Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

6 juni: Papa Magnus verliest best wel vaak

Mensen die het hebben over de fabels van mainstream media hebben soms een punt. Want zelfs in de doorgaans toch betrouwbare schaakrubriek staan af en toe onwaarheden. Schreef ik een paar weken geleden immers niet hoe bijzonder het was dat Jorden van Foreest gewonnen had van Magnus Carlsen, omdat de Noor vrijwel onverslaanbaar zou zijn in klassieke partijen? Je reinste quatsch! Jan en alleman wint van de voormalige wereldkampioen tegenwoordig. Wie niet van hem wint, wordt uitgelachen, “Haha, remise tegen die kneus!” Of nouja, misschien is dat licht overdreven; feit is dat bij het toernooi Norway Chess na vijf van de tien ronden Carlsen onderaan stond en hij al drie partijen had verloren.

Een logische verklaring is er wel: hij heeft een baby van acht maanden. Vroeger zeiden we het al: vader worden kost 100 ratingpunten. Dat Carlsen tijdens het in Oslo gehouden toernooi thuis slaapt (hij reist dagelijks met de trein heen en weer) zal ook niet helpen. Zal er überhaupt iets van slapen komen?  Maar elk nadeel heeft een voordeel. De zeldzame keren dat hij vroeger verloor was hij dagenlang nog boos. Nu kijkt hij na een van zijn vele verliespartijen naar zijn zoontje en is hij weer gelukkig. Ik sluit overigens niet uit dat als u dit leest, Carlsen het toernooi toch nog gewonnen blijkt te hebben. Hij is ertoe in staat.

Carlsen verloor de eerste ronde van een geblesseerde speler. De Fransman met Iraanse roots Alireza Firouzja had half mei zijn enkel verstuikt tijdens een toernooi in Roemenië, dat hij daardoor niet afmaakte. In Noorwegen speelde hij met zijn voet goed ingepakt op een stoel naast hem. Zijn speelniveau leed er niet onder.

Alireza Firouzja – Magnus Carlsen

1.d4 d5 2.c4 e6 3.Pf3 Pf6 4.Pc3 h6 5.a3 c5 6.cxd5 exd5 7.Lf4 Pc6 8.e3 a6 9.Le2 c4 10.Pe5 Ld6 11.0–0 0–0 12.Lg3 Lf5 13.f4 Le7 14.Lf3 Tc8 15.Tc1 b5 16.Le1 b4 17.axb4 Lxb4 18.Lh4 Lxc3 19.bxc3 Dd6 20.Ta1

Zwart offert nu een pion, maar krijgt daarvoor behoorlijke compensatie.

20…Pe4 21.Txa6 f6 22.Lxe4 Lxe4 23.Pg4 Dd7 24.Pf2 Pe7 25.De2 Tc6 26.Txc6 Dxc6 27.Pxe4 dxe4 28.Ta1 Pd5

Wit heeft een gedekte vrijpion als extra pion, maar zwart een sterk blokkadepaard.

29.Le1 Tb8 30.f5 Kh7 31.Dg4 Dd7 32.Dxe4 Te8 33.Dg4

Ik vermoed dat Carlsen hier van plan was op e3 te slaan, maar schrok van 33…Pxe3 34.Dg6+ Kg8 35.Ta7! Na 35…Dxa7 36.Dxe8+ Kh7 37.Dxe3 staat zwart immers een stuk achter. Er is echter een verrassende redding: 35…Pd1!! 36.Ld2 (36.Txd7 Txe1 is mat) 36…Dxa7 37.Dxe8+ Kh7 is acceptabel voor zwart.

33…Kg8? 34.e4 Pe3 35.Df3 Pc2 36.Tc1 Pa3 37.Lg3 Pb5 38.e5

En met twee pionnen achter zonder compensatie gaf zwart op.

Partij in viewer:

Henk Prins

5 juni: Praktische eindspelstudies

Op de vraag, hoe kan je een sterke schaker kunt worden, kunnen verschillende antwoorden worden gegeven.  Bestudeer het eindspel zorgvuldig. Is vaak het antwoord. In de huidige toernooipraktijk worden de tijden van de partijen ingekort. Vorige eeuw waren bedenktijden van ieder 2 uur tot zet 40 en met 1 of 2 verleningen vanaf zet 40 en 60 van 1 uur normaal, maar thans is 2 uur bedenktijd voor ieder voor de gehele partij al een maximale norm. Het betekent dat in de late fase van de partij te weinig tijd is. Dit gaat ten kosten van het eindspel. Het eindspel wordt dus regelmatig afgeraffeld, wat ten kosten gaat van de kwaliteit van de partijen.

Om inzicht in het eindspel te krijgen, en om die met minder bedenktijd uit te voeren, is het belangrijk snel patronen te herkennen. Oefenboeken voor het beheersen van het eindspel zijn er genoeg op de schaakmarkt. Belangrijk is ook een duik te nemen in de wereld van de eindspelstudie. Dit is uiteraard niet alleen om iets te leren van het eindspel, maar de schaakschoonheid speelt hier ook een rol.

De volgende eindspelstudie is van N. Kralin, zie diagram 1. Zwart dreigt Dxg7 mat te spelen. Wit kan dat niet zomaar pareren met bijvoorbeeld 1. Dg3, want dan volgt 1. … Dd8+! 2. g8D Dxg8 3.D of Kxg8 en zwart staat pat. Wit moet met scherp gaan schieten om deze studie op te lossen. De oplossing is 1.De3+!! Zwart moet wel de witte dame nemen, want anders pakt wit de zwarte dame. 1. … Dxe3 en nu niet 2.g8D? wegens pat, maar 2.g8P+ Kg6 3.Pxe7+. De zwarte koning kan nu twee kanten op, maar helaas gaat dit in beide gevallen ten koste van zijn dame: 3. … Kf6 4.Pd5+ en 3. … Kh6 4. Pf5+.

Een andere eindspelstudie is van L. Topko, zie diagram 2. Wit het in deze stelling helemaal niet meer zitten en geef hem eens ongelijk: zijn toren op e8 staat aangevallen, de zwarte b-pion is niet meer in de hand te houden en bovendien dreigt zwart ook nog eens Th4 mat. In plaats van op te geven ziet wit toch nog mogelijkheden. Alle dreigingen worden stuk voor stuk ongedaan gemaakt. De oplossing is 1.Te7+! Kf8 2.Pxf4! Ziezo, het probleem van de aangevallen toren en de matdreiging is van de baan, maar heeft wit niet iets vergeten? Nee hoor, alles is tot in de puntjes voorbereid. Na 2. … b1D (Niet 2. … Kxe7 wegens 3. Pd5+ gevolgd door 4.Pc3.) komt 3.Pg6+!! Dxg6 4.Tf7+!! en wit beschikt plots over een zogenaamde  dolle toren. Zwart zal zich nu moeten neerleggen bij remise. Zijn koning zou uit pure ergernis nog een paar keer de onderste rij op en neer kunnen lopen, maar de toren verliest hem geen moment uit het oog: 4. … Ke8 5.Te7+ Kd8 6.Td7+ enz.

Nick Maatman
   

6 juni: Strijd tussen de techgiganten

Sinds de overname van de bedrijven van PlayMagnus door chess.com bestaat de online schaakwereld tussen slechts twee spelers. Het grootste is chess.com zelf. Dit Amerikaanse bedrijf heeft dagelijks bijna tien miljoen actieve gebruikers. Hun grootste concurrent is lichess.org. Een open source website, gebouwd door de Fransman Thibault Duplessis. Hierop zijn dagelijks bijna twee miljoen mensen actief.

Valt er veel geld te verdienen in de schaakwereld? Schaakplatform chess.com kan jaarlijks op zo’n 150 miljoen dollar omzet rekenen. Dit geld wordt verdiend aan lidmaatschappen en advertenties. Het contrast met lichess is groot. Deze non-profit organisatie heeft een totale kostenpost die ook dit jaar weer onder het miljoen zal vallen. Er zijn geen advertenties, en het geld wordt uitsluitend opgebracht door donateurs.

Kunnen nieuwe schaakbedrijven met deze twee giganten concurreren? Dat is bepaald niet eenvoudig. Schaakplatform chess.com heeft immers de perfecte domeinnaam. En tegenhanger lichess biedt een fijne gebruikerservaring zonder dat daarvoor betaald hoeft te worden. Bovendien bestaat er zoiets als het ‘netwerkeffect’. Dit is een economisch fenomeen waarbij de waarde van een dienst toeneemt naarmate er meer gebruikers zijn. Iemand die online een potje wil spelen zal immers niet te lang willen wachten op een tegenstander. Dus hoe groter het aantal spelers, hoe gunstiger.

De rijke Noorse investeerder Mats André Kristiansen durfde het toch aan om de concurrentiestrijd aan te gaan. Met zijn bedrijf TakeTakeTake ging hij aanvankelijk een samenwerking aan met chess.com, waarbij TakeTakeTake onder meer de uitzendingen verzorgde rond het evenement Titled Tuesday.

De disciplines waarin online schaakbedrijven kunnen opereren kunnen grofweg worden opgedeeld in drie categorieën: spelen, leren en uitzendingen. Waar spelen en leren een interessante inkomstenbron kunnen vormen, kost het maken van uitzendingen juist vooral geld, waarbij tevens weinig verdiend kan worden.

TakeTakeTake zal zich gerealiseerd hebben dat de initiële samenwerking met chess.com strategisch toch niet zo gunstig was, waardoor bonje ontstond rond de voorwaarden. De samenwerking eindigde abrupt, waarna TakeTakeTake direct in zee ging met concurrent lichess. Op hun nieuwe website kun je partijtjes spelen via lichess, waarbij TakeTakeTake een soort social media-achtige ervaring biedt. Toch ben ik zeer benieuwd of schakers wel geïnteresseerd zijn in dit nieuwe concept.

Ondertussen heeft ook Hans Niemann zijn eigen speelwebsite opgericht onder de naam endgame.ai. Ter promotie organiseert hij matches waarin hij het opneemt tegen andere topspelers. In zijn match tegen Nepomniachtchi gebeurde iets opmerkelijks.

Ian Nepomniachtchi – Hans Niemann

Niemann speelde zojuist het achteloze 13…c5?? Ziet u hoe wit hier had kunnen profiteren? Nepomniachtchi zag het niet, want hij antwoordde vrijwel onmiddellijk met 14.a4??, waarna de partij in remise eindigde. In de diagramstelling was 14.Txe7 al sterk geweest, maar nog sterker was 14.Te5! waarna zwart helemaal verloren staat. Zwart kan het paard niet goed verdedigen. Na 14…Dc7 15.Lxd5! Dxe5 16.Lxb7 is de zwarte toren geen partij voor de extra lichte stukken van wit. Een merkwaardig gevalletje van dubbele schaakblindheid.

Partij in viewer:

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

• De website is geüpgradet naar WordPress 7. De layout is daarom iets anders geworden.
• Verschillende plugins zijn verwijderd en vervangen door aangepaste code. Dat maakt de site sneller.
• De livepartijenbalk haalt nu automatisch van Lichess toernooien op waar Nederlanders aan meedoen en/of spelers van 2700+.
• https://schaaksite.nl/live-partijen/ laat de nieuwste uitslagen zien van die toernooien.
• In de balk rechts ziet u de aankomende toernooien van de kalender van de schaakbond.
• Een belangrijke verandering: toernooiaankondigingen staan nu bij elkaar in een eigen overzicht. Dit is op proef; als het bevalt houden we het zo.

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

16 mei: Van Foreest verslaat ‘onverslaanbare’ Carlsen

Magnus Carlsen is vrijwel onverslaanbaar in klassiek schaak. Het gebeurt nog eerder dat Telstar in het voetbal twee keer de landskampioen verslaat dan dat Carlsen verliest. Ooit is de Noor zelfs 125 klassieke partijen op rij ongeslagen gebleven. En tegenwoordig speelt hij nauwelijks klassieke toernooien meer, dus de kans is alleen maar kleiner geworden. Maar vorige week speelde hij er weer eens een, namelijk TePe Sigeman & Co in het Zweedse Malmö. En het wonder gebeurde: hij verloor een partij! De gelukkige winnaar was Jorden van Foreest.

Ook de manier waarop is bijzonder. De Groninger won materiaal, maar ruilde te veel stukken en er ontstond een eindspel van toren en pion tegen paard en twee pionnen. Van Foreest had zich al bij remise neergelegd, maar toen begon de beste eindspelspeler aller tijden opeens rare dingen te doen. Daarna was de vraag: paard kwijt of niet kwijt? Door fouten aan beide kanten wisselde het antwoord nogal eens. Carlsen maakte echter de laatste fout en toen paardverlies onvermijdelijk was, gaf hij op. Een nieuw hoogtepunt in het schaakleven van Jorden van Foreest!

Carlsen kwam door de nederlaag op een teleurstellende 2 uit 4. Maar hij bleek het klassiek schaak toch niet verleerd. Door zijn resterende drie partijen te winnen werd hij gedeeld eerste met Arjun Erigaisi. De Noor won de snelschaakbarrage en daarmee ook het toernooi. Van Foreest eindigde met 3.5 uit 7 als vijfde van de acht deelnemers.

Jorden van Foreest – Magnus Carlsen

Het eindspel begon bij diagram 1.Zwart kan eenvoudig remise maken door zijn paard richting e7 te spelen en de koning op f7 te zetten.

58…Kh7 59.Ta5 Kg6 60.Te5 Pf5+ 61.Kg4 Pd4?

De basisregel van dit eindspel: ga niet onnodig met het paard op stap. 61…h5+ maakt remise, zelfs als zwart de h-pion verliest. In het vervolg jaagt wit het paard op en probeert hij het te vangen. Tegelijkertijd moet zijn koning een eventuele zwarte vrijpion tegenhouden.

62.Te4 Pb5 63.Tc4 Kh7 64.Tc6 Pd4 65.Td6 Pb5 66.Td7? Pc3? 67.Kf5 Pe2 68.Te7 Pd4+ 69.Kf4 Kg6 70.Te4 Pb5 71.Tc4 Kh5 72.Ke5 g5 73.Ke6? Pa3 74.Td4 Pb5 75.Td3 Kh4 76.Ke5 h5 77.Tb3 Pa7 78.Tc3 Pb5 79.Tc5 Pa3?

Na 79…Pa7! 80.Kf5 Kxh3 81.Kxg5 Kg3! is zwart net op tijd om zijn paard te bevrijden. In de partij werkt dit niet vanwege 82.Tc3+ met paardwinst.

80.Kf5 Pb1 81.Tc2 Pa3 82.Tb2 g4 83.hxg4 hxg4 84.Kf4 Kh5 85.Ta2? Pc4 86.Tc2 Pa3? 87.Tc3 Pb1 88.Td3

Het is zetdwang! Zwart verliest of zijn pion en daarna het paard, of na 88…Kh4 89.Td1 zijn paard en daarna de pion. Hij gaf daarom op.

Partij in viewer:

23 mei: Ten Hertog sterkste in OKU

De Utrechtse grootmeester Hugo ten Hertog had een druk hemelvaartsweekend. Op hemelvaartsdag speelde hij de halve finale en finale van het KNSB bekertoernooi. Hij scoorde een overwinning en een remise voor zijn club Paul Keres, maar desondanks won HMC Den Bosch na een barrage de finale. Hun eerste tiental is dit jaar uit de Meesterklasse gedegradeerd en heeft nooit het landskampioenschap gewonnen. In de bekercompetitie (gespeeld met viertallen) veroverden ze al hun zevende titel. De Bosschenaren zijn dus echte cupfighters!

In zijn eigen stad speelde Ten Hertog vervolgens het door Paul Keres georganiseerde Open Kampioenschap van Utrecht. Een zeer goed georganiseerd weekendtoernooi. Vier verschillende ratinggroepen, zodat iedereen op eigen niveau kon spelen. Grootmeesterlijke toernooicoaches hielpen de deelnemers met de analyse van hun partijen. Voor de thuisblijvers was er een stream met livecommentaar en er waren leuke extra’s zoals prijzen voor snelle overwinningen. Maar het was thuisspeler Ten Hertog die de hoofdprijs won. Met 5.5 uit 6 eindigde hij een half punt voor Li Riemersma en de Indiase grootmeester Babu Lalit. De enige nederlaag van de Indiër ging op een opmerkelijke manier. Na 1.d4 Pf6 2.Lg5 c5 3.d5 Pe4 4.Lc1 e6 speelde hij onoplettend 5.f3, in de veronderstelling dat hij de theoriezet speelde. Na 5…Dh4+ 6.g3 Pxg3 7.hxg3 Dxh1 en nog wat zetten boekte de jonge tegenstander Wouter Terlouw zijn eerste overwinning op een grootmeester.

De spectaculairste partij van Ten Hertog was al in de eerste ronde tegen een op papier veel zwakkere tegenstander. De Utrechter wil wel eens verdachte varianten spelen met zwart en dat werd bijna afgestraft. Lang speelde de witspeler sterk, maar in tijdnood ging het toch nog mis en zo lag de weg naar toernooiwinst voor Ten Hertog open.

Branco Titus – Hugo ten Hertog

1.e4 c6 2.d4 g6 3.h3 Lg7 4.Pf3 d5 5.e5 f6 6.Ld3 Pd7 7.exf6 exf6 8.0–0 Pe7 9.Pc3 Pf8 10.Te1 Le6 11.Lf4 Dd7 12.a4 a5 13.Tb1 g5 14.Lh2 h5 15.b4! g4 16.Ph4 Lh6 17.bxa5 Txa5 18.Tb4 Dc8 19.Db1 Ld2

Heeft wit iets overzien? Integendeel, met een dubbel kwaliteitsoffer slaat hij door de zwarte stelling heen.

20.Txb7! Lxe1 21.Ld6! Pd7 22.Dxe1 Dxb7 23.Dxe6 Pf8 24.Dxf6 Tg8 25.Lxe7 Dxe7 26.Dxc6+ Kf7 27.Pf5 De1+

Als wit hier 28.Kh2 had gespeeld, dan had hij zeer waarschijnlijk gewonnen (partij en schoonheidsprijs). Na bijvoorbeeld 28…Ta7 29.Dxd5+ De6 30.Dc5! is meteen uit, ook een zet als 30.Ph6+ wint. In de partij verliest hij onder tijdsdruk zelfs nog.

28.Lf1? gxh3 29.Ph6+ Kg7 30.gxh3? Ta7 31.Pxg8? Tf7!

Door de dreiging op f2 raakt wit alles kwijt.

32.Da6 Kxg8 33.Pxd5 Dxf2+ 34.Kh1 Dxf1+ 35.Dxf1 Txf1+ 36.Kg2 Ta1 37.Pb6 Ta2 Wit gaf op.

Partij in viewer:

30 mei: Warmerdam krijgt cadeau na moeilijke periode

Wat is er met Max Warmerdam aan de hand? In september 2024 stond de nu 26-jarige Limburger met een rating van 2679 op de 47^e plek van de wereld. Ruim anderhalf jaar later is zijn rating gezakt naar 2520, 643^e van de wereld. Hij was iemand met wie zelfs wereldtoppers rekening hielden: zo versloeg hij vorig jaar in Wijk aan Zee zowel Erigaisi als Caruana. Zijn resultaten zijn daarna echter flink achteruit gegaan. Vooral de laatste maanden waren een drama: hij wist diverse spelers ver buiten de top duizend van de wereld niet te verslaan. Hoe komt dat? Dan zoek je naar grote veranderingen in zijn leven en die zijn er inderdaad geweest. Hij kreeg een relatie en sinds juli 2025 is hij professioneel schaker, na in Tilburg zijn bachelor in economie gehaald te hebben. Het lijkt me echter sterk dat dat het is. Nu weer als vrijgezel gaan studeren lijkt me in ieder geval overdreven.

En er is mogelijk licht aan het einde van de tunnel. In een match gespeeld tijdens het Limburg Open boekte Warmerdam een goed resultaat: 2-2 tegen Vasyl Ivanchuk. Die is trouwens net als Warmerdam ver van zijn top verwijderd, maar in zijn geval was dat 2^e van de wereld en 35 jaar geleden. De geniale Oekraïner is inmiddels 57, maar nog steeds sterk. Zo was hij dit jaar in de Challengers in Wijk aan Zee maar een half punt verwijderd van promotie naar de hoogste groep. Met het gelijkspel kan onze landgenoot dus tevreden zijn. Hij kreeg daarbij in de derde matchpartij wel hulp van zijn tegenstander.

Max Warmerdam  – Vasyl Ivanchuk

1.c4 Pf6 2.Pf3 e6 3.b3 b6 4.g3 Lb7 5.Lg2 g6 6.0–0 Lg7 7.Lb2 0–0 8.d4 d6 9.Pc3 Pe4 10.Dc2 Pxc3 11.Lxc3 f5

Wit gaat voor de verkeerde breekzet. 12.Ph4 Lxg2 13.Pxg2 en daarna e4 voorbereiden geeft kansen op voordeel.

12.Tfd1 Le4 13.Db2 De7 14.c5 Pd7 15.cxd6 cxd6 16.a4 Pf6 17.Lb4 Pd5 18.Da3 Tfd8 19.Tac1 a6 20.Lf1 b5 21.La5 Tdb8 22.b4 Tc8 23.axb5 axb5 24.Txc8+ Txc8 25.Tc1 Dd7 26.Txc8+ Dxc8

Nu staat zwart juist prettiger: hij heeft de open lijn in bezit en actievere stukken.

27.Pd2 Lc2 28.e3 La4 29.Db2 Kf7

Ivanchuk hapert. Na 29…Dc3! blijft hij beter staan.

30.Pb1 Dc6 31.Lg2 Dc4 32.Lf1 Dc6 33.Lg2

Ivanchuk wil geen remise en verzint een op zich goed plan: de loper naar d3 of e4 omspelen. Er is alleen een tactisch probleem.

33…Lc2?? 34.Dc1

De loper staat gepend en kan niet meer gered worden nadat wit Pa3 speelt. Zwart gaf daarom op. Zo’n cadeautje kan het begin van de weg naar boven zijn, al verloor Warmerdam wel de laatste matchpartij.

Partij in viewer:

Henk Prins

15 mei: Javokhir Sindarov

Enige weken geleden beloofde ik in deze rubriek wat meer aandacht te geven aan de nieuwe kandidaat -wereldkampioen grootmeester Javokhir Sindarov uit Oezbekistan.

Javokhir Sindarov groeit in razend tempo uit tot een van de meest opvallende figuren in het internationale schaak. De Oezbeek, geboren in 2005 in Tasjkent, werd al op 12jarige leeftijd grootmeester, waarmee hij zich schaarde onder de jongste talenten uit de schaakgeschiedenis. In 2025 zette Sindarov een beslissende stap richting de wereldtop door in Goa de FIDE World Cup te winnen, na een zenuwslopende finale tegen de Chinees Wei Yi. De klassieke partijen eindigden in remise, maar in de rapid- en blitztiebreaks toonde de toen 19jarige zijn koelbloedigheid en moderne, pragmatische aanpak. Zijn overwinning maakte hem de jongste winnaar ooit van het toernooi en leverde hem een ticket op voor het kandidatentoernooi van 2026. Tijdens dat kandidatentoernooi op Cyprus bevestigde Sindarov zijn status als nieuw boegbeeld van het Oezbeekse schaak. Halverwege het toernooi ging hij ruim aan de leiding. Hoewel hij niet foutloos speelde, hield hij in kritieke momenten het hoofd koel. Met zijn opmars naar de wereldtop, zijn volwassen spel en zijn vermogen om onder druk te presteren, staat Sindarov symbool voor een nieuwe generatie schakers die techniek, voorbereiding en intuïtie naadloos combineert. De schaakwereld kijkt uit naar zijn WKmatch tegen Gukesh Dommaraju — een duel dat de toekomst van het wereldschaak mede zal bepalen. Een duel tussen twee twintigjarige.

Een partij van Sindarov uit het kandidatentoernooi.

Sindarov – Esipenko

1.d4 d5 2. c4 e6 3. Pf3 Pf6 4. Pc3 Le7 5. cxd5 exd5 6. Lf4 0–0 7. e3 c5 8. Ld3 Pc6 9. 0–0 c4

Aangenomen damegambiet.

10. Lc2 Ph5 11. Le5 f6 12. Lg3

Dit blijkt een nieuwe zet te zijn. Bekend is een aanvallende variant: 12. Pg5 g6 13. Pxh7 fxe5 14. Pxf8 Lxf8 15. dxe5 Le6 16. Lxg6 Pg7 17. f4 Lc5 18. f5 Lxe3+ en wit wint.

12. … f5 13. Le5 Le6 14. b3 Da5 15. Pe2 b5 16. Pf4 Pxf4 17. exf4 Dd8 18. Te1 Dd7 19. Te3 h6 21. g3 a6 22. Kg2 Lf7

Zwart gaat deze minder goede loper ook in het spel brengen.

23. Dd2 Lb4 24. De2 Lh5 25. a4 La5 26. axb5 axb5 27. Ld1

27. … Lxf3+?

Zwart maakt een beslissende fout. Hij had de penning van het witte paard in stand moeten houden. Aangewezen en sterk is hier 27. … Lb6!) 28. Dxf3 Lb6 29. Ta6 Pxd4 30. Dh5 Txe5 31. Txe5 Dc6? (Met 31. … Lc7 had zwart nog wat.) 32. bxc4 bxc4 33. La4 Dc5 34. Dg6 La7 35. Te8 (Sindarov bouwde de mindere stelling op naar een succesvolle koningsaanval.) 35. … Txe8 36. Dxe8+ Kh7 37. Dg6+ Kg8 38. Ld7 c3 39. De8+ Kh7 40. Dg6+ Kg8 41. Te6 1-0.

Partij in viewer:

22 mei: Igor Agapov

De Russische probleemcomponist Igor Agapov maakte de driezetters nummer 4 en 5 van het winterpuzzelblad. Per abuis stond bij deze problemen een verkeerde voorletter, L in plaats van I, in genoemd puzzelblad en in de rubriek van twee weken geleden.

De uitbreiding van driezet 4 naar een vierling werd ter oplossing aangeboden als opgave 1066.

Vanuit het diagram, die als oplossing had 1.h8L!  Kh6 2. Kf7 Kh7 3. Th5 mat, waren nog drie stelling op te lossen. Het tweede deel  is de stelling na verplaatsing van Kg8 naar e7, dit is dus ook een driezet. De oplossing van dit deel is 1.h8T! Kg7 2. Thh5 Kg6 of Kg8 3. Tdg5 mat. Het derde deel wordt verkregen door vanuit het afgedrukte diagram zwarte pion d6 naar f6 te verplaatsen. De sleutelzet is dan 1.h8D! f5 2. Dh4 f4 3. Dh5 mat. Het vierde deel is hetzelfde als het derde deel maar dan met verplaatsing van de witte koning naar f8, de oplossing is dan 1.h8P+! Kh6 2. Tf5 Kh7 3. Th5 mat.

Vier verschillende promoties van pion h7. Dit heet in de probleemwereld een AUW.

De tweede driezet van Igor Agapov is een stuk ingewikkelder. Sleutelzet is 1. Tdb3! Wit heeft het vluchtveld d5 voor de zwarte koning. Hij dreigt 2.e4+ Pd3 3. Lxd3 mat. Zwart kan hiertegen bijvoorbeeld 1. … Le3 spelen. In dat geval komt er 2. Ld6, dreigt 3. Dg8 mat. Na 2. … Pd4 komt er 3. Pxe3 mat. Heeft u gezien dat zowel de zwarte als de witte loper de beweging tegenhoudt van het twee posities opspelen van een vijandelijke pion?  Een zwarte variant is ook 1. … d6, hierop heeft wit 2.e3+, zwart heeft dan 2. … Pd3, Kc5 en Kd5 waarop wit met 3. Dxc6 mat zet.   Verder heeft zwart nog 1. … Pd4, wit speelt dan 2. Txb4+ Kd5 3.e4 mat, of 2. … Kc3 3. Pe4 mat. Op 1. … Pe3 zet wit mat met 2. Txb4+ en na de zwarte zetten 2. … Kd5  en 2. … Kc3 komen dan: 3. Td4 respectievelijk  3. Pd4 mat. Tenslotte 1. … Pd3 waarop komt 2.exd3+ Kd5 3. Lg2 mat.                                                                                                                                                                    

29 mei: Finale winterpuzzel

Het laatste probleem is aan de beurt van de winterpuzzel. Driezet 6 van M. Mladenović was niet eenvoudig voor oplossers om dat probleem te ontrafelen. De sleutelzet is 1.c7! Wit maakt veld c6 vrij voor zijn dame. Er dreigt 2. Lxd5 schaak Kxd5 en 3. Dc6 mat. Zwart kan deze dreiging ontzenuwen door met zijn toren van c4 te spelen. De dreiging kan dan niet doorgaan, omdat na 2. … Kxd5 de zwarte koning een vluchtveld krijgt op c4 als wit 3. Dc6 wil spelen. Als zwart 1. … Tc1 bijvoorbeeld speelt, dan heeft wit de volgende matmogelijkheid: 2.d3 schaak Lxd3 en 3. Dxd3 mat. Deze matmogelijkheid kan gezien worden als een secundaire dreiging. Als zwart met zijn c-toren anders speelt, bijvoorbeeld 1. … Td4 dan gaat de primaire dreiging (2. Lxd5 Kxd5 3. Dc6 mat) niet door, maar ook de zojuist genoemde secundaire dreiging. Na 1. … Td4 speelt wit 2. Lxg7, dreigt 3. Pf6 mat en na 2. … gxf4 speelt wit 3. Txf4 mat. Dit wordt de tertiaire dreiging genoemd. De spa gaat nog dieper. Na 1. … Tc3 houdt zwart de genoemde primaire, secundaire en tertiaire dreigingen tegen. Wit speelt na die zet 2.fxg5 en 3. Tf4 mat. Dit is dan de quartaire dreiging. Na deze zet is 2. Pc3 schaak Pxc3 3. Pxc5 mat. Interessant is om na te gaan, vooral in de laatste variant, waarom de andere matmogelijkheden niet kunnen. De penning van de witte dame in die variant en de interferentie van loper a5 zijn belangrijke oorzaken waarom die andere matzetten niet gaan en dat de nieuwe matvoering juist wel gaat.

Het laatste stuk, pion c7, kan bijgeplaatst worden op het bord waarop de winterpuzzel wordt gemaakt. De andere stukken stonden al op van de vorige weken. Er ontbreekt nog een zwarte koning op d5. De zelfgemaakte winterpuzzel staat op het diagram van F. Abdurahmanović en is een tweezet.

Dit probleem moest ook opgelost worden. Het probleem heeft zelfs vier verleidingen. Het ligt min of meer voor de hand dat pion c7 de sleutelzet zal moeten doen. Maar na 1.c8D? is het pat, na 1.c8T? speelt zwart 1. … Ke6! en wit kan geen mat geven. Na 1.c8L? speelt zwart 1,  … Kc6! De promotie tot paard mislukt ook: 1.c8P? Kc4! De sleutelzet is dan toch heel verrassend: 1.Pe4! Wit geeft zomaar een vluchtveld en de zwarte koning kan zich verplaatsen in de vorm van een ster. Op 1. … Kc6 komt 2. Dd6 mat, na 1. … Kc4 en 1. … Ke6 is 2. Df7 mat en na 1. … Kxe4 is 2. Df3 mat. Een prachtige finale dus van deze winterpuzzel.

Onder de goede inzendingen zijn de volgende twee deelnemers geloot voor de boekprijzen: Paul Batenburg en Gert Timmermans, beiden uit Capelle a/d IJssel. Gefeliciteerd.

Nick Maatman
   

16 mei: Consternatie op NK jeugd

Het Nederlands kampioenschap bij de jeugd vond dit jaar plaats in het Brabantse Helmond. De ontknoping in de hoogste categorie bleek enorm spannend te worden. Bij aanvang van de slotronde had Wouter Terlouw een half punt voorsprong te verdedigen. Dus besloot hij het veilig te spelen door met de witte stukken zo snel mogelijk op remise af te stevenen. Dat deed hij echter zo snel, dat de partij ongeldig verklaard werd!

Al na zijn eerste zet bood Terlouw remise aan, wat onmiddellijk werd aangenomen. Daar was de arbitrage echter niet van gediend. Volgens het handboek van wereldschaakbond FIDE moeten beide partijen minstens één zet hebben gedaan alvorens een geldig resultaat tot stand kan komen dat verwerkt wordt in de rating. De triomfantelijke blik van Terlouw veranderde onmiddellijk in ontsteltenis, toen de arbiters hem hiervan op de hoogte brachten.

Wat was de verantwoording van Terlouw? Hij had van tevoren iemand van de organisatie geraadpleegd, die toestemming had gegeven. Dus kregen beide spelers een tweede kans. Ze namen opnieuw plaats achter het bord en kwamen na twee zetten alsnog remise overeen. Een leermoment!

Het gevolg was wel dat de concurrentie langszij kon komen. Bram ten Dam uit het Groningse Ten Boer is pas 11 jaar oud, maar hij behoorde in de categorie tot 18 jaar nu al bij de favorieten. Net als Noah Ritzerveld slaagde hij erin om zijn slotpartij te winnen, waardoor tiebreaks werden afgedwongen. In deze tiebreaks wist Ten Dam van Ritzerveld te winnen, maar tegen Terlouw gaf hij zijn riante stelling uit handen. Omdat Terlouw en Ritzerveld remise speelden, kon Terlouw na alle consternatie alsnog de Nederlandse titel in ontvangst nemen.

Ook in de andere groepen was er noordelijk succes. Imara Hardeman uit Groningen werd heel knap Nederlands kampioen bij de meisjes tot 16 jaar. Daarnaast greep Simon Botter uit Leeuwarden het brons bij de jeugd tot 14 jaar. Hij vergaarde hierbij in één klap liefst 90 ratingpunten.

Bij veel jeugdtalenten zie je dat vooral hun tactisch vermogen enorm ontwikkeld is. Opvallend bij Ten Dam is dat juist zijn positioneel inzicht en techniek nu al van een zeer hoog niveau zijn.

Bram ten Dam – Hrdya Dinanath

1.e4 e5 2.Lc4 Pf6 3.Pc3 Pc6 4.d3 Lb4 5.Pf3 h6 6.0–0 d6 7.Pd5!? Lc5 8.c3 a6 9.Le3 0–0 10.Lxc5 dxc5 11.Pe3! Te8 12.a4 Le6

13.Dc2!

Met uiterst verfijnd positioneel spel weet Ten Dam de juiste velden voor stukken te vinden.

13…Lxc4?

Deze positionele concessie speelt wit alleen maar in de kaart.

14.dxc4 Dc8 15.Tad1 a5 16.h3 b6 17.Tfe1 Pd7 18.Ph4! Pf8 19.Phf5 Pe6 20.Pd5 

Het contrast met het vorige diagram is groot. De situatie wordt iedere zet gunstiger voor wit. Terwijl Ten Dam geleidelijk al zijn stukken optimaal heeft weten neer te zetten slaagt zijn tegenstander er niet in om actieve velden te vinden. Het witte positionele overwicht is inmiddels zo groot dat de zwarte stelling op instorten staat.

20…Pf4 21.Te3 Pxd5 22.cxd5 Pe7 23.d6!

Met deze breekzet wordt materiaalwinst afgedwongen. De rest is simpel.

23…cxd6 24.Pxd6 Dc6 25.Pxe8 Txe8 26.Te2 Pg6 27.Ted2 Pf4 28.Td6 Dc8 29.Db3 Db7 30.Td7 1–0

Partij in viewer:

23 mei: Verrassingen bij het NOSBO kampioenschap

Milan Mostertman heeft het kampioenschap van de Noordelijke Schaakbond verrassend weten te winnen in zijn thuisstad Groningen. Hij eindigde samen met Nanne van Foreest bovenaan met zes uit zeven. Maar omdat Mostertman de betere tiebreak had mocht hij de titel in ontvangst nemen.

Bij aanvang van de slotronde lag toernooifavoriet Leandro Slagboom uit Leeuwarden nog in een riante positie. Hij stond een half punt voor en had op papier een gunstige paring met wit tegen Nanne van Foreest.

De jongste Van Foreest telg is niet zo fanatiek als zijn tweelingzus en oudere broers, maar speelde bij het NOSBO kampioenschap het toernooi van zijn leven. In de zesde ronde won hij al knap van schaakmeester Yong Hoon de Rover. Toch was zijn overwinning op Slagboom in de slotronde nog verrassender. Het werd een enerverend schaakgevecht.

Leandro Slagboom – Nanne van Foreest

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pf6

De Berlijnse verdediging is in het amateurcircuit niet zo populair. Wellicht was Nanne geïnspireerd door zijn broers Jorden en Lucas die deze opening met regelmaat hanteren.

4.0–0 Pxe4 5.d4 Pd6 6.La4!?

Een interessant gambiet, dat geldt als de meest agressieve, maar ook meest riskante aanpak tegen het Berlijns.

6…exd4 7.c3 d3?!

Soms een thematische reactie in vergelijkbare stellingen, maar hier wat te voorzichtig. 7…Le7 8.cxd4 b5! is het meest kritiek.

8.Dxd3 Le7 9.Te1 0–0 10.Lf4 Pe8 11.c4!

Op deze wijze houdt Slagboom grip over de stelling.

11…d5!?

Van Foreest geeft zijn pluspion terug om zijn stukken te bevrijden.

12.cxd5 Pb4 13.Dd4 Lf5?! 

14.Pc3?

Slagboom mist zijn kans en raakt de komende zetten de controle steeds verder kwijt. Hij had hier op schitterende wijze in het voordeel kunnen komen met 14.Txe7! Dxe7 15.d6!. Vermoedelijk maakte Slagboom zich zorgen over 15…De4, maar na 16.Pc3! Dxd4 17.Pxd4 Le6 18.dxc7 heeft wit heel mooi spel voor zijn geïnvesteerde kwaliteit.

14…Pd3! 15.Te2?! Lc5 16.Dc4 a6!

Knap gespeeld. Ineens dreigt zwart heel sterk …b5

17.Lg5 f6! 18.Lxe8 fxg5 19.d6+ Kh8 20.d7 

Er staat een uiterst chaotische stelling op het bord.

21…Lxf2+?!

Sterker was eerst 20…g4!

21.Kh1?

Slagboom had hier toch echt zijn toren moeten geven voor de twee lichte stukken. De stelling is dan hoogst onduidelijk.

21…g4 22.Pe5 Pxe5 23.Txe5 Dh4?

Van Foreest trekt ten aanval, maar hij stond op winst als hij gewoon de witte d-pion had geëlimineerd.

24.Df4!

De witte dame is op tijd bij de verdediging. Bovendien hangt nu ook de zwarte loper. Van Foreest heeft echter een dynamisch antwoord in petto.

24…g5!

Dit dwingt de beslissende fout af.

25.g3?

Slagboom raakt in paniek. Met 25.Txf5! gxf4 26.Txf8+ Kg7 27.Tf7+ had hij remise kunnen forceren.

25…gxf4 26.gxh4 

26…Ld4!

Ineens coördineren de zwarte stukken weer fantastisch. De f-pion is niet te stoppen.

27.Tee1 f3 28.Tad1 f2 29.Te2 Le4+

Een fijne slotzet tot besluit. Na 30.Pxe4 f1D+ 31.Txf1 Txf1+ 32.Kg2 Tg1# staat wit mat. 0–1

Partij in viewer:

30 mei: De melancholie van de Benoni

Hoe komen schaakopeningen aan hun naam? De meeste openingen zijn vernoemd naar of de stad of het land waar een opening werd geïntroduceerd. Of naar een prominente speler.

Sommigen hebben een bijzonder verhaal. Neem de Indische schaakopeningen. Het schaakspel is ooit ontstaan in India. De oudste voorloper heet ‘Chaturanga’. In deze vorm mochten de pionnen in de startpositie niet twee stappen naar voren doen. Als aandenken werden enkele belangrijke openingen tegen de beginzet 1.d4 gecategoriseerd als Indische openingen. Want wat hebben het Konings-Indisch, Grunfeld-Indisch, Dame-Indisch en Nimzo-Indisch gemeen? In al deze openingen speelt zwart een pion slechts één stapje voorwaarts.

Nog zo’n iconische schaakopening is de Benoni. Net als de Indische openingen begint de Benoni met 1…Pf6. De Benoni ontstaat vervolgens na 2.c4 c5!?. Zwart maakt hierbij alsnog gebruik van de tweestap, waardoor een nieuwe naam verzonnen moest worden. De naam ‘Benoni’ is niet afkomstig van een schaker, maar rechtstreeks overgenomen van het Hebreeuws in de Bijbel.

Het verhaal is nogal melancholisch. In hoofdstuk 35 van Genesis bevalt Rachel van een zoon. De bevalling valt haar echter zo zwaar dat ze om het leven komt. Voordat ze overlijdt noemt ze het kind: Ben-Oni, wat Hebreeuws is voor ‘zoon van mijn verdriet’.

Hoe kwam de naam later in de schaakwereld terecht? In 1825 publiceerde Aaron Reingagum een boek in het Duitse Frankfurt. Het boek was getiteld: Ben-Oni oder die Vertheidigungen gegen die Gambitzüge im Schache. In dit boek kreeg de toen nog onbekende opening 1.d4 c5 speciale aandacht. Het schrijven bracht Reingagum verlichting van een depressie, waarbij de naam Ben-Oni een referentie was naar de donkere tijden die hij doormaakte.

Vandaag de dag kent de Benoni niet veel volgers meer. Openingen die het centrum cadeau doen aan de tegenstander worden door de computer niet in hoog aanzien geplaatst. Waar andere ‘hypermoderne’ openingen als het Konings-Indisch of de Pirc nog een trouwe schare fans hebben, is dit voor de Benoni niet langer het geval. De laatste succesvolle proponent van de Benoni was de Azerbeidzjaanse schaker Vugar Gashimov. Ook dat verhaal eindigde tragisch. Want in 2014 kwam hij op 27-jarige leeftijd veel te jong te overlijden door een hersentumor.

Toch wist Magnus Carlsen de opening recent met succes toe te passen bij zijn toernooioverwinning in het Zweedse Malmö.

Nils Grandelius – Magnus Carlsen

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3 c5!? 4.d5 exd5 5.cxd5 d6 6.e4 g6 7.Le2 Lg7 8.Le3?!

Grandelius is duidelijk verrast. Hij lijkt al in een vroeg stadium te improviseren.

8…0–0 9.Pf3 Lg4 10.Pd2 Lxe2 11.Dxe2 Pbd7 12.0–0 Pe8 13.f4 f5!? 14.exf5?! gxf5 15.Lf2 Pc7 16.Pf3 Pf6 17.Dd3 

17…b5!

Typisch de Benoni!

18.Pxb5 Pxb5 19.Dxb5 Tb8 20.Dd3? Pe4! 21.Tab1 Da5 22.Pg5 Dd2! 23.Dh3 Pxg5 24.fxg5 Txb2 25.Txb2 Dxb2 26.Dh5 Dxa2

Ondertussen heeft Carlsen de nodige pionnen buitgemaakt. Hij hoeft nu alleen maar te stabiliseren.

27.g6 h6! 28.Df3 a5 29.h4 a4 30.Df4 a3 31.Dxd6 Db2 32.Lxc5 a2 33.De6+ Kh8 34.Kh2 De5+ 35.Dxe5 Lxe5+ 36.Kh3 Td8

De a-pion gaat een toren opleveren. 0–1

Als verrassingswapen kan de Benoni nog steeds gevaarlijk zijn. Het blijft een van de meest unieke en dynamische openingen openingen van het schaakspel.

Partij in viewer:

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

25 april: Giri sterk, maar niet de sterkste

Wat is Carlsen, Anand, Karjakin, Nepomniachtchi en Giri gemeen – en wie is de odd one out? Antwoord: ze hebben allemaal 8.5 uit 14 gehaald in een kandidatentoernooi. Voor de eerste vier was het genoeg om het toernooi te winnen en zich daarmee te plaatsen voor de WK-match. Voor Anish Giri was de score bij lange na niet genoeg: Javokhir Sindarov haalde maar liefst anderhalf punt meer.

“Je hebt alleen invloed op je eigen resultaat”, zo leert Jutta Leerdam ons vaak in interviews. Met die mindset heeft Giri waarschijnlijk het toernooi aangepakt: partij voor partij bekijken, proberen goed te spelen, hopelijk daarmee een goede score halen en dan maar kijken welk resultaat daarbij hoort. In een alternatieve werkelijkheid waarin Sindarov niet in zo’n bloedvorm had verkeerd had onze landgenoot zich nu kunnen opmaken voor de WK-match. Kranten zouden verhalen vol schrijven over hem, in talkshows zou de ene na de andere schaakexpert zijn opwachting maken, nieuwe schaakclubs zouden opgericht worden…  Maar het werd slechts de tweede plek. Van tevoren zei hij al: om het toernooi te winnen heb je geluk nodig. Want op het resultaat van andere partijen heb je geen invloed.

Er is nog een heel klein kansje dat de tweede plek erg belangrijk blijkt te zijn. Wereldkampioen Gukesh D zit in een crisis en heeft zich voor verschillende klassieke toernooien afgemeld. Als hij zich om die of wat voor reden ook terugtrekt voor de WK-match, dan wordt de nummer twee van het kandidatentoernooi zijn vervanger. Anish Giri dus. In onderstaande partij versloeg hij met zwart de speler die bij de bookmakers favoriet was.

Fabiano Caruana – Anish Giri

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lc4 Lc5 4.0–0 Pf6 5.d3 0–0 6.Pbd2 d6 7.c3 a5 8.h3 Le6 9.Lb5 La7 10.Te1 Pe7 11.d4 Pg6 12.Ld3 Ph5 13.Pf1 Phf4 14.Pg3 Pxd3 15.Dxd3 a4 16.d5 Ld7 17.Lg5 f6 18.Le3 Lxe3 19.fxe3 b5 20.b4 axb3 21.axb3 Db8 22.c4 Db6

Zwart is goed uit de Italiaanse opening gekomen. De witte dubbelpion is eerder zwak dan nuttig.

23.Pf5 Tfe8 24.P3h4 b4 25.Kh2 Ta3 26.Tab1 Ta2 27.Dd1 Pxh4 28.Pxh4 Tea8 29.Te2 Da7 30.Tc1 Db6 31.Pf3 h6 32.Pe1 Kh7 33.Txa2 Txa2 34.Pc2 Le8!

De loper richt zich op pion e4.

35.Dd3 Lg6 36.Ta1 Txa1 37.Pxa1 c5

Nu mist wit (mede door tijdsdruk) een moeilijk te vinden kans om zijn paard te activeren: 38.dxc6  Dxc6 39.Pc2 Lxe4 40.Pxb4! In de partij blijft het paard in de hoek staan.

38.Kg3? Da7 39.Db1 h5 40.Kf3 h4 41.Kg4 De7 42.Dd3

Giri maakt het nu fraai af.

42…f5+! 43.exf5 Kh6!

Vanwege 44.fxg6 e4! 45.De2 Dg5 mat gaf wit op.

Partij in viewer:

2 mei: Twee boeken van Paul van der Sterren

“Wie leest er nog Nederlandstalige schaakboeken?”, zo vraagt Paul van der Sterren zich af in een van zijn columns. Hij vervolgt met dat hij uit ervaring weet dat je best een boek kunt schrijven zonder dat iemand het leest, maar vind daar maar eens een uitgever voor. De oplossing: “Tegenwoordig kun je ook zónder uitgever best een boek uitgeven” en dat heeft hij  gedaan met Een Eenvoudig Spel, een verzameling van zijn columns en stukjes voor Schaakmagazine, MEC Magazine en zijn club Caissa Amsterdam. Zijn schrijfstijl is veelal beschouwend, een van de bijdragen is zelfs expliciet getiteld Beschouwelijk Stukkie. Maar wat nou als je net als ik vrijwel alles al eerder gelezen had? Ook dan heeft het boek meerwaarde, want hij heeft alle stukken van een inleiding met de kennis van nu voorzien. Slim bedacht!

Naast dit persoonlijke project vond Van der Sterren in New In Chess toch een uitgever en wel voor Max Euwe Wereldkampioen! dat over de kampioensjaren 1935-1937 gaat. In het eerste gedeelte van het boek verzorgt hij zelf de biografische informatie. Hij doet dit uitgebreider en met meer duiding dan hoe deze jaren in de Euwebiografie van Alexander Münninghoff beschreven werden. Nieuwe informatie voor mij was bijvoorbeeld dat Euwe minder dan een maand voor het begin van de revanchematch wedstrijdleider was bij een toernooi in Oostenrijk. De wereldkampioen als wedstrijdleider is sowieso al opmerkelijk, maar hoezo is hij daar in plaats van aan openingsvoorbereiding te doen? Van der Sterren ziet het als teken dat Euwe de tweede match met Aljechin veel makkelijker opvatte dan de eerste. Mede daardoor verloor hij die match met ruime cijfers.

In het tweede gedeelte van het boek analyseert Erwin l’Ami een aantal partijen van Euwe uit die periode, met daarbij minibiografieën van de tegenstanders. Ik vind het vooral interessant hoe hij een aantal malen de vergelijking maakt tussen het schaakdenken toen en nu. Bij de volgende korte remisepartij bijvoorbeeld, die volgens hem “niet direct tot de verbeelding spreekt.“

Jose Raul Capablanca – Max Euwe

1.d4 d5 2.c4 c6 3.Pf3 Pf6 4.Pc3 dxc4 5.a4 Lf5 6.e3 e6 7.Lxc4 Lb4 8.0–0 0–0 9.Pe5 c5 10.Pa2 La5 11.dxc5 Dxd1 12.Txd1 Lc2 13.Td4 Lc7 14.Pf3 Pc6 15.Td2 Lg6 16.b4 a5?! 17.b5 Pe5 

Niemand zou destijds 18.Td4! Pxf3+ 19.gxf3 Le5 20.f4! overwegen, maar wit staat toch echt beter na 20…Lxd4 21.exd4 Tfd8 22.Le3 vanwege de sterke damevleugelpionnen.

18.Pxe5? Lxe5 19.Lb2 Pe4 20.Te2 Lxb2 21.Txb2 Pxc5 22.Pc1

Hier gaf Euwe de partij remise, waarschijnlijk uit respect voor zijn tegenstander. L’Ami merkt op een moderne topspeler dit altijd zou doorspelen met zwart. Hij heeft een prettig plusje na b.v. 22…Tfc8 met de betere loper en iets actievere stukken.

Partij in viewer:

https://www.newinchess.com/max-euwe-wereldkampioen-hardcover

https://www.newinchess.com/max-euwe-world-champion (paperback/hardcover)

9 mei: Wouter Terlouw jeugdkampioen

Een paar jaar geleden was er bij het NK meisjes een rare regel ingevoerd. Jonge meisjes konden niet in een oudere categorie kampioen worden, omdat sommige ouders dat oneerlijk vonden. Die regel gold gelukkig dit jaar niet bij het NK jeugd (t/m 18 jaar), want dan hadden we een heel andere titelstrijd gehad. Vooraf hoorden meesterklassers zoals Kobe Smeets, Rhys Arnold en Chenwu Zhu tot de favorieten. Het werd echter een driestrijd tussen  Wouter Terlouw uit Soest (15 jaar), Noah Ritzerveld uit Wassenaar (14 jaar) en Bram ten Dam uit Ten Boer (11 jaar!). De laatste was zelfs favoriet op rating. De drie jongelingen bleken aan elkaar gewaagd en deelden de eerste plaats met 5.5 uit 7. Voor het kampioenschap was een snelschaakbarrage nodig en daarin bleek ervaring de doorslag te geven. De senior van de drie, Wouter Terlouw, won van Bram, speelde remise tegen Noah en haalde zo de titel binnen.

Het is geen grote verrassing dat Wouter kampioen werd: hij had al verschillende keren in jongere categorieën de titel behaald. De Soestenaar speelde afgelopen seizoen in het tweede van Paul Keres, maar grote kans dat hij volgend seizoen voor hun eerste in de meesterklasse speelt. Een belangrijke overwinning boekte hij in de vijfde ronde tegen een directe concurrent.

Wouter Terlouw – Noah Ritzerveld

1.d4 d5 2.c4 c6 3.Pf3 Pf6 4.Pc3 e6 5.Dd3 dxc4 6.Dxc4 b5 7.Dd3 a6 8.g4

Hoe vreemd ook, dit is de beste zet hier! Als zwart slaat krijgt wit langetermijncompensatie.

8…c5 9.g5 c4 10.De3 Pd5 11.Pxd5 Dxd5 12.Lg2 Lb7 13.0–0 Le7 14.b3 cxb3 15.axb3 0–0 16.Ld2

Er is op pion g5 na een vrij normale stelling ontstaan. Wit staat wat beter door ontwikkelingsvoorsprong en omdat 16…Pd7? 17.Pe1! een stuk voor hem wint. Maar als zwart eerst Dd8 en dan Pd7 speelt is er niet zo veel aan de hand.

16…Tc8?! 17.Tfc1 Txc1+ 18.Txc1 Lc6?

18…Dd8 19.Pe5 is inmiddels geen pretje voor zwart maar dit verliest materiaal.

19.Txc6 Pxc6 20.Pe5 Dxd4 21.Dxd4 Pxd4 22.Lxa8 Pxb3 23.Le3 a5 24.Le4 a4 25.Lc2 Pa5 26.Ld2 Pb7 27.Ld3 a3 28.Lxb5?! Lxg5 29.e3 a2 30.Lc3 Pa5 31.La4 Lf6 32.f4 Pc4?!

Hoe minder pionnen, hoe groter de kans op remise. Na 32…g5! was winst nog een grote klus geweest voor wit.

33.Kf2 Lh4+?! 34.Ke2 Pxe5 35.fxe5 Ld8 36.Lb3 La5 37.Ld4 Lb4 38.Lxa2

Vanaf hier speelt wit het goed uit: met de koning de zwarte stelling binnendringen en dan afwikkelen naar een gewonnen lopereindspel.

38…La3 39.Lb1 Lb4 40.h3 Le7 41.Kd3 h5 42.Kc4 Ld8 43.Ld3 Le7 44.Kb5 La3 45.Kc6 Lb4 46.Kd7 Kf8 47.Lb6 La3 48.Lc7 Lc1 49.Ld6+ Kg8 50.e4 Le3 51.Lc4 g5 52.Lxe6! fxe6 53.Kxe6 g4 54.hxg4 hxg4 55.Kd7 g3 56.e6 g2 57.Lh2 Lf4 58.Lg1 Zwart gaf op.

Partij in viewer:

Henk Prins

24 april: Javokhir Sindarov dominante kandidaat wereldkampioen schaken

In de laatste ronde van het kandidatentoernooi om het wereldkampioenschap schaken op Cyprus  sloot de Oezbeekse grootmeester Javokhir Sindarov zijn toernooi af met een snelle remise tegen Wei Yi, een Chinees supertalent, in de laatste ronde, waarmee hij met de hoogste score van een kandidaten toernooi  veilig stelde. Met nog één ronde te gaan had hij de eerste plaats al op zak en dus gaat hij de geschiedenisboeken in met de hoogste score van 10 punten uit 14 wedstrijden. Sindarovs optreden op Cyprus was uitzonderlijk. Hij behaalde zes overwinningen en acht keer speelde hij remise, bleef ongeslagen gedurende het hele evenement en behaalde ruim 30 ratingpunten, waarmee hij opklom naar de vijfde plaats op de wereldranglijst. Hij behaalde 1,5 punt meer dan de nummer twee, en was dus duidelijk de dominante speler van dit kandidatentoernooi.

Op de ongedeelde tweede plaats eindigende de Nederlandse grootmeester Anish Giri met 8,5 punt. Een zeer goede prestatie en zijn resultaat betekende dat hij op de wereldranglijst drie plaatsen naar boven kroop en nu net onder de kandidaat Javokhir Sindarov op de zesde plaats staat.

Zijn laatste ronde tegen de Duitse grootmeester Matthias Bluebaum was een overtuigende overwinning en gaf weer de goede vorm waarin Giri verkeerde.

Van de kandidaat wereldkampioen hopen we later nog een partij op te nemen in deze rubriek. Vandaag wil ik de mooie laatste partij van Giri laten zien.

Matthias Bluebaum – Anish Giri

1.d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 d5 4. Pc3 Lb4 5. Da4+ Pc6 6. e3 0–0 7. Ld2 dxc4 8. Lxc4 Ld6 9. Pg5

Een vroege uitval naar de koningsvleugel van zwart van de Duitser.)

9. … a6

9. … h6 was mogelijk wat veiliger.

10. Dc2

Uiteraard gericht op veld h7.

10. … h6 11. h4

Een bekend schijnoffer, nemen op g5 is goed voor wit.

11. … Te8 

De bekende manier in zulk soort stellingen om een vluchtveldje te maken voor de zwarte koning, wegens het dreigende Dh7.

12. a3 b5 13. La2 Lb7 14. 0–0–0?

De Duitser doet het fout. Met 14. Pce4 had hij het kunnen afsturen naar een remise. Na 14. … hxg5 15. Pxd6  cxd6 16. hxg5 Pd7 17. d5 exd5 18. Lxd5 Dxg5 19. Lxc6 Lxc6 20. Dxc6 Pf6 kan de vrede getekend worden.

 14. … b4 15. d5 Pd4!

Geen 15. … exd5 wegens 16. Pxd5 hxg5 17. hxg5 Pxd5 18. f4.)

16. exd4 bxc3 17. dxe6 cxd2+ 18. Dxd2 fxe6 19. Pxe6 Dc8 20. Da5 Ld5

Wat onnauwkeurig van Giri. Beter is 20. … Kh8 met als gevolg: 21. d5 Pxd5 22. Pg5 Df5 23. g3 Te2 24.Td2 Txd2 25. DXd2 Tf8.

21. Lxd5 Pxd5 22. Pxg7 Kxg7 23. Dxd5 De6

Mijn computer wilde deze zet niet, maar gaf als beste zet 23. … Tb8 aan.

24. Dxe6

Met zwarts vorige zet forceert hij dameruil, waar wit groot nadeel van ondervindt. De rest is niet moeilijk meer voor Giri.

24. …  Txe6 25. g3 Tf8 26. Td2 Tef6 27. Tf1 Tf3 28. Kd1 Txg3. 0-1

Partij in viewer:

1 mei: Wisselende matzetten

Aan aandacht voor het schaakprobleem in de schaakrubrieken in deze krant is het de afgelopen jaren niet ontbroken. Dit heeft natuurlijk een reden. Uw redacteur heeft een bijzondere voorkeur voor het schaakprobleem. Hij heeft in dit genre de internationale meestertitel jaren geleden behaald. Uw redacteur heeft daarnaast voldoende kennis van dit genre, want naast de meestertitel is hij ook internationaal jurylid van de wereldschaakbond (FIDE) in de schaakcompostie. Naast de liefde voor het schaakprobleem speelt uw redacteur ook graag schaak en staat hij bekend in de regio Rotterdam als een vechter die zich vaak redt uit onmogelijke stellingen. Niet voor het eerst moet ik aanhoren dat mijn partijen lijken op ingewikkelde probleemstellingen.

Twee weken geleden lieten we een prachtige tweezet zien van een matverwisseling. De matverwisseling is een bijzondere vorm van matverandering. Bij een matverandering komt er in een schijnspel, dit is het spel wat klaarligt dus voor dat de sleutelzet is uitgevoerd, of in een verleiding, op een bepaalde zet  een witte matzet is. Na de sleutelzet komt er dan op die bepaalde zet een andere witte matzet, in dat geval spreken over matverandering. Bij de matverwisseling komt er in het schijnspel (of in een verleiding) op een zwarte zet een bepaald mat A en op een andere zwarte zet een mat B. Na de sleutelzet komt na die eerste zwarte zet juist mat B en op de andere juist mat A.

In tweezet 1065, die opgelost kon worden, ligt er in het schijnspel het volgen de gereed: Na 1. … Dg4, deze zet blokkeert het vluchtveld g4 van de zwarte koning, komt er 2. Lc6 mat. Daarnaast komt er na een andere zwarte blokkade, 1. … g4 2. Te3 mat. Wit kan hier de zetten niet omwisselen omdat zwart in de eerste variant de witte toren pent en in de tweede variant een lijn voor de zwarte dame opent. Na de sleutelzet 1. f5! is er geen dreiging. De varianten worden nu 1. … Dg4 2. Te3 mat en 1. … g4 2. Lc6 mat. De redenen waarom wit in het schijnspel deze volgorde van de matzetten niet kon uitvoeren  zijn door de sleutelzet vervallen, omdat die de lijnen g4-c8 en h5-d5 gesloten heeft. Maar de sleutelzet opent de lijnen g4-e4 en e3-h6 en dat maakt nu de volgorde uit het schijnspel onmogelijk. Bijvarianten zijn 1. … Pc willekeurig 2. De2 mat, 1. … g1 of 1. … Kg4 2. De4 mat en 1. … Pxf5 2. Dxf5 mat.

8 mei: Een koning die durft

De laatste tweezet uit het winterpuzzelnummer (3.) is aan de beurt van behandeling. Het is een werkstukje van mij. Het probleem heeft een thematische verleiding. Probeert wit als sleutel 1.Db5?, dan dreigt hij met 2. De8 mat te geven. Zwart heeft tegen die dreiging de zet 1. … Tg3. Zwart ontpent zijn paard op f4 en kan tussenzetten op e6 als wit De8 speelt. Na 1. … Tg3 wordt door lijnopening van de witte loper van h1 veld d5 extra gedekt en kan wit met 2. Pc4 mat geven. Zwart kan ook met 1. … Da2 de dreiging 2. De8 tegen houden. Maar dan wordt ook veld d5 extra gedekt en kan wit met zijn paard mat geven: 2. Peg4 mat. Zwart weerlegt de verleiding met 1. … Texe3! De oplossing is de durfachtige zet 1. Kg8! Wit zet zijn koning op een veld waardoor zwart op een aantal manieren kan schaak geven. Dit lijkt gevaarlijk. Onwillekeurig denk ik bij deze zet aan onze koning Willem Alexander laatst bij president Trump, ook toen sprak men over een risico. Na de moedige witte zet van de koning naar g8 dreigt er 2.h8D mat. Maar wat speelt wit als zijn koning schaak wordt gegeven?  Op 1. … Tg3 schaak speelt wit, omdat nu weer veld d5 wordt gedekt, 2. Peg4 met dubbelschaakmat. De andere thematische variant is 1. … Da2 schaak. Dan wordt veld d5 ook weer extra gedekt en is 2. Pc4 mat, ook weer door dubbelschaak. Heeft u gezien dat de matzetjes na 1. … Tg3 en 1. … Da2 juist omgedraaid zijn. Zoals vorige week en die week ervoor zien we hier een prachtige matverwisseling op het bord. Er is nog een schaak van zwart: 1. … Dd5 schaak, daarop komt 2. Txd5 mat.

De eerste driezet blijkt heel simpel te zijn, zie 1066. De sleutelzet is 1.h8L!  Kh6 2. Kf7 Kh7 3. Th5 mat. Deze driezet is onderdeel van een zogenaamde vierling. Het eerste onderdeel van die driezet heeft u opgelost. Het tweede deel  is de stelling na verplaatsing van Kg8 naar e7, dit is dus ook een driezet. Het derde deel wordt verkregen door vanuit het afgedrukte diagram zwarte pion d6 naar f6 te verplaatsen. Het vierde deel is hetzelfde als het derde deel maar dan met verplaatsing van de witte koning naar f8.

Nieuwe opgave vierling 1066

De driezetten met de stellingen van het tweede , derde en vierde deel kunt u oplossen.

Nick Maatman
   

25 april: Atletiek trainer

Wie zitten achter het succes van de topschakers? Dat de grootmeesters bij de grootste schaakevenementen een secondant meebrengen is algemeen bekend. Wordt er ook gewerkt aan de andere aspecten van het spel? In interviews laten de beste spelers van de wereld vaak weten dat ze het overgrote deel van hun tijd aan openingsanalyse besteden. Hun rekenvaardigheid en positioneel inzicht is in hun vormende jaren zo sterk ontwikkeld dat ze hier niet langer veel ruimte voor verbetering achtten.

Is deze werkwijze verstandig? Er zijn schaaktrainers beroemd geworden door hun onderwijsmethoden voor andere aspecten van het spel. Denk hierbij aan de Rus Mark Dvoretsky, die in zijn boeken en trainingskampen materiaal presenteerde met een ongelofelijk hoge moeilijkheidsgraad. Ook de Indiase schaaktrainer RB Ramesh is tegenwoordig beroemd om zijn uitdagende aanpak waarmee hij zijn studenten stimuleert om hun rekenvaardigheid tot een hoog niveau te ontwikkelen.

Toch zijn er ook trainers die in de anonimiteit opereren. De Oekraïner Roman Vidonyak (53) is zo’n voorbeeld. In het verleden gaf hij training aan de Nederlandse grootmeesters Jorden van Foreest en Anish Giri, en tegenwoordig is hij de coach van uitdager Sindarov. Vidonyak groeide op in het Oekraïnse Lviv. Hij trouwde al op 18-jarige leeftijd met een vrouwelijk internationaal meester en verhuisde naar Duitsland. Als schaker behaalde hij zelf ook de meestertitel, maar hij ontdekte dat het onderwijzen hem beter lag.

Vidonyak omschrijft zichzelf als ‘atletiek trainer’. Een opmerkelijke titel, omdat hij niet de nadruk legt op het fysieke aspect van het schaken. In enorme opgavensets biedt hij zijn studenten de gelegenheid om zich te ontwikkelen in allerlei domeinen van het schaakspel. Op verschillende onderdelen kunnen zijn studenten promoveren van een C- tot een A+. Net als bij taaltoetsen. Daarmee verzet Vidonyak zich tegen de drang van topschakers om zich alleen op openingen te richten. Hij geeft de voorkeur aan een meer gebalanceerde trainingsmethode

Ondertussen werd het EK gewonnen door zijn Oekraïense naamgenoot Roman Dehtiarov (17). Dit was een enorme verrassing, want in een veld vol grootmeesters was hij als meester bepaald niet de favoriet.

Roman Dehtiarov – David Anton Guijarro

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0–0 Le7 6.d3 b5 7.Lb3 d6 8.c3 0–0 9.h3 h6 10.Pbd2 Te8 11.Te1 Lf8 12.Pf1 Le6 13.a4 Lxb3 14.Dxb3 Pa5 15.Dc2 c5 16.Pe3 Dc7?!

Beide spelers hebben de partij beheerst opgezet in een rustige Spanjaard. De zwartspeler had hier iets doortassender kunnen zijn met een zet als 16…b4 of 16…c4. De witspeler grijpt nu geleidelijk het initiatief op de koningsvleugel.

17.Ph2! h5 18.g4!

Dehtiarov is niet onder de indruk van zijn formidabele tegenstander. Dat de Europese titel op het spel staat weerhoud hem er niet van om voortvarend ten aanval te trekken.

18…c4 19.axb5 axb5 20.gxh5 Pxh5 21.Pd5 Db7 22.dxc4 Pxc4 23.Txa8 Txa8 24.De2 g6 25.Pg4 Lg7 26.b3 Pa5 27.Lg5 Te8 28.De3 f5? 

29.Ta1!

Zeer krachtig gespeeld. Precies op het moment dat zwart tegenspel  lijkt te ontwikkelen op de koningsvleugel gooit Dehtiarov het over de andere boeg.

29…f4 30.De2 Pc6 31.b4

Wit domineert het hele bord. Zwart heeft geen enkel tegenspel, weinig samenhang tussen de stukken en ook kwetsbare pionnen.

31…Kh8 32.Kg2 f3+

Een wanhoopspoging. Maar dit helpt wit alleen maar.

33.Dxf3 Tf8 34.De3 Dc8 35.Lh6 Pf4+ 36.Pxf4 exf4 37.Lxf4

Ondertussen heeft wit twee pionnen buitgemaakt, terwijl de controle behouden blijft. De rest is simpel.

37…Dd7 38.Lh6 Te8 39.Ta6 Pe5 40.Ta7 Pxg4 41.Lxg7+ Dxg7 42.hxg4 1–0

Partij in viewer:

2 mei: Koffiehuisschaak

Wat is de sterkste landelijke schaakcompetitie van de wereld? Daar is een eenduidig antwoord op. De Duitse Bundesliga is namelijk zowel qua omvang als qua niveau de belangrijkste competitie. Deze competitie bestaat uit liefst zestien teams, die allen eenmaal tegen elkaar spelen. De vijftien ronden worden verdeeld over zeven weekenden.

Deze eeuw is het team uit het Duitse stadje Baden-Baden volstrekt dominant. Van 2006 tot 2015 won het tienmaal achtereen. En sindsdien wisten ze nog zes keer te winnen. Toch lijkt deze hegemonie nu verbroken. In 2024 won Viernheim het kampioenschap voor het eerst, en dit jaar veroverden ze hun tweede titel. Met overmacht, want Viernheim won al hun wedstrijden.

Ook Baden-Baden is nog altijd sterk. Maar omdat ze niet genoeg doorselecteren, treedt er bij hen vergrijzing op. Bijzonder is dat ze onder meer oud-wereldkampioen Viswanathan Anand in hun gelederen hebben. Maar een aantal teamgenoten presteren echter niet langer op de top van hun kunnen.

Viernheim was dit seizoen dus nipt de ratingfavoriet. De Groningse schaker Jorden van Foreest deelde mee in de feestvreugde. In de veertiende ronde scoorde hij bovendien de beslissende overwinning tegen hun aartsrivaal.

De partij was wel een opmerkelijk staaltje koffiehuisschaak. Veel bekende schaakprincipes werden namelijk al in de openingsfase het raam uitgegooid. Het centrum bezetten? Stukken ontwikkelen? Zo snel mogelijk rokeren? Al deze gouden regels konden in de ijskast. Nee, in plaats daarvan ging de voorkeur uit naar bekende schaakzonden zoals het vroeg activeren van de dame en meermaals spelen met hetzelfde stuk.

Jorden van Foreest – Etienne Bacrot

1.c4 e5 2.Pc3 Pf6 3.Pf3 Pc6 4.g3 Pd4 5.Lg2 Pxf3+ 6.Lxf3 Lb4 

7.g4!?

In de Engelse opening is er doorgaans veel ruimte voor creativiteit. Bijzonder is dat de computer deze zet zelfs als hoogste aanbeveelt.

7…h6 8.h4 c6 9.Tg1 Ph7! 10.d4!

Nu zwart er succesvol in is geslaagd om verdere witte expansie tegen te houden gaat Van Foreest alsnog door het centrum.

10…Dxh4! 11.dxe5 Dh2 12.Tg3 Lc5!

De stelling blijft uiterst merkwaardig. Beide spelers kunnen hun ontwikkeling maar moeizaam voltooien. Ondertussen is de zwarte dame behoorlijk verdwaald geraakt.

13.e3!

Helaas ging het gewenste 13.Pe4?? niet goed vanwege 13…Lxf2+!

13…Pg5 14.Ld2

Meestal gaat creativiteit ten koste van kwaliteit, maar tot dusver speelden beide spelers bijzonder sterk. Bacrot gaat nu in de fout.

14…Lb6?

Dit tempoverlies kan zwart zich niet permitteren. Het meer directe 14…d6 of zelfs 14…h5!? bieden zwart beide voldoende tegenspel.

15.De2?! Lc7? 16.0–0–0

Ineens is Van Foreest er toch in geslaagd om zijn ontwikkeling te voltooien, terwijl veel zwarte stukken nog in hun beginpositie staan. Tot overmaat van ramp wordt de zwarte dame nu geforceerd ingesloten.

16…Lxe5 17.Th1 Lxg3 18.Txh2 Lxh2

Op papier bieden twee toren natuurlijk voldoende compensatie voor de dame, maar dat gaat alleen maar op als deze torens ook daadwerkelijk een actieve rol kunnen vervullen.

19.Lg2 Lc7 20.f4 Pe6 21.Pe4 b6 22.Lc3 Tg8 23.Dd2 La6 24.Pd6+ Lxd6 25.Dxd6 0–0–0 26.f5 Pg5 27.Lxc6!

Inmiddels heeft Van Foreest de winsten voor het uitkiezen. Hij rondt soepel af.

27…f6 28.Ld5 Tge8 29.Da3 1–0

Partij in viewer:

9 mei: Het verdwaalde paard

Verliezen, dat doet de Noorse grootmeester Magnus Carlsen zelden. Het lukte de Groningse schaker Jorden van Foreest al wel een keer om met Carlsen af te rekenen in een rapidmatch over vier partijen. Maar in het klassieke schaak zijn nederlagen voor de Noor nog schaarser.

Dat komt ook doordat Carlsen tegenwoordig niet meer heel actief is in het klassieke schaak. In Wijk aan Zee was Van Foreest al wel een keer dicht bij een overwinning. In het Zweedse Malmö mocht hij het opnieuw proberen.

Jorden van Foreest – Magnus Carlsen

1.e4 c5 2.Pf3 d6 3.d4 cxd4 4.Pxd4 Pf6 5.Pc3 a6 6.f4!? e5 7.Pb3 Le7 8.fxe5 dxe5 9.Dxd8+ Lxd8

Een interessante keuze van de witspeler. Hij dwingt een eindspel af tegen de beste eindspelspeler aller tijden. Maar Carlsen is vooral in zijn element als hij zelf de touwtjes in handen heeft. Hier staat wit een fractie prettiger vanwege zijn ontwikkelingsvoorsprong.

10.Le3 Le6 11.Pc5 La5?! 12.Ld3 Lc8 13.Pb3 Lxc3+ 14.bxc3

Deze verzwakking van de structuur is natuurlijk niet mooi, maar in ruil krijgt wit het loperpaar en druk over de b-lijn.

14…Ld7 15.Pa5 Lc6 16.Tb1 Lxe4 17.Lxe4 Pxe4 18.Txb7

Wit heeft het loperpaar ingeleverd, maar blijft druk houden met zijn actieve stukken.

18…Pd7 19.0–0 Tc8 20.c4! Pdf6?!

Carlsen begaat een onnauwkeurigheid onder druk en moet spoedig een kwaliteit inleveren.

21.Pc6! Txc6 22.Tb8+ Ke7 23.Txh8 Txc4 24.Ta8 Ta4 25.c4 Txa2 26.Lb6?! Ke6! 27.c5 Tc2

Door nauwkeurig te verdedigen is de stelling objectief inmiddels weer in evenwicht. Toch blijft de zwarte stelling moeilijker om te hanteren, waardoor wit zo nieuwe kansen krijgt. 

28.Txa6 Ke7?

Correct is 28…Pd5!

29.Ta7+?! Ke6 30.Ta6 Ke7?! 31.Td1

Nog sterker is 31…Te1! waarna wit technisch gewonnen staat. Ook in de partij behoudt Van Foreest het initiatief.

31…Pd5 32.Ld8+ Ke8 33.Ta8 f6!

Carlsen vindt de enige zet om in de partij te blijven, maar de problemen zijn nog niet achter de rug.

34.Lxf6+ Kf7 35.Lg5!

Dankzij dit fantastische zetje heeft van Foreest nog steeds winstkansen. Hij weet de zwarte paarden op handige wijze in bedwang te houden.

35…Txc5 36.Lc1! h6?! 37.Ta7+!

Van Foreest staat opnieuw gewonnen. Toch blijkt de technische klus bepaald niet eenvoudig.

37…Kg8 38.h3 Tb5 39.Kh2 Pef6 40.Td3 Tc5 41.Lb2 Pf4 42.Tg3 P6h5 43.Tc3 Td5 44.Tc2 Kh7 45.La1 Pg6 46.Tca2 Td1 47.Te2 Td5 48.Lc3 Phf4 49.Te3 Tb5 50.Ta5 Tb3 51.Ld4! Txe3 52.Lxe3 Ph4 53.Ld2?

Dit geeft de winst in handen. 53.g4! is weliswaar lelijk, maar zorgt er wel voor dat de pion behouden blijft.

53…Pfxg2! 54.Kg3 e4! 55.Ta7 Kg8! 56.Ta4 e3!

Met een reeks enige zetten dwingt de Noor een remise-eindspel af.

57.Lxe3 Pxe3 58.Kxh4 

58…Kh7(?)

Het is onbegrijpelijk dat Carlsen zijn paard niet direct in veiligheid brengt. Van Foreest weet het hem nu enorm lastig te maken, waardoor het paard begint te verdwalen.

59.Ta5! Kg6 60.Te5 Pf5+ 61.Kg4 Pd4?

61…h5+! maakt nog remise. Het zwarte paard raakt in de partij definitief verdwaald. Er ontstaat nu een buitengewoon ingewikkeld eindspel waarin wit het paard wel kan opsluiten, maar niet kan vangen. Zelfs voor de beste spelers van de wereld blijkt dit te moeilijk, waardoor de nodige fouten worden gemaakt.

62.Te4! Pb5 63.Tc4! Kh7 64.Tc6! Pd4 65.Td6 Pb5 66.Td7?! Pc3? 67.Kf5 Pe2 68.Te7 Pd4+ 69.Kf4 Kg6 70.Te4 Pb5 71.Tc4 Kh5 72.Ke5 g5 73.Ke6? Pa3! 74.Td4 Pb5 75.Td3 Kh4 76.Ke5 h5 77.Tb3 Pa7 78.Tc3 Pb5 79.Tc5 Pa3? 80.Kf5 Pb1 81.Tc2 Pa3 82.Tb2 g4 83.hxg4 hxg4 84.Kf4 Kh5 85.Ta2? Pc4 86.Tc2 Pa3?

Met 86…Pb6! had het paard kunnen ontsnappen. Het verdwaalde paard loopt nu in de val.

87.Tc3! Pb1 88.Td3!

Eindelijk wordt het paard succesvol gedomineerd. Omdat ook de g-pion verloren gaat heeft verdere weerstand geen zin meer. 1–0

Winnen van Carlsen, het is een eer die maar aan weinig schakers toebehoort.

Partij in viewer:

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

4 april:  Titel al binnen voor dominant Apeldoorn

Het ene jaar is het andere niet, ook niet voor Schaakstad Apeldoorn. Vorig seizoen werd hun vlaggenschip nog teleurstellend zevende in de Meesterklasse. Dit seizoen is het kampioenschap al binnen  met een ronde te gaan. Slechts één matchpoint hebben ze afgestaan. En dat met grotendeels hetzelfde team! Maar de prestaties van verschillende spelers waren duidelijk beter. Van Saša Albers bijvoorbeeld. Vorig seizoen debuteerde de Oosterbeker in het eerste team met een matige score van 3 uit 8. Dit seizoen is hij met 6 uit 8 op weg naar een IM-norm. Soms moet je even geduld hebben met jonge spelers. Bij Tommy Grooten was dat echter niet nodig: net 16 jaar, ook 6 uit 8, ook op weg naar een IM-norm.

Opvallend is dat de laatste twee concurrenten van Apeldoorn de strijd opgegeven leken te hebben. LSG Leiden kwam twee keer verzwakt op en Zuid-Limburg liet een bord onbezet tegen Paul Keres en verloor mede daardoor. Uit die laatste match komt ook onderstaande spectaculaire partij.

Xander Wemmers  – Alwin Mainka

1.d4 Pf6 2.c4 g6 3.Pc3 d5 4.cxd5 Pxd5 5.e4 Pxc3 6.bxc3 Lg7 7.Pf3 c5 8.Lb5+ Pd7 9.0–0 0–0 10.Tb1 Pf6 11.Ld3 Dc7 12.h3 Td8 13.De2 Pd7 14.Lb2 a6 15.d5 e5 16.c4 Pf8 17.Lc3

De zwarte opening is mislukt en hij heeft geen compensatie voor de witte gedekte vrijpion op d5. Hij kan nog wel proberen de boel dicht te houden.

17…f6 18.a4 a5 19.Db2 Td6 20.Le2 b6 21.Pe1 De7 22.Pd3 Ld7 23.Ta1 Le8 24.Lg4 h5 25.Ld1 Ph7 26.Lc2 g5 27.Tae1 Ta7 28.Db3 Pf8 29.Pb2 Pg6 30.Pd1 Ld7 31.Pe3 Df7 32.Pf5 Lxf5 33.exf5 Pe7 34.g3 Lh6 35.Le4 Kf8 36.Tb1 Pc8 37.Dc2 h4 38.De2 Ke8 39.Ld2 hxg3 40.fxg3 Kd8 41.Kg2 Dg8 42.Le3 Th7 43.Dd2 Tdd7 44.Lf3 Lf8

De hele tijd was de vraag: hoe komt wit er doorheen? Nu komt het antwoord.

45.Txb6! e4

45…Pxb6 46.Dxa5 Tb7 47.Tb1 is hopeloos.

46.Txf6 exf3+ 47.Txf3 g4 48.hxg4 Dh8 49.Dxa5+ Ke8 50.Te6+ Kf7 51.Lg1 Tb7 52.g5 Th1 53.Tf6+ Kg8 54.Txf8+ Kxf8 55.Dd8+ Kf7 56.g6+ Kg7 57.Dxh8+ Txh8 58.Lxc5

Na allerlei ontwikkelingen is er een heel bijzonder eindspel ontstaan waarbij wit zes pionnen voor een toren heeft! Door de sterke vrijpionnen zou wit dit moeten winnen.

58…Te8 59.Ld4+ Kh6 60.g4 Pd6 61.c5 Pe4 62.Le3+ Kg7 63.Ld4+ Kh6 64.d6 Tb4 65.d7 Ta8 66.Le3+ Kg7 67.c6 Tc4 68.Th3 Pf6 69.c7?

Helaas. Na 69.g5! Txc6 70.Ld4! had zwart kunnen opgeven. In de partij komt hij weg met een half punt.

69…Txc7 70.Ld4 Txd7 71.Th7+ Kg8 72.Lxf6 Txh7 73.gxh7+ Kxh7 74.Kg3 Ta6 75.Lc3 Txa4 76.Kh4 Tc4 77.Lf6 Kg8 78.Kh5 Kf7 79.Lh4 Tf4 80.Kg5 Tf3 81.Le1 Tf1 82.Lc3 Tf3 83.Ld4 Td3 84.Le5 Tf3 85.Ld4 Tf1 86.Le5 Tf3 remise

Partij in viewer:

11 april: Sindarov op weg naar WK-match

Dat Javokhir Sindarov halverwege het Kandidatentoernooi in Cyprus aan de leiding stond was geen grote verrassing. In alle voorbeschouwingen gold hij als de man in vorm.  Bij Tata Steel Chess eindigde hij immers als tweede met 8,5 uit 13, een half punt achter landgenoot Abdusattorov. Ter vergelijking: Pragg, ook deelnemer in Cyprus, haalde daar 5,5 punten. Toch is het in het verleden vaak voorgenomen dat een sterke prestatie in Wijk aan Zee werd gevolgd door een matige prestatie in de Kandidaten, of andersom. Dat Sindarov het veld zou domineren en met 6 uit 7 anderhalf punt voorsprong zou nemen, zullen weinig mensen verwacht hebben. En zo is de 20-jarige Oezbeek de grote favoriet geworden om later dit jaar tegen de dan eveneens 20-jarige Gukesh D om de wereldtitel te spelen.

Dat Sindarov de eerste turnus domineerde kwam natuurlijk omdat hij goede zetten deed, maar wat daarnaast hielp: hij deed ze ook snel. In veel partijen kwam hij zelfs een uur voor op de klok. Daardoor ervoeren de tegenstanders niet alleen een gevoel van haast, maar ook psychologische druk. Vooral omdat de spelers in Cyprus – in tegenstelling tot de meeste klassieke toernooien – geen halve minuut per zet extra kregen in de eerste veertig zetten.  Alleen Anish Giri wist (ondanks een kwaliteit minder) in die situatie nipt remise te maken.

Maar het zat ook een beetje mee. In de eerste ronde stond Sindarov juist achter in tijd met een slechte stelling. Met een verlies was zijn toernooi daarna wellicht anders verlopen. Maar hij won, en kreeg vleugels.

Javokhir Sindarov – Andrey Esipenko

1.d4 d5 2.c4 e6 3.Pf3 Pf6 4.Pc3 Le7 5.cxd5 exd5 6.Lf4 0–0 7.e3 c5 8.Ld3 Pc6 9.0–0 c4 10.Lc2 Ph5 11.Le5 f6 12.Lg3 f5 13.Le5 Le6

Een typische structuur in het Damegambiet. Zwart staat beter op de damevleugel, dus wit wil aanvallen.

14.b3 Da5 15.Pe2 b5 16.Pf4 Pxf4 17.exf4 Dd8 18.Te1 Dd7 19.Te3 Tae8 20.h4 h6 21.g3?! a6 22.Kg2 Lf7!

De “slechte” loper gaat actief worden.

23.Dd2 Lb4 24.De2 Lh5 25.a4 La5 26.axb5 axb5 27.Ld1

Zwart heeft duidelijk voordeel, vooral als hij 27…Ta8 doet. Ook 27…Lb6 is niet slecht, maar dan moet hij niet eerst slaan op f3.

27…Lxf3+? 28.Dxf3 Lb6 29.Ta6! Pxd4

Zonder slaan op f3 was 29…Db7 heel sterk geweest.

30.Dh5 Txe5 31.Txe5 Dc6?

31…Lc7 is nog ongeveer gelijk.

32.bxc4! bxc4 33.La4! Dc5 34.Dg6! La7 35.Te8

Wit heeft opeens een winnende aanval. Dat bleek ondanks 38 seconden voor vijf zetten niet moeilijk in een punt om te zetten.

35…Txe8 36.Dxe8+ Kh7 37.Dg6+ Kg8 38.Ld7 c3 39.De8+ Kh7 40.Dg6+ Kg8 41.Te6! Zwart gaf op.

Partij in viewer:

18 april:  Recordkampioen eindelijk terug in hoogste klasse

Als u dit leest, is Sindarov waarschijnlijk de uitdager van de wereldkampioen geworden, maar ook nationaal is er nieuws. Zo is HMC  Den Bosch gedegradeerd uit de Meesterklasse. Vorig seizoen wonnen ze nog al hun matches een klasse lager, dus een snelle terugkeer ligt voor de hand.

Promotie naar de Meesterklasse is er dit jaar voor HWP Sas van Gent en VAS uit Amsterdam. Vooral het laatste is een bijzonder verhaal. Het gaat namelijk om de recordkampioen. Tussen 1920 en 1965 won VAS 23 keer de landstitel en stadgenoot ASC (waarmee het in 1968 zou fuseren) 10 keer. VAS was zo dominant dat zelfs het tweede team een keer kampioen werd. Daarna ging het bergafwaarts met de club. Het ledental liep terug, het team viel terug naar de derde klasse en in 1989 was er zelfs een opheffingsvergadering. Men ging toch door en zette in op jeugd. Met succes: de jeugdafdeling is heel groot geworden en bracht talenten zoals Eline Roebers en Khoi Pham voort. Zo groeide de vereniging zelfs uit tot de grootste van Nederland (inmiddels gepasseerd door SV Almere). Ook het eerste team werd steeds sterker. Expats zoals de Canadese grootmeester Pascal Charbonneau gingen voor het team spelen, dit seizoen kwam er met Friso Nijboer een tweede grootmeester bij, Tex de Wit was, ondanks de stress van Lubach, in de vorm van zijn leven en haalde bijna een IM-norm. Promotie was een logisch gevolg. Een nieuwe landstitel zit er echter voorlopig niet in. Degradatie vermijden zou volgend seizoen al knap zijn.

Omdat van de eerste klasse de partijen niet gepubliceerd worden volgt geen partij van VAS maar een vermakelijk potje uit de match Kennemer Combinatie tegen Zuid-Limburg.

Tim Grutter – Carlo Pauly

1.e4 c5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pf6 4.Pc3 g6 5.e5 Pg4 6.Lxc6 dxc6 7.0–0 Lg7 8.Te1 0–0 9.d3 Ph6 10.Lf4 Lg4 11.h3 Lxf3 12.Dxf3 Pf5 13.Pe4 Pd4 14.Dd1 Pe6 15.Lg3 Dd5 16.Pc3 Dd7 17.Dg4 Tad8 18.Pe4 Dd4 19.Pc3 h5 20.Dd1 Db4 21.Dc1 Kh7 22.a3 Db6 23.Kh1 Lh6 24.f4 c4 25.dxc4 Td7 26.Tf1 Da6 27.b3 b5 28.De1 bxc4 29.b4 Pd4 30.De4 Pf5 31.Lf2 h4 32.Tfd1 Txd1+ 33.Pxd1 Td8 34.Pc3 Td2 35.Kg1

“Er moet iets inzitten”, zal zwart gedacht hebben en dat klopt, na simpel 35…Pg3 staat hij gewonnen. Maar offeren is verleidelijk.

35…Txf2? 36.Kxf2 Db6+ 37.Kf3 Pd4+ 38.Kg4! c5 39.Dd5! f5+ 40.Kxh4

Het is bijna mat, maar bijna telt niet! Wel heeft zwart nog remise met o.a. 40…Lxf4. Hij hoopt echter met Pf3+ en Df2 alsnog mat te zetten.

40…cxb4? 41.Df7+! Lg7 42.Pd5! Pf3+ 43.Kg3!

Het is geen mat, wit wint.

43…Dd4 44.c3 bxc3 45.gxf3 g5 46.Dxf5+ Kh8 47.Pxe7 gxf4+ 48.Kg4 Zwart gaf op.

Partij in viewer:

Henk Prins

3 april: Fabelachtige paardsprongen

In de schaakwereld geldt het paard als zwakste stuk van het bord. Er geldt in het algemeen een waardebepaling voor een schaakstuk, waarbij de pion de minste punten krijgt, namelijk één en het paard krijgt dan wel drie punten maar moet het toch vaak afleggen aan de loper, die ook drie punten waard is. Maar iedereen begrijpt dat de waardebepaling afhankelijk is van de stelling. Zo kan het gebeuren dat een pion die op promotie staat of een springerig paard ineens belangrijker worden dan een machtige dame.  In de eindspelstudie van L. Koebbelj moet de zwarte dame het afleggen tegen een machtig wit paard, die over het hele bord domineert.

Wit wint.

1.Pd7+ Kd5 2. Pb6+ Kxe5 3. Pc4+ Kf4 4. g3! K willekeurig 5. Pd2+ of Pe3+ en wit wint de zwarte dame. Een andere variant is niet minder mooi: 1. Pd7+ Kd5 2. Pb6+ Kc5 3. Lf2+ (Zwart moet nemen) Dxf2 4.  Pd7+ Kd5 5. Pf6+ Kxe5 6. Pg4+ met damewinst of 5. … Kc5 6. Pe4+ met damewinst.

De studie heeft de naam “tijgersprong” gekregen. Het paard kan dus ook  zo sterk zijn dat hij lijkt op een tijger.

In de driezet 1064, die enkele weken geleden opgelost kon worden,  bepaalt het paard op e2 het spel. Dit paard is hier ook een tijger en zorgt voor vier schaakzetten en acht matzetten.  De driezet is een recent probleem met de “Rösselsprung”. De definitie van dit thema: Voor een Rösselsprung is een witte batterij nodig met een paard als frontstuk. Dit paard dekt een veld naast de zwarte koning. Als het paard weggaat, geeft het staartstuk van de batterij schaak, maar de zwarte koning kan zich hieraan onttrekken door het vluchtveld te betreden dat het paard juist gegeven heeft. De volgende zet van het paard valt dan het veld waar de zwarte koning staat weer aan en dat betekent mat.

De sleutelzet is 1. Le6! Wit dreigt met 2. Pc1+ Kd4 3. Pb3 mat en 2. … Kf4 3. Pd3 mat. De dreiging is dus al een dubbele Rösselsprung. Zwart kan wat tegen de dreiging doen. Op 1. … Ta3 komt 2. P2c3+ Kd4 3. Pxb5 mat en 2. … Kf4 3. Pd5 mat. Weer een dubbele. Na 1. … Txf3 komt 2. Pg1+ Kd4 3. Pxf3 mat en 2. … Kf4 3. Ph3 mat, en de derde dubbele Rössel. Tenslotte komt er na 1. … Td8 2. P2xg3+ Kd4 3. Pf5 mat en 2. … Kf4 3. Ph5 mat. Het superpaard zorgt dus voor vier maal een dubbele Rösselsprung. Er komen na 2. … Kd4 en 2. Kf4 4 maal 2 verschillende matzetten, dit heet een 4×2 Zagurojko.

10 april: Giri doet het goed in het kandidatentoernooi voor wereldkampioen schaken

Van 28 maart tot 16 april vindt op Cyprus het kandidatentoernooi voor het wereldkampioenschap plaats. Tot en met de 9^e ronde staat alleen bovenaan met 7 punten de Oezbeek Sindarov, die onlangs bij het TataSteel toernooi tweede werd. Hij wordt gevolgd met 1,5 punt verschil door de Nederlandse grootmeester Anish Giri. Deze won in de negende ronde van Caruana, waardoor hij op 5,5 punt als ongedeeld tweede staat. Er zijn nog vijf ronden te gaan, en dan zal Sindarov puntjes moeten laten vallen en Giri veel moeten winnen. De kans is er dus dat Giri de wereldkampioen zal mogen uitdagen.

Caruana – Giri

1.e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Lc5

Het Italiaans.

4. 0–0 Pf6 5. d3 0–0 6. Pbd2 d6 7. c3 a5 8. h3 Le6 9. Lb5 La7 10. Te1 Pe7 11. d4 Pg6 12. Ld3 Ph5 13. Pf1 Phf4 14. Pg3

Caruana komt met een nieuwe zet. Vrijwel altijd werd hier 14. Lc2 gespeeld.

 14. … Pxd3 15. Dxd3 a4 16. d5

Een vreemde zet. Caruana stopt met de spanning op het centrum en opent gratis voor Giri de loperlijn van a7. Dit kan toch niet goed zijn?

16. … Ld7 17. Lg5 f6 18. Le3

Wit moet wel zijn loper ruilen met de zwarte. Een gevolg van wits 16^e zet.

18. … Lxe3 19. fxe3 b5

Met de “verre” bedoeling om een zwarte dame op b6 te krijgen en zo ook o.a. via de diagonaal b6-g1 invloed op de partij te hebben.

20. b4 axb3 21. axb3 Db8 22. c4 Db6 23. Pf5 Tfe8 24. P3h4 b4 25. Kh2 Ta3 26. Tab1 Ta2

Giri heeft zich aan de damevleugel goed zaken gedaan door de a-lijn te bezetten. De computer geeft een positieve score van bijna 1 punt voor zwart.

27. Dd1 Pxh4 28. Pxh4 Tea8 29. Te2 Da7 30. Tc1 Db6 31. Pf3 h6 32. Pe1 Kh7 33. Txa2 Txa2 34. Pc2 Le8 35. Dd3 Lg6 36. Ta1 Txa1 37. Pxa1

Dit paard is van het mooie veld f5 in enkele zetten in de hoek (a1) gezet. Dit staat in schril contrast van de aflevering van vorige week, waarin we een zegetocht van een paard mochten meemaken. Nu dus een voorbeeld van een mank paard.

37. … c5 38. Kg3??

Hiermee brengt Caruana zijn koning in levensgevaarlijk toestand.

38. … Da7 39. Db1 h5 40. Kf3 h4 41. Kg4 De7 42. Dd3 f5+!

Uitstekend gezien door Giri.

43. exf5 Kh6

Het is duidelijk. Om mat in 1, 3 of 4 zetten te voorkomen moet wit 44. Kf3 spelen wat na 44. … e4+ een dame voor zwart oplevert. 0-1.

De stand na ronde 9:

1. 7,0 Sindarov
2. 5,5 Giri
3. 4,5 Caruana
4. 4,0 Bluebaum
5. 4,0 Praggnanandhaa
6. 4,0 Wei
7. 4,0 Nakamura
8. 3,0 Esipenko

Partij in viewer:

17 april: Schaakpuzzel december

Het jaar 2026 is al weer op stoom. Hoog tijd om de winterpuzzel uit het magazine van 6 december beet te gaan pakken. Vele zullen geïnteresseerd zijn in de oplossing van die schaakpuzzel en ook wie die hebben gewonnen. Volgens de traditionele formule moesten er drie tweezetters en drie driezetters worden opgelost. De sleutelzetten moesten op een leeg schaakbord worden gezet inclusief een zwarte koning op d5, en er ontstond daardoor een nieuwe tweezet. De sleutelzet van die nieuwe tweezet is de oplossing van de schaakpuzzel.

De eerste en de tweede tweezet waren composities van mij. Tweezet 1 heeft een thematische verleiding. Als wit 1. Lg4? speelt, dan dreigt hij 2. Lc8 mat. Zwart kan tegen die dreiging 1. … Pf3 schaak spelen, waarna 2. Lxf3 mat is. Hier kan niet 2. Dxf3 omdat de dame gepend staat. Zwart kan ook 1. … Pc2 spelen, waardoor veld c8 niet meer verdedigd is en 2. Lc8 niet meer gaat. Na 1. … Pc2 speelt wit 2. Df3 mat, het paard op c2 ontpende de witte dame. Uiteraard kan na 1. … Pc2 niet 2. Lf3 mat, omdat de zwarte koning dan kan uitwijken naar veld c8. Zwart weerlegt de verleiding met 1. … Td7! De juiste sleutelzet van deze tweezet is 1. Df8! Wit dreigt met 2. Dc8 mat. Zwart kan dit weer pareren met het tegenschaak 1. … Pf3. Nu is 2. Dxf3 mat en juist niet 2. Lxf3, omdat nu de witte loper gepend staat. De andere zet van het zwarte paard 1. … Pc2 houdt ook weer de dreiging tegen, opdat veld c8 niet gedekt staat. De matzet is nu 2. Lf3, mogelijk geworden omdat de loper werd ontpend door het zwarte paard. Hier kan niet 2. Df3 omdat de koning naar c8 vlucht. Zwart ook verder nog wat bij-variantjes, zoals 1. .. Pe7 en 1. … Tc7 waarop wit met 2. Tc7 mat zet.

Na 1. … Pf3 en 1. … Pc2 zijn precies de matzetten verwisseld. In de verleiding kwam er 2. Lf3 resp. 2. Df3 en na de sleutelzet juist 2. Df3 resp. 2. Lf3 mat. Dit heet matverwisseling In de schaakproblematiek.

Tweezet 1065 is ook een matverwisselings-probleem. Deze kan opgelost worden, de bespreking volgt over twee weken.

Helaas lukte het Anish Giri niet om het kandidatentoernooi voor het wereldkampioenschap te winnen. Hij behaalde 8,5 punten uit 14 partijen. De winnaar de Oezbeek Javokhin Sindarov haalde 10 punten en zal de wereldkampioen uitdagen.

Nick Maatman
   

4 april: Principes en overmacht

Soms zijn er belangrijkere dingen in het leven dan schaken. Maar daar wordt in de schaakwereld graag anders over gedacht. Ondanks alle spanningen in het Midden Oosten ging het kandidatentoernooi in Cyprus deze week gewoon van start. Alleen de Indiase schaakster Humpy Koneru haakte af. Zij vond spelen onder deze omstandigheden niet vertrouwd. Wat alleen wel vaker blijkt: wie principieel is, heeft vooral zichzelf te pakken.

De Nederlandse schaakbond heeft andere ideeën over overmacht. De zesde ronde van de landelijke competitie stond dit jaar gepland op 10 januari. Vanwege gladheid door sneeuw en code oranje werd het niet verstandig geacht om op die dag verre reizen te maken. De ronde werd dus op het laatste moment afgelast.

Afgelopen weekend werd deze ronde ingehaald. Apeldoorn slaagde erin om het landskampioenschap in de wacht te slepen. Ze waren het hele seizoen soeverein en scoorden al liefst 15 matchpunten. Hun voorsprong is nu zo groot dat ze in de slotronde niet meer ingehaald kunnen worden. Met name de prestatie van Tommy Grooten was indrukwekkend. De zoon van de bekende schaaktrainer Herman Grooten debuteerde dit jaar, won gelijk een schoonheidsprijs en scoorde een TPR van boven de 2500.

Er zijn zo’n tien teams in Nederland van meesterklasse niveau. Omdat er ieder jaar twee teams degraderen en promoveren, vindt er meestal een soort jojo-effect plaats. Dit seizoen heeft promovendus HWP Haarlem nog geen matchpunten gescoord. Maar wie daarnaast zal degraderen wordt nog spannend. Qua niveau zijn de meeste teams enorm aan elkaar gewaagd. Door de twee recente overwinningen is het team van Groninger Combinatie vermoedelijk veilig, maar degradatie is nog niet helemaal uitgesloten. Opmerkelijk, aangezien ook de vierde plek in de eindrankschikking nog steeds realistisch is.

In de achtste ronde was Lucas van Foreest weer eens van de partij. De Groningse grootmeester is in tegenstelling tot zijn oudere broer niet langer schaakprof. Toch kan hij nog steeds fantastisch schaken. Voor zijn schitterende aanvalsoverwinning ontving hij verdiend de schoonheidsprijs.

Lucas van Foreest – Niels Ondersteijn

1.e4 d6 2.d4 g6 3.Pc3 a6 4.Pf3 Lg7 5.De2!?

Een bijzonder interessant systeem dat vermoedelijk navolging krijgt. Het idee is dat wit de ontwikkeling van het zwarte koningspaard onaantrekkelijk maakt, omdat dan spoedig e4-e5 kan komen. Daarnaast wordt de lange rokade voorbereid.

5…Lg4 6.Le3 Pc6?! 7.0–0–0 e5 8.dxe5! Pxe5 9.h3 Lxf3 10.gxf3 b5?!

De opening was een groot succes voor wit. Wit heeft een enorme ontwikkelingsvoorsprong en kan bovendien de stelling spoedig openen om deze ontwikkelingsvoorsprong uit te buiten.

11.f4 Pc4 12.e5! Pe7 

13.h4!

Voortreffelijk stellingsbegrip. Van Foreest anticipeert op de zwarte rokade. De zwarte koning kan nu geen veilig thuis meer vinden.

13…0–0 14.h5 c6 15.Df3! Pxb2

Een wanhoopsoffer, maar de zwarte stelling stond al aan alle kanten op instorten.

16.Kxb2 Da5 17.Pe4 dxe5 

Het oogt allemaal nog niet heel eenvoudig, als zwart de lange diagonaal kan openen dan ontstaan tegenkansen. Van Foreest heeft hier echter een dameoffer berekend waardoor al het tegenspel eruit wordt gehaald.

18.h6! Lh8 19.f5! Pxf5 20.Lc5 Tfd8 21.Dxf5!

Het toetje. Als de dame geslagen wordt dan gaat zwart mat.

21…b4 22.Lc4! 1–0

Partij in viewer:

11 april: Hervertelde verhalen

De schaakwereld kreeg deze week een lang geanticipeerde documentaire op Netflix. In Untold: Chess Mates kregen we een kijkje in wat zich afspeelde achter de schermen bij het drama tussen Magnus Carlsen en Hans Niemann ten tijde van de Sinquefield Cup in 2022.

Carlsen verloor destijds van Niemann met de witte stukken. De volgende dag gebeurde iets opmerkelijks. Carlsen kwam niet opdagen en trok zich terug uit het toernooi. Op Twitter plaatste Carlsen een videofragment van de beruchte Portugese voetbaltrainer José Mourinho: ‘If I speak, I am in trouble’.

En het bleef stil. Ook de maanden na het incident wilde de Noor niet tegen Niemann spelen. Hij vermeed bewust toernooien waarin ze beiden aanwezig zouden zijn, en mocht het lot hen toch koppelen, dan gaf Carlsen zich nog voor de eerste zet gespeeld was gewonnen. Maar een uitleg van Carlsen, die kwam niet.

Toch was de impliciete boodschap helder. Carlsen verdacht Niemann van vals spel. Maar wat waren daarvoor de argumenten? Niemann was al eerder betrapt op vals spel op het internet. Maar de partij in kwestie op het houten bord in St. Louis was helemaal niet zo verdacht. De belofte was dat in de documentaire eindelijk uitsluitsel kwam over de beweegredenen van Carlsen.

Alleen in plaats van untold stories was er vooral sprake van hervertelde verhalen. De beloofde onthullingen bleven uit. In de documentaire was voornamelijk Niemann zelf aan het woord. Hier kreeg hij nogmaals uitgebreid de ruimte om te vertellen hoe ‘de schaakmaffia zijn leven had verwoest’. Na het incident werd Niemann onmiddellijk verbannen van het platform, en ook voor andere evenementen werd hij een tijdlang niet uitgenodigd.

In de documentaire kregen chess.com bazen Erik Allebest en Danny Rensch uitgebreid de tijd om hun kant van het verhaal te delen. Carlsen liet vooral het woord aan zijn vader, en zelf gaf hij aan dat chess.com hen niet helemaal de juiste informatie wilde geven over het vermeende vals spel van Niemann in het verleden. Het is een steek onder water waardoor de documentaire mogelijk toch nog een staartje gaat krijgen.

De documentaire eindigt met de gebruikelijke bravoure van Niemann, die weer eens liet weten dat hij de beste speler van de wereld gaat worden. Maar de beste spelers van de wereld zijn momenteel in Cyprus voor het kandidatentoernooi, terwijl Niemann schittert in afwezigheid. Volgende week volgt uitgebreid aandacht voor dit evenement. Hier is alvast een voorproefje.

Fabiano Caruana – Anish Giri

De Nederlandse zwartspeler heeft zijn formidabele Amerikaanse opponent op fenomenale wijze overspeeld. Hij maakt het nu geniaal af. 42…f5! 43.exf5 Kh6!! 0-1 Caruana gaf zich onmiddellijk gewonnen. Na 44.fxg6 e4! raakt de witte koning verstrikt in een matnet. Nog fraaier is de variant 44.Kf3 e4+! 44.Dxe4 Lh5+ 45.g4 hxg3! De en passant slagzet is beslissend.

18 april:  Sindarov nieuwe uitdager

De Oezbeekse grootmeester Javokhir Sindarov (20) heeft met overmacht het kandidatentoernooi gewonnen. Met een voorsprong van 2 punten op de Nederlandse achtervolger Anish Giri wist de Oezbeek al in de voorlaatste ronde de toernooizege veilig te stellen. Met 10 uit 14 scoorde Sindarov uiteindelijk een puntenrecord. Hij was soeverein en maakte in het gehele evenement slechts één fout, terwijl hij het meest ondernemend speelde. Alleen tegen Bluebaum liet Sindarov de winst glippen, terwijl hij in geen van zijn partijen verloren stond.

Dus ontstaat er nu een serieuze kans dat het WK over twee jaar gaat tussen twee Oezbeken. Sindarov en zijn landgenoot Nodirbek Abdusattorov lijken nu de voornaamste spelers die de hegemonie van Magnus Carlsen kunnen bedreigen als beste speler van de wereld.

Toch lopen we hiermee natuurlijk wel flink op de zaken vooruit. Aan het eind van dit jaar moet Sindarov eerst afrekenen met de zittende Indiase wereldkampioen Dommaraju Gukesh. Naast hun bescheiden karakter zijn de leeftijdsgenoten Sindarov en Gukesh (19) in zekere mate ook tegenpolen. Aan de ene kant is Gukesh de ultieme schaakprofessional. Hij heeft een indrukwekkende discipline, en laat weinig ruimte voor afleiding. Sindarov lijkt aan de andere kant juist een reputatie te krijgen van het ‘luie genie’. In zijn vrije tijd speelt hij graag verschillende computerspellen, en hij heeft ook nog tijd voor zijn vriendinnetje. Het betreft de Kazachse Bibisara Assaubayeva (22), die achter de Indiase Vaishali Rameshbabu (24) als tweede eindigde in het kandidatentoernooi bij de vrouwen.

Ondanks al die afleiding liet Sindarov fantastische openingsvoorbereiding zien. Daarnaast heeft hij een hoge speelsnelheid, die doet denken aan de hoogtijdagen van Anand. 

Javokhir Sindarov – Fabiano Caruana

1.d4 d5 2.c4 e6 3.Pf3 dxc4 4.e3 Pf6 5.Lxc4 c5 6.0–0 Pc6 7.De2 a6 8.Pc3 b5 9.Ld3

Caruana houdt er tegenwoordig van om zijn tegenstanders al vroeg te verrassen, maar hij moet nu als eerste in de denktank.

9…Lb7 10.a4 b4?!

10…bxa4! lijkt iets nauwkeuriger. De Amerikaan komt nu geleidelijk in de problemen.

11.Pe4 Pa5 12.Pxf6+ gxf6 13.dxc5 Pb3 

14.c6!

Dankzij dit fraaie pionoffer kan Sindarov de zwarte dreigingen handig pareren met een tegenaanval.

14…Lxc6 15.Pd4 Pxd4 16.exd4 Tg8 17.g3 f5?!

Na 17…Dxd4! 18.Le3 Dd5 19.f3 f5! blijft de zwarte stelling speelbaar. Maar plezierig blijft het natuurlijk niet. De zwarte koning staat kwetsbaar in het midden en ook de zwarte pionnen op de damevleugel zijn zwak. In de partij krijgt Caruana echter niet eens een pion voor zijn zorgen.

18.Lc4!

Zeer nauwkeurig. Zonder …Dd5 komt zwart niet goed tot tegenspel.

18…Tg4 19.Le3 Ld5 20.Tac1 Le7 21.Lxa6

Sindarov maakt nu zelf een pion buit met aanhoudend positioneel overwicht.

21…Kf8 22.Lb5 Lf6 23.Tfd1 Kg7

24.Lc6!

Uitstekende techniek. De witspeler is bereid de pion terug te geven, want na 24…Lxc6 25.Txc6 Txa4 volgt heel sterk 26.d5!

24…Ta5 25.Lxd5 Txd5 26.Tc5 Td7 27.d5! exd5 28.Df3

De gehele zwarte stelling valt nu uiteen.

28…Lxb2 29.Tcxd5 Txd5 30.Txd5 De8 31.Txf5 Tg6 32.h4 Lc3 33.h5 Ta6 34.Dg4+ Kh8 35.Ld4+ f6 36.Tc5

Zwart kan verder materiaalverlies niet voorkomen. 1–0

Partij in viewer:

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

14 maart: Ingrid Jansen, het buitenbeentje dat kampioen werd

In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw werden de Nederlandse titels bij de dames verdeeld tussen Fenny Heemskerk en Corry Vreeken. Op 1968 na: Ingrid Jansen werd toen een verrassende winnaar. Een vreemde eend in de bijt dus, en zo komt ze eigenlijk ook wel over in de diverse interviews die ze gaf. Eind vorig jaar overleed ze in haar huis in Steenwijk op 80-jarige leeftijd.

Jansen groeide op in Den Haag. Een heel fijne jeugd had ze niet: haar ouders waren afstandelijk, ze stotterde, had astma (waar ze haar hele leven last van hield) en werd gepest op de middelbare school, die ze mede daarom niet afmaakte. Op haar veertiende leerde ze schaken en dat gaf haar een doel in haar leven. Ze bleek talent te hebben, want enkele jaren later mocht ze al aan het NK vrouwen meedoen. Bij haar vierde deelname won ze de titel. Maar met de meeste andere speelsters had ze niets, “veel gekonkel”. Sowieso was Jansen opvallend negatief over haar sekse in interviews, met uitspraken als “Vrouwen kunnen niet logisch denken” en “Vrouwen schaken zoals ze winkelen”. Op haar 27^e stopte ze met schaken. Ze was gescheiden en moest als alleenstaande vrouw geld verdienen. Haar kantoorbaan leverde weinig op en daarom werd ze danseres in het nachtleven. Dat bracht haar o.a. in Thailand en Japan. Jansen trouwde nog twee keer, o.a. met de Joegoslavische grootmeester Bojan Kurajica.

In 2004 verhuisde ze naar Steenwijk vanwege de mooie omgeving. Daar begon ze weer met schaken bij de plaatselijke club. In deze mannenwereld voelde ze zich wel thuis. Ze bleek nog heel goed mee te kunnen, al ging ze wel vaak door haar tijd heen. Astma en het bijbehorende energiegebrek bleven haar parten spelen.

In 1968 speelde Jansen een internationaal vrouwentoernooi in Polen. Volgens een verslag in Schakend Nederland was het er bitter koud en de communicatie ging vaak in gebarentaal, maar ze haalde een mooie derde plaats, onder meer dankzij onderstaande overwinning op de Hongaarse dameskampioene. Het laat haar aanvallende stijl mooi zien.

Ingrid Jansen  – Evá Karakas

1.e4 e6 2.d4 d5 3.Pc3 dxe4 4.Pxe4 Pd7 5.Lc4 Pgf6 6.Lg5 Le7 7.Pxf6+ Pxf6 8.Pf3 0–0 9.De2 c6?! Een opstelling met a6 en b5 is beter, zodat de loper op b7 ontwikkeld kan worden.

10.0–0–0 b5 11.Ld3 Dd5 12.Kb1 Ld7 13.Pe5 Tfd8?

Nu slaat wit toe.

14.Lxf6! Lxf6 15.Le4! Dd6 16.Lxh7+! Kxh7 17.Dh5+ Kg8 18.Dxf7+ Kh7 19.Td3

Het is nu mat of dameverlies (Dxd4).

19…Lg5 20.Th3+ Lh6 21.Txh6+!

En zwart gaf op wegens 21…Kxh6 22.Dg6 mat.

Partij in viewer:

21 maart:  Schaken keert terug op Netflix

Als schaken een persoon was en zou tinderen, dan zou die bij tv naar links swipen. Schaken en internet: dat klikt. Maar schaken en tv? Niet echt een match. Neem ons eigen land. Hans Böhm heeft in het verleden leuke items gedaan bij o.a. Studio Sport, maar dat was voornamelijk in de vorige eeuw. Heel soms besteedt een talkshow aandacht aan schaken, bij uitzonderlijke prestaties en incidenten, maar het blijft marginaal. Tot 2020. Iedereen zat thuis en ging The Queen’s Gambit kijken op Netflix en schaken werd mede daardoor populairder dan ooit! Een deel 2 kwam er niet, maar dit jaar is er dan eindelijk een soort van vervolg: twee documentaires over schaken.

Queen of Chess gaat over hoe Judit Polgár uitgroeide tot de sterkste vrouwelijke schaker ooit. Het portret is sinds 6 februari te zien op Netflix. De kritieken zijn lovend en het is ook een kijkcijfersucces: na vier dagen stond het al op plek 7 van de meest bekeken films wereldwijd op Netflix. Ook Untold: Chess Mates, dat 7 april uitkomt, zal ongetwijfeld veel kijkers trekken. Dat gaat over het veelbesproken conflict tussen Magnus Carlsen en Hans Niemann. De laatste versloeg in 2022 van de toenmalige wereldkampioen en werd vervolgens door hem van valsspelen beschuldigd. Beide spelers hebben meegewerkt aan de documentaire. Zullen er nieuwe feiten naar boven komen? Ik ben benieuwd!

Polgár en Niemann hebben voor zover ik kan vinden nooit tegen elkaar gespeeld, maar tegen Carlsen heeft ze wel vaak gespeeld. Meestal verloor ze, maar in 2012 wist ze The Goat met enig geluk in een rapidpartij te verslaan.

Magnus Carlsen – Judit Polgár

1.Pf3 Pf6 2.c4 g6 3.Pc3 Lg7 4.e4 d6 5.d4 0–0 6.h3 e5 7.d5 Pa6 8.Le3 De8 9.g4 Pc5 10.Pd2 a5 11.Le2 c6 12.Tg1 Kh8 13.h4 Pg8 14.Dc2 Ld7 15.0–0–0 cxd5 16.Pxd5 Pe6 17.h5 g5 18.Kb1 Zwart is slecht uit de opening gekomen met veel stukken die op een kluitje staan.

18…La4 19.b3 Lc6 20.Pb6 Td8 21.Dc3 Pf4 22.Lf1 h6 23.Dxa5 f5!?

Zwart heeft een pion verloren, maar krijgt nu nog wel wat tegenspel.

24.gxf5 Dxh5 25.Te1 Pf6 26.Pd5 Ta8 27.Db4 Tfd8

Na 27.Pxf6 Lxf6 28.f3 blijft wit goed staan. Maar waarom zou je het paard ruilen?

28.f3? Dh4! 29.Tc1 Lxd5 30.cxd5 P4xd5!

Daarom! Door de penning op de vierde rij kan wit niet terugslaan op d5.

31.Lxg5 Dxg5 32.Txg5 Pxb4 33.Tg2 d5 34.exd5 Pfxd5

Niet alleen staat zwart een stuk voor tegen een pion, ook zijn al haar stukken nu actief. De rest is simpel.

35.Pe4 Pe3 36.f6 Lf8 37.Th2 Tac8 38.Lc4 Pxc4 39.bxc4 Kg8 40.Tb2 Tc7 41.c5 Pd3 42.Td2 Tcd7 43.c6 bxc6 44.Txc6 Kf7 45.Tb6 Pc5 46.Txd7+ Txd7 47.Pf2 h5 48.Tc6 Td2 49.Ph3 Pe6 50.a4 Th2 Wit gaf op.

Partij in viewer:

28 maart: Belangrijke weken voor Anish Giri

De komende tweeënhalve week staat hopelijk het hele land achter Anish Giri, die zich via het kandidatentoernooi wil plaatsen voor de WK-match. Onze regering gaf alvast het goede voorbeeld door een fregat te sturen naar Cyprus, waar het toernooi plaatsvindt. Alles om onze schaakheld te beschermen! Toch kun je je afvragen of het verantwoord is om daar te schaken. De Indiase speelster Koneru Humpy vindt van niet en heeft zich voor het vrouwentoernooi teruggetrokken. Er wordt her en der gevreesd voor een herhaling van 2020, toen het toernooi door de coronapandemie halverwege werd afgebroken.

In veel voorbeschouwingen (ook van deelnemers zelf) worden de Amerikanen Caruana en Nakamura als de grootste kanshebbers gezien. Ze hebben de hoogste ratings en al verschillende keren eerder meegedaan. Pragg (jong maar toch ervaren) en Sindarov (goed in vorm dit jaar) worden ook hoog ingeschat. De Duitser Blübaum krijgt de minste kansen toebedeeld, enerzijds omdat hij slechts 32^e op de wereldranglijst staat, anderzijds omdat het zijn eerste deelname is. Dat laatste zegt overigens niet alles, de vorige editie won Gukesh bij zijn debuut. Ook Wei Yi (ondanks zijn hoge rating) en Esipenko worden niet als grote kanshebbers gezien. En onze landgenoot? De bookmakers geven Giri slechts zo’n 10% kans, maar verschillende experts schatten hem hoger in. En met reden. Openingsvoorbereiding is bij dit toernooi extra belangrijk en daar is hij expert in. Ook heeft hij al verschillende keren aangetoond een toptoernooi als dit te kunnen winnen. Maar uiteindelijk zullen  vooral goede vorm en geluk doorslaggevend zijn bij het toernooi.

Nakamura is weinig actief achter het fysieke schaakbord en speelde daarom een oefenmatch tegen een jonge landgenoot. Dat werd 1-1 in het klassieke gedeelte, maar in de rapidpartijen verloor hij de match. Geen reden tot zorgen: het ging hem vooral om ingespeeld te raken. In Cyprus zal hij de volgende aparte opening vast niet spelen.

Hikaru Nakamura – Awonder Liang

1.e4 e5 2.d3 Pc6 3.Pc3 Pf6 4.g4!? Pg8!? 5.Le3 Lb4 6.a3 La5 7.Lg2 Pge7 8.b4 Lb6 9.h4 d6 10.g5 Le6 11.Df3?!

De dame zal op de koningsvleugel in de problemen komen.

11…Dd7 12.Pge2 0–0–0 13.Pd5 Kb8 14.c4 Lg4 15.Pxb6 axb6 16.Dg3 f5! 17.gxf6 gxf6 18.b5 Pa5 19.Tb1 Thg8 20.Dh2 f5! 21.f3 fxe4!

Koning tegenstander in het midden: lijnen openen! En dat mag materiaal kosten.

22.fxe4 Tdf8 23.Pc3 Lf3?! 24.Tg1 Dg4 25.Lg5

Stukken erbij was beter: 25.Tb2! Dh5 26.Tf2 en wit staat weer ok.

25…Pg6 26.Lh3 Dh5 27.Le6? h6!

Dankzij dit kwaliteitsoffer dringen de zwarte stukken beslissend de witte stelling binnen.

28.Lxg8 hxg5 29.Ld5 Pxh4 30.Kd2 Lg2 31.Kc1 Df3 32.Tb2 Dxd3 33.Pd1 Pb3+ 34.Txb3 Dxb3 35.Txg2 Tf1 36.Td2 Pf3 Wit gaf op.

Partij in viewer:

Henk Prins

13 maart: Klassieke Rösselsprung blijft actueel. 

In de laatste schaakrubriek van 2025 is er aandacht geweest voor het klassieke belangrijke thema bij de driezetten “de Rösselsprung”. De schaaktheorie heeft het bij dit thema over een mechanisme. Vooral in de vijftiger jaren van de vorige eeuw was dit mechanisme heel populair. Maar ook nu worden er nog steeds behoorlijk wat schaakproblemen met dit thema gemaakt. Zie bijvoorbeeld opgave 1064 die een 1^e prijs behaalde in 2017. Voor de  Rösselsprung is een witte batterij nodig met een paard als frontstuk. Dit paard dekt een veld naast de zwarte koning. Als het paard weggaat, geeft het staartstuk van de batterij schaak, maar de zwarte koning kan zich hieraan onttrekken door het vluchtveld te betreden dat het paard juist gegeven heeft. De volgende zet van het paard valt dan het veld waar de zwarte koning staat weer aan en dat betekent mat. Driezet 1058 van A.P. Eerkes uit 1953 kon opgelost worden.

De sleutelzet is 1.a6! De dreiging is 2. Pa5+ Kxd4 3. Pxc6 mat. We hebben hier dus al direct in de dreiging een Rösselsprung. Bij de matzet wordt gebruik gemaakt van het feit dat zwart door 2. … Kxd4 zelf zijn toren op d6 en zijn  paard op e5 pende. Zwart verdedigt zich tegen deze dreiging door deze stukken bij voorbaat te ontpennen. Dit kan hij doen met 1. … Pd5, maar dan komt er een andere Rösselsprung, namelijk 2. Pxd2+ Kxd4 3. Pxf3 mat. Dit geeft een matzet waarbij behalve de penning van het paard op e5 ook de penning van de zwarte dame gebruikt wordt. Een andere verdediging is 1. … Dg7, maar dan volgt 2. Pc5+ Kxd4 Pe6 mat, wederom met een dubbel penmat. De dame op g4 en het paard op f4 staan in zekere zin halfgepend. Maar anders dan bij de gewone halfpenning is het niet zo dat als een van beide stukken weggaat het andere gepend is. Die penning treedt pas op als de zwarte koning door 1. … Kxd4 op de halfpenning-lijn komt. Men noemt dit een anticipatory halfpenning.

Hedendaagse probleemcomponisten maken nog steeds graag werkstukken met de Rösselsprung. Het lijkt een tijdloos thema in de driezet. Driezet 1064 kan opgelost worden.

20 maart: De beste stuurlui staan aan wal

In  schaaktoernooien komt het voor dat spelers van een partij beide een wending missen, terwijl omstanders iets moois zien, waardoor vaak het resultaat van de partij anders zou zijn geweest. Zoiets kwam ik tegen in 2010 toen ik het Corustoernooi, heet tegenwoordig het TataSteel toernooi,  in Wijk aan Zee bezocht. De grootmeesters Shirov en Dominquez kwamen in het eerste diagram remise overeen. Andere grootmeesters sprongen op de stelling af en lieten zien dat Shirov met wit deze stelling had kunnen winnen: 31. b4! Db6 of c7 32. Da8+ Lf8 33. Tf1 en geforceerd mat.

Het besluiten tot remise in een gewonnen stand waarbij beide spelers iets niet zien komt zelfs voor bij wereldkampioenen. Het overeenkomen van remise, terwijl een partij gewonnen staat, overkwam  oud-wereldkampioen Kasparov. Zie het diagram: Kasparov – Ribli.

In deze stelling kwamen de spelers remise overeen. Vaganian liet na de partij de winst zien:

26. Txb5  Lxe3 27. Td8!! (Deze hele fraaie zet leidt geforceerd tot winst.) 27. …Dxb5 (Het beste. Na 27. …Txd8 beslist 28. Td5!! Verder lost 27. …Lxf2+ 28. Kxf2 axb5 29. Db6! Da7+ 30. Kf1 niets op.) 28. Dd6! Lxf2 [De beste verdediging. Na 28. …Te8 29. De7! Lxf2+ (29…Db1+ 30. Kg2 De4+ 31. f3) 30. Kg2! Dc6+ 31. Kh3 is het uit.] 29. Kxf2! [Vooral niet 29. Kg2? Dd5+. Ook 29. Kf1 Db1+ 30. Kg2? is geen oplossing, wegens 30. …Dg1+ 31. Kf3 (31. Kh3 Df1+ 32. Kh4 g5+!) 31. …Dh1+ 32. Kxf2 Dxh2+ 33. Kf3 Dh1+ en de koning kan niet via de diagonaal c1-h6 ontsnappen wegens . …Dh6+ en  …g6.] 29. …Df5+ [Weer de beste verdediging. Op 29. …Te8 volgt 30.a4! (30. De7? Db6+!) 30. …Df5+ (30. ..Dxa4 31. De7!) 31. Kg2 De4+ 32. Kh3 Df5+ 33. g4 Df1+ 34. Kg3 Dg1+ 35. Kf3 Df1+ 36. Ke3 Dh3+ 37. Kd2 Dh6+ 38. Kd1 en wint.] 30. Kg1! Db1+ 31. Kg2 De4+ 32. Kh3 Df5+ 33. g4 Df1+ 34. Kg3 Dg1+ 35. Kf3 Df1+ 36. Ke3 Dh3+ 37. Kd4! (Vermijdt 37. Kd2? Dh6+ en 38. …g6!) 37. …e5+ (Beter dan 37. …Dxg4+ 38. Kc3 Dh3+ 39. Kb2.) 38. Kd5! Dg2+ 39. Kc5 Dg1+ 40. Kc6 Dc1+ 41. Kb7 Db2+ (Ook 41. …Db1+ 42. Ka7 Dg1+ 43. Kxa6 helpt niet meer.) 42. Ka8! (Het spel is uit. Het had zo mooi kunnen zijn.) 1-0.

27 maart: Studieles van Timman

Vorige maand overleed de bekende Nederlandse grootmeester Jan Timman (1951-2026). Er is stilgestaan bij een prachtige partij van hem. Jan Timman was ook een befaamde eindspelcomponist. Het was zijn lust en leven om ingewikkelde eindspelen te componeren. Uit zijn vele werken koos ik een compositie van Timman uit 1980, zie diagram 1.

De opgave is: wit begint en wint.

Wit heeft een pion meer, maar heeft last van de zwarte koning die bivakkeert aan wits kant. De stelling roept om snel handelen van wit. 1.b6! Ld5 (De loper slaan is uit den boze, want er volgt 2.b7 Pd7 en 3.Pc5+ en wit wint.) 2. Lc4!! (De bedoeling van die zet is om wits b-pion nog een veldje naar voren te krijgen. Met 2. Lb5 zal wit een stuk kunnen sparen, maar na 2. … Kxf4  3. Pc5 Ph7! 4.b7 Lxb7 5. Pxb7 Pg5 6. Lc6 a4! houdt wit geen  pionnen om te winnen. ) 2… Lxc4 (Verplicht want de loper op een ander veld op de grote diagonaal te houden faalt: b.v. 2…. Lg2 3. Pc5 Kd4 4. Pxc6+ Kxc4 5. Pxf8 a4 6. Kd2 a3 7. Kc1 Le4 8. Pd7 Kc3 9. Pc5 Lc2 10. Pa4+! Kb3 11.b7 en wit promoveert  met schaak.) 3.b7 Pd7 4.f5 (Een doorbraak en op tijd. Na b.v. 4. Pb6? La6 5.f5 kan zwart zich verdedigen met 5…. a4!.) 4.exf5 (Met 4. … Le2 dreigt er mat voor wit. Wit kan dit pareren met 5. Pb6 Pxe5 6. Pc4+ en daarna kan wit promoveren.) 5. Pb6 La6 5.e6! Pb8 7. Pd7 Lb5! (Weer heeft zwart een verrassing.) 8. Pxb8 f4 (Plotseling heeft zwart gevaarlijk tegenspel. Wit moet eerst met de e-pion promoveren om de zwarte loper  buiten gevecht te stellen. ) 9.e7 f3 10.e8D+ Lxe8 11. Pd7 (Hier uiteraard geen 11. Pc6, want verprutst wit het nog: 11. … f2+ 12. Kf1 Lxc6 en 13. Lg2 mat.) 11. … f2+ 12. Kf1 L:f7 13. Pb6 (Het paard heeft dezelfde weg terug afgelegd,Wit wint omdat hij de vitale velden c4 en d5 bestrijkt.

Tweezet 1063

De compositie van mij met de initiale van Jan Timman kon opgelost worden. Wit zet mat in twee zetten. De oplossing is 1. Tg7! Wit dreigt 2. Dxd7 mat. Na 1. … Pxf7 komt 2. Pb7 mat en na 1. … D of Tb7 komt 2. Pxd6 mat. Twee mooie varianten van de batterij op de onderste lijn. De zetjes 1. … Pxf6 en 1. … Pb6 waarop wit met 2. De7 mat geeft is een mooie aanvulling. Helaas komt er na 1. … Pe7 zowel 2. Dxe7 als 2.fxe7 mat.

Nick Maatman
   

14 maart: 

Een extra half punt

Hoe word je een betere schaker? Niemand verwoordde het ooit beter dan grootmeester Loek van Wely. Hij stelt namelijk dat je een sterkere schaker wordt zodra je merkt dat je tegenstanders slechter gaan spelen.

Daar ontbreekt het bij mij soms aan. Ook als ik tegen een papier zwakkere tegenstander moet dan heb ik regelmatig de indruk dat de tegenstander ‘irritant goede zetten’ doet. En dat is precies de verkeerde attitude. Want iedereen heeft onvolkomenheden in zijn of haar spel. De sterkste schakers van de wereld zien gelijk als hun tegenstander een onhandige zet doet. Je hoeft tegen hen maar een kleine onnauwkeurigheid te begaan, en je staat direct onder druk.

Eén zo’n sterke schaker is Amerikaanse grootmeester Awonder Liang. Een natuurtalent, want hij weet zijn pad naar de absolute wereldtop te combineren met een studie economie. Toch heeft hij ondertussen genoeg tijd om aan schaken te werken. Wat is momenteel zijn doel? Een rating van 2750 halen. Om dit te bereiken biedt hij een interessant perspectief. Awonder stelt namelijk dat als je de berekening doet, een ratingwinst van zo’n 50 punten er in de praktijk op neer komt dat je in ieder toernooi een extra half punt moet scoren.

Dit klinkt bijzonder simpel. Want vrijwel elk toernooi heb je wel een partij waarvan je denkt: daar had meer ingezeten. Zonder dat ene foutje had je een partij niet hoeven verliezen, of met iets meer scherpte had je die gewonnen stelling niet in remise laten verzanden. Toch stelt Awonder dat dit enorm lastig blijkt te zijn. Want al zijn collega grootmeesters proberen dit, en er zijn maar weinig die echt grote stappen weten te zetten.

Iemand die deze stap wel lijkt te hebben gezet is de Groningse schaker Jorden van Foreest. Hij is dit jaar in topvorm, en klom in 2 maanden tijd zomaar naar de 11e plaats op de wereldranglijst. Door twee nederlagen is hij momenteel teruggezakt naar de 14e plaats, maar daarmee staat hij nog altijd een plekje boven de huidige wereldkampioen Gukesh. Door deze nederlagen moest hij de toernooizege in een prestigieus toernooi in Praag laten aan de Oezbeek Nodirbek Abdusattorov, die eveneens in topvorm verkeert. De partij van het toernooi werd echter gespeeld door een local hero.

David Navara – Nodirbek Yakubboev

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.g3 d5 4.Lg2 Le7 5.Pf3 0–0 6.0–0 Pbd7 7.Dc2 a5 8.Lg5 h6 9.Lxf6 Pxf6 10.Pc3 c6 11.Tfd1 b6 12.e4 dxc4 13.Pe5 Lb7 14.Pxc4 b5 15.Pe3 Tc8 16.Tac1 Db6 17.e5 Pd5 18.Pe4 Pb4?

18…Pxe3! was de aangewezen zet. Yakubboev vergrijpt zich nu aan een pion, en dat zal hem duur komen te staan.

19.De2 Pxa2 20.Ta1 Pb4 21.Pf6+!

De eerste beschietingen, waardoor de zwarte koningsstelling wordt geopend.

21…Lxf6 22.exf6 Dd8 23.fxg7 Kxg7 24.Pg4 Ta8 25.De5+ f6 26.Dxe6 Lc8 27.De2 Dd6 28.Pe3 Ld7 

29.d5!

Met zijn superieure ontwikkeling en veiligere koning is het voor de Tsjechische schaker nu tijd om de stelling te openen. Het blijkt de inleiding voor een reeks wonderlijke dame-offers.

20…c5 30.Dxb5! Pc2 31.Dc6!!

De ene zet is nog eleganter dan de andere. Navara voert de druk op geniale wijze verder op.

31…De7 32.Dc7 Pxe3 33.d6 De6 34.Te1! Ta6 35.Tad1!

Nog zo’n fantastische stille zet, waardoor wit zijn d-pion weet te behouden.

35…Dg4 36.h3 Da4 37.b3! Dxb3 38.Dxd7+! Tf7 39.Dxf7+! Kxf7 40.d7 Pxg2 41.Te7+!

Het offerfeest is compleet. Wit krijgt een winnende mataanval.

41…Kxe7 42.d8D+ Kf7 43.Td7+ Kg6 44.De8+ Kg5 45.De4!

Met een laatste accurate stille zet sluit de witspeler het matnet.

45…f5 46.Tg7+ Tg6 47.h4+ Kf6

De zwartspeler laat zich sympathiek matzetten.

48.De7# 1–0 Een van de meest spectaculaire offerpartijen aller tijden!

Partij in viewer:

21 maart:  Determinisme

Elke actie levert een reactie op. Dit principe kennen we uit de natuurkunde. Als je een bal laat vallen, dan zal deze weer omhoog stuiteren. Op basis van de hoek en snelheid van de worp kun je exact berekenen waar de bal terecht zal komen. Interessant is dat je ook andersom kan redeneren. Door de stuit nauwkeurig te observeren kun je exact berekenen waar de bal vandaan komt. Dit concept wordt ook wel determinisme genoemd. Het is het idee dat iedere staat van de wereld op logische wijze volgt op een vorige staat in de wereld, op basis van de wetten van causaliteit.

Deze theorie heeft een intrigerende filosofische implicatie. Als onze handelingen de natuurwetten volgen en voortkomen uit eerdere oorzaken, bestaat er dan nog wel zoiets als een vrije wil? Kunnen we werkelijk vrij kiezen, als elke beslissing het resultaat is van een voorafgaande keten van acties en reacties? In dat geval lijkt het immers onmogelijk dat we ooit anders hadden kunnen handelen dan we daadwerkelijk deden.

De meeste mensen hebben het idee dat dit onzin is. Zij ervaren namelijk een gevoel van Agentschap. Maar wie echt aandachtig de eigen gedachten observeert zal ontdekken dat dit toch niet zo vanzelfsprekend is. Het is namelijk een volstrekt mysterie wat de volgende gedachte is die in je opkomt.

Goed, het is absoluut niet mijn bedoeling om u te overtuigen dat de vrije wil een illusie is (ik kon immers niet anders). De Duitse wiskundige Christian Hesse weet in zijn gerenommeerde boek The Joys of Chess het concept determinisme aan het schaakspel te verbinden. Hij stelt allereerst dat het schaakspel niet zozeer deterministisch is in filosofische zin. In bijna alle stellingen zijn er namelijk een hele reeks mogelijkheden over hoe de partij zich kan voortzetten. Op basis van een bepaalde positie op het bord kun je niet voorspellen wat zich daarop in de toekomst zal afspelen.

Toch zijn er uitzonderlijke posities die wel degelijk deterministische elementen hebben. Er zijn namelijk schaakstellingen waarvan de gespeelde zetten zo van elkaar afhankelijk zijn geweest, dat ze maar op één manier kunnen ontstaan. Deze stellingen hebben een speciale plaats in de literatuur van de schaakproblematiek gekregen. De problemen worden ook wel proof games genoemd.

Dit gaat als volgt. Je krijgt een bepaalde stelling waarbij het aantal zetten vooraf gedefinieerd is.

Neem ter illustratie de stelling in het diagram. De positie is ontstaan na de twaalfde zet van zwart. Kunt u de partij reconstrueren die geleid heeft tot deze stelling?

De totstandkoming van deze stelling is volledig deterministisch. Zo moet de laatste zet immers 12…Pb8 zijn geweest. Verrassend is dat ook alle voorgaande zetten uniek zijn. De oplossing luidt als volgt:

1.c4 Pf6 2.Da4 Pe4 3.Dc6 Pxd2 4.e4 Pb3 5.Lh6 Pa6 6.Pd2 Pb4 7.Tc1 Pd5 8.Tc3 Pf6 9.Tf3 Pg8 10.Tf6 Pc5 11.f4 Pa6 12.Pgf3 Pb8. Een fantastisch concept, want de zwarte paarden zijn van plaats gewisseld!

Sommige stellingen zijn zelfs zo uniek dat je de gehele historie kan afleiden aan de hand van een enkele zet. Kunt u de unieke partij reconstrueren die hoort bij de zet 6.gxf8P+# ?

Er is slechts één manier mogelijk hoe deze paardpromotie al op de zesde leidt tot schaakmat. Het antwoord op deze beroemde puzzel is het volgende: 1.h4 d5 2.h5 Pd7 3.h6 Pdf6 4.hxg7 Kd7 5.Th6 Pe8 6.gxf8P#

28 maart: Een doorsnee internetpotje

Door jarenlange ervaring ontwikkelen schakers hun intuïtie. Dit is het vermogen om in complexe stellingen ‘aan te voelen’ wat de juiste voortzetting is, zonder dat daarbij uitgebreid gerekend hoeft te worden. In een interview liet Magnus Carlsen weten dat hij meestal al in een oogopslag weet welke zet gespeeld moet worden. In een klassieke partij neemt hij dan alleen nog rustig de tijd om zijn intuïtie te verifiëren. Zijn intuïtie is zo sterk dat hij in het overgrote deel van de gevallen gewoon bij zijn eerste instinct blijft.

Carlsens fabelachtige intuïtie zorgt ervoor dat hij juist met snelle speeltempo’s zo ongelofelijk dominant is. Waar zijn collega’s liever conclusies trekken op basis van zorgvuldig berekende varianten, kan Carlsen ‘op gevoel’ spelen.

De beste spelers van de wereld kunnen snelschaakpartijen afleveren waar de meeste mensen trots op zouden zijn als ze hetzelfde zouden presteren met een klassiek speeltempo. Een recent internetpotje van Carlsen tegen een van zijn grootste rivalen is een fantastisch voorbeeld. Bovendien voorzag de Noor zijn eigen spel live van commentaar. Enkele vertaalde citaten zijn hieronder cursief terug te vinden.

Fabiano Caruana – Magnus Carlsen

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3 Lb4 4.e3 b6 5.Pge2 Pe4 6.Ld2 Pxd2 7.Dxd2 Lb7 8.a3 Le7

Een enigszins provocerende openingsaanpak. Carlsen doet zijn tegenstander behoorlijk wat ruimte cadeau, maar heeft met zijn loperpaar nu wel een troef op de lange termijn om voor te spelen.

9.Pg3 h5!?

“Geen idee of dit een goede zet is, het paard op g3 staat te uitnodigend”.

10.d5 h4 11.Pge2 e5 12.0–0–0 d6 13.g4 hxg3 14.Pxg3?!

Het merkwaardig ogende 14.fxg3! gevolgd door h2-h4 is sterker, zodat de bewegingsvrijheid van de zwartveldige loper wordt ingeperkt. In de partij weet Carlsen de situatie op de damevleugel handig te controleren.

14…Pd7 15.Kb1 g6 16.Ld3 Lh4! 17.Lc2 De7 18.f4 f5

19.Pb5!

“Een zeer vervelende zet, en natuurlijk totaal door mij gemist … Dit is waarom je rokeert, kinderen!”

19…Kd8!

De zwarte koning moet nu aan de wandel, omdat anders a7 blijft hangen. Door het gesloten karakter van de stelling blijkt dit echter niet heel problematisch.

20.Pe2 a6 21.Pbc3 Kc8 22.Thg1 Df7 23.e4 Kb8!

“Ik moet rennen. De positie voelt nog steeds soort van speelbaar.”

24.Tdf1 Ka7!

“Ik moet hier toch mijn ontwikkeling afmaken. Dit kost een pion, maar daar maak ik mij niet heel erg zorgen over”.

25.exf5 gxf5 26.fxe5 Pxe5 27.Txf5 De7 28.Df4? Lc8!

“Dit sluit de toren in toch? Het is niet alsof de partij nu over is, maar dit voelt als een behoorlijk groot succes”.

29.Pd4 Lxf5 30.Pxf5 Df8 31.a4 Lf6 32.a5 Tb8 33.Tf1 Pd7! 34.Pe4 bxa5 35.De3+ Ka8 36.La4

Ook de zwarte koning staat wat op de tocht, maar met een razendsnelle tegenaanval slaagt Carlsen erin om de klus te klaren.

36…Txb2+ 37.Kc1

37…Pe5!

Ook in een tijdsbestek van enkele seconden worden toch de nodige tactische varianten doorgerekend. Alles past perfect. “Ergens …Db8 zou zo moeten werken.”

38.Pfxd6 Db8 39.Pc3 Thxh2 40.Txf6 Tb1+ 41.Pxb1 Db2+ 42.Kd1 Dxb1+

Na 43.Dc1 is het schaakje op d3 beslissend. 0–1

Creativiteit. Dynamiek. En tactisch vuurwerk. Ondanks de grootse complicaties en het korte speeltempo slaagde Carlsen erin om vrijwel iedere zet de beste te spelen.

Partij in viewer:

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

21 februari: Totaal gewonnen… en toch verliest Caruana

Hein Donner schreef ooit dat hij van vrijwel alle stellingen hield. Moeilijke, slechte, ingewikkelde, dooie, noem maar op, “maar totaal gewonnen stellingen kan ik niet uitstaan.” Dat is typisch Donner: omdat iedereen gewonnen stellingen wil bereiken, beweert hij het tegenovergestelde. Toch zit er een kern van waarheid in. Kijk, als je een dame voorstaat of zo, geen probleem. Soms weet je tijdens de partij niet dat je gewonnen staat, ook geen probleem (hoogstens tijdens de computeranalyse achteraf). Maar als je weet dat je totaal gewonnen staat, dat bij wijze van spreken “alles wint”, zonder dat er een zet is die je tegenstander meteen tot opgave dwingt, en je tegenstander maar niet meteen verliezende zetten blijft doen, dat kan frustrerend zijn. Helemaal als je niet wint.

Fabiano Caruana kan erover meepraten. Vorig weekend speelde hij in de finale van het WK Freestyle Chess (schaken met willekeurige beginstellingen, ook Fischer Random genoemd) met wit tegen Magnus Carlsen. Die had een tussenzet gemist en dacht even dat hij meteen kon opgeven. “Caruana hoeft alleen maar schaakjes te geven en het is mat!” zei een commentator, en zo leek het ook. Bij gebrek aan beter zette Carlsen zijn koning op d6. “Dit kan hij nooit overleven” dacht iedereen. Maar de bedenktijd van Caruana slonk meer en meer. “Er waren praktische manieren om te winnen en wat minder praktische. Geen van die manieren koos ik.” zei hij na afloop. En het wonder gebeurde: Carlsen won de partij nog! En daardoor de match met 2,5 – 1,5. De Noor voegde zo een wereldtitel toe aan zijn verzameling, die inmiddels 21 titels beslaat. En Caruana? Die zal de uitspraak van Donner begrijpen.

Fabiano Caruana – Magnus Carlsen

1.c4 f5 2.f4 c6 3.e3 e6 4.Pf3 Pf6 5.Pf2 Lh5 6.d4 Pf7 7.h3 a5 8.g4 fxg4 9.hxg4 Pxg4 10.Pxg4 Lxg4 11.Dxh7 Lf6 12.Dd3 d5 13.cxd5 cxd5 14.Ph4?! Lxd1?

14…Lh3! 15.Th1 Lxh4 16.Lxh4 Lf5

15.Kxd1 Lxh4?? 16.Tc1+! Kd7 17.Db5+ Kd6 18.Lxh4 Tc8 19.Kd2