Zet de witte koning op f7, de witte dame op g5 en de zwarte koning op h8. Wit is aan zet. Laat de leerling voorspellen wat er gebeurt na 1. Dg6 en na 1. Dg7#. Vraag bij beide zetten eerst: staat de zwarte koning schaak?

Na 1. Dg6 is het pat. De dame geeft geen schaak. De zwarte koning kan nergens heen: de dame bestrijkt h7 en g8, en g7 wordt door zowel de dame als de witte koning gedekt. Zwart heeft geen legale zet. Het is remise.

Na 1. Dg7# is het schaakmat. De dame valt de zwarte koning op h8 aan. De koning kan haar niet slaan, want de witte koning beschermt haar. Ook h7 en g8 zijn gedekt.

Laat leerlingen de zwarte koning in beide stellingen even oppakken en aanwijzen waar hij naartoe zou willen. Zo controleren ze zelf de vluchtvelden. De vraag die het verschil maakt, kunnen ze daarna ook in hun eigen partijen gebruiken: staat de koning schaak?

Ik heb deze oefening ook opgenomen in Zetcheck op Chessschool. Daar kunnen beginners drie zetten vergelijken en bij elke keuze lezen wat er gebeurt. Probeer Zetcheck op Chessschool

Welke stelling gebruiken jullie om het verschil tussen mat en pat uit te leggen?

Zet de witte koning op h1 en het witte paard op d4. Zet de zwarte koning op f8 en de zwarte dame op c7. Wit is aan zet. Vraag de leerling om een paardzet te vinden die schaak geeft én de dame aanvalt.

De oplossing is 1. Pe6+. Vanaf e6 valt het paard zowel f8 als c7 aan. Laat de leerling beide velden aanwijzen en daarna een zwarte reactie bedenken. Na bijvoorbeeld 1…Ke7 volgt 2. Pxc7. Je kunt de oefening ook omdraaien: laat de leerling zelf een stelling opzetten waarin een paard twee stukken tegelijk aanvalt.

Ik ben Robbe, de maker van Chessschool. Ik begon de website voor een leerkracht die ik ken en die kinderen graag wilde leren schaken. Inmiddels staan er interactieve beginnerslessen, schaakpuzzels en een oefenbot met partijanalyse op. Voor leerkrachten en jeugdtrainers heb ik ook lesvoorbereidingen en werkbladen gemaakt. Lesmateriaal voor clubs en scholen

Ik ben benieuwd hoe anderen dit aanpakken. Welke stelling of korte oefening gebruiken jullie om beginners voor het eerst een dubbele aanval te laten ontdekken?