Zet de witte koning op f7, de witte dame op g5 en de zwarte koning op h8. Wit is aan zet. Laat de leerling voorspellen wat er gebeurt na 1. Dg6 en na 1. Dg7#. Vraag bij beide zetten eerst: staat de zwarte koning schaak?

Na 1. Dg6 is het pat. De dame geeft geen schaak. De zwarte koning kan nergens heen: de dame bestrijkt h7 en g8, en g7 wordt door zowel de dame als de witte koning gedekt. Zwart heeft geen legale zet. Het is remise.

Na 1. Dg7# is het schaakmat. De dame valt de zwarte koning op h8 aan. De koning kan haar niet slaan, want de witte koning beschermt haar. Ook h7 en g8 zijn gedekt.

Laat leerlingen de zwarte koning in beide stellingen even oppakken en aanwijzen waar hij naartoe zou willen. Zo controleren ze zelf de vluchtvelden. De vraag die het verschil maakt, kunnen ze daarna ook in hun eigen partijen gebruiken: staat de koning schaak?

Ik heb deze oefening ook opgenomen in Zetcheck op Chessschool. Daar kunnen beginners drie zetten vergelijken en bij elke keuze lezen wat er gebeurt. Probeer Zetcheck op Chessschool

Welke stelling gebruiken jullie om het verschil tussen mat en pat uit te leggen?