, maar in zijn bespreking van nummer 5 strooit hij met superlatieven om die vijfde plaats te onderbouwen. Een komeetinslag! (Later in de zaterdagrubriek in de Gooi- en Eemlander was het “een grotere donderslag is er nooit geweest”) Ja, het was natuurlijk knap, dat Donner het Hoogovenstoernooi 1950 won, maar wordt hier niet een beetje overdreven? Er deden twee gevestigde namen mee: De over zijn top zijnde Max Euwe en de mondiale subtopper Rossolimo. Nadat het woord “verbijstering” nog even gevallen is worden de “Nederlandse toppers” Cortlever en Van Scheltinga nog genoemd. De andere vijf deelnemers waren van beduidend lager niveau. Met alle respect voor de prestatie van Donner, het is nog niet eens een GM-norm. Dus mag het een onsje minder?

Het zonetoernooi in Madrid, 1960, wordt als een groot succes omschreven. Hmm… hij werd vierde en plaatste zich niet voor het interzonetoernooi.

“Alleen al het feit dat hij 25 jaar in de top 100 heeft gestaan is genoeg reden voor een zeer hoge plaats in de top 40” aldus Johan. Tja, er waren natuurlijk nog niet zoveel professionals he? En die grote sterke Sovjets hielden een hoop talent achter het ijzeren gordijn, dus wat is een top 100-plek eigenlijk waard? In het verhaal over nummer 2, Jan Timman, lees ik dat die in 1972 de top 100 van de wereld binnen kwam. Toen was Timman nog IM. Het was Hein Donner dus geraaien dat ie in die jaren in de top 100 stond. Daar stond iedere schaakprof!

De overwinningen in Hoogovens 1963, toen er in verband met een jubileum wél een zeer sterk deelnemersveld was, en in Venetië 1967 waren natuurlijk wel van grote klasse. En begrijp me niet verkeerd, Donner was een sterke schaker die zonder meer een hoge plek verdient. Maar laat hem dan als leider van tijdperk 3 inhaken nét voor Hans Ree. Maar wel onder Van der Sterren! Hij had ook veel meer uit die carrière kunnen halen, maar ja, die wisselvalligheid…

Over de plaatsen 3 en 4 geen discussie. Johan heeft even met de gedachte gespeeld om Loek van Wely op 3 te zetten, maar besloot later toch maar van niet en nadat hij zijn gedachten al zo geordend had speelde Giri ter bevestiging ook nog eens een ijzersterk Tatatoernooi begin dit jaar. In de reacties onder de artikelen ook geen woord van kritiek. Dat had gekund natuurlijk, Loek is vaker kampioen van Nederland geweest. Maar hij heeft nooit de wereldtop zo goed kunnen weerstaan als Anish.

Anis Giri dus terecht op plaats 3. Maar voor het tijdperk Giri vind ik het nog te vroeg, schreef ik al. Stel toch dat ie over een jaar of twee door een Van Foreest gepasseerd wordt!

Over nummer 2, Jan Timman, ontstond wel discussie en dat was te verwachten. Johan koos de veilige optie om onze enige wereldkampioen op 1 te zetten. Geen twijfel, het was “de enige makkelijke vraag in deze ranglijst” aldus Johan. En natuurlijk, er is veel voor te zeggen, want wereldkampioen word je niet zomaar. Timman was er dichtbij, maar (ik citeer Vedder senior) viel steeds net voor het hekkie dood.

Er staat wel een imposante lijst toernooiwinsten tegenover waar Max Euwe niet aan kan tippen. En dat smalle pad richting de wereldtitel hoefde Euwe nooit te bewandelen. In die jaren kon iemand met een zak duiten de wereldkampioen uitdagen en als meneer genegen was zijn titel daarvoor op het spel te zetten was je zomaar wereldkampioenskandidaat. (Uiteraard moest je wel een wereldtopper zijn om zo’n zak duiten bijeen te krijgen.) Nu waren er in Euwes tijd natuurlijk niet zoveel toptoernooien als nu, of in het tijdperk Timman. Wie weet hoeveel hij er had gewonnen als hij Aljechin, Fine en Keres een keer of drie per jaar zou ontmoeten?

Johan citeert Tim Krabbé, die zei: “Timman was sterker, Euwe was groter “. Je kunt er alle kanten mee op. Persoonlijk zou ik Jan Timman op 1 hebben gezet, maar met Euwe op 1 kan ik goed leven. Sommige dingen, zeg maar gerust heel veel dingen, kun je niet iedereen naar de zin maken.

Tenslotte

Ik heb veel plezier beleefd aan de lijst. De gesprekken bij ons op de club, de discussies ook elders in het land. Het hield de gemoederen bezig, tot in de krant van wakker Nederland en schaakmagazine aan toe. Wel had ik graag een mooie, karakteristieke partij gezien bij ieder verhaal. Op een zeker moment loste Kees Schrijvers dat op door een databasedump onder de verhalen te kwakken, maar ik denk niet dat er veel de moeite hebben genomen om die allemaal door te scrollen. Maar laat deze klacht niet overheersen. Schaaksite heeft er met deze rubriek weer een pareltje bij!

Max Euwe (geboren 20 mei 1901) werd al jong Nederlands kampioen. Na een gedeelde tweede plaats in 1919, won hij in 1921 en 1924. Hij verloor in die jaren een partij van Schelfhout en één van Davidson. In 1926, 1929, 1933 en 1938 won hij met grote cijfers en verloor hij geen enkele partij. De bond besloot dat Euwe niet meer hoefde mee te doen. Er werden kandidatentoernooien gespeeld, waarvan de winnaar Euwe mocht uitdagen voor een match. Hij versloeg in 1939 Landau met 7,5-2,5, in 1942 Van den Hoek met 8-2 en in 1947 Van Scheltinga met 5,5-2,5. In al die matches verloor Euwe geen enkele partij. In 1948 besloot Prins geen gebruik te maken van zijn recht op een match.

Vanaf 1950 nam Euwe weer gewoon aan het toernooi deel. Het eerste won hij met 9,5 uit 11. Twee jaar later won hij met iets minder grote overmacht, mede doordat hij een partij verloor van Bouwmeester. Dat was 28 jaar nadat hij zijn laatste verliespartij had geleden op een NK. Een dergelijke suprematie heeft Jan Timman nooit gehad, ook al stak hij in de jaren tachtig ver boven de anderen uit. In 1954 werd Euwe als kampioen onttroond door Donner, doordat Euwe een partij verloor van Cortlever. Van Donner verloor Euwe nooit. Een jaar later won hij de revanchematch tegen Donner met 7-3, waarna hij besloot een punt te zetten achter zijn deelnames aan het NK.

Op de Nederlandse kampioenschappen verloor Euwe dus heel lang geen partij. Bij diverse minder belangrijke toernooien werd hij wel eens verslagen, met name enkele keren door Davidson en Landau. In 1940 won Euwe een match van Kramer met 5-3, waaronder een verliespartij. Friesland stond op zijn kop vanwege de krappe nederlaag van hun held. Het was typisch Euwe dat hij een jaar later een nieuwe match wilde spelen en die won met 7-1. Hij hield van duidelijkheid in de hiërarchie.

Wereldtop

Ik blijf met Timman vergelijken: anders dan hij staat Euwe niet bekend als een toernooiwinnaar. Toch heeft hij er natuurlijk heel wat gewonnen. Vooral in Engeland: Hastings in 1924, 1931 (voor Capablanca) en 1935 (met Flohr en Thomas, voor Capablanca en Botwinnik). Weston Supermare in 1924 en 1926 en Londen in 1946. In 1937 won hij in drie Duitse steden een dubbelrondige vierkamp voor Aljechin en Bogoljubov. In Nederland won Euwe natuurlijk vele toernooien, waarvan de grootste waren Maastricht en Zaandam in 1946 en Hoogovens in 1952 en 1958.

In de aanloop naar zijn WK-match van 1935 behaalde Euwe vooral een belangrijk aantal tweede en derde plaatsen achter en tussen de allergrootsten. Ook verloor hij matches met nipt verschil. Van Aljechin al in 1927 met 4,5-5,5 (met twee winstpartijen) en van Bogoljubov in 1928 en 1929 beide keren met diezelfde cijfers. In 1932 speelde hij een match tegen Flohr met 8-8 gelijk.

Aljechin zelf had Euwe al eens gevraagd of hij een WK-match wilde spelen, maar die zag daar toen van af. In 1935 zegde hij wel toe, gesteund door het Euwe-comité, voor een match in diverse Nederlandse steden. Tot verbazing van de hele schaakwereld won Euwe met 15,5-14,5. Tot op de dag van vandaag is in diverse serieuze publicaties te lezen dat Euwe die overwinning te danken had aan de drankzucht van Aljechin. Zelf zei Euwe daar wel eens over: ja, Aljechin dronk, maar dat deed hij ook tijdens alle grote toernooien die hij won. Euwe hield aan de wereldtitel overigens geen cent over, al het ingezamelde geld ging naar Aljechin, die zo goed was geweest een match toe te staan.

De wereldtitel van Euwe zorgde voor een euforie in Nederland. Er werden in 1936 vele schaakclubs opgericht en het ledental van de bond steeg van vierduizend naar twaalfduizend. De revanchematch in 1937, weer in Nederland, werd een teleurstelling: Euwe verloor met 9,5-15,5. Velen hadden hun commentaar al klaar: Aljechin had nu natuurlijk de fles laten staan.

Euwe als FIDE-president (met zijn vrouw) met een jonge Karpov

Afscheid van de top

Euwe bleef wel degelijk in staat zich te meten met de allersterksten. In 1938 werd in Nederland het AVRO-toernooi gespeeld tussen de sterkste acht schakers van de wereld. Doel: de uitdager aan te wijzen voor wereldkampioen… Euwe. Die vond dat de uitdager zich moest kwalificeren, in plaats van zich in te kopen. Dat hij zijn titel eind 1937 kwijtraakte, was een kink in de kabel. Aljechin, die eigenlijk weer ‘eigenaar’ van de titel was geworden, ging wel akkoord met de aanwijzing van AVRO als kandidatentoernooi. Al mocht Flohr of Botwinnik hem ook wel uitdagen, als ze geld hadden.

Het toernooi werd gewonnen door Keres en Fine. Euwe werd gedeeld vierde tot en met zesde. Tot een WK-match kwam het niet, mede door de naderende oorlog. Omdat Euwe de tweede toernooihelft had gewonnen, bleef toch het idee bestaan dat hij misschien nog wel de sterkste was. Daarom werd naast de match Aljechin-Fine (die niet doorging) een match Euwe-Keres georganiseerd. Nu niet door de AVRO, maar door de collega’s van de VARA. Euwe verloor met 6,5-7,5, dus weer nipt.

In 1946 werd in Groningen een reusachtig toernooi georganiseerd om te kijken hoe de wereldtoppers uit de oorlog waren gekomen. Botwinnik won, Euwe eindigde een half punt achter hem maar anderhalf punt voor de nummer drie Smyslov. Je zou dit Euwes beste toernooiresultaat kunnen noemen. Acht jaar na dato deed hij het nog beter dan bij het AVRO-toernooi.

Het wereldkampioenschap van 1948 in Den Haag en Moskou werd een vreselijke deceptie. In de vijfkamp werd Euwe op grote afstand laatste. Het kon een incident zijn, maar bij het WK-kandidatentoernooi van 1953 in Zürich werd hij veertiende in een veld van vijftien deelnemers. Toen begreep Euwe zelf dat het voorbij was. Met zijn matchzege op Donner in 1955 en zijn zege bij Hoogovens in 1958, samen met Donner, nam hij afscheid van het topschaak. In de KNSB-competitie bleef hij wel tot zijn dood spelen, voor Rotterdam.

Tot aan zijn dood bleef Euwe simultaans geven. Hier in Baarn tegen de schrijver van deze top-40.

Ambassadeur

Ook tot aan zijn dood bleef Euwe in Nederland de grootste ambassadeur voor de schaaksport. Hij speelde ontelbare simultaans en draafde altijd braaf op voor openingen en sluitingen van toernooien.

Van 1970 tot 1978 was hij president van wereldschaakbond FIDE. Hem wordt een cruciale rol toegedicht bij het doorgaan van de WK-match Fischer-Spassky in 1972.

Euwe was al jong afgestudeerd en gepromoveerd in de wiskunde en werd leraar aan een meisjeslyceum in Amsterdam. In 1964 werd hij benoemd tot buitengewoon hoogleraar in de methodologie van de automatische informatieverwerking in Tilburg en een jaar later tot gewoon hoogleraar. Wat daar gewoon aan is, weet ik niet. Zijn benoeming tot informaticaprofessor vond hij in zijn leven minstens zo belangrijk als zijn wereldtitel in 1935.

Max Euwe overleed op 26 november 1981, tachtig jaar oud. Ik zet hem natuurlijk op één en ben het eens met Tim Krabbé, die eens zei: “Timman was sterker, Euwe was groter.” Ook Timman wordt er wel eens naar gevraagd en haalt dan zijn schouders op, met de opmerking: “Hij was nu eenmaal wereldkampioen.”

Ik sluit deze top-40 af met de opmerking dat de vraag wie ik op één zou zetten de enige makkelijke vraag was in deze ranglijst.

1 Max Euwe

2 Jan Timman

3 Anish Giri

4 Loek van Wely

5 Hein Donner

6 Jeroen Piket

7 Genna Sosonko

8 John van der Wiel

9 Ivan Sokolov

10 Sergei Tiviakov

11 Hans Ree

12 Paul van der Sterren

13 Friso Nijboer

14 Lodewijk Prins

15 Erwin l’Ami

16 Theo van Scheltinga

17 Dimitri Reinderman

18 Salo Landau

19 Jan Smeets

20 Nico Cortlever

21 Hans Bouwmeester

22 Coen Zuidema

23 Frans Kuijpers

24 Dirk van Foreest

25 Gert Ligterink

26 Erik van den Doel

27 Jorden van Foreest

28 Kick Langeweg

29 Daniel Stellwagen

30 Eddie Scholl

31 Henri Weenink

32 Robin van Kampen

33 Hans Böhm

34 Rini Kuijf

35 Hoan Liong Tan

36 Haije Kramer

37 Daniël Noteboom

38 Norman van Lennep

39 Rudy Douven

40 Rob Hartoch

Als u linksboven in het scherm klikt op ‘top 40’, kunt u langs alle voorgaande afleveringen scrollen.

De top-40 is niet gebaseerd op ratings en titels, maar op de positie en prestaties van Nederlandse schakers ten opzichte van hun tijdgenoten, nationaal en internationaal.

Timman in 2000 in Hoogeveen

Jan Timman (geboren 14 december 1951) werd al op zijn veertiende jeugdkampioen van Nederland en vervolgens derde bij het wereldjeugdkampioenschap. In 1969 debuteerde hij als zeventienjarige op het Nederlands kampioenschap met een derde plaats. In 1974 begon hij aan een fabuleuze reeks. Timman werd drie keer op rij kampioen, met uit 11 partijen respectievelijk 8,5, 9,5 en 8,5 punten. In 1978 werd hij kampioen samen met Sosonko, met wie hij geen overeenstemming kon vinden voor een datum voor een beslissingsmatch. In 1980,, 1981 en 1983 werd hij weer overtuigend kampioen. Timman stond inmiddels in de top vijf van de wereld en het was niet vreemd dat hij de NK’s even liet voor wat ze waren. In 1987 scoorde hij nog wel zijn beste prestatie. Met 9,5 uit 11 eindigde hij 2,5 punten voor Sosonko en Van der Wiel, inmiddels ook allebei wereldtoppers. Daarna duurde het tot 1996 voordat hij er weer bij was. Timman eindigde samen met de nieuwe ster Sokolov bovenaan en versloeg hem in een korte beslissingsmatch. In de volgende twee jaren werd hij tweede. Na weer een lange afwezigheid werd hij in 2006 tiende, wat voldoende was om definitief een punt te zetten achter zijn NK-deelnames. Timman was er zeventien keer bij, wat negen titels, vier tweede en een derde plaats opleverde.

Wereldtop

Al in 1972 kwam Timman de top honderd van de wereld binnen, op plaats 95. In 1974 kwam hij op 39, in 1977 op 16. Pas in 1993 verliet hij de top twintig. Zelf noemt hij 1978 als het jaar waarin hij definitief de wereldtop bereikte. In Bugojno won hij dat jaar een partij van Karpov en eindigde achter Karpov en Spasski als derde. Timman won het IBM-toernooi ruim voor Ribli, Hort, Andersson en Ljubojevic, won ook een toernooi in Niksic en werd tweede in het supertoernooi in Tilburg. Het leverde hem in januari 1979 een mondiale vijfde plaats op. Drie jaar later was hij nummer twee van de wereld, achter Karpov. Toen ook Gari Kasparov opkwam, was de derde plaats voor Timman het hoogst haalbare. Die bereikte hij nog een paar keer, wat hem de titels ‘Best of the West’ en ‘Best of the Rest’ opleverde. Timman won het IBM-toernooi nog eens in 1981 (voor Karpov, Portisch en Hort), het Hoogovenstoeronoi in 1981 en 1985, het Interpolistoernooi in Tilburg in 1987 (voor Hübner, Kortchnoi en Joesoepov) en de VSB-vierkamp in Amsterdam in 1989. Zijn grootste triomf was Rotterdam 1989, een toernooi dat deel uitmaakte van de World Cup-serie. Hij eindigde er een punt voor Karpov en verder o.a. Vaganjan, Nunn, Short, Seirawan en een in dat toernooi ontketende Van der Wiel. Buitenlandse toernooizeges waren o.a. Las Palmas 1981, Mar del Plata 1982, Bugojno 1984, Sarajevo 1984 en Linares 1988.

Naast de klassieke toernooien behaalde Timman zijn allergrootste succes in een rapidtoernooi, het Immopar-toernooi in Parijs in 1991. In het knock-outtoernooi versloeg hij Kamski en Anand elk met 1,5-0,5, Karpov met 2-0 en in de finale Kasparov met 1,5-0,5. Jaren later gaf hij toe dat hij spijt had dat hij de tweede partij tegen Kasparov in een overduidelijk gewonnen stelling remise had gegeven om de 80.000 dollar veilig te stellen. Zowel Karpov als Kasparov met 2-0 verslaan had hij ‘geen slecht idee’ gevonden, zei hij in een interview.

Timman in 1967. Foto: Nationaal archief

Timman tegen de rest

Jan Timman bereikte pas laat de kandidatenmatches om het wereldkampioenschap. In een tijd dat hij daar al thuishoorde, strandde hij in interzonetoernooien. Het waren met name Hans Böhm, Jos Timmer (KRO) en Martin Vael (Interpolis) die de KRO-matches bedachten. Vanaf 1982 speelde Timman tien jaar op rij in december een match van zes partijen tegen een medewereldtopper. Timman tegen de Rest van de Wereld, het moest duidelijk worden wat zijn positie in dat veld was. De matches vonden plaats in de KRO-studio in Hilversum en zijn in het Gooi nog steeds legendarisch. Per dag kwamen er meer dan duizend toeschouwers op af, voor één partij. Timman moest laten zien dat hij toch echt een van de sterkste schakers ter wereld was, zo was het idee. Dat lukte matig. Hij versloeg Portisch en Ljubojevic, speelde vier matches gelijk en verloor er vier. Eindstand: Timman 29, Rest van de Wereld 31. In 1985 verloor hij de match tegen Kasparov met 2-4. Wel was Timman in die match de eerste schaker die Kasparov een nederlaag toebracht in zijn hoedanigheid van wereldkampioen.

WK-strijd

In 1986 speelde Timman dan eindelijk zijn eerste WK-kandidatenmatch. Hij verloor ruim van Joesoepov in de kwartfinale. Drie jaar later versloeg hij achtereenvolgens Salov, Portisch en Speelman. In de finale ging hij ten onder tegen Karpov. Zijn derde cyclus was geweldig. Timman versloeg Hübner met 4,5-2,5, Kortchnoi met dezelfde cijfers en Joesoepov met 6-4. Op de vraag wanneer in zijn leven hij zich op z’n sterkst voelde, zei Timman eens: “Na mijn overwinning op Joesoepov.” In de finale verloor hij van Nigel Short, die in de halve finale Karpov had verslagen. De Brit mocht een WK-match spelen tegen Kasparov, maar de twee braken met de FIDE en speelden een ‘wilde match’. De bond besloot daarop dat Timman en Karpov om de officiële wereldtitel mochten spelen. Eindelijk een WK-match voor Jan Timman, al was het een B-keus. Hij verloor met 8,5-12,5 en Karpov werd een omstreden kampioen.

In 1994 mocht Timman uiteraard weer aan de kandidatenmatches meedoen. In Wijk aan Zee won hij met 4,5-3,5 van Lautier. Vervolgens werd hij uitgeschakeld door Salov, waarna hij niet meer op het WK-toneel terugkwam. Toernooien bleef Timman wel winnen, maar niet meer op het niveau van de jaren zeventig en tachtig. In juli 2001 verliet hij de mondiale top honderd, waarin hij daarna incidenteel nog wel eens terugkwam.

Timman in 1999 in Hoogeveen

Landenteams

Timman was, niet verrassend, Nederlands meest actieve Olympiadespeler. In dertien edities speelde hij 169 partijen, waarin hij 60% scoorde. Hoogtepunt was die van 1976, toen Nederland tweede werd en Timman met 8,5 uit 11 een gouden medaille won aan het eerste bord. Zijn laatste Olympiade speelde hij in 2004. Opmerkelijk genoeg behaalde hij zijn grootste succes met het Nederlandse team een jaar later. Nederland werd Europees kampioen, waar Timman met 5 uit 7 een belangrijke bijdrage aan leverde.

Timman schreef boeken over het schaakspel en ook over zijn eigen carrière. Hij is ook een vermaard studiecomponist. Zijn voorkeur gaat daarbij uit naar stellingen die ook in echte partijen kunnen voorkomen. Zijn eigen partijen zijn vaak de inspiratie voor zijn studies.

Over zijn schaakstijl is op te merken dat Timman een alleskunner is. Aanvallen gaat hem net zo makkelijk af als positiespel. Opening, middenspel en eindspel zijn alle even belangrijk. Een voorkeur voor bepaalde openingen heeft hij nooit gehad. Timman speelde altijd alles. Voorbereiden op hem was dan ook zinloos.

Jan Timman is erelid van de KNSB en ontving in 1991 de Euwering voor zijn verdiensten voor het Nederlandse schaken. Ik zet hem op 2 en ga nu nadenken wie ik op 1 zal zetten.

De foto’s uit Hoogeveen zijn van de auteur van dit artikel.

1 …

2 Jan Timman

3 Anish Giri

4 Loek van Wely

5 Hein Donner

6 Jeroen Piket

7 Genna Sosonko

8 John van der Wiel

9 Ivan Sokolov

10 Sergei Tiviakov

11 Hans Ree

12 Paul van der Sterren

13 Friso Nijboer

14 Lodewijk Prins

15 Erwin l’Ami

16 Theo van Scheltinga

17 Dimitri Reinderman

18 Salo Landau

19 Jan Smeets

20 Nico Cortlever

21 Hans Bouwmeester

22 Coen Zuidema

23 Frans Kuijpers

24 Dirk van Foreest

25 Gert Ligterink

26 Erik van den Doel

27 Jorden van Foreest

28 Kick Langeweg

29 Daniel Stellwagen

30 Eddie Scholl

31 Henri Weenink

32 Robin van Kampen

33 Hans Böhm

34 Rini Kuijf

35 Hoan Liong Tan

36 Haije Kramer

37 Daniël Noteboom

38 Norman van Lennep

39 Rudy Douven

40 Rob Hartoch

Als u linksboven in het scherm klikt op ‘top 40’, kunt u langs alle voorgaande afleveringen scrollen.

De top-40 is niet gebaseerd op ratings en titels, maar op de positie en prestaties van Nederlandse schakers ten opzichte van hun tijdgenoten, nationaal en internationaal.

Foto: Frans Peeters, 2017

Anish Giri werd op 28 juni 1994 geboren in Sint-Petersburg. Met zijn ouders kwam hij in februari 2008 naar Nederland, waar zijn vader een baan had gevonden als waterbouwkundige. De jonge Giri ging schaken bij de Delftse Schaakclub, won drie partijen in de KNSB-competitie (tweede klasse) en werd al snel ingelijfd door HMC Calder (Den Bosch), dat hem op het hoogste niveau liet spelen.

Al in zijn eerste jaar won hij het HSG Open in Hilversum, waar hij zijn eerste grootmeesternorm scoorde. De tweede volgde in december in Groningen, de derde een maand later in Wijk aan Zee. De KNSB vroeg voor hem de titel aan en liet hem vervolgens bij de FIDE registreren als Nederlander. Met zijn veertien jaar was hij in de wereld de jongste grootmeester van dat moment.

Toernooizeges

Zijn eerste Nederlands kampioenschap won Giri direct, wat als vijftienjarige een sensatie was. Een jaar later werd hij in een veel sterker bezet NK tweede achter Smeets, de volgende twee jaren met hoge scores weer eerste. In de daaropvolgende vijf jaren was hij er alleen in 2015 bij, Giri werd kampioen voor Van Wely en de nieuwe toppers Van Kampen en Bok. Hij stond toen al in de top tien van de wereld en het is te begrijpen dat het NK voor hem niet meer interessant was.

Giri staat niet bekend als een toernooiwinnaar, maar heeft er naast zijn vier NK’s toch wel aardig wat op zijn palmares staan. In 2010 won hij als vijftienjarige de B-groep van het Corus-toernooi in Wijk aan Zee. Kort daarna won Giri het Sigeman-toernooi in Malmö, een zeskamp voor de Noor Hammer en vier Zweden. In 2012 een zeer sterk bezette dubbele zeskamp in Reggio Emilia, voor Morozevich, Caruana en Nakamura. In 2014 werd Giri gedeeld eerste in de London Chess Classic, met Kramnik en Anand, voor Nakamura en Adams. Op tiebreak werd hij tweede. In 2017 won Giri het grote Reykjavik Open met 8,5 uit 10.

Net als in London mag ook in Wijk aan Zee een toernooizege niet meer worden gedeeld. Dat is jammer voor Giri, want Tata Steel 2018 zou anders een reusachtige zege zijn geweest. Met vijf overwinningen en acht remises eindigde hij samen met Carlsen bovenaan, een half punt voor Kramnik en Mamedyarov. Giri speelde remise tegen Carlsen en versloeg de nummers drie en vier, dus op SB-score was hij afgetekend toernooiwinnaar. Hij moest echter twee vluggertjes spelen tegen Carlsen en verloor die. De prestatie was er niet minder om.

Giri heeft veel goede prestaties neergezet in Wijk aan Zee. Foto: Tata Steel 2018

Giri heeft meer goede prestaties behaald in Wijk aan Zee. Bij zijn debuut in 2011 stuntte hij door Carlsen te verslaan. Zijn score van 50 procent was goed voor een debutant op dat niveau. Na twee slechte toernooien werd Giri in 2014 tweede achter Aronian, in 2015 gedeeld tweede achter Carlsen en in 2016 gedeeld vierde.

Wereldtop

In mei 2010 kwam Anish Giri de top honderd van de wereld binnen op plaats 97. In september 2012 kwam hij op 20, in augustus 2013 nog een keer en toen bleef hij daar definitief in. In oktober 2014 kwam hij op plek 7 de top tien binnen, in januari 2016 stond hij op 3. Euwe heeft op 1 gestaan, Timman op 2, Van Wely op 10; dit is al een van de motivaties om Giri in deze lijst op drie te zetten. Hij stond ook wel weer buiten de top tien en staat er momenteel weer binnen.

Na Euwe en Timman is Giri ook de derde Nederlander qua prestaties op WK-niveau. In het Kandidatentoernooi van 2016 speelde hij al zijn veertien partijen remise. Dat kwam hem op hoon te staan, maar Jan Timman nam het voor hem op en zei dat Giri niet alleen als enige ongeslagen was gebleven, maar ook in geen enkele partij in gevaar was geweest. Zijn stijl is ook niet als laf of verdedigend te omschrijven. Giri, die wel vaker heel veel remises speelde, omschreef het zelf eens als een wiskundig wonder.

Beslissingsvluggertje tegen Carlsen. Foto: Tata Steel 2018

Boegbeeld

Op de Olympiades is Giri een voorbeeldig vertegenwoordiger van Nederland. In de vier edities vanaf 2010 scoorde hij 68 procent uit 40 partijen, met als sterkste resultaat 8 uit 11 in 2014 aan het eerste bord.

Voorbeeldig is ook een mooie omschrijving voor zijn presentatie in het openbaar. Toen hij in 2011 in Wijk aan Zee Carlsen versloeg, rukten de media massaal uit. Giri gaf interviews aan kranten en verscheen in de populaire tv-programma’s De Wereld Draait Door en Holland Sport. Toen presentator Wilfried de Jong in dat laatste programma vroeg of hij mocht zeggen dat Giri een wonderkind was, antwoordde Giri: “U mag alles zeggen”. Naast dat beleefde, kwam er bij het klimmen van de jaren gelukkig vooral veel humor in zijn antwoorden. Giri is een prima boegbeeld voor het Nederlandse schaken.

Ik zet Anish Giri op 3. Er is geen reden hem lager te zetten en er is geen reden hem hoger te zetten.

1 …

2 …

3 Anish Giri

4 Loek van Wely

5 Hein Donner

6 Jeroen Piket

7 Genna Sosonko

8 John van der Wiel

9 Ivan Sokolov

10 Sergei Tiviakov

11 Hans Ree

12 Paul van der Sterren

13 Friso Nijboer

14 Lodewijk Prins

15 Erwin l’Ami

16 Theo van Scheltinga

17 Dimitri Reinderman

18 Salo Landau

19 Jan Smeets

20 Nico Cortlever

21 Hans Bouwmeester

22 Coen Zuidema

23 Frans Kuijpers

24 Dirk van Foreest

25 Gert Ligterink

26 Erik van den Doel

27 Jorden van Foreest

28 Kick Langeweg

29 Daniel Stellwagen

30 Eddie Scholl

31 Henri Weenink

32 Robin van Kampen

33 Hans Böhm

34 Rini Kuijf

35 Hoan Liong Tan

36 Haije Kramer

37 Daniël Noteboom

38 Norman van Lennep

39 Rudy Douven

40 Rob Hartoch

Als u linksboven in het scherm klikt op ‘top 40’, kunt u langs alle voorgaande afleveringen scrollen.

De top-40 is niet gebaseerd op ratings en titels, maar op de positie en prestaties van Nederlandse schakers ten opzichte van hun tijdgenoten, nationaal en internationaal.

Tijdens het Remco Heite Toernooi 2014. Foto: Lennart Ootes

Loek van Wely (geboren 7 oktober 1972) werd in 1988 en 1989 jeugdkampioen van Nederland en debuteerde in 1991 op het NK met een vijfde plaats. In de rest van de jaren negentig werd hij twee keer derde, twee keer vierde en een keer achtste. Het lukte in eigen land dus nog niet, terwijl hij over de hele wereld successen haalde in open toernooien. Van Wely won open toernooien in Berlijn 1991, Philadelphia 1992, New York 1996 en Antwerpen 1996.

In 1996 vroeg Kamski hem als secondant voor zijn WK-match tegen Karpov. Van Wely zei ja en belde vanaf Schiphol nog even een KNSB-bestuurder om te zeggen dat hij toch maar niet meedeed aan het NK. De programmaboekjes waren echter al gedrukt en de jonge wereldreiziger kon een groot conflict nog net afwenden met een schadevergoeding voor nieuwe boekjes. Een jaar later, december 1997, haalde hij bij het FIDE-WK in Groningen (voor het eerst een knock-outtoernooi) de kwartfinale. Van zijn prijzengeld van 76.800 dollar, waarvan hij eerst luidkeels aan journalisten voorrekende hoeveel FIDE-heffing, BTW en inkomstenbelasting hij daarvan moest betalen, zou hij vervolgens een dikke BMW kopen. Dat deed hij ook, maar pas nadat hij eerst zijn rijbewijs haalde.

Die bravoure was er ook in interviews en andere mediamomenten, als de vraag aan de orde was wie de sterkste schaker van Nederland was. Timman, Piket en Van Wely gingen gelijk op. De mediastrijd leidde tot een match tegen Timman in 1998 in Breda. Na drie partijen stond Van Wely twee punten voor, maar Timman kwam terug tot 5-5. Van Wely won de barrage van rapidpartijen, maar verkondigde direct dat hij het gelijkspel als een nederlaag beschouwde.

In 1999 won hij voor het eerst een gesloten toernooi op wereldniveau: de Rubinstein Memorial in Polanica Zdroj (Polen). Van Wely scoorde 7 uit 9 en eindigde voor Goerevitsj en Onisjoek. Daarmee pareerde hij kritiek (onder andere van Timman) dat hij alleen maar open toernooien kon winnen.

Zes keer kampioen

NK 2001 in Leeuwarden. Foto: Johan Hut

Loek van Wely was in Nederland dus al een grote, toen hij in 2000 eindelijk Nederlands kampioen werd. Hij eindigde een vol punt voor zijn generatiegenoot Piket, wat hem goed gedaan moet hebben. Een jaar later werd hij eerste samen met Van den Doel en in 2002 met Tiviakov. Beiden versloeg hij in de rapidbarrage. In 2003 en 2005 liet hij Tiviakov en Stellwagen achter zich, tussendoor werd hij kampioen voor Sokolov en Tiviakov. Zes Nederlandse titels op rij, steeds met een sterke bezetting. Sinds Euwe had nog niemand zoiets gepresteerd.

Op andere Nederlandse toernooien was Van Wely in die tijd ook succesvol. Dieren (open NK) won hij in 1999, Vlissingen in 2001 (gedeeld). De kroonvierkamp in Hoogeveen won hij in 2001 samen met Judit Polgar. Misschien wel zijn grootste toernooizeges waren de Lost Boys Toernooien in Amsterdam in 2001 en 2002. In het eerste jaar scoorde hij 7,5 uit 9, een vol punt voor Timman, Piket, Sokolov en Sutovski. Dat was dus ook belangrijk voor de Nederlandse hiërarchie. In 2002 scoorde hij zelfs 8,5 uit 9 en bleef anderhalf punt voor op Sokolov, Nijboer en Handke. Verder achter hem eindigden Sutovski, Timman en Goerevitsj. Dat zijn grootste successen open toernooien waren, kon je intussen onmogelijk meer als minpunt zien. Als je dat ooit al zo gezien had.

Tijdje weggeweest

In 2006 won Van Wely een open toernooi in Foxwood. In dat jaar werd hij derde op het NK. Daarna speelde hij in zeven jaar nog slechts één keer mee, hij werd vierde in 2010. In 2006 had Jan Nagel het NK met veel bombarie naar Hilversum gehaald met hoge prijzengelden, maar een jaar later plofte de prijzenpot plotseling ineen. Dat was voor Van Wely en enkele andere toppers reden om niet meer mee te spelen. In latere jaren kwam daarbij dat Van Wely probeerde een bestaan als pokeraar op te bouwen.

In 2014 was hij er echter weer bij en bleek zijn relatieve inactiviteit hem geen schade te hebben gedaan. Van Wely werd eerste samen met Tiviakov, die hij versloeg in de barrage van snelschaakpartijen. Een jaar later moest hij alleen Giri voor laten gaan en in 2016 verrassend Jorden van Foreest. In 2017 werd Van Wely opnieuw kampioen, na een barrage tegen Ernst. Twee eerste en twee tweede plaatsen in vier jaar, zijn ‘pensioen’ moest hij toch nog even uitstellen. In 2016 won hij ook Vlissingen met 8 uit 9.

Met zijn opvolger als veelvoudig Nederlands kampioen? Hier een foto uit 2017 van Harry Gielen.

Mondiale top honderd

Op de Olympiade kwam Van Wely van 1992 tot en met 2016 alle dertien keer uit voor het Nederlandse team. Vanaf 2000 uiteraard (vijf keer) aan het eerste bord. Zijn score van 59% is redelijk, gezien de tegenstand. Belangrijker is, dat hij in 2001 en 2005 aan het topbord speelde van het Nederlandse team dat Europees kampioen werd. Zelf scoorde hij bijna vijftig procent, zijn ploeggenoten op de lagere borden droegen de punten aan. Alle spelers werden benoemd tot Lid van Verdienste van de KNSB.

Van Wely kwam in 1992 de top honderd van de wereld binnen op plaats 85. Tot op heden staat hij daar met slechts kleine onderbrekingen in. In januari 2001 stond hij twaalfde, in oktober van dat jaar tiende, eenmalig in de top tien. Na januari 2002 (veertiende) verliet hij de top twintig.

Ik zet Loek van Wely op 4. Zou hij verder komen dan zijn bijna vier jaar oudere rivaal Jeroen Piket, was een tijd de vraag. Die vergelijking doorstaat hij moeiteloos.

2 …

3 …

4 Loek van Wely

5 Hein Donner

6 Jeroen Piket

7 Genna Sosonko

8 John van der Wiel

9 Ivan Sokolov

10 Sergei Tiviakov

11 Hans Ree

12 Paul van der Sterren

13 Friso Nijboer

14 Lodewijk Prins

15 Erwin l’Ami

16 Theo van Scheltinga

17 Dimitri Reinderman

18 Salo Landau

19 Jan Smeets

20 Nico Cortlever

21 Hans Bouwmeester

22 Coen Zuidema

23 Frans Kuijpers

24 Dirk van Foreest

25 Gert Ligterink

26 Erik van den Doel

27 Jorden van Foreest

28 Kick Langeweg

29 Daniel Stellwagen

30 Eddie Scholl

31 Henri Weenink

32 Robin van Kampen

33 Hans Böhm

34 Rini Kuijf

35 Hoan Liong Tan

36 Haije Kramer

37 Daniël Noteboom

38 Norman van Lennep

39 Rudy Douven

40 Rob Hartoch

Als u linksboven in het scherm klikt op ‘top 40’, kunt u langs alle voorgaande afleveringen scrollen.

De top-40 is niet gebaseerd op ratings en titels, maar op de positie en prestaties van Nederlandse schakers ten opzichte van hun tijdgenoten, nationaal en internationaal.

Johannes Hendrikus Donner (geboren 6 juli 1927) studeerde rechten, in de traditie van zijn familie. Zijn vader was minister van justitie, een zoon van zijn broer werd het later ook. In 1950 speelde hij niet eens in het eerste team van zijn Haagse club DD. Wel speelde hij aan het eerste bord in de hoofdklasse, want ook DD 2 speelde op het hoogste niveau. Voor het eerste team moest hij zich eerst nog maar eens bewijzen. In Beverwijk zaten ze een beetje met hem in hun maag. Donner had de reservegroep van Hoogovens in 1948 en 1949 gewonnen met 9 uit 9 en 8,5 uit 9. Maar ja, om de jongeling nou maar tussen de grootmeesters te zetten? Het gebeurde toch en Donner was de gedoodverfde nummer laatst. Maar tot ieders verbijstering won hij het toernooi, een punt voor Euwe en Rossolimo met achter hen de Nederlandse toppers Cortlever en Van Scheltinga. Toen al werd er een korte revanchematch gespeeld. Euwe won een partij, de overige drie partijen eindigden in remise. Nooit zou Donner een partij van Euwe winnen.

Nieuwe heerser?

Hein Donner brak zijn rechtenstudie af na zijn kandidaatsexamen, dat hij nog met succes voltooide. Hij werd beroepsschaker. Zijn debuut op het NK van 1950 verliep matig en in 1952 werd hij derde. In 1954 (het NK werd ongeveer om de twee jaar gespeeld) behaalde hij zijn eerste titel, een punt voor Cortlever en Euwe. Weer volgde er een revanchematch, ruim een jaar later. Euwe won met 4-0 bij zes remises, waarmee hij de Nederlandse titel terugkreeg. Euwe besloot met die overtuigende overwinning de arena te verlaten. Donner reageerde overtuigend, in 1957 en 1958 werd hij kampioen met 9 uit 11 en 9 uit 10. Een nieuwe alleenheerser leek zich aan te dienen.

In vier NK’s in de jaren zestig moest Donner echter Tan, Kuijpers en twee keer Ree voor zich dulden. In 1971 werd hij samen met Ree eerste, maar werd Ree kampioen op basis van het dubieuze systeem Sonnenborn-Berger. Omdat dat onbevredigend was, organiseerde het weekblad Vrij Nederland een match ter verduidelijking. Ree won met 4,5-3,5.

Nadat nieuwkomer Sosonko in 1973 kampioen was geworden bij afwezigheid van de sterksten, werd de Amsterdamse Vierkamp georganiseerd. Donner en Ree scoorden 6,5 uit 12, Timman en Sosonko een punt minder.

Donner bleef goed scoren op de NK’s. In 1977, toen de naar het Westen gevluchte Viktor Kortchnoi veel te sterk was voor iedereen, werd Donner tweede samen met Timman, die hij versloeg. Een jaar later werd hij derde achter Tmman en Sosonko. In 1981 werd Donner zelfs nog tweede in een zeer sterk veld, achter Timman. Een jaar later sloot hij zijn NK-deelnames af met een achtste plaats, 32 jaar na zijn debuut.

Van 1950 tot en met 1978 speelde Donner in het Nederlandse team op de Olympiade. Met 153 partijen (score 60%) was hij de meest actieve speler achter Timman en Prins. In 1952 behaalde hij met 10 uit 13 een bronzen medaille aan het derde bord. In 1976 maakte hij deel uit van het team dat zilver won.

IBM 1969, met Portisch en Byrne

Grootste successen

Donner wisselde enorme toernooiresultaten af met teleurstellingen. In 1954, dus nog aan het begin van zijn carrière, werd hij tweede in het WK-zonetoernooi in München. Op het interzonetoernooi in Göteborg werd hij laatste. Nooit meer zou hij zich voor een interzonetoernooi plaatsen. In 1957 werd hij bij het zonetoernooi in Wageningen gedeeld derde met Larsen. De beslissingsmatch om een plaats in het interzonetoernooi verloor hij met 3-1. In 1958 won hij het Hoogoventoernooi samen met Euwe, die na het verlaten van de NK-arena dus nog wel heel even doorging met andere toernooien.

In 1960 won Donner het zonetoernooi in Madrid samen met Gligoric, Pomar en Portisch. Weer een groot succes dus, dat niet zo bekend is. Er gingen drie spelers naar het interzonetoernooi en Donner werd in de barrage vierde.

Donner had dus al heel wat gepresteerd voordat zijn legendarische prestaties kwamen. De eerste was het Hoogoventoernooi van 1963, dat hij won voor Bronstein en verder onder anderen Ivkov en Averbach. Een jaar later werd hij achter Larsen tweede in het IBM-toernooi. Dat toernooi won hij in 1965, voor Parma en Szabo. In 1967 stuntte Donner in Venetië met een eerste plaats voor Petrosjan en Evans. In 1970 werd hij tweede in de befaamde vierkamp in Oegstgeest, achter wereldkampioen Spasski voor Larsen en Botwinnik. De vier speelden elk vier partijen tegen elkaar, Donner liet daarmee echt zien de absolute wereldtop nog aan te kunnen. In 1971 volgde een fraaie tweede plaats in Berlijn, achter Gligoric. In 1974 werd hij nog eens tweede in Wijk aan Zee, achter Browne, voor Timman en Sosonko. Donner versloeg Timman en Ree.

Hoogovens 1974, met Sosonko, Ree en Browne

Top honderd

Op de website Chessmetrics worden wereldranglijsten terug gerekend van voordat het Elo-systeem bestond. Een zeer betrouwbaar systeem. Volgens die site kwam Donner in 1950 meteen de top honderd binnen op plaats 48. Hoger heeft hij nauwelijks meer gestaan, maar hij bleef wel 25 jaar lang in die top honderd staan. Alleen dat al is genoeg reden voor een zeer hoge plaats in deze top-40.

Hein Donner kreeg in 1983 een hersenbloeding en overleed op 27 november 1988, slechts 61 jaar oud. Ik zet hem op 5. Hij is bekend geworden als schrijver, praatjesmaker en ruziezoeker, maar zijn prestaties op het bord zijn veel groter dan menigeen weet.

Foto’s: Nationaal archief

Het boekje ‘J.H. Donner, grootmeester’ van Evert-Jan Straat was voor mij heel handig.

Ook had ik veel aan het boek ´Koning, keizer, Prins´ van Alexander Münninghoff en ´60 jaar Hoogovens Schaaktoernooi´ van Lex Jongsma en Alexander Münninghoff.

3 …

4 …

5 Hein Donner

6 Jeroen Piket

7 Genna Sosonko

8 John van der Wiel

9 Ivan Sokolov

10 Sergei Tiviakov

11 Hans Ree

12 Paul van der Sterren

13 Friso Nijboer

14 Lodewijk Prins

15 Erwin l’Ami

16 Theo van Scheltinga

17 Dimitri Reinderman

18 Salo Landau

19 Jan Smeets

20 Nico Cortlever

21 Hans Bouwmeester

22 Coen Zuidema

23 Frans Kuijpers

24 Dirk van Foreest

25 Gert Ligterink

26 Erik van den Doel

27 Jorden van Foreest

28 Kick Langeweg

29 Daniel Stellwagen

30 Eddie Scholl

31 Henri Weenink

32 Robin van Kampen

33 Hans Böhm

34 Rini Kuijf

35 Hoan Liong Tan

36 Haije Kramer

37 Daniël Noteboom

38 Norman van Lennep

39 Rudy Douven

40 Rob Hartoch

Als u linksboven in het scherm klikt op ‘top 40’, kunt u langs alle voorgaande afleveringen scrollen.

De top-40 is niet gebaseerd op ratings en titels, maar op de positie en prestaties van Nederlandse schakers ten opzichte van hun tijdgenoten, nationaal en internationaal.