Die stelling na 13… De7xTe4 heb ik in 1897 teruggevonden door New York Evening Post van 6 maart in chessarch.com/excavations/time.php?a=1&year=1897&month=3 aan te klikken, in die krant van een week later merkt een oplettende lezer op dat na 14.Lg5 g3+ Wit niet 15.Kg1? maar 15.Kh1! moet doen.

De verdediging 10… f3 staat op naam van chessgames.com/perl/chessplayer?pid=31753

Klik in chessbites.com/Games.aspx?d=QCZLrp na 13… Dxe4 onder de notatie Find Position aan, dan heeft Wit een fikse plusscore. (404-melding sinds 11 juli van hopelijk voorbijgaande aard)

Bij chessgames.com/perl/chess.pl?node=2800433 staat Zwart nog één in de min, de bovenste twee partijen zijn daar verkeerd gedateerd, dat moet 1903 zijn, het correspondentiethematoernooi van de Monde Illustré, zie anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=sze&datum=1903&page=162 (origineel van verdere verwijzingen naar de Wiener Schachzeitung – in vervolg afgekort WSZ – door bovenaan via jaartal en rechts bladzijde kiezen in Hauptteil gemakkelijk te achterhalen), Amsterdam is dus H.D.B. Meijer en Marseille Alexis Barbier (zie edochess.ca/players/p2546.html en aldaar afroepbaar artikel van Tim Harding). De tournooitabel op blz. 150 in het Souvenir Supplement 1905 van het American Chess Bulletin en op blz. 364 in Twenty Years of the Rice Gambit uit 1916 noemt zonder poespas Alapin de toernooiwinnaar, zelf noemt hij zich nadrukkelijk op blz. 249 van de WSZ 1903 “Mitglied des Komitees der Régence Marseillaise” en schrijft op de vorige bladzij “Der Zug 10f4–f3 […] bietet dem Schwarzen die einzige Möglichkeit auf Gewinn zu spielen”, eert in de WSZ 1904 Dr. Bastide op blz. 92 voor 19… Txh4+ dat sterker is dan de elegantere voortzetting van Neustadtl. Nog duidelijker is Alapin in The British Chess Magazine 1904 blz. 422 “Pierce (Black) played against myself” bij een geweigerd Rice-gambiet verder afgekort RG uit dat toernooi, via chessarch.com/library/index.php terugvindbaar.

Vul in newinchess.nl/Na/ de namen Barbier en Pervago in, dat levert een partij op die ook in Yearbook 72 blz. 118 heeft gestaan en dus in werkelijkheid uit het toernooi van de Monde Illustré is, het reglement had geen bepaling dat het RG moest worden aangenomen, Wit heette niet Laurent en Zwart was de in oktober 1904 in Mantsjoerije in de oorlog tegen Japan gesneuvelde de.wikipedia.org/wiki/Stabskapitän Pavel Nikolajevitsj.

In de Utica Daily Press van 14 oktober 1905 staat in de tweede kolom van pagina 3 o.a. dat en.wikipedia.org/wiki/Isaac_Rice_(businessman) duikboten leverde aan beide partijen, maar dat die pas na afloop van de vijandelijkheden klaar waren.

amazon.com/Smert%CA%B9-Pavla-Vol-1-Russian/dp/B0080FP7UU gaat niet over de heldendood van de schaker maar over tsaar Paul I *1754 – +1801 net als archive.org/details/smertpavlai00br/page/n3/mode/2up

Hoogst merkwaardig dat in de officiële publicaties van Lipschutz 1898 books.google.nl/books?id=9k5AAAAAYAAJ&redir_esc=y blz. 8 en van Mortimer 1901 niet 13… Dxe4 maar alleen 13… g3+ staat. Trouwens de Prefatory Note van Professor Rice zelve begint met mallepraat want … c7-c5 past niet bij Ld6 maar bij Lg7, zie de door Steinitz in 1882 te Wenen verloren toernooipartij tegen Zukertort, met 9.Lxf4 onderaan de bladzij was Oskar Cordel in 1888 blijkens tabelnrs. 5 en 6 van books.google.nl/books?id=2YVznfZzMmEC&pg=PG192#v=twopage Rice voor.

Wereldkampioen Lasker komt opnieuw met 13… Dxe4, waarna Johann Berger in die dagen ten onrechte meent dat 13… g3+ nieuw en goed is. Telegram van Rice in WSZ 1904, blz. 172 t/m 174 aan de deelnemers van Monte Carlo 1904 waarschuwt tegen Berger in de Deutsche Schachzeitung 1904 blz. 95-96, waarna Berger Rice verwijt dat het zijn schuld is dat Mieses tegen Marshall 15… Tg8+ speelde in plaats van 15… Dg6+.

Alapin achtte 14.Lg5 op 13… Dxe4 de juiste “positionele” zet, alle zes partijen van Lasker met Wit van de in augustus 1903 te Brighton door Rice gesponsorde tweekamp tegen Tsjigorin hadden als vervolg 14.g3 o-o 15.Lf4. De keuze voor 10… f3 was van Lasker, wie Wit en wie Zwart zou hebben lag bij Tsjigorin die voor ieder drie keer Wit en drie keer Zwart koos, na driemaal Lasker met Wit besloten beide spelers om de kleurverdeling zo te laten. Oordeel van Bogoljubow 1926 na 14… o-o: “Zwart heeft de kwaliteit, Wit twee lopers en sterk centrum, wederzijdse kansen ongeveer gelijk.”

De WSZ 1912 blz. 217 citeert W. Therkatz: “Wir müssen nun doch gestehen, daß bei den vielen Partien dieses Gambits, in denen Weiß mit einem blauen Remisauge davonkommt, sich uns die Empfindung aufdrängt, die schwarzen Gegner unterlägen dem unbewußten Zwange, vor allem die Henne nicht totzuschlagen, die so schöne goldene Eier legt.”

Larsen in Kaissiber 2 van april-juni 1997 blz. 14: “Was taten doch die armen Meister für den Mammon! Mit Lasker an der Spitze spielten sie Rice-Gambit, in Turnieren und Wettkämpfen.” en hij herinnert eraan hoe de pas 18-jarige en.wikipedia.org/wiki/Isador_Samuel_Turover bij het naief meteen beste zwarte antwoord aangeven te horen kreeg: “Verstehst du denn gar nicht, der Professor zahlt uns! Um deinen Gegenzug zu finden, hatten wir uns vorgestellt, zwei Wochen Zeit zu nehmen.”

Ligterink met enkele jaren geleden kortweg “volkomen incorrect” mag schaaktechnisch heel wel gelijk hebben, dat doet het sociaal gebeuren tekort dat niet beperkt bleef tot de door Rice betaalde meesters. “De grootste verzonken cultuurschat van de openingstheorie” schreef Hans Ree in NRC Handelsblad van 22 oktober 1994. Als meest overtuigende recept tegen het RG staan op blz. 29 van de dikke pil The King’s Gambit uit 2013 door John Shaw met enkele zijvarianten de zetten t/m 13… Dxe4 zonder bronvermelding met het op zich terechte oordeel beter voor Zwart alsmede het advies dat in het geheugen op te slaan, op blz. 39 in de summary van het hoofdstuk dat het RG daar moet worden gelaten waar het hoort: in de 19de eeuw! Het mag waar zijn dat de uitvinding plaats had in de laatste jaren van de 19de, de bloeitijd is begin 20ste eeuw. En toch geeft de witte plusscore na 13… Dxe4 in de genoemde databanken te denken.

Mijn eerdere vermelding hier van het RG in schaaksite.nl/2022/05/02/recensie-everybodys-talking-about-the-bird/ was primair een rechtzetting wegens geknoei door anderen met bronvermeldingen, in de eerste plaats Estrin en Glazkov: Bird heeft bij mijn weten nooit enige bemoeienis met het RG gehad en kan gezien zijn overlijden in 1908 sowieso niet bij voortborduren op de zet 16… Lf5 van Ed. Lasker 1913 betrokken zijn. Mijn enige schaaktechnische opmerking ging over de daar “onzinvariant” genoemde zetten, die aan Capablanca toeschrijven was me te gortig! De partij in die bijdrage betrof een afgesproken remise uit de laatste ronde door twee gelijk eindigende middenmoters van gastland Finland die daarin t/m 24.Kxg2 een Duras-analyse uit 1914 herhaalden die met 24… Lh3+ 25.Kh1 Kh8? verderging. Burns enige RG was 365chess.com/game.php?gid=2631589 in de laatste ronde van Barmen 1905 tegen de gelijk met hem eindigende Alapin. Sterker dan 10… f3 is volgens Stockfish 18 10… Ph5 (Jasnogrodsky) 11.d4 Pd7 of 10… Pbd7 11.d4 Ph5, Harding (voor de link zie edochess hierboven) is door Deep Fritz 7 met 12.dxe5 Pb6 (t/m 13.b3 staat 365chess.com/game.php?gid=2631578 bij Lipschutz blz. 18) 13.Pa3? op het verkeerde been gezet, sterker 13.d6! Dxh4 14.e6 wat ook kan ontstaan via 12… Dxh4(!) 13.e6 Pb6 14.d6 en na 14… o-o nog wel iets beter voor Zwart is,

Aljechin – Lilienthal 1933 na 50… Ke4-f4

Gesteld dat het verloop dat Lilienthal zelf gaf 50… Kf5 51.Th4 Kg6 52.Tc8 Dxc8 53.h8D De6+ 54.Kb1 De1+ 55.Kc2 De2+ 56.Kc3 1-0 het werkelijke verloop was, wat dan nog? Na 35.Te6 noemde hij verder commentaar overbodig.

Voor het verloop 50… Kf4 51.Tc8?? Dxc8 52.Th4+ Kg5? 365chess.com/game.php?gid=2657453 geeft Edward Winter in chesshistory.com/winter/extra/lilienthal.html vele vindplaatsen, het is wel duidelijk dat Kmoch en Euwe dat verloop voor ogen hadden (de onjuiste uitslag bij Münninghoff doet er niet toe), Aljechin schuttert dan inderdaad.

19.Pxe7+ zou bijvoorbeeld veel sterker zijn geweest dan 19.Dg4, maar de giga knoeizet is 51.Tc8??, dat zover bekend de eerste publicatie dat 52… Kf3! remise oplevert van 2002 dateert, betekent niet dat Kmoch en Euwe dat niet hebben gezien.

Op de 51ste zet heeft Wit ruime keus: Analysis Board van 365chess op één vertakking ingesteld geeft 51.Tc5 met op diepte 60 mat in 24, voer in plaats daarvan 51.Tg7 op één vertakking in, dan zie je als resultaat op diepte 60 mat in 20 en bij 51.Tf7+ op dezelfde wijze ingevoerd is het volgens Stockfish 17 op die diepte mat in 22, evenzo 51.Th1 #18, na 51.Tc5 zelf invoeren #19.

Met de witte tegenactie tegen de zwarte pionnen op de koningsvleugel door met wisselende zetnummers Kh1 gevolgd door Tg1 en g3 of eerst g3 en dan Tg1 en ook niet steeds exact dezelfde configuratie aan beide kanten heeft dit concept nieuwland betreden, in newinchess.com/media/wysiwyg/product_pdf/4066.pdf vanaf blz. 193 (18 en 19 van de voorbeeldpagina’s) vestigt Ivan Sokolov daar de aandacht op. Het gaat terug op Yermolinsky 1997:

365chess.com/game.php?gid=1246625

365chess.com/game.php?gid=1230935

chessgames.com/perl/chesslike.pl?gid=1242236

365chess.com/game.php?gid=1066544

365chess.com/game.php?gid=885911

chessgames.com/perl/chesslike.pl?gid=1807575

365chess.com/game.php?gid=4054359

newinchess.com/media/wysiwyg/product_pdf/7969.pdf (Lenderman – Nakamura, blz. 102 – 106)

365chess.com/game.php?gid=4198816

365chess.com/game.php?gid=4219306

365chess.com/game.php?gid=4237815

chessgames.com/perl/chessgame?gid=2535079

365chess.com/game.php?gid=4281033

365chess.com/game.php?gid=4285204

365chess.com/game.php?gid=4308181

365chess.com/game.php?gid=4325319

365chess.com/game.php?gid=4346633

chessgames.com/perl/chessgame?gid=2295196

365chess.com/game.php?gid=4374436

chess.com/events/2022-titled-tuesday-blitz-november-29-early/11/Zemlyanskii_Ivan-Czopor_Maciej

365chess.com/game.php?gid=4389086

chess.com/events/2023-titled-tuesday-blitz-june-06-early/11/Atakhan_Abtin-Degenbaev_Aziz

chessgames.com/perl/chessgame?gid=2563720

365chess.com/game.php?gid=4464035

365chess.com/game.php?gid=4469065

365chess.com/game.php?gid=4473596

chess.com/events/2024-titled-tuesday-blitz-may-14-early/11/Goltseva_Ekaterina-Kalyani_Sirin

365chess.com/game.php?gid=4539965

chess.com/events/2025-titled-tuesday-blitz-july-08-early/08/Ismagilov_Damir-Mummana_Venkata_Ruthvik

13… fxe5 14.Lxe5 Lxe5 15.Dh6!

                  14… Txf1+ 15.Txf1 Lxe5 16.Dh6!

13… Pa6 14.Lg5 fxg5 15.Lxh7+!

13… c5 14.Lg5 fxg5 15.Lxh7+!

(in plaats van 14.Lg5 in de twee laatste vertakkingen heeft Wit in beide gevallen meerdere alternatieven die ook voldoende zijn voor winst; ook 11.Le2 scoort bij Stockfish 17 boven de +2.~, maar 11.o-o! is veel sterker)

bent u waarschijnlijk nog nooit eerder of anders hoogstens met de computer tegengekomen, want vanaf books.google.nl/books?id=2YVznfZzMmEC&pg=PA199#v=twopage t/m de tweede editie 2022 van Königsgambit… …richtig gespielt door het veelschrijversduo Konikowski/Bekemann en in alle mij onder ogen gekomen publicaties in de tussentijd doet Wit uitsluitend 10.o-o-o.

Wél stond in de tweede editie 1981 deel C van de ECO-encyclopedie verantwoord door Kortchnoi na 10.o-o-o Le6 11.Ld3 Pd7 met !? 12.Pxf7 dat nog niet in de eerste editie 1974 eveneens op zijn gezag stond, maar daarna in de drie volgende edities, waarvoor hij niet heeft getekend, weer is geschrapt. Beide edities 2012 en 2022 van Konikowski/Bekemann noemen 12.Pxf7 Kxf7 13.Tde1 “völlig unklar” en ideaal voor verder onderzoek, ik zou zeggen “laat de engine dat maar doen, behalve 13.Tde1 heeft Wit nog drie winnende voortzettingen, namelijk 13.Lxd6, 13.Lh6 en 13.Lg5.”

In mei 2000 op blz. 7 stond analyse van 10.o-o-o Le6 11.Lb5+!! c6 12.Pxf7! door eindhovenseschaakvereniging.nl/wim-versnel-overleden/ in Schaakmagazine en de engine geeft hem gelijk. Ik heb op 8 oktober 1966 in de uitwedstrijd van Moerwijk tegen Eindhoven met Wit van ir. Versnel gewonnen (hij speelde tegen mijn Koningsgambiet 3… h6, de Becker-verdediging) en toen kreeg ik te horen dat dat heel bijzonder was omdat hij zelf ook Koningsgambiet speelde.

In Cordels Führer durch die Schachtheorie 1888 (eerste link) is mij niet duidelijk of Strassburg 8.Pd2! speelt en Caro dat prijst, danwel dat Horatio Caro de bedenker van deze buitengewone subtiliteit is (erboven, zie nr. 11 en 12 van de tabel meende Franz Brentano in de via chessarch.com/library/index.php afroepbare Deutsche Schachzeitung 1882, blz. 100 het ten onrechte door Samuel Rosenthal winnend voor Wit geachte in werkelijkheid zwakkere 8.Pxg4 met 8… De7? te kunnen weerleggen, 5… d5 was volgens hem voordeel voor Zwart, bittere polemiek met Oskar Cordel volgde), dat andere zetje waar Caro op wijst is beduidend minder, de daar genoemde tegenzetten op 8.g3 zijn beslist niet de beste 365chess.com/game.php?gid=3427627 (nuttige mogelijkheden aldaar Start Engine Analysis en Analysis Board, bij het laatste kun je voorgeschotelde zetten aanklikken, 1 tot 5 vertakkingen kiezen en zelf zetten invoeren) maar na 8… Pd7 in plaats daarvan heeft volgens SF17 Wit in geen geval voordeel, SF17.1  79MB NNUE denkt daar na 9.Lg2 toch iets anders over.

In plaats van 9… Ld6? (vergelijk hoe i.p.v. 12.De2 de inmiddels Stockfish 17 van chessgames.com/perl/chessgame?gid=1075207 aan 12.Lb5 c6 13.Pxf7 de waardering +3 geeft; in 365chess.com/game.php?gid=2696736 is 12.Pxf7 Kxf7 13.Ld3 één van de, volgens SF17.1 79MB NNUE DÉ sterkste winstmogelijkheid; volgens SF17 zijn in chessgames.com/perl/chessgame?gid=1077951 10.Lb5+ c6 11.Ld3 en vooral 10.Le2 veel sterker dan 10.o-o-o) is het relatief beste 9… Lg7, de fraaie witte winst in chessgames.com/perl/chessgame?gid=1076334 komt door de verkeerde reactie 10… Lxh6 i.p.v. 10… o-o, 10.h5 of ook 10.o-o-o f6 11.Pc4!? waren sterker geweest, een zet eerder had Zwart het beste 8… Pd6 teruggetrokken, 8… Le6 van Lasker is ongeveer even goed of slecht als 8… Pxd2, de tweede editie 2022 van Konikowski/Bekemann houdt nog steeds 8… Df6 met ! voor “vollen Ausgleich”, maar zie mijn artikel schaaksite.nl/2024/10/10/staat-er-niet-in/ waar 9… Lh6 de zwarte zaak alleen maar nog erger maakt (bij ChessBase met betere 9… Lf5 partij Nazari – Willy 2024, 1-0, dat is deze partij chess.com/events/2024-titled-tuesday-blitz-april-9-late/06/Nazari_Arad-Play_Gilles), maar waar ik ook in de reacties 7… Pxe4? door 7…. Ph5! vervang. Zoals daar opgemerkt moet Zwart dan op 8.Dd2 met 8… f6! (“important new idea” — The King’s Gambit As White, derde herziene editie 1995 door Bob Raingruber en Lou Maser, blz. 176, toch 9.Pd3 daar onterecht als goed voor Wit) antwoorden en Wit niet met 9.Pd3 zoals in Jordan – Schubert 2000, de computerwijsheid is 9.Pc3! en Zwart 9… Lg7! Belangwekkend is na 7… Ph5! ook het alternatief 8.Lg5 met vervolgvarianten die althans ík niet zelf kan bedenken, zie aldaar.

“Ganz außer Gebrauch gekommen ist die Fortsetzung 8. ….cxd4 9. cxd4 Se7 10. Ld2 o-o 11. Ld3 b6 12. Se2 La6 13. Sf4 Dd7, z. B.:

a) 14. h4(?) Lxd3 15. cxd3 Sbc6 16. Le3 Tac8 17. h5 Sa5=/+ (Smyslow-Botwinnik, Wettkampf 1957).

b) 14. Lxa6 Sxa6 15. Dd3 Sb8 16. h4= (Reschewski-Botwinnik, Weltmeisterschaft 1948).

c) 14. Lb4! Lxd3? (besser ist Tf7 15. Sh5 Kh8) 15. Sh5! Sg6 16. Lxf8 La6 17. Lxg7 Db5 18. o-o-o!+ (Spasski-Fuchs, Studentenweltmeisterschaft 1958).”

10.c3 en 10.Pe2 hebben een hogere computerwaardering dan 10.Ld2, chessgames.com/perl/chesslike.pl?gid=1305901 en chessgames.com/perl/chess.pl?node=92625

In eerstgenoemde partij 365chess.com/game.php?gid=2537450 was de volgorde 8… Pe7 en pas op zet 15 …cxd4, de keuze voor 15.cxd3 in werkelijkheid dus 14.cxd3 is niet de beste, ook het boek van Keres Spanisch bis Französisch uit 1969 noemt onterecht de stelling na 17… Pa5 voordeel voor Zwart. De literatuur vermeldt nog 17… Pd8 met !?. Volgens de computer (Stockfish 17 bij 365chess afroepbaar rechtsboven – althans op de laptop – of via Analysis Board – waar je ook voorgeschotelde zetten kunt aanklikken of zelf zetten kunt invoeren – rechtsonder de stelling – er moet dan Stockfish 17 staan onder Stop Analysis -, ter vergelijking ook via lichess Stockfish 17.1 79MB NNUE) staat Wit beter, maar Zwart heeft gelijkspel met 17… h6, een type zet dat ik in dit variantencomplex alleen van de computer heb gezien, soms zelfs met de witte pion nog op h4. In plaats van 19… Kh8 doet SF17 19… Kf7 en verder de andere kant op, soms tot aan de a-lijn toe, ook … Kf7 na eerder andere zetten. In 365chess.com/game.php?gid=2410906 komt Prandstetter met zijn koning tot d7.

b) “=” bij 16.h4 is voor rekening van Pachman, na die zet in 365chess.com/game.php?gid=2683728 schrijft Euwe in het toernooiboek van Den Haag – Moskou 1948: “Wit heeft een prachtige aanvalsstelling opgebouwd.”, SF17 oordeelt op diepte 40 +0.48, SF17.1 NNUE +0.8. Euwe noemt terecht 17… Pg6 de beste verdediging. Vladimir Vukovic gaf in Der Rochade-Angriff de “Selbstverteidigung des schwarzen Königs” 25… Kg8! eventueel gevolgd door … Kf7, alleen staat Wit dan nog steeds beter en niet zoals hij dacht Zwart op de damevleugel positioneel gewonnen, net als hierboven met Kf7-e8 geeft SF17 direct 25… Kg8 maar ook alsnog na eerder enkele andere zetten. In de partij verspeelde Reshevsky in tijdnood door 29.Lf6+? Pxf6 30.exf6 Pc4! zijn voordeel, volgens SF17 is dan het beste 31.Dd1! =(0.00), de analyse van Botwinnik verdubbelt torens achter de e-pion 29.Tge3 Pc4 30.T3e2 Pe7 31.Lf6+ Kg8 32.Db1 Tfc8 33.f3 T8c7 en SF17 oordeelt boven +1.~ na 34.a4 zonder dat er een duidelijke beslissing inzit. In het vervolg wordt in tijdnood wederzijds geknoeid: “Ik heb slecht gespeeld, maar hij nog slechter” (Botwinnik).

Het onterechte uitroepteken bij c) 14.Lb4! staat ook bij die partij 365chess.com/game.php?gid=2541614 in de Bulgaarse uitgave Boris Spassky’s 300 wins van Sergei Soloviov uit 1998, naar ik mij meen te herinneren eveneens in de Losbladige destijds, maar in french winawer van Everyman Chess uit 2000 door Neil McDonald lezen we: “inferior is 14 Bb4 Rc8! 15 Qg5 Nec6 16 Nh5 Qf7 and White was in trouble in Shaked-Kaidanov, San Francisco 1995”. 14.Lb4, vaak genoeg gespeeld door toch erkend goede spelers, geeft het openingsvoordeel weliswaar nagenoeg weg, maar Dg5 en Ph5 zijn wel heel erg slechte zetten. Na 14.Lb4 is Wit in ieder geval niet in het nadeel, in de partij van Spassky is 17… Da4 ietwat beter, Zwart moet inderdaad 14… Tc8! spelen, het in de literatuur van elkaar vaak overgenomen 14… Tf7 staat in de computerwaardering op sommige dieptes zelfs onder 14… Lxd3. 14… Tf7 was al gespeeld door Darga 365chess.com/game.php?gid=2509333 in 1951 en later, 1970, in de indrukwekkende pionnenwals 365chess.com/game.php?gid=2393834 van Petrosian. Diez del Corral had 365chess.com/game.php?gid=2622967 het jaar daarvoor verloren tegen Petrosian voor wie de diagnose van Pachman niet of niet meer opging, maar met een zet eerder Lb4 wint D. del C. later 365chess.com/game.php?gid=2488242 heel fraai tegen Portisch. Maar op 14.Lb4 Tf7 is 15.Ph5? slecht wegens 15… Pg6! (SF17). Karakteristiek is de terugtocht Lb4-d2 in 365chess.com/game.php?gid=603051

Na 15.h4 i.p.v. 15.Dd3 van Reshevsky doet Psachis in 365chess.com/game.php?gid=1389357 15… Tf7, de partij is in Kalinitsjenko’s Malaja Debjoetnaja Entsiklopedia 2003 t/m 17.c3 +/= het enige voorbeeld van 6… Dc7, opnieuw geeft de computer 16… h6! en na 16… Tc8 in de partij is direct 17.h6! sterker dan 17.c3. In plaats van 15… Pb8 (16.h5 Kf7) hierboven van Prandstetter en 15… Tf7 van Psachis deed ikzelf op 4 september 1962 na 3x 8… Pe7 in 1961, onder de indruk van bovengenoemd 25… Kg8! in het in maart van dat jaar in Schakend Nederland lovend besproken boek van Vukovic, in het Moerwijktoernooi tegen mijn 14-jarige schoolvriendje Rex van Dijken 15… Tac8 16.c3 Tc4 en na 17.h5 (er zijn alternatieven) iets te optimistisch 17… Tfc8, meer dan 60 jaar later leer ik van de engine dat Zwart 17… h6! moet spelen! Na het partijvervolg (ik sla alternatieven over) 18.h6 g6 19.Ph5 Kh8 20.Pf6 Db7 zag Wit niet hoe verder te komen en begon met de terugtocht 21.Ph5 gevolgd door Pf4-e2, wat ik beantwoordde met 21… Pg8 en op zich consequente belegering van zijn pion op h6 (22.Pf4 Df7 23.Pe2 Pb8 24.o-o Pc6 25.Dd3 Pd8 26.Dh3 Df8 27.f3 Pf7 – er is enige optische gelijkenis met de stelling die later ontstaat in de partij met Lb4-d2 – en nu de ‘comedy of errors‘ 28.Pf4? [28.g4 is plus voor Wit] 28… T4c6? [28…De7!, de paarden kunnen het alleen af om in combinatie met g6-g5 met de witte pion h6 af te rekenen] 29.g4? [29.c4 dxc4 30.d5+] 29… Dxh6 [29… g5 30.Ph5 f4 is sterker] 30.Dg3? [30.gxf5 bijna =] 30… Df8? [30… g5! 31.Ph5 f4] 31.Dh4? [31.gxf5 exf5 32.e6+ – 32.Pxd5 g5 – sterker dan 31.g5+/=]  31… g5 en Zwart won. Mijn keurige lange notatie – o tempora! – wijst niet op tijdnood – controle na de 35ste zet -, van zijn kant was dat misschien wel zo, hij is er later berucht om!), de computer leert mij dat Zwart d.m.v. 21… Pc5! (i.p.v. 21… Pg8) 22.Dh4 Pe4 23.Pg3 Tf8 licht voordeel behaalt. 21.Ph5 was niet goed, zijn paard stond goed op f6 en hij had het aan Zwart moeten overlaten wat te doen na 21.o-o, dan is na 21… Pg8 het sterkste 22.Tfe1 (er zijn alternatieven zoals 22.Tae1) en als Zwart niet op f6 ruilt, 22… Pb8 23.Te2 kan Wit achter zijn pion op de e-lijn torens verdubbelen.

In januari 1972 in tienkamp 1A bij de Hoogovens, waarin ik achter de Joegoslaaf Orlov gedeeld tweede werd, had ik die variant nog een keer, zelfde 17 zetten als in 365chess.com/game.php?gid=2700175 verdere notatie niet bij de hand, altijd gedacht “makkie” tegen Nederlandse auteur van een openingenboek, we hebben niet geanalyseerd, leek me duidelijk: hij dacht dat c2 indirect gedekt stond. Ruim 50 jaar later blijkt Zwart ook na 17… Tc4 helemaal niet zoveel beter te staan na 18.h6, een zet eerder staat Wit na 17.h6 ondanks pionverlies nog steeds beter, 15… Tfc8 blijkt heel gewoon fout na 16.Ph5 Pg6 17.Pf6+ gxf6 18.h5 Dg7 19.exf6 Dxf6 20.hxg6 Dxg6 21.Dd6 en Wit staat beter tot gewonnen al moet de mens zoiets eerst nog correct afspelen. Is me dat schrikken!

Die analysevariant is een sterkere versie van het witte spel in 365chess.com/game.php?gid=2102298 waarin de computer als versterking aangeeft 16… Da4! 17.c3 Tf7! en eventueel als vervolg torenverdubbeling achter de pion op de f-lijn!

Nog enkele korte opmerkingen bij 8… Pg8-e7: toen ik dat 3x in 1961 speelde deed ik wel mee aan schoolschaak, maar was nog geen clubspeler. 12… Kd8 speelde ik acht dagen eerder dan Botwinnik in de 12de partij, mijn tegenstander werd na zijn verlies kwaad op Euwe die het door hem gespeelde 13.Lg5 in het bondstijdschrift bij de eerste partij Tal – Botwinnik 1960 had aangegeven, Euwe had dat overigens van Tal zelf.

De computer bevestigt het door Euwe aangegeven 14.Lf6! als misschien sterkste zet in 365chess.com/game.php?gid=2547942

14… d4! 15.cxd4 Pc6! is nog het beste in 365chess.com/game.php?gid=2552241

Met betrekking tot 365chess.com/game.php?gid=2559618 en 365chess.com/game.php?gid=23189 afgezien van bijv. 11.Pe2 chessgames.com/perl/chesslike.pl?gid=1261669 of 13… La4!=, het in beide partijen gespeelde 16.Tb5 heeft ook in dit millennium een uitroepteken in zowel de 5de editie van deel C van de ECO-encyclopedie 2006 als in de 15de editie van Modern Chess Openings van 2008, maar Zwart heeft voordeel na 16… Da1, in het Batsford-boek The French Defence Main Line Winawer 1975 van John Moles heeft 16… Da1 vraagteken en 17.Tb2 “!+” (zelfde zetten bij Pachman; kan me vergissen, maar heeft Tal dat niet zelf aangegeven?), ik zie minstens vijf computervoortzettingen ten gunste van Zwart waarvan 17… d3 de sterkste. In datzelfde boek zie ik dat Botwinnik in de 12de partij 19… Th4 zelfs licht voordeel voor Zwart achtte, een mistaxatie, Analysis Board van 365chess ingesteld op twee vertakkingen geeft vanaf diepte 36 19… f4 als beter dan 19… Th4, maar in beide gevallen blijft het plus voor Wit. Bij Stockfish 17.1 NNUE is 19… f4 al vanaf veel geringere diepte, namelijk 15, nog het beste.

➔ Dr. C. Schmid verschlimmbessert Quaade

Controleer maar, bijvoorbeeld met 365chess.com/analysis_board.php (up-to-date versie moet Stockfish 17 vermelden onder Stop Analysis)

Stockfish 17 laat geen twijfel op dat punt.

Na 1.e4 e5 2.f4 exf4 3.Pf3 g5 4.Lc4 g4 5.o-o gxf3 6.Dxf3 Df6 7.e5 Dxe5 8.d3 Lh6 9.Pc3 Pe7 10.Ld2

zijn er twee gelijkwaardige op zetverwisseling neerkomende voortzettingen, allebei gewonnen voor Zwart, te weten:

10… Pbc6 11.Tae1 Dd4+! 12.Kh1 [12.Tf2] o-o!

en 10… o-o 11.Tae1 Dd4+! 12.Kh1 [12.Tf2] Pbc6!.

Pas de computer maakt de in vroegere theorie miskende kracht van 11… Dd4+! in beide alternatieven duidelijk.

De zinsnede “antieke theorie” heb ik in een eerdere reactie op deze site al een keer gebezigd, dat betrof toen een Grünfeld-ruilvariant van 1945 en kort daarna, ik ga nu wat verder terug in de tijd.

“Life is too short to learn German”

Mijn vooronderstelling is dat Charles French Smith web.archive.org/20140224142905/http://chesscafe.com/text/kibitz177.pdf in chessbites.com/Games.aspx?d=orCxAo niet had gezien dat Von der Lasa het jaar daarvoor op blz. 230/31 van zijn Leitfaden für Schachspieler books.google.nl/books?redir_esc=y&hl=nl&id=bK4UAAAAYAAJ over de 12de zwarte zet had opgemerkt: “d7-d5 würde durch Lc4-d5: genommen werden, ohne dass Sch. seine Stellung wesentlich verbessert hätte.” Life is too short to learn German quoteinvestigator.com/2024/11/24/learn-german/ , bovendien die onbegrijpelijke algebraïsche notatie!

Bij Pachman 1966 trof ik aan Keres toegeschreven 13.Lxd5! Pxd5 14.Pxd5 + aan, Stockfish 17 79MB NNUE noemt dat, als Zwart het sterkste (14… Pc6) doet, op diepte 40 +2.5, dus dik gewonnen voor Wit, het ! bij 13.Lxd5 staat inderdaad bij de Keres van de jaren ’50, maar ik zie daar geen verdere zetten. Hans Renette in zijn in 2016 bij McFarland verschenen Bird-biografie merkt op dat in Bird – Smith (19.h3 +–) na 13.Lxd5 c6 Wit op slag met 14.Pe4 kon winnen, dat Zwart ofwel 13… Dd6 moest doen om f4 te dekken, danwel met 13… Pd7 had moeten ontwikkelen (Daar genoemd 11… Df6 verliest na 12.Txe7 Dxe7 13.Pd5). Volgens SF17 is 13… Dd6! de juiste verdediging met groot voordeel voor Zwart en 13… Lg7 biedt nog =, op 13… Pd7 wint 14.Dh5. De SF16 van 365chess.com/game.php?gid=861119 geeft ook 13… Dd6 en i.p.v. 13.Lxd5, wat toch wel hoogst verrassend mag heten, 13.Lxf4 als 0.00; SF17 bevestigt dat dat de enige goede zet is. 12… d5 is dus goed genoeg voor gelijkspel, waarbij Wit eerst maar eens het subtiele 13.Lxf4 moet vinden.

13.Lxd5 dus, dachten Keres en Pachman waar Romanovsky 12… d5 13.Dh5 Dd6! had aanbevolen, vervolg partij Romanovsky – Noach, Leningrad 1939 14.Lxd5 Pxd5 15.Pxd5 Pc6 16.Lxf4 Lxf4 17.Txf4 f5! 18.Te3

en in deze stelling zou volgens Romanovsky het zwarte spel na 18… Pe5 houdbaar zijn, volgens SF17 is 18… h6 0.0 en 18… Pe5 +0.9 á +1.0.

Miskende zetverwisseling

12… Pbc6 i.p.v. 12… d5 doet de stelling ontstaan die ook via 10… Pbc6 11.Tae1 Dc5+ 12.Kh1 mogelijk is. Noot 1 op blz. 730 van de 8ste Bilguer citeert bij de tabelvariant 10… Pbc6 11.Tae1 Df5 J. Berger in de Deutsche Schachzeitung 1905, blz. 130/31 door de Bilguer met contextuele aanvullingen tussen haakjes typografisch bewerkt, door mij naar het origineel geciteerd:

“Der Verteidigungszug 11. …., De5-f5  wurde zu einer Zeit mit dem Zeichen ! versehen, als die Verteidigung Zukertorts 12. …., o-o! 13. Ld2xf4, Lh6-g7 als Antwort auf den Zug 12. Te1-e4 noch nicht bekannt war. Es scheint noch niemand untersucht zu haben, ob diese Verteidigung nicht auch nach 11. …., De5-c5+ 12. Kg1-h1 mit Erfolg angewendet werden könnte, so daß es dann überhaupt keinen Angriff Sc3-d5 mehr gäbe! Ich habe bisher eine klare Widerlegung der Verteidigungszüge 11 (Ta1-e1) De5-c5+ 12. Kg1-h1, o-o  (auf 13. Ld2xf4 ist die Antwort: Lh6-g7) nicht finden können.”

chessgames.com/perl/chessgame?gid=2150688 moet recent zijn opgegraven, staat niet in de Anderssenverzamelingen van Hermann von Gottschall van 1912 en in die van Sid Pickard en Ron Burnett uit 1996. Klik in chessgames Greenaway maar aan om meer over deze speler te weten te komen. De partij heeft in de via chessarch.com/library/index.php terug te vinden British Chess Review 1853, blz. 81 gestaan en 13.Dh3 werd daar “well played” genoemd.

Zonder dwarsverwijzing staan in dezelfde Bilguer op de vorige bladzij in noot 13 bij de tabelvariant 10… o-o 11.Tae1 Dc5+ 12.Kh1 c6 de zetten 12… Pbc6 13.Lxf4 Lg7 14.Le3 Pd4 15.Lxf7+ Kh8 16.Lxd4 Lxd4 17.De4 Pc6 18.Tf5 Pe5 19.Lb3 +,

dat is dus na 13… Lg7 met zetverwisseling de stelling waar Berger het over had, bij 19.Lb3 staat geen bronvermelding, wél uitroepteken, 19.Tef1 stond als nummer van de tabel in de vorige editie van 1891 door Emil Schallopp, dus mogen we gevoeglijk aannemen dat 19.Lb3 de verbetering door Schlechter is. Bij de Keres van de jaren ’50 trof ik de bewering aan als zou Schlechter 18… d5 met vervolg 19.Txd5 Txf7 20.Txc5 Lxc5 hebben aanbevolen, ik denk dat het enige waar Keres in dezen gelijk in heeft dat Wit duidelijk beter staat, Bücker geeft ! aan 21.Dd5 maar op 21.Dc4 Te7 slaat SF17 op e7 en is 21.Dc4 het sterkst, 19… Txf7 is wel een heel erg slechte zet, ik geloof er niets van dat Schlechter 18… d5 zou hebben aangegeven. De ‘Verschlimmbesserung’ 16.De4? van Lärobok staat ook in Reuben Fines Modern Chess Openings 1939, Keres 1953, 1968, Kortchnoi/Zak 1974, 1986 en Estrin/Glazkov 1982, 1988; Bückers weerlegging 16… Pef5! is overtuigend.

Het vervolg bij Schallopp in de Bilguer 1891, blz. 526/27 No. 17 van de tabel i.p.v. Schlechters 19.Lb3 is 19.Tef1 d5 20.Dh4 Pxf7 21.Txf7 Txf7 22.Txf7 Lf5 23.Txf5 Lxc3 24.bxc3 Dxc3 25.Df6+ =, dat het oordeel over de bereikte stelling klopt komt door Wits 25ste zet (nog niet in Handbuch 1880, dus inderdaad van Schallopp), 25.h3 of 25.g3 is +–, de zettenreeks t/m 24… Dxc3

is van Von der Lasa in zijn Leitfaden van 1848 met bij de 10de zet “die Rochade ist bedenklich” en werd in volgende edities en Bilguers inclusief eindoordeel = overgenomen. Bekijkt u zet voor zet maar met de engine en verbaast u!

Geldige en een ongeldige verbetering door Kortchnoi

14… Da5! is een verbetering in Kortchnoi/Zak 1974 en niet onduidelijk zoals daar beoordeeld maar beter voor Zwart,

het in Estrin/Glazkov daartegen aangevoerde 15.Ld2 (daar met !) Dc5? 16.Pe4 deugt niet wegens 15… d5 (twee partijen mee bij ChessBase). In een interview ging Kortchnoi ooit prat op een door hem gevonden fundamentele versterking voor Zwart in het Muziogambiet, als hij deze zet 14… Da5 bedoelt is dat terecht, niet als hij aan 11… Df5 12.Pd5 Kd8 13.De2! b5(?) 14.Pxe7(?) Dc5+ 15.Tf2! Pxe7 denkt. Die zettenreeks staat met uitroeptekens bij 13… b5 en bij 15… Pxe7 en oordeel voordeel voor Zwart met Kortchnoi als bron in Batsford Chess Openings 1982, maar met ? bij 13… b5 en vervolg 16.Lc3 Te8 17.Lxf7 Tf8 18.Ld4! +– in BCO 1989, vriendje Stokvis zegt dat die stelling (uit Estrin/Glazkov 1982, 1988) =0.0 is na 18… f3! 19.De4! en dat het door mij op eigen kracht bedachte en bij Znosko-Borovsky (ik vond ooit zelf nog eens voor Wit een versterking op wat zijn boek aangaf en kwam er jaren later achter dat Mirotvorsky, na verschijnen van het boek, dat ook had gevonden!) teruggevonden 18.b4! de juiste zet is, het vervolg op 18… Dd6 19.Le5! Dxb4 20.c3 vonden “wij” niet, ook niet na 19.Dh5 Lb7 20.Tfe2 Dc6 21.Ld4 f3 het bovenmenselijke 22.Tf2!.

Gesteld, wat op zich plausibel is, dat Von der Lasa het idee Lh6-g7 had gevonden in iets andere maar vergelijkbare stelling bij analyse van zijn verliespartij met Zwart tegen Mayet die we via chessarch kunnen terugvinden in The Chessplayer’s Chronicle van 1841 op blz. 226/27 als “Spirited Game, recently played by two strong Players, at Berlin” (uit de eerste Bilguer 1843 is duidelijk dat het om Mayet en Von der Lasa gaat, verloop in algebraïsche notatie 10… c6? 11.Tae1 Dc5+ [relatief beste 11… Dd4+] 12.Kh1 [12.Tf2! Staunton 1847] 12… d5 13.Dh5 Dd6 14.Lxd5 [14.Pe4! ondanks afkeuring door de bedenker George Walker 1841 en alle Bilguers] 14… o-o! 15.Lb3 [15.Le6! =0.0 Stockfish] 15… Dg6 16.Dc5 Pf5 17.Lxf4

17… Lxf4? 18.Txf4 Pg7? 19.Pe4? Pe6?? 20.Lxe6! +– Lxe6 21.Pf6+ Kg7 22.Txe6 fxe6 23.Ph5+ Kh6 24.Txf8 Dxh5 25.Tf6+ Kg7 26.Df8#), dan is het toch opmerkelijk dat 15.Ld5-b3 zich als beweerd goede zet heeft gehandhaafd in alle Bilguers (zelfs met ! in de 8ste) inclusief de Keres van de jaren ’50. 17… Lxf4? was de eerste stap op het hellend vlak, 17… Lh6-g7 was aangewezen!

Onwaar partijverloop

Niet 19… Dd6-h6 maar 19… Dd6-g6 is in werkelijkheid gespeeld in 365chess.com/game.php?gid=2690014 vergelijk chessgames.com/perl/chessgame?gid=1075697&comp=1 16… Kf8! Stockfish was voordeel voor Zwart geweest, beter dan het door Zukertort in de via chessarch afroepbare Neue Berliner Schachzeitung 1868, blz. 167 “übermächtiger Angriff” genoemde 15.Pxd5 zijn 15.Pb5 dat na het goede antwoord 15… Df6! gelijkspel biedt, maar Stockfish geeft 15.Txe7+ als beter voor Wit. Op blz. 196 van dezelfde jaargang trouwens Zukertorts presentatie van 10… Pbc6 11.Tae1 Df5 12.Te4 o-o 13.Lxf4 Lg7, dat hierboven aan de orde kwam.

Het ware partijverloop na 10… Pbc6 11.Tae1 Dc5+ 12.Kh1 Kd8 van de consultatiepartij Maróczy & Meergrün tegen Tartakower & Frankl, Wenen 1920 was 13.Lxf4 Pd4 14.Df2 Lxf4 15.Dxf4 Pe6 16.Df6 (! van Lärobok dat als antwoord op 16.Dxf7 aan Pg6 met idee Df8 denkt, volgens SF is dan 17.Lxe6 dxe6 18.Dg7 +/+– en is 16… Dg5 beter voor Zwart) 16… Te8 17.Te5 Db6 18.Tfe1 Dxb2 19.Pe4 d6 (! van Collijn) 20.Txe6 Dxf6 21.Txf6 d5 22.Pg5 dxc4 23.Pxf7+ Kd7 24.Pe5+ Kd8 remise.

De knoeizet 17.Pd5 staat als goed voor Wit in Reuben Fines MCO 1939, vervolgens als partijvoortzetting bij Keres, in ECO 1974, 1981, 1997, ook in Estrin/Glazkov 1988. Ik zeg opnieuw: laat de engine er maar zet voor zet op los en verbaast u!

12… Pd4 13.Txe7+ heeft lange geschiedenis van eerste Bilguer t/m Bücker en Estrin/Glazkov, op 13… Dxe7! 14.Dh5 is in plaats van 14… Pe6?? of 14… d5 (via chessarch te vinden in de Schachzeitung 1871, blz. 180/81 een partij Sörensen – Möller waarin Zwart op 15.Pxd5 i.p.v. 15… Dd6 16.Lb4 met 15… Dg5! de schade binnen de perken had kunnen houden) de computerzet 14… Dg5! en het spel neigt naar beter voor Zwart, na 13.Dh3! d5 14.Dxh6 was 14… Le6 in chessgames.com/perl/chessgame?gid=2234840 wel de relatief beste zet maar vooreest stond Wit nog zettenlang beter tot gewonnen.

Resumé en selectie van extra’s aan de hand van de algebraïsche Kortchnoi/Zak

ia800908.us.archive.org/13/items/CHESSGrandmaster/King%27s%20Gambit%20-%20by%20Viktor%20Korchnoi%20%26%20Vladimir%20Zak_text.pdf

De doublespreads 23 en 24 bevatten de bladzijden 30 t/m 33.

We beginnen aan eind van blz. 30, dat daar niet 11.Tac1 maar uiteraard 11.Tae1 als in b) en voorafgaand aan 11… Df5 moet worden gelezen; dat in al deze gevallen 11… Dd4+ de beste en in de eerste en derde variant winnende zet is, zoals al in Spoiler aan het begin van dit artikel gemeld.

K/Z vermelden niet in a) 12… d5 en 12… Pbc6 van mijn tweede, derde en het begin van mijn vierde subkapittel.

Voor wat ik verder te melden heb over 10… c6 van variant b) verwijs ik naar de partij Mayet – Von der Lasa en meteen daaronder mijn opmerkingen bij de eerste partij onder het kopje Onwaar partijverloop.

11… Df5 is niet door Louis Paulsen gesuggereerd, maar daadwerkelijk gespeeld.

In de variant tussen haakjes in a) van het blokje over 11… Dc5+ speelde Godena het relatief beste maar toch eigenlijk ook onvoldoende 14… Le6, het door K/Z niet genoemde 13.Txe7+ is toch wel het bekijken waard. In b) is 14… Da5! wél en 16.De4 niet goed.

Het origineel door Zukertort van 11… Df5 12.Te4 o-o! 13.Lxf4 Lg7 is dus via chessarch te zien (NBSZ 1868, blz. 196).

De partij van Karl Marx in B2311 is vroom bedrog, in de Bilguers vanaf 1874 heet de witspeler Marks. De Bilguer-variant van B2311 eindigt niet met 18.g5 d6, de voortzetting is daar 19.Pxf4 Df5? en verdere knoeizetten, juist is 19… Dg8! (Smout 1982 in Schaakbulletin 180).

In B2313 heeft Zukertort niet slechts 16… d5 aanbevolen, maar daadwerkelijk gespeeld, hij zegt het zelf, zie via chessarch NBSZ 1868, blz. 200. De door Keene gegeven variant is helemaal niet beter, 17… d5 naar het voorbeeld van Zukertort is winnend, maar overbodige luxe, want direct 17… Lxg4 is mogelijk.

In Tsjigorin – Davidov had 21… Ld7 of bijna even goed het door Cafferty gevonden 21… Le6 22.Dd4+ Pd5! = opgeleverd.

13.De2 is van R.E. Lean, niet Maclean, de oerpublicatie is in het British Chess Magazine 1902, blz. 381/83 via chessarch te zien, ‘oude meesters’ van de 19de eeuw wisten daar nog niet van! Het “Other alternative” a) 13… Te8 t/m 18.Pxe8 Pxf7 19.Lxf7 is niet van Keres maar van Tsjigorin 1904, chessgames.com/perl/chessgame?gid=1067320 moet van kort daarna zijn; de zetten van b) beginnend met 13… Pxd5 (zie ook schaaksite.nl/2024/07/19/brult-van-stilte) staan al verdervoerend in de oerpublicatie van 13.De2. In het vervolg aldaar 18… h6 t/m de 32ste zet heb ik de verbeteringen 24.Txe7! +– (SB 152 in 1980) en 21… f5! aangegeven, van het laatste wist ik zeker dat het de enig juiste zet was zonder dat ik zeker was hoe de door de computer = geachte stelling te beoordelen. Er waren al meermaals eerder sterkere mogelijkheden, er is 18.Txf4!! +– volgens SF17, 16… De7! = SF17 en 15… Lg5 16.Lxh8 De6! van Mirotvorsky.

In B2321 a) is het niet Tsjigorin maar Pierce die 14… Dxe2 niet zo zeer beter voor Zwart maar = achtte, daarbij zwakker 16… of 17… f3 wilde voortzetten, zie via chessarch BCM 1905, blz. 470/71, Tsjigorin vond zowel 14.Pxe7 Dxe2 15.Pxc6+ als het door Mirotvorsky met 17… d5 weerlegde 14… Dxe7 15.Dh5 Dg5 16.Dxf7 Tf8 17.Dxh7 Dg7 18.Dxg7 Lxg7 19.Lxf4 beter tot gewonnen voor Wit. De zetten in de slotzin van B2321 t/m 16.Lxf4 staan inderdaad met nog verdere zetten o.a. van Tsjigorin bij Znosko-Borovsky, maar zijn oordeel en dat van Tsjigorin was beter voor Zwart.

B2322: Op 13… b5 is 14.Lxf4! Lxf4 15.Txf4 Dxf4 16.Pxf4 bxc4 17.dxc4! d6 18.c5! groot voordeel voor Wit, in chessgames.com/perl/chessgame?gid=1078698 is 18.De3! een sterke zet.

Na 14.Pxe7 Dc5+ deed Berger 15.Kh1?, de aan hem toegeschreven variant verderop waarin Wit wel eeuwig schaak in handen heeft, maar volgens SF17 met 22.Lf7 op winst staat, is dus niet van hem. Dat 19.Lf6+ zo sterk is, is jammer voor de door mij in een partij uit 1911 gevonden versterking na 19.Tfe2 Dxf7 20.Lxf7 d5 21.Lxd5 Ld7, namelijk 22.Te6! en na de computerzet 22… f3! staat Wit maar weinig beter.

15… Pxe7 16.Lc3 is beter voor Wit, hoewel na 16… Lb7 17.Lxh8 f3! of 16… bxc4 17.Lxh8 Dd6 de schade beperkt blijft.

Na 15… Dxe7 16.Dh5 Dg5 17.Dxf7 bxc4 18.Lc3 Tf8 staat al bij Znosko-Borovsky 19.Tfe2! Pe5! 20.Lxe5! Txf7 21.Lf6+ Te7 22.Lxe7+ en 19… Dc5+ 20.Kf1! Pe5 21.Lxe5 Txf7 22.Lf6+ Te7 23.Txe7! versterkt alleen maar de witte positie.

Raadsel

Het boekje van Euwe uit 1965 zegt over

“Het is moeilijk te zeggen, wiens stelling de voorkeur verdient. Na 19. … Da4 20. Tb3 , Dd4 verdedigt wit zich succesvol met 21. Dh4. Volgens Tajmanov is 19. … Dc5 het best.” Wits laatste zet was 19.Lf1-e2. Zelf heb ik al in de jaren ’60 op eigen houtje dus op mezelf aangewezen naar 19.e6 (een andere tegenstander van Thomas Ernst speelde 21… Da4, voor de computer is er geen twijfel: 21… Da6! =0.0 365chess.com/game.php?gid=1652164) en 19.Ld3 gekeken en kwam er niet uit, kon er nauwelijks een touw aan vastknopen. Ik zie nu toch voortdurend computeroordelen met plus beginnen, al is dat meestal niet overdreven hoog en komt dat overeen met wat ook in vele andere openingen het normale witte openingsvoordeel is, en ook zie ik veel fluctuatie van stellingbeelden én evaluaties. In het boek van Keres uit 1969 Spanisch bis Französisch staat: “und jetzt nicht 19. Le2 wegen 19. … Dc5 20. Tb5 Dd4 (Taimanow), sondern 19. Lb5, wonach sich Weiß ausreichend verteidigen kann.”

Met schaak slaan die pion!

In de stampartij van 14… o-o-o Rotstein – Gorenstein in 1957 geschiedde niet 21… De4 als in 365chess.com/game.php?gid=2549341 maar sterker 21… d4 22.Txc6 Pxc6 = (De analyse van destijds gaf 18… Da4 als versterking, in de Losbladige en bij Rolf Schwarz uitgewerkt met 19.Tb3 Dd4? 20.Ld1? Le4? “en de witte stelling is heel moeilijk”, wat grote onzin is na 21.Dxe6+ Kb8 22.Dh3, de zwarte dame moet op de 19de zet naar e4, de aanklikbare SF16 van 365chess heeft 18… Kb8 als voordeel voor Zwart, SF17 ook). 17.Df6 van de twee oudste mij met de Gorenstein-variant bekende partijen komt niet in aanmerking, al schrijft Euwe van wél.

19.Lf1-b5

In chess.com/games/view/116175 mist Gorenstein 20… Pxc6! wat in de ECO-encyclopedie van 1974 (Uhlmann) en The French Defence 1975 van Gligoric en Uhlmann staat, het boek van Keres zit er dus helemaal naast. Met de witte dame op f7 in players.chessbase.com/ecogamesreplayer/De%20Matos_Alfredo_219?isWhite=True zou dat uiteraard wegens mat op b7 falen. 22… Ka8! volgens SF17 . 79MB NNUE van lichess =0.0

in chessbites.com/Games.aspx?d=xQoxAoo (uit ervaring meen ik te hebben geleerd dat je de onder c1/d1 aan te zetten Toggle Analysis de tijd moet geven, dan schakelt die over van de dwaalwegen op de sterkere voortzettingen) maar SF 17 geeft ook eerder 21.De6+ Kb8 22.Dxe7 bxc6

23.f5 Lxf5 24.o-o aan.

Wie is wie?

de.wikipedia.org/wiki/Arkadi_Rotstein is de zoon van de.wikipedia.org/wiki/Jefim_Rotstein en dan kun je de Oekraïense Wikipedia aanklikken en daar in het artikel over Jefim het artikel over Rafaïl Gorenstein afroepen. Die is nog ouder geworden dan de tien jaar jongere Jefim, namelijk 89, dat jeugdfotootje in de Oekraïense Wikipedia is uit de groepsfoto in e3e5.com/article.php?id=1726 waarop we ook zittend in het midden Konstantinopolsky en uiterst rechts Bronstein ontwaren. Op de achterste rij herkennen we Gorenstein en in de middenrij meervoudig wereldkampioen dammen nl.wikipedia.org/wiki/Iser_Koeperman derde van rechts. Op de onderste foto van een jaar eerder zien we Gorenstein nog een keer (staande uiterst rechts), staande eerste links Bannik en zittend ook Moetsjnik (eerste links).

De betere volgorde van Gligoric

Met de later opgekomen sterkere volgens SF17 =0.0 verdedigingen 13… Txg5 14.fxg5 o-o-o en 13… o-o-o 14.Pxf7 Pf5 15.Pxd8 Dxd8 zijn partijen zoals 365chess.com/game.php?gid=2594038 en 365chess.com/game.php?gid=2467638. De volgorde van Gligoric in 365chess.com/game.php?gid=2550562

dwingt min of meer Tg8-f8 af (12… Pxe5 13.f4 f6 14.fxe5 fxg5 15.Le3! +/+–; 13… Txg5 is ook onvoldoende 365chess.com/game.php?gid=1777016). BCO (Batsford Chess Openings van Kasparov en Keene, research editor Eric Schiller) 1982 had met ! 12.Tb1 (het Euwe-boekje beloonde de bluf in Ivkov – Jovic 12… Ld7 13.Txb7 o-o-o met ! bij de lange rokade chessgames.com/perl/chesslike.pl?gid=2741630; 12.Ld3 [enige voortzetting in Nunn’s Chess Openings 1999, ! bij Psachis] 12.Lg5, 12.Le2 en 12.h4 zijn ook goede voortzettingen, maar 12.Pg5 is volgens SF17 het sterkst met +1.6 op diepte 40, opvallend in de computervarianten is in alle vertakkingen de verdediging met b7-b6 gevolgd door Lb7 of vooral La6), BCO 1982 heeft 12.Pg5 met !? en Fischer als bron, vervolgt 12… Tf8 13.f4 Ld7 onduidelijk/iets beter voor Wit, Fischers 60 Memorable Games geeft geen 13de zet van Zwart en zegt “(followed by the advance of the KRP) ties Black up.”

13… b7-b5 is een heel interessante zet van SF17 waarmee ik geen partijen ken! Met de stelling na 13… b6 heeft ChessBase 10 partijen en na 14.Dd3 Lb7 komt 15.h4 volgens SF16 van 365chess wél in aanmerking, op 13… Ld7 geeft Psachis in zijn The Complete French van 1992 (hij slaat 14.Tb1 over, het is maar wat je compleet noemt!) !? aan 14.h4 en ! aan het antwoord 14… Pd4 net als BCO 1989, SF17 geeft aan 14… o-o-o een waardering van -0.3 of -0.4, is ook sterker dan het 14… Pf5 van de SF16 van 365chess, Lputians 14… Da4 1984 tegen Short 365chess.com/game.php?gid=2384160 verdient vraagteken.

De volgorde 11.f4 heeft een hardnekkig lang leven in literatuur en gespeelde partijen. Na 11.f4 afzien van 13.Pg5 of eerder afwijken levert Wit theoretisch niks op, hoewel het computeroordeel 0.0 niet hoeft te betekenen dat er geen spel in zit. Timman noemde de partijvoortzetting na 12.Tb1 in 365chess.com/game.php?gid=2150095 (zijn secondant Hort had bij eerdere gelegenheid 12… Dc7 gedaan) “de juiste aanpak”, maar de aanklikbare SF16 acht, wat SF 17 beaamt,

12… b7-b6! licht beter voor Zwart. In 365chess.com/game.php?gid=3893641 is 15.g4 de beste zet, maar 14… o-o-o handhaaft enig zwart voordeel (SF17).

Voorbeelden met 13.Tb1 zijn 365chess.com/game.php?gid=622034 en 365chess.com/game.php?gid=261404

Terug naar de beginvraag

BCO 1989 en Kalinitsjenko’s Malaja Debjoetnaja Entsiklopedia 2003 verwijzen via de volgorde 11.Pf3 Dxa5 12.Pg5 naar 365chess.com/game.php?gid=2576421 resp. Taimanov 19… Dc5 beter voor Zwart, SF16 van 365chess gaat zetten herhalen met 21.Ld1 Tg8 22.Lf3 Td8 maar SF17 komt op voldoende diepte tot groot voordeel voor Wit na 21.Tb5-b4

en bereikt dezelfde stelling met 21.Tb3-b4 in plaats van Gligoric’ verbetering van Gorensteins analyse 21.Ld1 door 21.Dh4 [Update 5 mei 2025: 365chess heeft inmiddels Stockfish 17, bij Fichtl – Blatny heeft 21.Tb5-b4 op diepte 40 de waardering +1.60, in Gligoric – Szabo is met 21.Tb3-b4 dezelfde stelling mogelijk, de engine geeft dat niet bij 20.Tb3 of 20… Dd4, wél bij 19… Da4 zij het pas op diepte 40 als +1.17], Zwarts beste zet zou in de stelling bij Euwe waarmee we begonnen, en ook met de witte D op f7, heel verrassend 19… a6 zijn, het oordeel is wel +, zij het beneden de +1. voor Wit.

14.Tb1 en niet 14.Le2, 14.Ld3!? wél concurrent 

en.chessbase.com/post/vlastimil-hort-memories-of-bobby-fischer-1 heeft ook de volgorde via 12.Pg5! en dan na 12… Tf8 13.f4 de aanwijzing van Fischer over de opmars van de h-pion alsmede de vermelding op 13… Ld7 “14.Le2 (Levy)” terwijl dat 14.Le2 via 11.f4 in 1954 wegens de vermeende dreiging 15.Pxf7 met ! door Lilienthal was aanbevolen als versterking op een partij met 14.Tb1 Pd4, maar 15.Ld3 in chess.com/events/2024-czech-gm-open/03/Audi_Ameya-Sochorova_Petra is beter dan 15.Dd3 van de partij bij Lilienthal (in Horts chessbase-artikel genoemde partij Damjanovic – Yudovich is in werkelijkheid Udovcic met Zwart, zie hierboven similar games van chessgames). In chessgames.com/perl/chessgame?gid=2723586 bleek 15.Pxf7 incorrect, ook 15.Lh5 met ! van Euwe is na 15… La4 beter voor Zwart, er is niet beters dan 15.Ld3 o-o-o! =0.0 SF17.

Ernstiger concurrent van 14.Tb1 is het nauwelijks voorgekomen 14.Ld3 chessbites.com/games.aspx?d=kppCrZrpo waar Wit 16.o-o had moeten doen,

beste verdediging is 14… Db6! bijv. 15.Tf1 Pd4 16.Tf2 La4 17.Kf1.

Op 11.f4(?) Dxa5 maar op 11.Pf3! Dc7 

Unzicker – Dückstein met 13.Le2 in Horts CB-artikel is niet maatgevend,

13.a6! is de veelgespeelde sterkste zet volgens SF17, Psachis verwierp dat ten gunste van 13.Ld3 na een eigen remisepartij met a6 waarin hij toch wel aanvankelijk wat beter stond.

Doorslaggevend om na 11.Pf3 Dc7 te prefereren boven 11… Dxa5 is dat na 12.Pg5! Tf8 Wit in 13.Le2! sterker heeft dan 13.f4, na 13.Le2 Dc7 kan 14.f4 alsnog en na 13… Pxe5 14.Dg7 P5g6 heeft Wit behalve 15.o-o het opmerkelijke 15.g4 en volgens SF17 15.h4!!.

Computerzetten met randpionnen, Larsen is er niets bij!

Klik bij chessgames.com/perl/chessgame?gid=1980283 rechtsonder de notatie ENGINE maar aan bij 13… Pxe5 of 14.Dg7.

Toegift 

10… Pd7 is door Psachis overgeslagen (zoals ikzelf mijn ervaringen met beide kleuren met 8.Pb5 oversla), Chalifman in Opening for White according to Anand van 2006 bepleit 11.f4, een rare computerzet is 11.Ph3. 14… Pc6 in 365chess.com/game.php?gid=2532362 is helemaal niet beter dan 14… Tc8 wat Botwinnik deed in die 9de partij 1954 tegen Smyslov waarin hij vergeten was dat hij in een eerdere trainingspartij tegen Ragozin het sterkere 11… Dc7 had gespeeld.

11… Dc7 komt aan de orde bij Fischer – Tal in Horts CB-artikel (over het in die partij niet gespeelde 13… Pxe5 heb ik in reactie op het schaaksite-artikel bij het overlijden van Hübner enkele opmerkingen gemaakt), maar 15.g3 met enig voordeel voor Wit na 12.Lb5 a6 13.Lxd7 (de computer overweegt ook 13.Le2) 13… Lxd7 14.Dd3 d4 niet, met dat 15.g3 is analyse van Euwe 15… Lc6 16.Pxd4 o-o-o 17.Le3 Th8 18.Dxf7 Ld5 met ! als onduidelijk, maar dat hoort te verliezen na 19.Lg5,

meteen 17… Ld5 is de juiste zet.

De afgelopen tien jaar is 7… Kf8 de onderhavige variatie van de poisoned pawn sterk aan het verdringen modern-chess.com/course/french-winawer-play-the-armenian-variation/37993/ , Lilienthal achtte destijds na 8.bxa5 dxc3

9.h2-h4 gevolgd door Th3 nog gevaarlijker dan 9.a3-a4.

Wit speelt en wint. Tien jaar geleden te moeilijk voor minstens tien boeken, inclusief dat ene.

Op deze pagina naar beneden scrollen en via pijl rechts in partijenlijst [Update: aan de linkerkant kom je onder het kopje ‘Openings played as White‘ inmiddels onderaan Baltars vier witpartijen met C39 tegen] partij tegen Hjorth (C39), tegenwoordig zijn er computerprogramma’s sterker en sneller dan vroeger, 4… d5 is ook een goede zet.

Oudere en langzamere computerprogramma’s zijn in die zin leerzamer dan de jongste, die meteen 12.0-0! laten zien door na 11.Lb5+ (zetverwisseling d.m.v. 10.Lb5+ is ook mogelijk) 11… c6 eerst naar 12.Lg5 of 12.Lc4 te kijken.

“Het is geen toeval, dat uitgesproken positiespelers als Steinitz en Rubinstein, het Kieseritzky-gambiet ten gunste van wit beoordeelden” – Euwe 1939

Het boekje van Euwe noemde 4… g5-g4 na 1.e4 e5 2.f4 exf4 3.Pf3 g5 4.h4 “gedwongen”, dat ook  4… d7-d5, zij het nog niet erg gangbaar, ook goed voor Zwart is, slaan we nu voor het gemak maar even over, na verder 5.Pe5 Pf6 (de zogeheten Berlijnse verdediging) heeft daar 6.d2-d4 uitroepteken en de toelichting “de enige zet die aan de positionele eisen van de stelling voldoet” (de tegenwoordige computervoorkeur gaat uit naar 6.Pe5xg4). De herwaardering van 6.d2-d4 tegenover het oude en onveranderlijk door Steinitz gespeelde 6.Lf1-c4 is de invloed van Akiba Rubinstein in de vierde editie 1921 van het Lärobok i Schack van de Zweedse gebroeders Collijn, zoals ook Rudolf Spielmann heeft getuigd.

En toch: in deze partij en ook in deze partij is Rubinstein aan het werk.

De Kibitzer in eerstgenoemde partij wijst op 9… De6 in plaats van 9… Le6, dat 9… De6 staat ook in de latere Bilguers, volgens Cordel en Bilguer’s Handbuch 1891 =, in HB 1916 beter voor Zwart verwijzend naar Leonhardt 1906. Na 10… Dd6 11.d4 staat Wit al beter en na 13… c6?

De variant in de tweede partij had Rubinstein een maand eerder ook in een simultaan te Dresden zoals door aanklikken van ‘similar games‘ onder de notatie makkelijk valt terug te vinden,   

Pc3-e2xf4-e6 van Blackburne

De Kibitzer bij de partij van de tweede link heeft het over een in zijn reactie en ook via ‘similar games‘ terug te vinden partij Steinitz – Schlechter 1897 met de volgorde via het van Louis Paulsen 1862 afkomstige 5… Lg7 (7… Lg7 in de Berlijnse verdediging is van Max Lange 1864). Volgens dat commentaar zou Schlechter

Er is partijmateriaal met dat 17… Tc8, in de compilatie van Colin Leach 1990, in Developments in the King’s Gambit 1980-88 door Alexander Bangiev (series editor Robert G. Wade) en Ken Smith in het boek van Santasiere 1992 Tsjernakov – Belik 1977/78 18.h5? Pc6 19.Pg4? +, bij Smith gevolgd door “(!)” (betekent dat dat hij doorheeft dat Wit knoeizetten doet en 19… Pb4 –+ is?), bij ChessBase won Andreas Bartsch in 1984 van B. Vanke met 18.Ke2, 18.Ld5 is +.

Al de DSZ 1874 geeft 12… fxe6 en een zet later doet de 6-seconden-analyse van SF 11 van chessgames het mindere 13… Kh8 van de partij Sankovsky – Heuer 1970, het door Schlechter gespeelde 13… Lxe6 met uitroepteken in de Duitse Estrin/Glaskow 1982 is volgens SF 17 het sterkste. Gallagher 1992 neemt van Glazkov de vermeende versterking 15… Dxd4 na 13… Lxe6! 14.Lxe6+ Kh8 15.Dxg4 over, maar ook dat is wel beter voor Zwart, Schlechters 16… cxd4 was niet nodig geweest en met het versmaden van 19… Lxd4 verspeelde hij zijn laatste beetje voordeel en verloor.

Terecht merkt een Kibitzer bij Sankovsky – Heuer op dat 14… Da5+?? in plaats van 14… De8 het overovergrote deel van het voordeel uit handen geeft, de andere Kibitzer zit ernaast door 16… Pe4+(?) aan Keres toe te schrijven, dat staat in de editie van 1980. Wit moet niet 17.Ke3 Pd6 maar 17.Kd3 doen en Zwart heeft niet beter dan 17… Pf2+ =, 17… Lxe5? in de “Keres” 1980 verliest na het daar overziene 18.Kxe4 of 18.e7!.

Slotopmerkingen

Lasker’s Manual of Chess 1927, ook een jaar eerder zijn Lehrbuch des Schachspiels, voorgegaan door Max Lange 1864, doet 11… Pxf4? 12.Lxf4 cxd4 (beter 12… b5) en in plaats van Laskers 13.Dxd4?? is 13.o-o Dxh4 14.De1

Heel deze problematiek speelt geen enkele rol op blz. 76 van de Russische Estrin/Glazkov 1988, de Moetsjnik-bewerking van na het overlijden van Estrin, in plaats van het veelgeprezen 10… c7-c5 (een slecht alternatief van Bernstein 1903/4 tegen Spielmann was 10… f3? 11.gxf3 gxf3? en nog veel en veel sterker dan de partijzet 12.Pxf3

Steinitz had die stelling na 10… c7-c5 eerder op het bord gehad. Groot populariteitsverlies voor de witte opzet was het gevolg van zijn nederlaag 365chess.com/game.php?gid=2692392 in het toernooi te Wenen 1882. Tegenstander Zukertort scoorde later slechts twee schamele remises uit vier in augustus 1887 tegen het een jaar daarvoor door Oskar Cordel voorgestelde 13.Pxf7 van zijn gastheer Dr. C. Schmid, DSZ-medewerker te Blasewitz (toen) bij Dresden. Via chessarch.com/library/index.php zijn die partijen te vinden in The Chess Monthly 1887, blz. 38-42, in de Deutsche Schachzeitung 1887, blz. 316-17, in de Brüderschaft 1887, blz. 391-92 en in het Deutsches Wochenschach 1889, blz. 15-17, op babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hn5rxv&seq=153 en volgende bladzij staat nog een latere partij met 13.Pxf7. Volgens de computer is dat nog het relatief beste, maar redt het witte spel niet! Probeert u op 365chess rechts onder de stelling Analysis Board met 1 tot 5 vertakkingen Stockfish 17 en aanklikmogelijkheid van voorgeschotelde zetten, mogelijkheid om zelf zetten in te voeren en om te printen met diagram. Leerzaam is ook computeranalyse van de rechtstreeks voorafgaande zetten.

In het overlijdensjaar van Oskar Cordel 1913 verschijnt postuum zijn Theorie und Praxis des Schachspiels II, daarin wil hij 13.Pxf7 vervangen door 11.Pxf7 resp. 12.Pxf7 vanwege 2 varianten van Karstedt, de ene op grond van een partij met 13… Txf7 14.d6 Pf8 (zetnummering door mij gecorrigeerd), de andere is een onoverzienbare zettenbrij waarin hij na 13… Db6 14.Dd3 Kxf7[??] 15.d6+ Ke8 16.De4+ Pe5 17.dxe5 f3 18.gxf3 gxf3 het voor Wit winnende 19.e6[!] verwerpt wegens 19… fxe2 20.d7+[??, 20.Lxe2 +–] Lxd7 21.exd7+[??] Kxd7 en het labyrint dat hij in plaats daarvan inslaat laat ik voor wat het is.