Inleiding
Niet zo gek veel schaakboeken verschijnen in het Nederlands. Logisch, want ons taalgebied is betrekkelijk klein. Zelfs als we daar Vlaanderen bij rekenen. Maar daar hebben ze bij Thinkers Publishing in België lak aan, want als er een auteur komt met een mooi manuscript en die wil het graag in het Nederlands publiceren dan krijgt hij de kans. Dat is het geval bij het boek dat voor mij ligt en dat ik bijna in één adem heb uitgelezen. De auteur, Peter Ramaekers (geboren in 1953), heeft natuurwetenschappen en filosofie gestudeerd en is gepromoveerd in Eindhoven. Zoals op de achterflap vermeld staat, was hij één van de eerste gediplomeerde schaakinstructeurs van de KNSB en was hij in de jaren ’70 en ’80 actief in het zuiden van Nederland. Op latere leeftijd heeft hij het schaken weer intensief opgepakt en de ondertitel van het boek verraadt al dat hij, met zijn achtergrond als filosoof, heel goed heeft nagedacht over de mentale aspecten in de schaaksport. Met de ondertitel ‘invloed van mindset en leeftijd op je speelsterkte’ is Ramaekers aan de slag gegaan om te kijken hoe groot de invloed van deze twee parameters is op je actuele speelsterkte. Voordat ik hierover wat meer ga uitweiden eerst even de titels van de hoofdstukken in dit boek.

Hoofdstuk 1 – Het vormen van ‘schaakgeheugen’ en opbouwen van stellingsinzicht
Hoofdstuk 2 – Mentale gevoeligheid
Hoofdstuk 3 – Schaakblindheid
Hoofdstuk 4 – Waarom blijven schaken?
Hoofdstuk 5 – Een obsessie voor het schaken
Hoofdstuk 6 – Wanneer is je houdbaarheidsdatum als senior schaker verstreken? Interview met Jan Rooze (IM)
Hoofdstuk 7 – Interviews met topschakers
Hoofdstuk 8 – Waarom moet het zo snel?
Hoofdstuk 9 – Geheugen en patronen zien
Hoofdstuk 10 – Krachtzetten – memorabele stellingen en motieven – observeer jezelf bij herhaald trainen!

Zoals de titel al suggereert, bestaat het boek uit veel tekst, waarin de lezer op meeslepende wijze wordt meegenomen in een wereld waarin hij/zij een spiegel wordt voorgehouden om zijn eigen spel te evalueren. Dat is natuurlijk confronterend omdat pijnlijke vergissingen en blunders liefst zo snel mogelijk worden vergeten. Maar de auteur komt in het eerste hoofdstuk met een uitspraak die de spijker op zijn kop slaat: ‘Het boek breekt met tradities van de gebruikelijke trainingsboeken die de nadruk vooral leggen op het leren door analyse van partijen en oefenstellingen. Er wordt hier vooral aandacht besteed aan psychologische factoren in het schaken, en ook aan filosofische achtergronden, en er zijn zeer weinig schaakboeken die dat ook doen’.
Veel tekst dus en daar houdt niet iedere schaker van, maar de tekst wordt afgewisseld met een groot aantal prachtige tekeningen van René Duret, zelf ook een schaker, die weergeven waar het in de tekst om gaat. Komen er dan geen schaakpartijen en diagrammen voor? Nou nee, ook daar geeft Ramaekers voldoende aandacht aan. De diagrammen zijn extra groot, dus de lezer kan daar zeker niet omheen!

Filosofische en mentale aspecten
In vrijwel alle hoofdstukken gaat de auteur in op mentale processen die hij met zijn filosofische achtergrond op een interessante manier beschrijft. Zo benoemt hij in hoofdstuk 2 dat het voor elke speler een mentale uitdaging binnen een schaakpartij is, waarbij factoren als gevoeligheid, angst, ongeduld, agressie, hypnose, bijgelovigheid en ook ergernis en irritatie aan bod komen. Vooral die laatste twee herken ik als geen ander. Ik citeer: ‘Heb je op een of andere manier last van je tegenstander, of voel je je geïntimideerd, dan kun je overwegen om contact zoveel mogelijk te vermijden: niet blijven zitten wanneer de tegenstander aan zet is, en gaan rondlopen. Je zinnen verzetten’. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan! Zeker met weinig tijd op de klok, zal dit advies niet (altijd) opgevolgd kunnen worden. Het zit voor een groot deel in jezelf als je last hebt van (het gedrag van) je tegenstander. Wat mij ooit overkwam, dat ik namelijk in wederzijdse tijdnood in een voor mij totaal gewonnen stelling, meerdere trappen onder de tafel kreeg van GM Vladimir Epishin om mij uit mijn spel te halen. Het lukte hem inderdaad, ik was zo de kluts kwijt dat ik nota bene na de tijdcontrole de winst verpatste en een stelling met ongeveer een dame meer nog remise liet lopen… (zie: Column: schoppen onder de tafel). Dit is natuurlijk een extreem gevalletje…

Door de vele punten die Ramaekers noemt, die je als wedstrijdspeler kunt tegenkomen, ben ik opnieuw gaan nadenken over hoe je je moet wapenen tegen onverwachte situaties. Daarbij probeer ik ook zijn advies ter harte te nemen om ‘jezelf goed te leren kennen’.
Met één opmerking over voorbereiding op de partij, ben ik het niet helemaal eens. Het belang van openingsanalyse is belangrijk voor je zelfvertrouwen tijdens een wedstrijdpartij, nodig daarbij is een goed geheugen.

Behalve dat ik van oudsher al een slecht geheugen heb (vooral voor concrete varianten) denk ik dat je je zelfvertrouwen niet moet putten uit het feit of je je voorbereiding wel of niet op het bord hebt gekregen. Want dat zou betekenen dat je direct al een teleurstelling te slikken krijgt als dat niet het geval is. Dat is dan misschien funest voor je mindset. Ik herinner me dat ik eens tegen een openingstheoreticus moest spelen maar al snel op eigen kracht verder moest. Ik vond het juist een uitdaging om op dit soort moment mijn eigen wegen te zoeken. Als de tegenstander dan plotseling in gepeins verzonk, mocht ik daar meestal uit concluderen dat ik hem uit zijn “boek” had gehaald. Sterker nog: omdat ik er toch volle bak inging, weerlegde ik soms achter het bord een nieuwtje dat hij thuis had bedacht. Het was wel een andere tijd en ik erken dat dat in deze tijd met enorme databases en sterke engines andere koek is geworden. Toch denk ik dat zelfs nu – zeker als je zoals ik – niet op topniveau speelt, speelsterkte en creativiteit vaker doorslaggevend zijn dan pure openingskennis en geheugen. Het is niet gezegd dat als je met de enginescore van -2 uit de opening bent gekomen, je daadwerkelijk ook opgerold zult worden.

Terug naar het boek. Peter komt met de nodige voorbeelden uit zijn eigen praktijk waarin hij zich kwetsbaar opstelt en probeert lessen te trekken uit de fouten die er gemaakt worden. Hier eentje in zijn voordeel tegen niemand minder dan een ex-kampioen van Nederland!

Voorbeeld 1
Peter Ramaekers – Rini Kuijf 2023

Wit speelde hier
1. Tb5 Da3 2. Txd5
Zwart moet nu oppassen.
2…Dxa2
Pakt een pion om straks een gunstig eindspel over te kunnen houden.
Ik denk dat er niets mis is met 2…Le6=
3. Th5

De les van dit fragment volgens Peter is: vermijd tijdnood. En verwacht niet al te veel kwaliteit en diepgang in rapidpartijen.

Schaken een obsessie?
Een leuk en intrigerend onderwerp (dat van hoofdstuk 5) is de vraag wat de drijfveer bij iemand kan zijn dat hij blijft schaken. Dat is voor iedereen verschillend uiteraard en de auteur noemt ook diverse van die drijfveren (zoals ‘schaken als een obsessie en daarmee een verslaving’). Dan vervolgt hij met ‘wat het ook is, je blijft langer schaken als je je eigen speelstijl – die overeenkomt met je karakter – trouw kunt blijven’. Als voorbeeld haalt hij een citaat van Garry Kasparov aan, waarin Kasparov na een slecht resultaat in een match het volgende zei: ‘Caissa, de godin van het schaakspel, heeft mij gestraft voor mijn behoudende speelwijze, omdat ik daarmee lijnrecht tegen mijn natuur ben ingegaan’. Je kunt dus het beste je natuur volgen: als je ervan houdt om risico’s te nemen dan past aanvallend spel het beste bij jou. Ramaekers vervolgt hoe je tijdens een partij dichtbij jezelf kunt blijven. Hij zegt dat het natuurlijk heel persoonlijk is maar dat het bij hem goed werkt om vlak voor de partij naar muziek te luisteren. Ik heb even nagedacht hoe dit laatste van toepassing is op mij. Waar Peter beroemde klassieke muziek aanhaalt, geldt voor mij dat ik vermoedelijk meer mijn heil zou zoeken in de (hard)rock of de symfonische rock. En wat mijn speelstijl betreft: ik sta bekend om mijn strategische en principiële aanpak, waarbij mijn eindspeltechniek me altijd van pas kwam. Maar naarmate de jaren beginnen te tellen, merk ik dat er weinig over is gebleven van deze drang naar “de waarheid te zoeken” in een partij. Ik mag blij zijn als er halverwege niet al van alles uit de hand is gelopen. Ik kom er steeds meer achter dat het energieniveau voor het spelen van partijen op niveau erg belangrijk is. Het verklaart misschien waarom Loek van Wely – die toch al de 50 is gepasseerd – nog altijd een zeer behoorlijke Elorating heeft. Hij stond erom bekend zich af te beulen in een fitness centrum en hij is fysiek nog steeds erg fit. Het is leuk om over dit soort kwesties te filosoferen en in mijn herinnering komt een uitspraak van Botwinnik naar boven: de top van een schaker zou volgens hem op zijn 35ste liggen. Dan zouden namelijk de curven van schaakkennis en energielevel elkaar kruisen. Deze uitspraak deed hij natuurlijk decennia geleden en inmiddels is die misschien achterhaald. Het verwerven van kennis is door de intrede van de computer, met de vele geavanceerde schaakprogramma’s, apps en platforms, om nog maar niet te spreken van de kunstmatige intelligentie, vele malen versneld. Dat verklaart bijvoorbeeld waarom we nu een wereldkampioen hebben die het al op zijn 18de werd. En ook dat er zoveel spelers in de top 10 van de wereldranglijst zijn terug te vinden die de 20 maar net gepasseerd zijn. In het laatste kandidatentoernooi was Anish Giri (geboren 28 juni 1994) de nestor van het gezelschap. Heeft Giri daarom het momentum gemist om wereldkampioen te worden (hij werd tweede achter Sindarov die de uitdager van de wereldkampioen later dit jaar wordt)?

Jan Rooze
Voor alle oudere spelers is de Belgische schaker Jan Rooze een grote inspiratiebron. Het interview dat Ramaekers met hem hield laat zien dat je nooit te oud bent om te leren. In zijn inleiding zie ik dat het blijven schaken tot op hoge leeftijd van belang is om je brein plastisch te houden. Het principe ‘Use it or lose it’, gaat bij gevorderde leeftijd zeker op en wordt bijvoorbeeld ook door psycholoog Karel van Delft gebruikt bij trainingen in Apeldoorn en in een rubriek in zijn onvolprezen wekelijke nieuwsbrief komt het altijd aan bod. Zie: Schaakacademie Apeldoorn.
Terug naar Jan Rooze (geboren in 1947) die na een werkend leven pas weer ging schaken toen hij met pensioen was. Hij heeft zijn oude hobby opnieuw opgepakt en was ongelooflijk succesvol. Zo haalde hij op 67-jarige leeftijd (2014) de IM-titel, hetgeen niet zomaar iets is. In 2015 werd hij Europees Kampioen (bij de senioren +65) en in 2023 werd hij zelfs wereldkampioen (bij de senioren +75). Dat zijn klinkende prestatie waar je mee kan thuiskomen! Het interview met Jan werd gehouden in 2024 en de belangrijkste vraag was natuurlijk wat het geheim achter zijn successen was. Zo zegt Rooze dat hij al veel ervaring had en toen hij stopte ook al een Elorating van bijna 2400 had. Hoewel hij zeer bescheiden in zijn antwoorden is, geeft hij aan dat talent een belangrijke randvoorwaarde is om als herintreder succes te kunnen zijn. De tweede randvoorwaarde is om de openingstheorie van het moment dat je weer begint te “updaten”. Daarnaast zijn er volgens Jan nog meer parameters die invloed kunnen hebben op de mate van succes. Zo noemt hij onder andere:

• Als je de ambitie hebt om iets te bereiken, dien je hard te werken
• Opbouw van het openingsrepertoire dat aansluit bij je stijl
• Veel spelen (op niveau)
• Je eigen zwakten herkennen en daaraan werken
• Zo goed mogelijk proberen fysieke en mentale veroudering tegen te gaan (om gebrek aan energie zo lang mogelijk tegen te gaan).

Een voorbeeld:

Jan Rooze – Vlastimil Jansa

In deze stelling ging GM Jansa de fout in.
39…Kf6??
Hier zal vermoeidheid ongetwijfeld ook een rol hebben gespeeld. Er volgde nu sterk
Zwart heeft goede remisekansen na 39…Th4 hoewel hij nog even zal moeten werken.
40. Tg8!
Dit houdt de zwarte koning af en dreigt h6-h7. Vermoedelijk zal Jansa er nu achter gekomen zijn dat de geplande verdediging met
40…Th4

Tot slot nog een bliksemoverwinning tegen een andere gerenommeerde grootmeester:

Jan Rooze – Bojan Kurajica
1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 e6 4. Lxc6 bxc6 5. d3 f6 6. O-O g6 7. Pa3 e5 8. Pe1 d5 9. f4 dxe4 10. fxe5 f5 11. Le3 Le6 12. De2 Dd5 13. dxe4 Dxe4 14. Df2 Ph6 15. h3 Pf7 16. Pd3

Het lange hoofdstuk 7 staat geheel in het teken van de interviews met topschakers. Zo vult Ramaekers een lang en zeer lezenswaardig hoofdstuk met GM Paul van der Sterren (tweevoudig Nederlands kampioen en wereldkampioenskandidaat geweest) die uitweidt over zijn voortdurende worsteling met het schaken in zijn leven als professioneel schaker. Zo komt meermalen Pauls autobiografie “Zwart op op Wit – Verslag van een schakersleven” ter sprake. Daarin is onder andere aandacht voor de beroemd geworden overwinning van Van der Sterren op Victor Kortchnoi, Wijk aan Zee 1978.

Van der Sterren – Victor Kortchnoi
1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Lb4 4. e5 c5 5. a3 Lxc3+ 6. bxc3 Pe7 7. Pf3 Pbc6 8. Ld3 Da5 9. O-O c4 10. Le2 Ld7 11. a4 Pc8 12. Dd2 Pb6 13. Dg5 Tg8 14. Ta3 h6 15. Dh5 Pxa4 16. g3 b5 17. Ld2 Dd8 18. Tb1 De7 19. Taa1 a6 20. Ph4 O-O-O 21. Pg2 Kc7 22. Pe3 Ta8 23. f4 Pb6 24. f5 b4 25. Tf1 g6 26. fxg6 Txg6 27. Df3 Le8 28. Df4 bxc3 29. Lxc3 Dg5 30. Df3 a5 31. Pg2 Pb4 32. Pf4 Tg8 33. Tfb1 Dd8 34. Df1 Pc6 35. Tb5 a4 36. Db1 Ta6 37. Db2 Ld7 38. Da3

Van der Sterren geeft aan dat hij in een soort trance raakte tijdens deze partij die hij tegen een geweldenaar moest spelen. En in die gemoedstoestand lukte het hem ‘om alles helder te zien, terwijl alle overbodige onzin wegviel’. In bovengenoemd boek wordt uitgebreid beschreven hoe de witspeler tot deze topprestatie wist te komen.

De volgende interviews zijn met kleurrijke figuren in het Nederlandse schaak, grootmeester-in-ruste, Karel van der Weide en de IM’s Rini Kuijf en Manuel Bosboom. Zeker als je deze heren van nabij hebt meegemaakt, is leuk om te lezen hoe zij tegen de verschillende facetten van het schaakspel en hun loopbaan aankijken.

Hoofdstuk 9 (Geheugen en patronen zien) lijkt me duidelijk een hoofdstuk waarin de auteur zijn ei kwijt kan. Hij gaat in op een paar vragen, bijvoorbeeld of succesvolle patroonherkenning iets is wat sterkere schakers van zwakkere onderscheidt? Het gaat veel te ver om hier verder op in te gaan maar Ramaekers snijdt heel interessant materie aan, waarbij hij ook (terecht!) kritisch kijkt naar wat diverse onderzoekers beweren. Ramaekers laat met enkele schema’s en tabellen diverse aspecten zien wat er bij het bedenken van een zet zoal om de hoek komt kijken. Ik bespeur hier ook zijn wetenschappelijke achtergrond want hij is niet alleen goed gedocumenteerd maar hij kan volgens mij het kaf goed van het koren onderscheiden!

In het slothoofdstuk (10) mag de lezer schaaktechnisch aan de slag. Er worden opgaven van allerlei soort aangeboden. Een substantieel aantal kende ik al, er zitten veel leuke opgaven tussen. De terminologie die de auteur gebruikt voor tactische thema’s is wat gedateerd. In de gemoderniseerde Stappenmethode van Cor van Wijgerden worden andere termen gebruikt (zo valt “overbelasting” daar onder één van de verschillende thema’s van “uitschakelen van de verdediging”) maar dat mag de pret niet drukken.

Conclusies
Behalve dat ik het boek met veel plezier heb gelezen, denk ik dat er veel aan bod komt, dat een schaker kan helpen om zijn kwetsbaarheden, zowel op het mentale als het schaaktechnische vlak, weg te werken. Peter Ramaekers is er wat mij betreft uitstekend in geslaagd om nou eens niet alleen schaaktechnische zaken te bespreken, maar veel meer in te gaan op de innerlijke strijd die elke schaker met zichzelf voert. Hoewel ik me daar als schaaktrainer ook al decennialang mee bezig heb gehouden (aangezien mijn pupillen uiteraard ook met verschillende kwetsbaarheden kampen) heb ik het nodige geleerd van datgene dat Ramaekers heeft opgetekend. Uit alles blijkt dat hij goed heeft nagedacht over de worsteling die iedere schaker heeft tijdens een partij en hij zet helder uiteen wat eraan te doen valt. Daarbij richt hij zich op de oudere schaker, maar ik denk dat juist ook jongere schakers er baat bij zouden hebben, als ze zichzelf een spiegel voor zouden houden om te ontdekken waar je goed en vooral ook waar je niet goed in bent. Dat kunnen soms pijnlijke constateringen zijn, maar die zijn nodig om je algehele spel naar een hoger niveau te kunnen tillen. Ik raad iedereen die zich afvraagt aan hoe hij/zij een sterkere schaker kan worden en vooral op mentaal gebied stappen wil maken, dit boek aan te schaffen en grondig te lezen!

Alle fragmenten en partijen via de viewer:

• Auteur: Peter Ramaekers
• Publicatiejaar: 2025
• Aantal pagina’s: 154
• Uitgever: Thinkers Publishing
• ISBN: 9789493435018
• Teaser
• Hardcover: € 35,00
• Softcover: € 29,00
• Bestellen

Het is al weer jaren geleden dat er in Den Haag het Aegontoernooi werd gehouden. In het hoofdgebouw van de verzekeraar werd jaarlijks het “Mens versus Schaakcomputer-toernooi” gehouden. De mens werd vertegenwoordigd door sterke grootmeesters, internationale meesters, hoofdklassers, schaakjournalisten, maar ook echte amateurs en liefhebbers, dus van een verschillend niveau. Dat gold ook voor de computerprogramma’s. De sterkste schaakcomputers ter wereld waren aanwezig, als ook het betere hobby-werk. De match haalde de landelijke pers omdat veel mensen reikhalzend uitkeken naar de vorderingen die het elektronisch rekentuig aan het maken was. Deze belangstelling werd ook gevoed door een weddenschap die Professor Jaap van den Herik aangegaan was met Hans Böhm, namelijk dat binnen afzienbare tijd de wereldkampioen schaken het zou moeten afleggen tegen de computer. In de beginjaren van de computer werd er nog lacherig gedaan over de rare fouten die er in de diverse programma zaten, tegenwoordig weten we wel beter.

Het is in dit verband aardig een anekdote op te halen. Ik kan me herinneren dat Tim Krabbé in een totaal verloren stelling was beland, maar hij ontsnapte met remise omdat de programmeur het eindspel van de verkeerde loper niet in zijn programma had opgenomen! Een ander grappig voorval was dat de bekende hoofdklasser Ad van den Berg goede resultaten tegen de sterkste machines boekte. Hij was erachter gekomen dat naarmate de stellingen eenvoudiger werden de computer meer moeite had met het vinden van goede zetten. In elk geval had de Engelse grootmeester John Nunn wel eens geschreven dat middenspelen zonder dames door de computer een stuk minder sterk werd behandeld. Vandaar dat Van den Berg heel graag de openingszetten 1. d3 d5 2. e4 dxe4 3. dxe4 Dxd1+ 4. Kxd1 op het bord bracht.

De computer liet zich hier op in omdat in zijn programma stond dat het verhinderen van de vijandelijke rokade gunstig zou zijn. Van den Berg speelde vervolgens ergens c2-c3 gevolgd door Kd1-c2 en kreeg daarmee een acceptabele stelling. Op de vraag van een journalist waarom hij zo’n ‘gekke’ opening speelde, antwoordde hij heel gevat: “Jij gaat toch ook niet hoofdrekenen tegen de kassa van Albert Heijn!”.

Zelf gaf ik vrijwel elk jaar acte de présence. Begin jaren negentig was ik als deelnemer actief, later werd ik benaderd om als commentator te fungeren. Op enig moment stond ik voor een volle zaal met publiek uit te leggen dat de computer niet zo goed is in gesloten stellingen. Eigenlijk alle type stellingen waarin het ‘denken op lange termijn’ nodig is, behandelen computers over het algemeen niet geweldig. Ook dát had John Nunn ooit gezegd. Een opening als het Konings-Indisch of het Frans is volgens hem ideaal tegen de rekenmonsters. Een gesloten stelling, waar aan twee kanten van een pionnenketen moet worden gemanoeuvreerd, doet de mens vele malen beter dan het schaakprogramma.

Om dit te illustreren liet ik de zaal de volgende geconstrueerde stelling zien:

Deze stelling had ik in elkaar gezet naar aanleiding van een stelling die mij vaag bijstond. Ik meen ooit iets analoogs gezien te hebben dat door Tim Krabbé was bedacht. Wit aan zet, speelt en wint. Ik vroeg aan de zaal of de laagste ratinghouder een poging wilde doen. Om te bepalen wie de laagste rating had, vroeg ik de mensen vingers op te steken met een rating onder 1400, 1300 enzovoort. Bij ongeveer 1250 bleef de teller steken en de bewuste persoon dacht welgeteld 5 seconden na en stelde de volgende zet voor.

1. h5!!

Het is de enige zet waarmee wit kans maakt nog op winst te spelen. Na elke andere zet speelt zwart … h5 waarmee hij “de deur op slot doet” en wit nooit meer verder kan komen. Zwart moet dan vooral van het materiaal afblijven dat wit in de aanbieding doet. Na een zet als 1… cxb3 wint wit bijvoorbeeld als volgt: 2. Ta3 b2 3. Tb3 h6 4. Txb2 Ke6 5. c4 dxc4 6. d5+ Kxd5

7. Lc3 en de witte stukken komen binnen. 1-0

Na wits eerste zet komt wit ook verder als zwart ‘niets’ doet. Bijvoorbeeld: Of 1… h6 2. Tb1 Ke6 3. Taa1 Kf7 4. Th1 Kf6 5. Th4 Kf7 6. Tah1 Kf6 7. Txg4 fxg4 8. Th4 Kf5 9. Lc1 Kf6 10. Txg4]

Maar de sterke computerprogramma’s die ik destijds had slaagden er niet in om de winstzet überhaupt te evalueren, laat staan te spelen. Ik heb diverse programma’s ’s avonds aangezet om ze een hele nacht hierop te laten rekenen, maar de resultaten waren bedroevend. Kortom: deze stelling liet de kracht zien van het ‘menselijke oog’, zoals ik het destijds formuleerde.

Ik had deze woorden nog niet uitgesproken of ik werd met de neus op een paar andere feiten gedrukt. Ik was namelijk bezig met het bespreken van een partij van de sterke Nederlandse meester Rini Kuijf (toen een rating van 2475), ooit nog Kampioen van Nederland. Hij had het moeilijk tegen Zugzwang, een programma van Duitse makelij. Het ging hier om – als ik tenminste goed geïnformeerd ben – 1024 parallel geschakelde processors. Dus eigenlijk 1024 pc’s die aan elkaar gekoppeld waren en die met elkaar moesten communiceren in een netwerk. Het ding was verbonden met een modemlijntje naar Duitsland. De twee knapen die achter het bord zaten, de jongemannen Rainer Feldmann en Peter Mysliwietz waren promovendi van de Universiteit van Paderborn (Duitsland). Zij deden een promotieonderzoek naar het synchroniseren van deze parallel geschakelde processoren. Zelf had ik een paar jaar eerder tegen “Het Beest” gespeeld, klik hier.

Het was wel duidelijk dat het hier ging om een verschrikkelijk rekenmonster, dat in de tussenliggende jaren behoorlijk verbeterd was. Kuijf had het moeilijk in de partij, dat was wel duidelijk. Maar net toen ik het publiek vertelde dat Kuijf het eindspel uitstekend behandelde en volgens mij tegenkansen begon te krijgen, zodat er wellicht een half puntje voor hem in het verschiet lag, kondigde het “Beest” ineens mat in 46 aan! De Duitsers liet Kuijf weten dat hij in maximaal 46 zetten mat gezet zou worden. “Doe mij maar een grote pils!”, antwoordde Kuijf onmiddellijk.

Omdat hij het zelf moeilijk kon geloven dat zoiets mogelijk was, sputterde hij nog lang tegen. Na afloop bleek wat hier aan de hand was. De computer had natuurlijk de beschikking over de eindspeldatabase van Ken Thompson, waarin alle eindspelen met 5 stukken helemaal uitgeanalyseerd zijn, zijn opgenomen. Tegenwoordig is die online te vinden bij Shredder: de eindspeldatabase, waarin zelfs ook al veel te vinden is over eindspelen met zes stukken. Hier de partij, die natuurlijk ook meteen gecheckt is met bovengenoemde eindspeldatabase, de “tablebases”, zoals ze te boek staan.

Computer Zugzwang – Rini Kuijf (2475), Den Haag 1997.

1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Pf6 4. Lg5 Le7 5. e5 Pfd7 6. Lxe7 Dxe7 7. f4 a6 8. Pf3 c5 9. dxc5 Pxc5 10. Ld3 Pc6 11. O-O b5 12. De1 h6 13. Dg3 O-O 14. Kh1 Td8 15. Dg4 Pb4 16. Pd4 Pcxd3 17. cxd3 Ld7 18. Dg3 Pc6 19. Pb3 Le8 20. Tac1 Tac8 21. Df2 Da7 22. De1 Pe7 23. a3 a5 24. Dd2 Pf5 25. Tf3 Db6 26. g4 Ph4 27. Th3 Pg6 28. d4 b4 29. Pa2 bxa3 30. bxa3 Txc1+ 31. Paxc1 a4 32. Pc5 Db1 33. Kg2 Tb8 34. P5d3 Lb5 35. f5 Lxd3 36. Pxd3 Tc8 37. De3 Dxd3 38. Dxd3 Pf4+ 39. Kf2 Pxd3+ 40. Txd3 Tc2+ 41. Kg3 Kf8 42. fxe6 fxe6 43. h4 Ke7 44. Kf4 Kd7 45. g5 hxg5+ 46. Kxg5 Tg2+ 47. Kf4 Te2 48. Kg5 Tb2 49. Tf3 Ke7 50. h5 Tg2+ 51. Kf4 Td2 52. Ke3 Th2 53. Tg3 Kf7 54. Tf3+ Kg8 55. Tg3 Txh5 56. Kd3 Th1 57. Kc2 Th4 58. Kc3 Th1 59. Kb4 Td1 60. Tg4 Kh7 61. Kxa4 Kh6 62. Kb4 g5

Ik meen dat het hier ergens was dat ik het publiek stond te vertellen dat Kuijf aardig aan het terugvechten was vanuit een wat problematisch toreneindspel. 63. Kc5 Kh5 64. Tg2 g4 65. Kd6 Wit geeft ook materiaal om zichzelf zo snel mogelijk een ver opgerukte vrijpion te bezorgen. 65… Txd4 66. Kxe6 Kh4 67. Kd6 g3

68. e6 De witte e-pion is nu beresterk, maar dat is de zwarte g-pion ook. 68… Kh3 [Een mogelijke verdediging bestond misschien in 68… Te4] 69. Te2 g2?! Dit had beter vervangen kunnen worden door een andere zet. [Dat kon ook nu: 69… Te4 70. Txe4 dxe4 71. e7 g2 72. e8D g1D 73. Dh5+ Kg2! [73… Kg3 74. Dg5+ Kf2 75. Df4+ is veel ongunstiger.] 74. De2+ Kh3 75. Dxe4 Er is niets anders meer om op winst te spelen. 75… Dg3+ 76. Kd5 Dxa3 en de remise is een feit.] 70. Te3+ Het was uiterst lastig te zien dat deze voor de hand liggende zet vervangen had moeten worden door een erg rare, die waarschijnlijk wel voldoende is voor remise.

70… Kh2?! [Na 70… Kh4! 71. e7 g1D 72. e8D geeft Rybka 4 de onverwachte verdediging 72… Dg7!! waarna wit geen nuttige schaakjes heeft.] 71. e7 g1D 72. e8D Zwart heeft eerder een dame kunnen halen, maar de zwarte koning staat tactisch veel ongunstiger op veld h2 zoals weldra duidelijk wordt. 72… Dg4 De beste zet, maar wit wint nu op een andere manier. [Nu faalt 72… Dg7? op 73. Dh5+! en zwart verliest materiaal of wordt mat gezet. Een voorbeeld: 73… Kg1 74. Te1+ Kf2 75. De2+ Kg3 76. Tg1+ en de dame gaat verloren.] 73. Te2+ Kh3 74. Dh8+ Dh4 Zwart moet er gedwongen een toreneindspel van maken.

75. Te3+! Dit kan alleen gevonden door de ‘tablebases’ op de achtergrond mee te laten ratelen. [Als ik Rybka 4 moet geloven is 75. Dxh4+ nog sterker. Na 75… Kxh4 kan wit de toren achter de vrijpion zetten en dan lijkt de winst minder lastig dan in de partij. 76. Ta2 Maar de eindspeldatabase geeft uitsluitsel: zwart maakt remise door: 76… Ta4! Ik geef nu de belangrijkste hoofdvariant, waarvan de eerste zetten van zwart allemaal de enige zet zijn om remise te maken. 77. Kxd5 Kg5 78. Kc5 Kf6 79. Kb5 Te4 80. a4 Te5+ 81. Kb6 Te6+ 82. Kb7 Te7+ 83. Kc8 Te8+ 84. Kd7 Te7+ 85. Kd8 Ta7 86. a5 Ke6 87. Kc8 Kd6 88. Kb8 Th7 89. a6 Kc6 Weer de enige zet, waarna wit niet verder kan komen. Het verhindert in elk geval 90. a7?? wegens 90… Th8#] 75… Kg2 76. Dxh4 Hier geeft de eindspeldatabase een geforceerde winst in 46 zetten aan. 76… Txh4 77. Kxd5

77… Kf2 Nu is het winst in 40 zetten. [De hardnekkigste verdediging is kennelijk 77… Ta4] 78. Te4 Th5+ 79. Kc6 Th1 80. a4 Kf3 81. Tc4 Ke3 82. a5 Kd3 83. Tc5 Th7 Het is nu een winst in 24 zetten. [Ook nu houdt 83… Ta1 het wat langer voor, maar wat maakt het allemaal uit tegen een computer.] 84. Kb6 [Vreemd genoeg geeft de eindspeldatabase op het internet dat 84. a6 twee zetten sneller wint.] 84… Th8 Ook niet de optimale zet. 85. a6 Tb8+ 86. Kc7

En hier geloofde Kuijf het verder wel. 1-0

Ik hoop voor hem dat hij zijn grote pils gekregen heeft!

Tot slot nog een vreemd geval uit mijn eigen praktijk. Een aantal jaar daarvoor, toen ik nog zelf deelnemer was, leek ik door het toen vrij sterke schaakprogramma Chess Genius opgerold te worden. Ik overleefde – met wit nog wel – de opening niet en kwam in een vreselijk eindspel terecht met een pion minder. Normaal gesproken zou je zeggen: kat in het bakkie, in dit geval voor de computer. Maar ziehier wat er gebeurde:

Herman Grooten (2410) – Computer Chess Genius, Den Haag 1993.

1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. Pf3 a6 4. a4 Pf6 5. e3 Lg4 6. Lxc4 e6 7. O-O c5 8. h3 Lh5 9. Pc3 Pc6 10. dxc5 Lxc5 11. b3 O-O 12. Dxd8 Tfxd8 13. Lb2 Lxf3 14. gxf3 Pe5

15. f4? [Uiteindelijk was het geplande 15. Le2 achteraf beter geweest. 15… Td2 16. Ta2] 15… Pxc4 16. bxc4 Tac8 17. Tfd1 g6 18. Kg2 Kf8 19. Kf3 Le7 20. Txd8+ Lxd8 21. Td1 Ke8 22. Pe2

22… Pd7 Na een troosteloze opening raak ik nu gewoon een ‘gezonde’ pion achter. 23. Ld4 Txc4 24. Tb1 b6 25. Pc3

25… Pc5?! Tegen de huidige programma’s zou ik met deze stelling geen kans op behoud meer hebben gehad. [Winnend is 25… f6! met de dreiging … e6-e5 en stukwinst. Het paard moet dus wijken, maar dan is pion a4 het kind van de rekening. Er is nog wel een tactisch grapje. 26. Ta1 e5 27. fxe5 fxe5 28. Pe4 Ke7 29. Lb2 en zou behoudt wit nog met kunst en vliegwerk zijn pion, maar zijn stukken staan nu zo passief dat de technische afhandeling ook niet al te lastig meer zal zijn.] 26. Lxc5! bxc5 27. Pe4 Tb4 28. Txb4 cxb4

Dit is precies het eindspel waar ik nog op gehoopt had. Wit heeft een paard tegen een loper en die strijd is redelijk abstract voor de rekenmonsters, zelfs voor die anno 2011. 29. Ke2 Kd7 30. Kd3 a5 31. Kc4

31… Kc6 De moderne programma’s zijn het eens met deze zettenreeks. Maar inmiddels staan er twee pionnen van zwart op de verkeerde kleur en dat is een gegeven waar ook moderne programma’s moeite mee hebben. De gedekte vrijpion is natuurlijk wel een geduchte factor. 32. Pd2 h6 Waarschijnlijk niet zo handig: er gaat weer een pion naar de verkeerde kleur. Maar ook moderne programma’s hebben problemen met het winnen van dit eindspel. Het valt ook niet mee om een constructief plan te bedenken. 33. Pf3 Mijn strategie was erop gebaseerd om flink rond te huppelen met het paard om zoveel mogelijk pionnen naar de verkeerde kleur te lokken. 33… Lf6 34. Pd2 Lc3 35. Pb3 Kb6 36. e4 Le1 37. f3 Lg3

38. f5 Wit raakt nog een pion kwijt, maar dat is geen probleem. Een eventuele zwarte dubbelpion is in principe waardeloos. 38… exf5 Daar was ik zeer tevreden mee. Zwart geeft wit het veld d5 voor de koning. Maar misschien moest het wel omdat het paard anders via veld d4 of c5 pion e6 zou aanvallen, waarna die ook naar de verkeerde kleur zou worden gedwongen. 39. exf5 g5 40. Kd5 Lf4 41. Ke4 h5 42. Kd5 Lg3 43. Kc4 Le5

44. Pc5 Inmiddels begon ik optimistisch te worden over de uitslag van deze partij. Dat vertelde ik de programmeur ook, die zich niet bewust was van het verschijnsel “goed paard tegen slechte loper”. 44… f6 De volgende pion, het lijkt wel een soort spelletje: hoe krijg ik zoveel mogelijk pionnen van de tegenstander op de voor hem verkeerde kleur… 45. Kd5 Lc3 46. Pb3

46… h4 En weer een… 47. Pc5 Lb2 48. Pe4 Le5 49. Pd2 Winstkansen zijn er nog nauwelijks voor wit omdat de zwarte b-pion een geduchte factor is. 49… Kb7? Maar zelfs een computer kan kennelijk zijn geduld verliezen. [49… Lc3 50. Pb3 Le5 is een soort dynamisch evenwicht, geen van beide spelers kan vorderingen boeken.] 50. Pc4 Lc7 51. Ke6 Ld8

52. Kd7 Een mooi voorbeeld van een slechte loper. Hij heeft geen ruimte meer omdat zijn pionnen op de verkeerde kleur staan. Desondanks is voor zwart nog geen verliesgevaar. 52… Lb6 53. Ke7?! Wit gaat het nu proberen, hoewel dat objectief misschien niet verantwoord was… [Na 53. Pd2 is de stelling nog altijd in evenwicht.]

53… Ld4?! Altijd fijn als er materiaal ingeleverd wordt. [De juiste zet was 53… Kc6! waarna er een soort wedloop ontstaat waarin de loper veel sterker is dan het paard. Een voorbeeld: 54. Kxf6 b3 55. Kxg5 Le3+! 56. Kg6 Kc5 57. Pb2 Ld4 58. f6 Kd6 59. Pc4+ Ke6 60. f7 Ke7 en wit moet vrezen voor zijn ‘leven’.] 54. Pxa5+ Ka6 55. Pb3 Lc3 56. Kd6 Omdat ik nu een belangrijke pion heb veroverd besluit ik om een risicoloze winstpoging te gaan doen. Het omsingelen van pion b4. 56… Kb6 57. Kd5 Le5

58. Kc4?! Niet de handigste. [Veel sterker was 58. Pc5! Lb2 59. Kc4 Ka5 60. Kb3 Lc3 61. Pe4 Ld4 62. Pd6 Kb6 63. Kc4 Lc5 64. a5+ met winst.] 58… Ld6 59. Pd4 Ka5? Daar gaat ie dan de mist in! [De juiste voortzetting was 59… Lf8 waarna het de vraag is of wit vorderingen kan boeken.] 60. Kb3 Kb6 61. Pc2 Ka5 62. Pe3! Het paard springt er lustig op los. 62… Le7 63. Pd5 Ld8

64. Pxb4 De belangrijke pion is veroverd, de rest is een fluitje van een cent. 64… Lc7 65. Pc6+ [65. Pd5 Le5 66. Pe3 was iets systematischer.] 65… Kb6 66. Pb4 Ka5 67. Pd5 Le5 68. Pe3 Dan maar in tweede instantie. 68… Kb6 69. Pc4+ Kc5

70. Pxe5 Hier had hij al mogen opgeven maar de operator wist niet van ophouden. 70… Kd6 71. Pg4 Kd5 72. Kc3 Kd6 73. Kd4 Kc6 74. Pxf6 Kd6 75. Pe4+ Ke7 76. Ke5 Kd7 77. f6 Ke8 78. Ke6 Kd8 Hoe is het mogelijk dat computers een eindspel zo beroerd kunnen behandelen? 1-0

Wat was hier het probleem? De beoordeling dat het paard zoveel sterker is dan de loper, als er pionnen zijn vastgelegd op de kleur van de loper, wordt door de computer helemaal verkeerd gedaan. Zelfs anno 2011 worstelen de programma’s hier nog steeds mee. Ik heb dit eindspel ook aan de huidige top-engines ‘gevoerd’. Hoewel ze de stelling niet verliezen, weten ze zich er ook geen raad mee om hem te winnen. Ik denk dat ik tegen een sterke speler echter weinig kans zou maken om hem te houden.

Heeft de wereldkampioen inmiddels van de computer verloren en wordt hij op het tactische vlak voortdurend gefopt door het rekentuig, bij mijn weten zijn er nog geen schaakprogramma’s die dit soort strategische evaluaties correct oplossen. Hierin is de mens nog altijd superieur. Dat zal volgens mij ook niet lukken met de manier waarop de programma’s zijn samengesteld. Want zolang ze blijven rekenen in eenheden van een pion, kun je er met ‘brute force’ niet komen. Maar wie ben ik?

Alle fragmenten en partijen via de viewer:

Bedrog tijdens partijen schijnt tegenwoordig schering en inslag te zijn. De drie Franse spelers die recentelijk in opspraak kwamen, omdat zij gebruik zouden hebben gemaakt van ongeoorloofde middelen, was even hot news. De geruchten dat Topalov signalen zou ontvangen van zijn secondanten, zijn we ook bepaald nog niet vergeten. En de Duitser met een rating van rond 1800 die met een pruik en oortelefoontjes een toernooi wist te winnen, om vervolgens door de mand te vallen, staat menigeen nog scherp op het netvlies. Zelf ben ik ook ooit het slachtoffer van malversaties van een tegenstander geweest.

Ooit trok ik er met een paar schaakvrienden op uit om rond de Kerstdagen deel te nemen aan een open toernooi in Porz-Wahn. Dat is een dorp dat ligt onder de rook van Keulen. Zoals bekend sponsort een hotelmagnaat daar al decennia lang een van de sterkste schaakploegen van Duitsland die uit dit dorp afkomstig is. Ik heb zelf ook een jaar of acht deel uitgemaakt van “Die zweiten Mannschaft”.

Een van de topspelers van het eerste uur binnen de vereniging was Vlastimil Hort. De voormalige Tsjech was zijn land uitgevlucht om zijn heil te zoeken in Duitsland. In die tijd hoorde een speler met een rating van boven 2600 bij de eerste tien van de wereld. Hort speelde nog ooit een match tegen Spassky in de strijd om de wereldtitel. De hotelmagnaat had Hort kennelijk verplicht om mee te spelen in het open toernooi dat verder niet supersterk bezet was. Daar had de man, die de vriendelijkheid zelve is, kennelijk niet zo’n zin in. Hij werkte zijn partijen af, alsof het een simultaan was. Het was middenin de winter, koud buiten en Hort hield zijn jas aan om – soms staande achter het bord – zijn zetten te doen. De tegenstanders waren vaak zo geïmponeerd, ook door de rating van de tegenstander, dat zij zich snel lieten opbrengen, waardoor Hort zo snel mogelijk weer de deur naar de uitgang kon vinden.

De keer dat ik – als ‘eenvoudig tweeklasser KNSB-speler’ – een keer goed begon in dit toernooi, mocht ik het opnemen tegen deze geweldenaar. Ik zei tegen mijn clubgenoten dat ik het tot mijn belangrijkste taak zag om hem tot nadenken te dwingen zodat hij in elk geval zijn jas moest uitdoen! Dat lukte zowaar, zodat ik een nieuwe doelstelling moest verzinnen tijdens de partij. Ik kwam er achter dat ik zelfs erg goed stond, maar ik hield er (vooralsnog) geen rekening mee dat ik wel eens een goed resultaat zou kunnen behalen. Maar tot mijn grote verbazing kwam Hort in lichte tijdnood, terwijl ik nog steeds alle troeven in handen had. En toen, met nog een klein kwartiertje op de klok en nog meer dan twintig zetten voor de boeg, kwam er plotseling een remise-aanbod. Ik herinner me dat ik bijna van mijn stoel viel. Nadat ik het had aangenomen, besefte ik dat ik misschien een grote kans op een overwinning op een topspeler had versmaad (zo goed stond ik als ik mijn tegenstander moet geloven), maar ik was toen heel blij met deze voor mij ongekende prestatie. Dat spelers soms grote hoogten en diepe dalen kennen, is voor mij heel erg van toepassing. De dalen heel wat dieper dan de hoogten die maar schaars gezaaid zijn. Dat bleek ook in dit toernooi waar ik plotseling dacht dat ik de hele wereld aankon. Een paar ronden later werd ik fijntjes met beide pootjes op de grond teruggezet door een bijzonder onsympathiek heerschap. Hij stelde zichzelf voor als Dr. Dr. Jahr.

Dr. Dr. Jahr (foto Wikipedia)

Deze meneer, waar ik op een verschrikkelijke manier van verloor, voerde een dubbele doctortitel. Later zei iemand dat je in Duitsland dit soort academische titels kon kopen, maar of dat dan weer waar is, valt ook weer te betwijfelen. In elk geval verbleef mijn tegenstander nauwelijks aan het bord. Hij speelde net als Hort, soms staande achter het bord, zijn zetten. Als ik een rondje ging maken door de toernooizaal dan waren er twee mogelijkheden. Ofwel hij was in velden of wegen te bekennen, ofwel hij was bezig met een notitieboekje aantekeningen te maken van de stellingen op de belendende borden. Hij schreef de openingszetten op van de mensen die bij hem in de buurt zaten.

Het was begin jaren tachtig, er waren nog geen laptops, pda’s en dergelijke. Maar sommige spelers waren wel al goed op de hoogte van de theorie. En die werd op de ouderwetse manier uit de boeken gehaald.

In de partij die ik speelde tegen Dr. Dr. Jahr kwam de Lc4-variant in de Najdorf op het bord. De man speelde vrijwel alles a tempo. Inclusief de twee pionoffers die gebracht werden. Voordat ik het wist kon ik opgeven.

Maar het werd me tijdens de partij al snel duidelijk dat de man een fraudeur moest zijn. Hij had dan wel een wat hogere rating dan ik, maar ik kon me toch niet voorstellen dat hij het allemaal zo snel zag. Het gerucht deed ook de ronde dat hij de theorie tijdens de partij opzocht, alleen werd niet duidelijk hoe en waar hij dat deed. Er viel natuurlijk ook niets te bewijzen.

Een duurde een paar jaar, eer ik in een tijdschrift te lezen kreeg dat een Duitser met een dubbele academische titel gesnapt was in een toernooi in Gent. Daar had men ook achterdocht gekregen, zodat hij door een wedstrijdleider in de gaten werd gehouden. Naar verluidt was men hem gevolgd en toen bleek dat hij naar het parkeerterrein liep tijdens de partij, waar hij in zijn auto een complete cartotheek met openingstheorie had ingebouwd, had men hem op heterdaad betrapt. Het schijnt dat hij toen maar in zijn auto was blijven zitten en weer huiswaarts was gereden. Nog wel vriendelijk afscheid nemend met de woorden: “Tot volgend jaar!”

Ik heb de partij niet kunnen terugvinden in mijn eigen archief. Al mijn notatieboekjes zijn gesneuveld bij een verhuizing, veel is niet ingevoerd in de computer. Ook de database geeft geen uitsluitsel. De nederlaag is zo hard aangekomen dat ik de partij ook volledig uit mijn geheugen heb verbannen. Wat ik wel weet, is uit welke variant alles afkomstig was. De database gaf wel de nodige partijen van meneer Jahr te zien. Een heb ik daarvan geselecteerd en uit de varianten blijkt dat ik ergens in een opzichtige truc getrapt moet zijn.

Ulrich Jahr – Hans Cordes, Bundesliga 1980.

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 a6 6. Lc4 e6 7. O-O b5 8. Lb3 Le7 9. a3 O-O 10. f4 Lb7 11. f5 e5 12. Pde2

12… Pxe4 In mijn ongebreidelde optimisme neem ik die vergiftigde pion van het bord, mij niet realiserend wat mij boven het hoofd hing. 13. Pxe4 Lxe4 14. Pg3 Lb7

15. f6!? Daar moet het dus van komen! Dit moet toch wel als een koude douche over mij heen gekomen zijn. Objectief gezien is er niet veel aan de hand. 15… Lxf6 16. Ph5 Het is me uitstekend gelukt deze partij uit mijn geheugen te verbannen. Wat ik hier gespeeld heb, weet ik absoluut niet meer.

16… Kh8! Meneer Cordes vindt de beste verdediging. Omdat ik me met de beste wil van de wereld niet kan herinneren hoe de partij gegaan is, heb ik een paar blunders op een rijtje gezet die zwart kan begaan. Ik moet in een van deze trucs getrapt zijn, want ik weet wel dat de partij niet lang duurde. Er zijn een paar alternatieven:

1) Geen oplossing biedt 16… Lg5?! want na 17. Dg4 h6 18. h4 gaat er een stuk de doos in.
2) Een van de lelijke fouten die zwart kan maken is: 16… Pd7? Er volgt dan: 17. Dg4 en nu zijn er drie belangrijke voortzettingen:2a) 17… Kh8 Lijkt de enige zet, maar die verliest onmiddellijk na 18. Txf6!2b) 17… g6? faalt nu op het aardige grapje: 18. Dxd7! en de paardvork beslist.

2c) Met de huidige engines heb ik kunnen uitzoeken dat zwart een soort tegenaanvalletje op touw te kan zetten, waarbij wit eventjes flink zijn best moet doen om alles bij elkaar te houden. 17… Db6+ 18. Kh1 Dd4 19. Dxd7 en het lijkt erop dat dit het ook niet zal zijn. Wit moet nog wel uit de schaakjes zien te komen na 19… Lxg2+ 20. Kxg2 De4+ 21. Kf2 Dh4+ en dat is nog een heel gedoe. Na 22. Pg3 Dxh2+ 23. Kf3 Lh4 zit er een flinke adder onder het gras. (zie analysediagram)

De juiste zet is nu 24. Ph5! [24. Dg4? is geen oplossing omdat wit het stuk weer kwijt is na 24… Lxg3 daar 25. Dxg3?? faalt op 25… e4+ 26. Kf4 g5+!] 24… e4+ 25. Ke3 Lg5+ 26. Pf4 Dg3+ 27. Ke2 en het zwarte initiatief wordt neergeslagen. Het is duidelijk dat dit soort computervarianten door de mens in een gewone partij nauwelijks te analyseren zijn.

3) Een speelbaar alternatief is 16… Le7. Zwart moet dan wel bereid zijn een kwaliteit te offeren met: 17. Dg4 g6 18. Lh6 Dd7 19. Dg3 Pc6 en de zwarte stelling is alleszins verdedigbaar.

Het is niet ondenkbeeldig dat ik een van bovengenoemde valstrikken ben getrapt, waarna de stukken weer in de beginstelling konden worden gezet.

17. Lh6!? Weer zo’n aanvalszet, waar de heer Jahr patent op heeft. [Interessant is overigens ook 17. Dg4!? Db6+ 18. Kh1 Dd4 19. Dxd4 exd4 20. Pxf6 gxf6 21. Txf6 +/- en door zijn slechte pionnenstructuur ondervindt zwart grote problemen.]

17… Tg8! Weer uitstekend verdedigd door de zwartspeler en de aanval lijkt hiermee tot staan gebracht. 18. Ld5?! Lijkt logisch maar in werkelijkheid helpt het de zwartspeler. [Het beste lijkt nu 18. Pxf6 gxf6 maar na 19. Tf2 Tg6 zwart zeker niet minder.] 18… Dc7 19. Pxf6 gxf6 20. Df3 Tg6 21. Lxb7 Ta7 22. Le4 Txh6 23. Tad1 Pd7 Zwart heeft alles bij elkaar weten te houden en hoewel zijn witte velden dodelijk zwak zijn, gaat het materiële verlies nu een rol spelen. 24. b4 Db6+ 25. Kh1 Tc7 26. Dd3 Tc4 27. Dxd6 Dxd6 28. Txd6 Txe4 29. Txd7 Kg7

En het resterende toreneindspel ging voor wit verloren. 30. Kg1 Tg6 31. Tc7 Te2 32. g3 Th6 33. h4 Tg6 34. Tc3 Tg4 35. Tf2 Txf2 36. Kxf2 f5 37. Tc6 Tg6 38. Tc5 Te6 39. c4 bxc4 40. Txc4 Td6 41. Tc5 Kf6 42. Ke3 Ke6 43. b5 axb5 44. Txb5 Ta6 45. Tb3 Kf6 46. Kf3 Kg6 47. Kf2 Kh5 48. Kf3 Ta4 49. Tc3 f4 50. Tb3 fxg3 51. Kg2 Txh4 52. Txg3 Ta4 53. Tg7 f5 54. Te7 Ta5 55. Txh7+ Kg4 56. Th3 f4 57. Tb3 Ta4 58. Kf2 Tc4 59. Tb2 Tc1 60. Ta2 e4 61. a4 f3 62. a5 Kf4 63. Ta4 Tc2+ 64. Kf1 Kg3 65. Ta1 Th2 0-1

De partij en analyses via de viewer:

Foto Bart Beijer

Dit  zou in elk geval voor ons de belangrijkste match van dit seizoen worden. Er waren nog zoveel verschillende scenario’s mogelijk. Zelfs na een redelijk sterk seizoen konden we nog zo maar degraderen. Sterker nog: theoretisch konden zelfs vijf ploegen degraderen in deze laatste ronde. Bij het ingaan van deze laatste ronde hadden wij (De Stukkenjagers) 7 matchpunten. Dat was een punt meer dan HMC/Den Bosch en Charlois/Europoort. De belangrijkste doelstelling was niet minder matchpunten dan allebei deze teams te scoren. Op bordpunten zouden we het namelijk niet redden als we allemaal op gelijke hoogte zouden komen. Zelf moesten wij spelen tegen het sterke Paul Keres, terwijl HMC het tegen kampioen Apeldoorn opnam en Charlois/Europort in LSG een geduchte tegenstander had. Omdat Apeldoorn zelfs al met 1-0 achter was gekomen (Max Warmerdam had naar verluidt een goede tot gewonnen stelling verloren van Twan Burg), keken wij toch met angst en beven naar dit duel. En behalve al deze spanningen, stond er ook voor ons een persoonlijk succes op het spel. Luuk Baselmans zou bij winst en de juiste rating van de tegenstander (die van Joris Kokje bleek precies op één puntje voldoende te zijn!) een IM- norm kunnen behalen. Dat lukte en ook bij onze tegenstander van Paul Keres was het Peter Lombaers die na een overwinning aan de criteria voldeed voor een IM-resultaat. We lopen alle partijen na op bordvolgorde:

Bord 1: Stefan Beukema – Hugo ten Hertog

Op bord 1 mocht Stefan Beukema het opnemen met wit tegen Hugo ten Hertog. Stefan kwam iets later binnen maar kon al snel aan de bak in de scherpe openingsvariant die er op het bord kwam. Zeker na 15. Ta7! zag het er gevaarlijk uit voor zwart. De toren stond dreigend op de zevende rij terwijl zwart nog niet eens had gerokeerd. Met 19… Pg4 probeerde Hugo te compliceren, maar dit mocht niet baten. Stefan bleef rustig, rekende goed en maakte het koelbloedig af.

Bord 2: Niels Ondersteijn – Sam Baselmans

Sam Baselmans nam het op tegen Niels Ondersteijn. Sam zegt hierover zelf: ‘waar ik zelf juist dacht met 14. Lf8 het paard op b5 onder controle te hebben en wellicht zelfs in te sluiten, bleek dat ik in de voorbereiding van mijn tegenstander was getrapt. Wit behoudt het initiatief en kan met gemak zijn stukken ontwikkelen en zo druk zetten op de gaten in de zwarte stelling. Niels maakte hier goed gebruik van en wist op een gegeven moment een pion te veroveren en hield daarbij ook nog goede actieve stukken over. Hij maakte het daarna met nauwkeurige eindspeltechniek netjes af’.

Foto Bart Beijer

Bord 3: Joppe Raats – Xander Wemmers

Joppe Raats was nog niet helemaal wakker toen hij achtste zet (8.Lg5-h4?) speelde. Wemmers reageerde met een bekend schijnoffer (8…Pxe4!) waarmee hij een pion plus het loperpaar veroverde. Daarna had hij niet veel moeite om deze materiële (en strategische) voorsprong te verzilveren.

Bord 4: Peter Lombaers – Helmut Froeyman

Op dit bord kon er ook een IM-norm worden behaald, dat was, zoals gezegd Peter Lombaers. Lombaers nam het met wit op tegen de Hollandse Stonewall van Helmut Froeyman. Het was Peter die in de partij de zettenvolgorde verwisselde, waardoor Helmut enige problemen ondervond. Froeyman hierover: ‘dit duel was trouwens een verlengde van mijn partij tegen Max Warmerdam vorig jaar zie https://schaken-brabo.blogspot.com/2025/07/eerste-remise-tegen-2600-deel-2.html. Peter heeft achteraf niets verteld maar ik heb een sterk vermoeden dat hij zich goed had voorbereid. In 7 jaren KNSB had ik zoiets nog niet meegemaakt’. Over het vervolg van de partij zegt hij verder het volgende: ‘In wederzijdse tijdnood verloor mijn tegenstander de controle maar ik maakte intuïtief de verkeerde beslissing. Pas na zet 40 realiseerde ik mij dat ik de dames had moeten ruilen op zet 38 en daarna was het te laat. Op zet 52 miste ik een ultieme kans om de winst te compliceren. 52…Td8 verliest ook maar de winstweg is smal en niet evident’.

Bord 5: Sjoerd van Roon – Demre Kerigan

In de partij van Sjoerd van Roon kwam ook een schijnoffer op e4 op het bord toen Demre na wits onnauwkeurigheid 10.Le3?! verder ging met 10…Pcxe4! In het verdere verloop raakte wit zijn twee lopers tegen twee zwarte paarden kwijt, maar dat had nog geenszins een probleem hoeven te zijn. Pas zijn twintigste zet (20.b4?) kostte Sjoerd de kop. Hij kwam in een troosteloos eindspel terecht dat zwart sneller uit had kunnen maken met 26…Td8! in plaats van 26…Te8. Toen de torenruil een paar zetten toch op het bord kwam, bleek de loper veel sterker dan het witte paard (plus de geruïneerde witte pionnenstructuur) te zijn.

Bord 6: Jan Willem van de Griendt – Nathan de Strycker

Met origineel openingsspel kwam onze derde Belg in het team, Nathan de Strycker, prima uit de opening. Dat voordeel vervluchtigde na wat schermutselingen maar wit was wel komen te zitten met een verzwakte koningsstelling. Omstreeks de 28^ste zet ging Van de Griendt de fout in met 28.Ta8? waarna zwart met 28…g5! zijn kans greep. De conversie in winst bleek echter toch lastig want ook Nathan miste met 30…Td5! (in plaats van het gespeeld 30…d6-d5?) een mooie gelegenheid om direct een winststelling te bereiken. Niettemin bleef het lastig schaken met die onveilige koning en toen Jan Willem de juiste verdediging (35.Tg1! =) miste maar met 35.De3? wederom de fout in ging, liet Nathan niet meer los. Het resterende toreneindspel werd door de zwartspeler vlekkeloos naar winst gespeeld.

Bord 7: Luuk Baselmans – Joris Kokje

Gelukkig voor Luuk Baselmans voldeed zijn tegenstander Joris Kokje aan de eisen (een bepaalde rating) die hij nodig had om potentieel een norm te kunnen scoren, mits hij de partij zou winnen. De witspeler kreeg in het vroege middenspel een prettig plusje dat hij verder wist uit te bouwen naar een zeer kansrijk stelling met aanvalskansen op de koningsvleugel. Nadat aan weerszijden wat onnauwkeurigheden werden begaan, slaagde Luuk er toch in om de pionnenfalanx rondom de zwarte koning te slopen en met zijn stukken binnen te komen. De tegenstander gaf hem toen de gelegenheid om het met een fraai kwaliteitsoffer (37.Txg7+!) af te maken. Het kunstige mat aan het eind is een mooi besluit van een goed seizoen mét zijn derde IM-norm. Proficiat Luuk!

Foto Henk Jan Beukema

Bord 8: Lars Ootes – Alek Dabrowski

Alek Dabrowski was gelukkig vandaag bereid om bij ons team in te vallen en zo zijn debuut te maken in de meesterklasse. Hij kreeg gelijk de uitdaging voorgeschoteld om het met zwart op te nemen tegen Lars Ootes. Met een beetje onorthodoxe openingsvariant kwam Alek helemaal niet zo gek uit de opening. Na 16. … b5 staat zwart zelfs iets beter. Het middenspel was vrij complex. De witte koning bleef gevaarlijk in het midden, maar wit kreeg er wel een paar verbonden vrijpionnen voor terug. Nadat er veel stukken werden geruild werd de witte vrijpion Alek uiteindelijk fataal. Een uitgebreid en enthousiast verslag van zijn partij is terug te vinden op de Facebookpagina’s van Alek.

Bord 9: Remco Sprangers – Kobe Smeets

De witspeler in deze partij probeerde met een sideline de tegenstander uit de gangbare theorie te halen. Als we de engine mogen geloven kwam hij er met een klein plusje uit tevoorschijn maar zijn dertiende zet (13.g4?!) bleek een ongelukkige te zijn. Als hij dat had laten volgen met 16.Lg4! was de schade nog te overzien geweest, maar na 16.Ld3?! ging het helaas bergafwaarts met wit. Wit droomde met 19.Dh5? nog van een aanval die hij echter nooit van de grond zou krijgen. Zwart nam niet alleen de pion op b2 maar ook de structuur van wit op de damevleugel mee en had in het vervolg geen problemen het punt binnen te halen.

Bord 10: Paul Hommerson – Herman Grooten

De zet 11.Te1?! van wit was licht dubieus waardoor zwart – die sowieso al geen problemen had in deze opening – het betere van het spel kreeg. In het vervolg was 13…Pfd5?! wat te voortvarend (beter was 13…Tfc8!? =+) en dat was ook de toren die zwart op zet 14 had moeten nemen toen hij 14…Tac8?! speelde. Uiteraard had hij ook 14…Tfc8 in zijn overwegingen meegenomen maar omdat hij de loper op b7 een mooi vluchtveld op a8 wilde geven, koos hij toch voor de verkeerde toren. Het eerste kritieke moment was op zet 17 waar zwart had moeten kiezen voor 17…Lc6 met nog altijd een comfortabele stelling. Hij had echter na zijn 17…Lxf3?! wits 18.exf3! onderschat. De pionnenstelling van wit is verminkt geraakt en met …d5 was het de bedoeling de witte loper buitenspel te zetten maar daar kwam dus weinig van terecht. Het grote probleem bleek echter de opstelling van de zwarte paarden op veld b4. Als hij ergens nog …a7-a5 had kunnen spelen, was er geen probleem geweest maar dat bleek niet zo eenvoudig te realiseren.

Niettemin had zwart na wits sterke zet 19.Lf1! sowieso verder moeten gaan met 19…Txc1 20.Txc1 Pb8!? om de grootste schade te vermijden. Na zijn 19…Dd6? werden de problemen vrijwel onoverkomelijk en een rekenfout bespoedigde het einde toen hem pardoes een stuk afhandig werd gemaakt. Daarmee heeft Herman het seizoen helaas niet best afgesloten…

foto Henk Jan Beukema

De persoonlijke uitslagen: 

Bord 1 Liam Vrolijk – Herman Grooten

Op bord 1 speelde Herman tegen grootmeester Liam Vrolijk. De partij verliep dynamisch, met kansen voor beide spelers. Na een onnauwkeurigheid in het middenspel kantelde de stelling en wist wit het voordeel overtuigend uit te bouwen. Hieronder de partij met Hermans eigen commentaar.

Bord 2 Jasper Beukema – Arthur de Winter

Op bord 2 speelde Jasper tegen Arthur de Winter. De partij was niet volledig te volgen, maar in de slotfase stond er een eindspel op het bord waarin Arthur een stuk had tegen meerdere pionnen. Ondanks praktische complicaties leek de stelling objectief gewonnen voor zwart, en Arthur wist het punt uiteindelijk binnen te halen.

Bord 3  Abdulla Murad – Bertalan Bokorovics

Bertalan kwam goed uit de opening en kreeg een prettige stelling. In het middenspel ontstonden echter complicaties waarin één rekenfout beslissend werd. Toen de stelling vereenvoudigde, had wit een stabiel voordeel met gevaarlijke vrijpionnen op de a‑ en b‑lijn. Die bleken uiteindelijk afdoende.

Bord 4  Sjoerd van Roon – Tim Grutter

Op bord 4 speelde Sjoerd tegen Tim Grutter. Beide spelers behandelden de opening nauwkeurig en de partij bleef lang in evenwicht. In een rustige structuur gaf de engine de voorkeur aan 11…Le6, en die zet werd ook daadwerkelijk gespeeld. Het resulterende eindspel was volledig houdbaar en werd correct naar remise geleid.

Bord 5  Rob Schoorl – Remco Sprangers

Remco Sprangers (foto Frans Peeters)

Op bord 5 speelde ik tegen Rob Schoorl. In het middenspel koos ik een minder nauwkeurige voortzetting, waardoor de stelling kantelde en ik in de verdediging moest. Uiteindelijk ontstond een eindspel waarin ik het initiatief kon overnemen. In de kritieke fase miste Rob denk ik…g5, waarna mijn stukken actief werden en de partij in mijn voordeel kantelde.

Bord 6  Oleksandr Dovgaliuk – Onno Elgersma

Op bord 6 speelde Oleksandr een sterke partij tegen Onno Elgersma. In de opening kreeg wit al snel een structureel plusje, mede doordat zwart een onnauwkeurige zet speelde. In het middenspel had wit op een enkel moment een winnende aanvalsmogelijkheid, maar dat was wel een heel moeilijk te vinden voortzetting denk ik. In het eindspel koos Oleksandr het juiste plan door volledig in te zetten op de vrije b‑pion, wat uiteindelijk beslissend bleek. Hieronder zijn eigen commentaar.

Bord 7  Casper Schoppen – Luuk Baselmans

Op bord 7 speelde Luuk tegen Casper Schoppen. De partij bleef lang in balans, maar in een kritieke fase koos zwart voor het logische plan …Pb3 gevolgd door …Lxb3. Daardoor kwam echter Lh3 in de stelling, een tactische wending die aan het einde van de variant ineens alles besliste. Na deze misrekening was de stelling niet meer te houden.

Bord 8  Sam Baselmans – Guido van Hesselingen

Op bord 8 speelde Sam tegen Guido van Hesselingen. In het middenspel besloot Sam een stuk te offeren voor aanvalskansen. Zwart verdedigde echter nauwkeurig en wist de druk te neutraliseren. Na een reeks precieze verdedigingszetten bleek het offer onvoldoende en kantelde de partij definitief in het voordeel van zwart.

Bord 9  Khoi Pham – Joppe Raats

Op bord 9 speelde Joppe tegen Khoi Pham. Na een ruil van de c‑pion tegen de e‑pion kreeg wit een meerderheid op de koningsvleugel. In de resulterende structuur kwamen er steeds meer aanvalsopties voor wit. Een vroegtijdige ruil op d4 met …Lc5 had mogelijk meer tegenspel geboden, maar in de partij kreeg wit het initiatief volledig in handen en besliste de aanval de partij.

Bord 10 — Helmut Froeyman – Peter Pijpers

Helmut Froeyman (foto Frans Peeters)

Op bord 10 speelde Helmut tegen Peter Pijpers, die de Aljechin verdediging op het bord bracht. Tegen de vierpionnenaanval is het pad voor zwart nauw, en Helmut wist al snel voordeel te bereiken. De theoretische weerlegging van zwarts opzet kwam snel op het bord, en wit rondde de partij overtuigend af. Hieronder zijn eigen commentaar.

We hebben helaas nog steeds een kans om te degraderen, maar daarvoor moeten wel meerdere andere wedstrijden precies de verkeerde kant op vallen. Met nog maar één ronde te gaan blijft het dus even spannend, maar hopelijk lukt het om ons in de Meesterklasse te handhaven.

Persoonlijke uitslagen:

Thomas Beerdsen (foto Harry Gielen)

Het toernooiveld bestaat vaak uit de “usual suspects”, gezichten die je overal tegenkomt. Behalve veel jeugdig elan vind ik het ook mooi om te zien dat de nodige senioren niet bang zijn om de degens te kruisen tegen de veelal voornamelijk tactisch onderlegde monstertjes. Afgelopen zaterdag begaven we ons naar Arnhem om daar deel te nemen aan het Voorjaarstoernooi. Zo kwam ik oudgediende Jaap Vogel tegen die zich ook regelmatig laat zien en met wie ik een leuk gesprekje had. Op het programma stonden zeven ronden met een speeltempo van 18+5 (18 minuten plus 5 seconden increment) waarvan de uitslagen zouden worden doorgegeven, zowel aan de KNSB als aan de Fide. Ik had het toernooi in 2018 nog weten te winnen, maar dat zijn vervlogen tijden die in het heden niet meer tellen. Met een niet al te hoge eerste prijs van € 150,- voor de A-groep in de editie van 2026 zou je verwachten dat het wellicht niet heel sterk bezet zou zijn. Maar toch stond er al een tijdje de naam van de Apeldoornse grootmeester Thomas Beerdsen bovenaan en omdat het een mooie lentedag werd, kon je aannemen dat hij inderdaad op het appèl verscheen. Thomas is volgens mij een echte liefhebber van het spel die ook probeert er een inkomen mee te verwerven. Dan is elke 150 euro welkom. Ik trof de enige grootmeester in dit gemêleerde gezelschap in de laatste ronde. De stand aan kop na de voorlaatste ronde zag er zo uit:

En dat leverde de volgende paring voor de laatste ronde in de top op:

Een overwinning zou mij zowaar nog een gedeelde zege kunnen opleveren maar met zwart blijft het toch altijd lastig. Niettemin begon ik met goede moed aan de partij met het idee dat ik weinig te verliezen had.

Jan Jaap Janse (foto Harry Gielen)

Het werd uiteindelijk een koffiehuispartij zoals je tegenwoordig nog zelden ziet. Met een verbluffend dameoffer zoals we voornamelijk van Manuel Bosboom gewend zijn, werd ik totaal overrompeld. Aanvankelijk had wit slechts één stuk voor de dame, ging daar een tweede bij winnen maar het aantal tactische wendingen was talrijk. In een dergelijke stelling was Thomas uiteraard als een vis in het water en raakte ik al snel de draad kwijt. Toen wij na afloop nog even de partij analyseerden, met Jan Jaap Janse als aandachtig toehoorder, bleek er nog meer onder de oppervlakte te zitten dan we aanvankelijk dachten. Het was een zeer leuke en geanimeerde analyse waarbij wij van de ene verbazing in de andere vielen, vooral toen Thomas de partij invoerde op zijn telefoon en met de Lichess-engine-evaluaties tevoorschijn kwamen. Waarop Jan Jaap onmiddellijk aan mij vroeg of deze partij niet voor het nageslacht bewaard moest blijven. Hoewel het voor mij een afschuwelijke nederlaag werd, ben ik toch aan mijn scherm gaan zitten om te kijken hoe de evaluaties op mijn redelijk krachtige PC met veel intern geheugen zich zouden verhouden tot de evaluaties op Thomas’ telefoon. Daar bleek soms toch ietwat verschil tussen te zitten maar door de bank genomen blijft Stockfish 18 zich een tijd lang tevreden te stellen met een stellingsoordeel van 0.00 als aan beide kanten de optimale zet gevonden wordt. Dat was voor de mens natuurlijk onmogelijk te vinden en al helemaal in een rapidpartij. Omdat ik voor New in Chess momenteel bezig ben met een boek over strategie (de opvolger van Chess Strategy for Clubplayers) waarbij een belangrijk thema is dat als een speler een of meer stukken op non-actief heeft staan, je daar zomaar materiaal voor mag offeren, past deze partij in dit plaatje. Dus met een zwaar gemoed ben ik voor de tweede maal aan de analyse begonnen, ditmaal met de hulp van het zwaar geschut van Stockfish 18 op mijn pc. Na zijn tiende zet stond het zo:

Beerdsen, Thomas – Grooten, Herman

In deze stelling na de opening was ik niet ontevreden hoe het verloop was. Zeker ook niet na wits laatste zet 10.Be3, want dat lokt een schijnoffer uit dat ogenschijnlijk oké is voor zwart. Omdat het hier ging om een rapidpartij had ik me voorgenomen om vooral niet al te langzaam te spelen aangezien ik met weinig tijd tegen een gevaarlijke tacticus als Thomas misschien in de problemen zou raken. Achteraf was dit toch niet zo’n goed idee, want de zware complicaties begonnen al vanaf zet 10!
10…Pxf4!
In mijn enthousiasme gooi ik dit paard onmiddellijk in de strijd en dit blijkt achteraf gezien ook de beste zet te zijn. Zwart heeft twee normale zetten die leiden tot (bijna) gelijkspel: 10…e5 11. Pf5 gxf5 12. Dxh5 exf4 13. Lxf4 Lxc3+ 14. bxc3 Dc7 15. O-O-O Dxc3∞
10…O-O 11. f5⩲
11. Dxf4
Maar hier had ik op zijn minst nog wat langer de tijd mogen nemen om te bedenken wat een mogelijk vervolg zou kunnen zijn.
11…e5

Hier de analyse via de viewer:

U heeft de eindstand aan de top van het toernooi nog te goed:

Jan Jaap: tevreden zo?

De partij op het eerste bord tussen Nick Bijlsma (links) en Tommy Grooten (Foto Karel van Delft)

We kregen dus een getergde koploper in de Meesterklasse op bezoek. In de gemoderniseerde bioscoop Cinecitta is er tegenwoordig werk aan de winkel voor onze clubleden. Voordat er überhaupt geschaakt kan worden, moet de zaal – die doorgaans voor bioscoopbezoek of vergaderruimte wordt gebruikt, voor een wedstrijd speelklaar gemaakt te worden en daartoe zijn er gelukkig de nodige vrijwilligers aanwezig om dat voor elkaar te krijgen. Na afloop mag hetzelfde kunstje, maar dan in omgekeerde richting, gedaan worden. Dat verklaart het vroege tijdstip waarop De Stukkenjagers zijn externe wedstrijden begint. Met de nodige problemen op de weg en op het spoor, slaagde Schaakstad/Apeldoorn er toch in een Braziliaanse grootmeester (letterlijk) in te vliegen, want hij werd op Schiphol verwelkomd door een paar van zijn teamgenoten. Alexander Fier – een echte bohemien zoals Jan Timman het graag gezien had – kwam netjes op tijd om de minuut stilte in acht te nemen die voor de vorige week overleden “Best of the West” was ingeruimd.

César Becx (rechts) heeft iedereen gevraagd 1 minuut stilte vanwege het overlijden van Jan Timman (Foto Karel van Delft)

Maar vervolgens zette de Braziliaan de turbo erop en speelde onze talentvolle jonge Oekraïense FM Oleksandr Dovgaliuk vanuit de opening regelrecht de soep in. Hoewel de zwartspeler met inventieve zetten het onheil probeerde te voorkomen, kon hij pionverlies niet vermijden waardoor er een zeer ongunstig, zo niet verloren eindspel overbleef. Hoewel Oleksandr hevig tegenstribbelde, liet Fier zijn prooi niet meer los en wist hij een pion tot promotie te brengen.

GM Alexander Fier – FM Oleksandr Dovgaliuk

Dat was mijn buurman op bord 3. Toen ik na een tijdje een wandelingetje door de zaal maakte, viel me op dat de meeste van onze spelers een zware middag tegemoet gingen. Dat had niet alleen te maken met de stellingen die op het bord stonden, maar ook soms met het soms enorme Eloverschil. Zo zat mijn andere buurman op bord 5, IM Stefan Beukema, die er toch om bekend staat dat hij voor niemand bang is en menig GM van het bord heeft gezet in zijn carrière, al vroegtijdig onder druk. Het werd dus al spoedig duidelijk dat Max Warmerdam van een ander kaliber was dan de meeste grootmeesters die Stefan ooit aan zijn zegekar heeft gebonden. En dus kreeg Stefan een zware middag voor de kiezen die door Max op tactische wijze werd afgesloten.

GM Max Warmerdam – IM Stefan Beukema

Voor wie geïnteresseerd is: de analyse van Max zelf op de website van Schaakstad/Apeldoorn!

Omdat ik zelf nogal aan mijn bord gekluisterd zat, aangezien ik in IM Stefan Kuipers een sterke opponent tegenover me zag, weet ik niet precies wat de chronologische volgorde was waarin de meeste partijen beëindigd werden. Wel zag ik, naar rechts kijkend, waar de eerste borden zich bevonden, dat onze zoon Tommy Grooten – die dit jaar is opgenomen in het eerste team van Apeldoorn – inmiddels een vol punt had gescoord tegen de doorgaans zeer taaie FM Nick Bijlsma. Omdat de witte koning naar voren geschoven op het verlaten bord stond, wist ik dat we daar ook al een punt waren kwijtgeraakt. Toch zult u mij niet kwalijk nemen dat ik het niet erg vond dat zoonlief deze partij had gewonnen; hij schroefde hiermee zijn TPR op naar boven 2500 en ligt hiermee op koers voor een IM-norm. In de laatste twee ronden zal hij nog wel iets moeten laten zien, maar het is zeker wel mogelijk. Uit een Reti-opening was een omgekeerde (voor wit redelijk voordelige) Benoni-structuur ontstaan waarin zwart al vrij snel onder druk kwam te staan. Maar Nick zou Nick niet zijn als hij toch nog de nodige vragen wist op te werpen voor zijn jeugdige tegenstander. Die laat in onderstaande analyse ook zien dat hij niet telkens de optimale voortzetting had weten te vinden. Niettemin was het voor zwart ook erg lastig om te zien hoe die via een nogal gekunstelde computervariant tegenspel had kunnen krijgen. Toen dat niet lukte, slaagde Tommy erin om met een uitgekiende variant de vis op het droge te trekken. Tommy – toch jarenlang ook een Stukkenjager – was bereid voor dit verslag om zijn partij van commentaar te voorzien (die overigens ook op de site van Apeldoorn te bewonderen zal zijn).

Tommy Grooten – FM Nick Bijlsma

(analyse Tommy Grooten)

Een geanimeerde analyse na afloop in het Atrium; GM Max Warmerdam (rechts) kijkt toe (Foto Karel van Delft)

Tegenwoordig kunnen we stellen dat het met wit toch wat andere koek is dan met zwart. In elk geval slaagde ik (IM Herman Grooten) er in mijn partij tegen IM Stefan Kuipers in om na de moderne opzet van de zwartspeler in het Damegambiet hem toch onder druk te zetten. Ik koos ervoor om voor een fors ruimtevoordeel te gaan, hoewel er nog niet direct aanknopingspunten waren. Het was duidelijk dat in de volgende diagramstelling (na zwarts laatste zet 10…Pfd7) de zwarte stukkenopstelling een wat verkrampte indruk maakt.

Een tijdlang wist ik het prettige ‘optische’ voordeel te behouden, maar naarmate de partij vorderde, besefte ik ook dat er langzaam wat zand in de motor kwam. Desalniettemin was er weinig tot niets aan de hand, de engine zweeft een tijdlang rond het beroemde stellingsoordeel van 0.00. Toen deed zich een grappig voorval voor. Plotseling kwam Stefans levenspartner, Anne Haast, met hun drie kinderen de speelzaal binnen. De jongste, nog een baby, bleef in haar handen, maar de andere twee, een peuter en een kleuter, zochten hun papa natuurlijk op en ineens stonden zij links en rechts van hem aan zijn tafel. En dat terwijl wij allebei nog een aantal zetten voor de tijdcontrole moesten doen. Stefan zat best krap in zijn tijd en ik had ook geen zee van tijd. Dus hij stuurde de oudste, hun dochter, om terug naar hun moeder te gaan en zij nam haar jongere broertje mee. De laatste zetten veranderden er weinig aan de stelling maar ineens zag ik op mijn klok van de paar minuten die ik nog had, dat het seconden waren geworden en produceerde ik een vreselijke grafzet. Een zet – gek genoeg die ik helemaal NIET wilde spelen – maar gek genoeg in paniek toch uit mijn vingers liet komen. Daarna was het problematisch voor wit en hoewel een engine dit nog taai zou hebben verdedigd, was dat aan mij niet besteed. Hierbij een analyse van deze partij

IM Herman Grooten – IM Stefan Kuipers

(analyse Herman Grooten)

Uiteindelijk was ik als één van de laatsten nog bezig. Daarvoor waren er rond het vierde uur toch redelijk wat partijen beëindigd.

Zo was de eer in elk geval gered door Sjoerd van Roon. Die was naar eigen zeggen met voordeel uit de opening gekomen tegen jeugdspeler Oscar Zecha. Persoonlijk had ik een iets andere perceptie van de stelling na de opening en na afloop bleek, miste wit verderop een veelbelovende mogelijkheid waarna zwart inderdaad zich los wist te werken. Toch bleef het voor beide spelers een moeilijk te hanteren stelling. Oscar analyseerde een dag later, in café De Flierefluiter in Apeldoorn, samen met zijn maatje Tommy Grooten, deze partij voor wat jeugd en clubschakers, zijn partij op een demonstratiebord. Dat valt te lezen in de wekelijkse Nieuwsbrief van Karel van Delft, met vooral veel foto’s.

Nadat zwart zijn offensief op de damevleugel ‘vrijwillig’ om zeep had geholpen met …a5-a4 had wit daar met een paard op b4 volledige controle. De vraag was nu eigenlijk hoe wit een initiatief op de koningsvleugel van de grond zou kunnen krijgen. Schaaktrainer, IM Merijn van Delft, merkte terecht op dat wit dat mogelijke offensief op die vleugel heel langzaam had moeten voorbereiden. De jongeling ging echter heel enthousiast te werken, offerde daarbij wat pionnen en toen de zwartspeler een paard op f4 had weten te nestelen, stokte de aanvalsmotor. Zwart speelde de partij daarna heel clean naar een gewonnen eindspel en tekende in elk geval het enige “troostpunt” aan voor De Stukkenjagers.

Het enige winstpunt voor De Stukkenjagers kwam van FM Sjoerd van Roon (rechts vooraan). Links vooraan FM Tim Lammens en achter hem IM Merijn van Delft (Foto Karel van Delft)

Oscar Zecha – FM Sjoerd van Roon

Ondertussen waren er nieuwe nederlagen geleden. Zo liet Remco Sprangers zich in de opening verleiden tot een vroegtijdig 9…e3 om na 10.fxe3 verder te gaan met 10…Pg4, nog voordat hij zijn ontwikkeling had afgemaakt. Nou had dat misschien nog gekund ook als hij in de volgende diagramstelling

na 11.cxd5 in elk geval op e3 teruggenomen had met het paard: 11…Pxe3. Na 12.Le4 0-0 heeft wit een plusje maar lijken de gevolgen hiervan te overzien. In plaats daarvan vervolgde de zwartspeler met 10…0-0? en slaagde hij er niet meer in om terug te komen in de partij. Tegenstander Albers maakte het bekwaam af.

FM Sasa Albers – Remco Sprangers

Op het tafeltje dat het meest in het duister lag (de lampen staan afgesteld voor bioscoopverlichting) moet op bord 6 Sam Baselmans zich misschien een hoedje geschrokken zijn toen zwart na zijn 10.h3 pardoes die pion eraf sloeg.

IM Merijn van Delft had goed gezien dat 10…Lxh3! een correct schijnoffer is, want in de afwikkeling na 11.Lxd4 cxd4 12.Lxh3 dxc3 13.bxc3 staat zwart wat prettiger. Zijn loper is beduidend sterker dan de witte en de dubbelpion op de c-lijn is ook niet ‘moeders mooiste’. Dit strategische voordeeltje werd door de meester vakkundig naar winst geschoven.

Sam Baselmans – IM Merijn van Delft

Ondertussen was de veelbelovende stelling die Joppe Raats met wit had opgebouwd tegen Sjef Rijnaarts plotseling gekanteld. Na 19 zetten was de volgende stelling ontstaan:

Daarvan vindt de engine (SF18) dat wit al op winst staat, maar in de praktijk moet er voor de mens nog heel wat gebeuren om dit oordeel te staven. Het is duidelijk dat wit een groot ruimte­overwicht heeft en zwart geen tegenspel heeft. Vermoedelijk moet wit rustig spelen en de druk langzaam opvoeren. Hij hief echter wat vroeg de spanning in het centrum op met 20.fxe6?! fxe6. Het idee hiervan was een combinatie die hij in de stelling bracht met 21.Dh2?! Beter was bijvoorbeeld 21.e5! Na 21…Lg7! kwam dan het beoogde offer met 22.Lxe6? Dit offer blijkt niet te werken maar dat was niet eenvoudig te voorzien. Na 22… Lxe6 23.Pxe6 Pxe6 24.Txd6 lijkt wit zijn stuk met rente terug te krijgen. Helaas voor hem heeft zwart slechts één goede zet en die werd door Rijnaarts gevonden.

Zie u wat zwart hier moet doen?

Joppe Raats – FM Sjef Rijnaarts

Was het nu afgelopen met de kommer en kwel van deze speeldag? Helaas niet, want ook de anders zo solide Helmut Froeyman ging er met wit onderdoor bij de sterke IM Nico Zwirs. Helmut geeft in zijn analyse aan dat hij door een blunder in een uitzichtloze stelling werd gemanoeuvreerd maar vlak voor de tijdcontrole grijpt de Nederlandse kandidaat grootmeester mis:

Met een zet als 39…Pg4 of zelfs het voorzichtige 39…h6 behoudt zwart zijn winststelling. Maar Nico speelde 39…Pe4?? Wit kon profiteren met een kwaliteitsoffer: 40.Txe4 fxe4 41.Dc3! en de computer geeft aan dat wit inderdaad met een blauw oog hadden kunnen ontsnappen hier.

In plaats daarvan volgde 40.Te3?? waarna zwart weer de leiding overnam, hoewel het resterende eindspel allesbehalve eenvoudig was en er nog de nodige aberraties kwamen van beide spelers.

FM Helmut Froeyman – IM Nico Zwirs

(analyse Helmut Froeyman)

Gelukkig was daarmee het leed geleden en slaagde Luuk Baselmans erin om in elk geval een halfje veilig te stellen tegen Tim Lammens. De opening leverde onze speler geen voordeel op maar om dan zomaar een pion in te leveren in een eindspel op zet 29 was ook een beetje overdreven .

In deze stelling speelde wit 29.g4?? en dat kostte na 29…Pxg4! een dure pion.

Maar Luuk rechtte de rug en na wat onnauwkeurigheden van de tegenstander had hij rond de 37^e zet de kansen alweer genivelleerd. Dat leidde tot een eindspel van ieder een toren en een paard met twee tegen drie pionnen op één vleugel. Luuk vluchtte daar in een eindspel van toren tegen toren en paard zonder pionnen en wist dat met niet al te veel moeite remise te maken. Het is bekend dat je met de koning in het midden van de randen op het bord moet blijven en dan valt er weinig te zien. Remise dus.

FM Luuk Baselmans – FM Tim Lammens

Met deze monsterscore heeft Apeldoorn revanche genomen voor de vreselijke nederlaag waarop ze het vorige seizoen door Stukkenjagers werden getrakteerd: het werd toen maar liefst 7½ en 2½. Apeldoorn blijft bovenaan de ranglijst staan, met Zuid Limburg nog altijd op twee matchpunten achterstand. Met het relatief zwakke programma moet het wel heel raar lopen wil Apeldoorn de titel niet binnenhalen. Maar zoals het gezegde in het voetbal luidt: “de bal is rond”, kunnen we dat vertalen naar het schaakspel: “het bord is vierkant” en je weet nooit wat er allemaal nog kan gebeuren!

Vorig jaar tijdens het toernooi van Hoogeveen stapte er voorafgaande aan een ronde ineens een heer op mij af, stelde zich voor, vertelde dat hij een kleine serie schaakboeken in eigen beheer aan het ontwikkelen was, of ik een recensie wilde schrijven over (of meer) van deze boeken. Hij had al een eerste boek “100 fouten in de opening die je moet kennen” op zijn naam staan en wilde daar nog een vervolg aan geven.

Ik kreeg onmiddellijk een uittreksel van zijn nog te verschijnen boek “100 eindspelen” aangereikt, de laatste in de serie van drie. Ondertussen wilde hij het boek “100 partijen uit de schaak­geschiedenis” afronden. Dat boek is inmiddels verschenen en heeft hij naar mij opgestuurd en dat heb ik met veel plezier doorgekeken.

Wanneer gebeurt het dat een clubschaker die precies in de speel­sterkte­range van 1500-1600 het initiatief neemt om een schaakboek te schrijven? Bij mijn weten vrijwel nooit!

Maar het is Tom Smit (geboren 1948) uit Ede, want over hem hebben we het, toch gelukt. Smit is lid bij twee schaak­verenigingen, te weten ESV en schaakvereniging De Cirkel allebei uit Ede. Bij de laatste club geeft hij als schaaktrainer les aan de jeugd, terwijl hij dat ernaast ook nog op diverse basisscholen doet. Dat hij een echte liefhebber is van ons koninklijke spel, blijkt uit het feit dat zijn naam opduikt bij vele schaak­toernooien in binnen- en buitenland. Het is dan niet meer dan logisch dat hij zijn eigen spelvreugde en didactische capaciteiten gebruikt om boeken samen te stellen over onderwerpen die hem aan het hart liggen. Wie is eigenlijk Tom Smit? Op 11-jarige leeftijd leren schaken van zijn vader, jeugd­kampioen van Breda geweest, systeemanalist van beroep, na zijn huwelijk niet meer geschaakt maar dat 18 jaar geleden weer opgepakt.

Tom Smit (foto Jasper Smit)

Op mijn bureau ligt nu het boek “100 partijen uit de schaak­geschiedenis”, mooi en met zorg in eigen beheer uitgegeven in een handzaam formaat. Uit het eerste uittreksel dat ik van hem ontving over een ander boek, zagen de diagrammen er nog vrij bijzonder uit (zie afbeelding):

De diagrammen in het boek zijn ook blauw maar daar zijn de ‘normale’ figurines gebruikt. Voorin staat als verantwoording dat ze zijn gegenereerd met “Chess Diagram maker”. Overigens gaat bovenstaand diagram over de zogenaamde “corresponderende velden”. De stelling is bekend uit de literatuur, onder andere uit “Dvoretsky’s Endgame Manual”. In mijn boek “Chess Endgames for Club Players” heb ik deze stelling ook geprobeerd uit te leggen aan de hand van een speciale nummering (te zien in bijgeleverd pdf-document over Corresponderende velden).

Terug naar het boek waarin mooie partijen uit de schaak­geschiedenis centraal staan. Bij het doorbladeren zie ik vele beroemde pareltjes voorbijkomen (zoals Mc Donnell – La Bourdonnais, Londen 1834, Anderssen – Kieseritsky, Londen 1851 en Anderssen – Dufresne, Breslau 1863 om er een paar te noemen) en uit de modernere tijd Short – Timman, Tilburg 1991, Kasparov – Topalov, Wijk aan Zee 1999 maar ook Carlsen – Nakamura, Wijk aan Zee 2013 en Carlsen – Sokolov, Wijk aan Zee 2013.

De auteur doet precies wat clubschakers prettig vinden: zijn besprekingen van de partij houdt hij kort maar krachtig, geen overvloed aan varianten, maar korte uitleg en bij (vrijwel) elke partij één of meer vragen aan de lezer om hem/haar te prikkelen ook zelfstandig na te blijven denken. De oplossingen staan aan het eind van het boek. Smit waakt dus voor overdaad en omdat hij de bronnen waaruit hij geput heeft, goed aangeeft, kan elke ambitieuze schaakstudent zelf verder grasduinen als hij/zij zou willen. De bronnen die de auteur gebruikt zijn vaak “monumentale werken”, zoals bijvoorbeeld de befaamde serie van Kasparov: “My Great Predecessors”.

Vrij bijzonder is dat in de meeste analyses bij de partijen Smit gebruik maakt van door hem zelf ontwikkelde ‘symbolen’. Zo trof ik bijvoorbeeld (A) of (P) aan om maar iets te noemen. De (A) staat voor Aftrekkaanval en de (P) voor penning. Het lijstje van deze symbolen staat achterin het boek opgenomen en kan de lezer helpen om bij een bepaalde stelling actief na te denken over wat voor verborgen (combinatie)motief er soms in de stelling zit.

Van het begrip ‘Schijnpenning’ (SP) had ik nog nooit gehoord, maar ik begrijp dat het hier gaat om het verschil tussen een absolute en een relatieve penning (zoals het in de schaakliteratuur genoemd wordt). In het eerste geval mag het gepende stuk niet weg omdat anders de koning schaak zou komen te staan. In het tweede geval mag het stuk wel weg (omdat er bijvoorbeeld een dame achterstaat die geofferd mag worden) als er iets moois te halen valt.

En Smit heeft werkelijk aan alles gedacht. Want bij als je goed kijkt bij sommige vragen staat er ergens in superscript een “T”. dus zo: ^T Dat betekent dat je achterin het boek op zoek mag naar deze “Tips”.

Wat het boek heel levendig maakt zijn de schaakcartoons, ontwikkeld door Peter Hekman, die prima passen in het geheel. Smit vindt zelf de cartoon van het “epaulettenmat” (behorend bij partij 77 Carlsen – Ernst, Wijk aan Zee 204) de mooiste van allemaal.

De slotstelling uit Carlsen – Ernst, Wijk aan Zee 2004.

Cartoon Peter Hekman

Het schaakduo Erwin en Max, dat samen een hele serie schaakvlogs maakt, besteedt in twee afleveringen (die ook op Schaaksite zijn verschenen) aandacht aan het eerste boek “100 fouten in de opening die je moet kennen” en daarin zien we Smit op amusante en enthousiaste wijze een paar mooie openings­valstrikken tonen.

Schaakvlog van Erwin en Max

Deel 1: 

Deel 2:

Op de achterflap beschrijft Tom Smit zelf het tweeledige doel van zijn boek. ‘Enerzijds wordt de rijke historie van het schaakspel getoond en anderzijds wordt de lezer met gerichte vragen uitgedaagd om stellingen te analyseren’.

In de partij Rosanes – Anderssen, Breslau 1893 worden twee vragen gesteld:

Vraag 9a) Zwart speelde hier 14…Lf5 maar was 14…De7+ niet beter?

Vraag 9b) Wit speelde hier 20.a4 (om de koningin te blokkeren met Pb5). Waarom pakt wit de loper niet in plaats a4?

Uit deze collectie van 100 partijen neem ik meteen ook twee aardige vragen over van stellingen bij de partij Timman – Wedberg, Limhamm/Wasa 2002.

In één variant bij de partij kon de volgende stelling ontstaan.

Vraag 76a) Is 31…Le6 nu mogelijk?

Vraag 76b) in het boek: Hoe maakt Timman het uit?

Tot slot een fragment uit de beroemde partij Carlsen – Ernst, Wijk aan Zee 2004

Het was het debuut van Magnus dat hij bekroonde met een GM-norm en winst van de C-groep door onder andere deze partij van onze landgenoot Sipke Ernst te winnen (die overigens daar ook een GM-norm wist te behalen).

Vraag 77) In deze stelling speelde wit 24.gxf7! De vraag is of 24.Df6+ ook goed is.

Het antwoord treft u aan in de viewer.

De analyses heb ik gehaald uit de Megadatabase van Chessbase. De verantwoording van de analyses en commentaren is als volgt:

• Timman – Wedberg: Krisztian Szabo
• Rosanes – Anderssen: Garry Kasparov
• Carlsen – Ernst: Peter Lukacs / Rober Ris

Al met al een leuk boek, voor elk wat wils! Het boek kost € 20,- valt te bestellen bij Tom Smit zelf per e-mail: t-smit@hetnet.nl.

(Het boek kan betaald worden via bankgiro NL59 INGB 0003 9262 94 t.n.v. T.R. Smit)

Het fascinerende gevecht tussen Abdusattorov (rechts) en Giri (Foto Lennart Ootes)

Vanuit de opening had hij met vlijmscherp spel de witspeler al in een hopeloze situatie gemanoeuvreerd en was het slechts een kwestie van tijd voordat hij de vis op het droge kon trekken. Maar helaas kwam er wat zand in de wielen en ineens was Giri een groot deel van zijn voordeel kwijt. Gelukkig ging de Oezbeek in dit razend moeilijke eindspel ook in de fout, waardoor zwart een tweede kans kreeg om alsnog een vol punt te scoren. Maar het was een zeer ingewikkeld geheel en het Britse duo, IM Jovanka Houska & GM Simon Williams, die in café De Zon (vlak naast sporthal De Moriaan, waar het toernooi gespeeld wordt) live commentaar geven bij de partijen, slaagden erin om de spanning in deze partij flink op te voeren.

Screenshot van de livestream met het commentaar van GM Williams & IM Houska

De commentatoren zitten samen op een podium waar hun live commentaar via camera’s het internet op geslingerd wordt, maar ook mag een grote menigte in de zaal hen op een groot scherm volgen. En juist die interactie met het publiek maakt het dat schaken volgens mij nu ook als een soort volksvermaak kan worden gezien. De partij naderde zijn hoogtepunt bij deze stelling.

Abdusattorov-Giri

Na een aantal keer wat mogelijkheden aftasten, kwamen Williams en Houska er achter dat er slechts één manier was om de winst af te dwingen. En dat gegeven buitte Williams goed uit, want door te zeggen dat Giri een paar keer “the only move” moest vinden, wist hij het publiek op te dwepen. En elke keer als Giri weer een “only move” (die zij al voorspeld hadden) op het bord bracht, ging er een groot gejuich op dat ook door de regisseur schitterend in beeld werd gebracht.

Screenshot van de zaal met toeschouwers (‘Amazing audience’ – Williams) tijdens het commentaar van GM Williams & IM Houska

De Britten hebben (voor zover ik weet) geen engine tot hun beschikking, maar wel de “engine-balk” links naast het analysebord die aangeeft wie er beter staat. Die hebben de spelers natuurlijk niet en als je op basis van de balk kunt ontdekken welke de goede zetten zijn, ben je natuurlijk flink in het voordeel. Williams, de entertainer, die zelfs van een denksport een geweldig spektakel wist te maken, zorgde voor een onvergetelijke middag waarin ‘Neerlands hoop in bange dagen’ (want zo mogen we Giri wel noemen nu hij binnenkort in het Kandidatentoernooi gaat proberen om de uitdager van de wereldkampioen te worden) tot de status van een sportster werd verheven. ‘What an amazing audience’, riep Williams in zijn enthousiasme toen Giri’s zetten elke keer met groot gejoel en applaus werden ontvangen. Het was geweldig om te zien hoe iedereen meeleeft met de nummer één van ons land! En inderdaad: onze landgenoot slaagde erin de partij naar zich toe te trekken, waardoor Nodirbek ineens zijn hand uitstak ten teken dat hij het opgaf.

Screenshot van de livestream in de speelzaal op het moment dat Nodirbek een hand uitsteekt ten teken dat hij zich gewonnen geeft. Ook hier klonk applaus!

Als u in de livestream van deze ronde doorspoelt naar 5:08 kunt u meegenieten van het gejoel uit de zaal. En bij ongeveer 5:13 komt het gejuich tot een hoogtepunt!

In bovengenoemd diagram gaat het erom dat zwart op de juiste manier met een pionnen­doorbraak weet te komen. Maar het luistert erg nauw omdat het witte paard in sommige varianten de zwarte pionnen kan afstoppen. Dat deed mij denken aan de volgende stelling, gespeeld op mijn toenmalige vereniging. In een externe wedstrijd waarin degradatie op het spel stond, was het de teamleider van het team zelf die – terwijl hij genoeg aan remise had – er nog in slaagde om een paardeindspel met twee pionnen meer nog te verliezen. Dat de wonderlijke paardsprongen van het vijandelijke paard hem aan het duizelen hadden gebracht, werd duidelijk toen hij in de volgende diagramstelling een keuze moest maken uit vijf verschillende koningszetten.

Met zijn laatste zet 1…f5-f4+ begint zwart aan een wanhoopsdaad, gezien het feit dat de twee verbonden vrijpionnen van wit niet meer tegen te houden zijn. Tenminste… Is er nog een kans op redding voor zwart? Eigenlijk is de vraag: naar welk veld moet de witte koning?
Kies uit A) 2. Kf2 B) 2. Kg2 C) 2. Kh2 D) 2. Kh3 E) 2. Kh4

De hele anekdote (én alle bijbehorende varianten) kunt u terugvinden in mijn artikel Teamleider wordt Teamlijder… (met als toegift alvast de viewer van dit eindspel)

Ook in de partij Abdusattorov-Giri moest onze landgenoot proberen een zwarte vrijpion aan de overkant te krijgen. En ook hier kon het witte paard roet in het eten gooien…
Ik heb dit hele eindspel nog eens uitgebreid onder het analysemes gelegd.

Giri “eet de kraag van zijn blouse op” bij dit spannende eindspel (Foto Lennart Ootes)

Abdusattorov, Nodirbek – Giri, Anish

Na een razend moeilijk middenspel, waarin Giri groot tot beslissend voordeel in handen kreeg, zijn de dames van het bord en dient nu te bepaald worden hoe het resterende eindspel behandeld moet worden. Laten we eens inventariseren wat we hier zien:

• Wit staat twee pionnen achter.
• Zwart heeft een zeer sterke pion op f3, die (in geval van …e4-e3 mogelijk ook naar de overkant geloodst kan worden.
• Het paard op h4 kan voorlopig niet in het spel betrokken worden. Een thema dat ook tijdens het middenspel belangrijk was.

Wits laatste zet was c3-c4 om druk te zetten op zwarts pionnen­structuur. Giri komt met de beste zet op de proppen.
35…Pb6! 36. cxb5 Pa4!