Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

13 juni: Indiase fan lacht, Indiase fan huilt

Voor Indiase schaaksupporters zal Norway Chess een toernooi van gemengde gevoelens zijn geweest. Verheugend was het resultaat van 20-jarige Rameshbabu Praggnanandhaa. Door de laatste vier ronden te winnen (onder andere van papa Magnus) wist Pragg de Amerikaan Wesley So nipt voor te blijven. Zo liet het voormalige wonderkind zien dat er nog altijd een toekomstig wereldkampioen in hem schuilt. Voor triviafans is dat sowieso goed nieuws, want zijn zus Vaishali Rameshbabu (bij wie Wikipedia het patroniem achteraan zet) speelt dit jaar om de wereldtitel bij de vrouwen. Het zou zomaar kunnen dat ze op een gegeven moment allebei tegelijk wereldkampioen zijn. Quizvraag: in welk land hebben een broer en zus op dit moment de nationale titels?

Zorgwekkend is de vorm van de andere Indiër die meedeed, wereldkampioen Gukesh D (ook 20 jaar). Net als de door hem verslagen Chinees Ding Liren lijkt de wereldtitel een last voor Gukesh. In Wijk aan Zee ging het nog wel met 50% maar daarna eindigde hij gedeeld laatste in Praag en nu ongedeeld laatste in Oslo. Toen Gukesh wereldkampioen werd, was er kritiek dat hij niet de beste speler is: ik vond dat maar stom gezeur. Inmiddels is hij gezakt naar de virtuele 25^e plek van de wereld en wordt het toch wel beschamend.  Aan zijn inzet ligt het echter niet. Ook gebrek aan strijdlust valt hem niet te verwijten. Eerder het tegendeel. Als je zo uit vorm bent, zou je dan niet beter wat voorzichtiger spelen? Onderstaande partij is een voorbeeld hoe all in gaan mis gaat.

Gukesh D – Rameshbabu  Praggnanandhaa

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3 Lb4 4.a3 Lxc3+ 5.bxc3 b6 6.f3 Pc6 7.e4 Pa5 8.Ld3 La6 9.De2 c5 10.Ph3 cxd4 11.cxd4 Tc8

Richt zich op c4, maar er is ook een andere dreiging.

12.e5 Pg8 13.Pf2 f5!

Zwart voorkomt dat het paard naar d6 gaat via e4. Wit moet nu actief spelen en doet dat door al zijn schepen te verbranden met een torenoffer.

14.g4? Pb3! 15.Lb2 Pxa1 16.gxf5 Pb3 17.Tg1 Ph6 18.f6 gxf6 19.Pe4 fxe5 20.Pd6+ Kf8 21.Dxe5

Objectief klopt het niet wat wit doet, maar dat bewijzen is niet simpel.

21…Dh4+! 22.Kd1 Tg8 23.Txg8+ Pxg8 24.Pxc8 Lxc8 25.Kc2 Pa5 26.d5 Dh6

Nu werkt 27.Db8 Pe7 28.d6 Dxh2+ 29.Kb1 Kf7 niet, maar na 27.Lc1! Dh3! 28.Lg5!? blijft het nog spannend. In de partij consolideert zwart met zijn stuk meer.

27.Kb1? exd5 28.cxd5 d6 29.Dg3 Pb7 30.Lc1 Dg7 31.Dh4 Df7 32.La6 Df5+ 33.Ka2 Dxd5+ 34.Lc4 Df5

Wit gaf op. Antwoord op de quizvraag: Nederland, namelijk Jorden en Machteld van Foreest.

Partij in viewer:

20 juni: Russische bond “geschorst”

Toen de Rus Arkady Dvorkovich in 2018 president werd van de wereldschaakbond FIDE was er enig optimisme in de schaakwereld. Het was lang geleden dat er een beschaafd iemand op die positie kwam. Na de onkreukbare IJslander Ólafsson (president van 1978 tot 1982) kregen we de dubieuze Filipijn Campomanes (1982-1995), een goede  vriend van dictator Marcos. Het werd daarna mogelijk nog erger met de Rus Ilyumzhinov (1995-2018). Die was zelf een dictator: hij schafte in de deelrepubliek Kalmukkië de grondwet af en trok daar alle macht naar zich toe. Dvorkovich is ook een Rus en voormalig vice-premier, maar dat werd niet als een groot probleem gezien. Na de Russische inval in Oekraïne werd dat anders. Internationaal veroordeelde Dvorkovich in eerste instantie de oorlog, om in eigen land dat terug te nemen en zijn steun ervoor uit te spreken. Dat viel wel te begrijpen: hij wilde geen gevangenisstraf riskeren. Russische schakers stond hij toe om (onder neutrale vlag) in internationale toernooien te blijven spelen. Ook dat kreeg begrip, zij konden er tenslotte ook niets aan doen.

Wel waren veschillende critici bang dat  Dvorkovich een verlengstuk van het Kremlin zou worden. Ze lijken helaas gelijk te krijgen. Zo werd in december gestemd op het FIDE-congress om Russen en Russische teams weer onder eigen vlag te laten spelen. Het bestuur deed de onjuiste bewering dat dit volgens de richtlijnen van het IOC zou zijn en daarom werd het voorstel aangenomen. Vorige week kwam er  een opmerkelijke wending: de FIDE schorste de Russische schaakbond, dit vanwege het organiseren van schaakactiviteiten in bezette Oekraïense gebieden. Het bleek afgedwongen door het Hof van Arbitrage voor Sport (CAS). De FIDE doet er echter wel alles aan het met zo min mogelijk gevolgen te laten zijn. Toernooien in Rusland worden gewoon verwerkt voor de rating en zelfs de deelname van Russische teams aan de Olympiade gaat gewoon door als het aan de FIDE ligt, hoewel dat dan wel onder neutrale FIDE-vlag is. Wat een straf.

Met het Russische schaken gaat het trouwens niet zo heel goed, zo staan er slechts twee Russen in de top 60 van de wereld. Maar er is hoop. De 11-jarige Roman Shogdzhiev (geboren in Kalmukkië!) haalde deze maand als jongste ooit zijn eerste grootmeesternorm. In onderstaande partij (zonder commentaar) verslaat hij een grootmeester uit India.

A R Ilamparthi  – Roman Shogdzhiev

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.g3 Pf6 4.d3 d5 5.exd5 Pxd5 6.Lg2 Ld6 7.0–0 0–0 8.Te1 Te8 9.a3 a5 10.Pc3 Pxc3 11.bxc3 h6 12.Tb1 Tb8 13.Pd2 Ld7 14.Pe4 b6 15.Dh5 Te6

16.g4 Tg6 17.h3 Le7 18.Tb5 Df8 19.f4 exf4 20.Lxf4 Pd8 21.Td5 Lc6 22.Lxc7 Tc8 23.Lxd8 Lxd8 24.Df5 Lh4 25.Tf1 Lxd5 26.Dxd5 De7

27.Kh1 Te6 28.a4 g6 29.c4 Td8 30.Db5 Lf6 31.Db1 Le5 32.De1 Lb8 33.Kg1 Dc7 34.Tf3 Dh2+ 35.Kf1 Le5 Wit gaf (wat vroeg) op.

Partij in viewer:

27 juni: Vertrouwen opdoen in Hilversum

Vorige maand schreef ik over de ernstige vormcrisis van Max Warmerdam, die was gezakt van de 47^e naar de 643^e plaats van de wereld. Hij hield wel netjes Ivanchuk op 2-2 in een match in Limburg. Zou dat het begin van de weg naar boven zijn? De eerste tekenen zijn positief. Afgelopen weekend speelde hij in Hilversum het HSG Open en hij won dat met 5 uit 6. Warmerdam was tevreden over het niveau van zijn partijen en vooral over zijn tijdsindeling, want dat was tijdens zijn vormcrisis een groot probleem.

Ook verheugend is de prestatie van Herman Grooten, die net als Warmerdam last had/heeft van een vormcrisis. De internationaal meester uit Waalre, auteur van vele educatieve schaakboeken, was aan het begin van de eeuw nog sterk genoeg om aan het NK mee te doen. De laatste jaren is hij ver teruggezakt en momenteel staat hij op plaats 534 van Nederland. Meer nog dan door zijn leeftijd (hij is van 1958) heeft dat te makenb met een nare ziekte: long covid. Vele partijen verloor hij van zwakkere spelers doordat hij door vermoeidheid blunders maakte. Het zou een reden kunnen zijn om te stoppen met spelen, maar Grooten is juist heel actief. Zijn zoon Tommy is een groot talent, hem ruim in rating gepasseerd, en zij spelen vaak samen toernooien. In Hilversum mochten ze zelfs tegen elkaar, waarbij de zoon verrassend verloor van de vader. Die werd met 4,5 uit 6 gedeeld derde, mede omdat hij in onderstaande partij ook een andere sterke jeugdspeler versloeg.

Kobe Smeets – Herman Grooten

1.e4 c6 2.d4 d5 3.e5 Lf5 4.h4 h5 5.Ld3 Lxd3 6.Dxd3 e6 7.Pf3 Da5+ 8.Pbd2 Da6 9.c4 Lb4 10.0–0 Ph6 11.b3 Pf5 12.a4 Pd7 13.La3 Lxd2 14.Pxd2 Pxh4

Zie diagram 1. Zwart wint een pion, maar de actieve loper op a3 voorkomt de zwarte rokade waardoor wit goede compensatie heeft.

15.Dg3 Pf5 16.Dg5 Da5 17.cxd5 cxd5 18.Pf3 Dd8 19.Df4 Pb8 20.Tfd1 Pc6 21.Td3 Th6 22.b4 Tg6 23.Dd2 f6 24.Te1 Kf7 25.Tc1 Tg4 26.Dd1 Kg8 27.b5 Pa5 28.exf6 gxf6 29.Ph2 Tg5 30.Tcc3 De8 31.De2 Pc4 32.Lc1 Tg6 33.Kf1 h4 34.Lf4 a6 35.Tc1 axb5 36.axb5 Kf7 37.Te1

Zie diagram 2. Wit heeft een paar keer verzuimd de pion terug te winnen (b.v. met 30.f4 Tg7 31.Dxh5) en na 37…Dd7! 38.Dh5 Tag8 heeft zwart een pion meer en sterke activiteit. In de partij krijgt wit nog een kans.

37…Ta3 38.Tdd1 Tb3 39.Dh5 Dxb5 40.Kg1 Dd7 41.Dh7+ Tg7 42.Dh5+ Kg8 43.Pf3?

Met 43.Ta1! Pb6 44.Teb1 Txb1+ 45.Txb1 Pc4 46.Ta1! Pb6 47.Tb1 had wit remise kunnen maken. In de partij dwingt zwart dameruil af, waarna de rest makkelijk is.

43…Df7 44.Dxf7+ Kxf7 45.Kf1 Tg4 46.Lc7 h3 47.Ph2 Txg2 48.Te2 en wit gaf op.

Partij in viewer:

Henk Prins

12 juni:

Bij sommige schaaktoernooien  wordt het spelen van mooie partijen aangemoedigd door een zogenaamde schoonheidsprijs in vooruitzicht te stellen. In Rusland kwam, zeker in de vorige eeuw, dat veel voor, zo ook in het Russisch kampioenschap van 1960 in Leningrad, nu Sint-Petersburg. In het 27^e kampioenschap van Rusland won Boris Spasski, toen nog geen wereldkampioen, de schoonheidsprijs tegen David Bronstein. Na 14 zetten was de volgende, bepaald niet alledaagse stelling ontstaan, zie diagram.

Spasski – Bronstein

Één van de zwarte pionnen is diep in de witte stelling  doorgedrongen en het lijkt  erop dat die onschadelijk gemaakt moet worden. Na 15. Dxe2 Pf8 zou zwart een redelijke stelling hebben. Spasski wil profiteren van de diagonaal c2-h7 en de half-open f-lijn.

15. Pd6!!

Wit geeft een volle toren, die bovendien met schaak van het bord gaat. Er dreigt mat in twee door 16.Dh7+ enz.

15. Pf8?

Zwart dekt h7 op de klassieke manier. 15. … Pf6 wordt gevolgd door 16. Pxf7 exf1D+ 17. Txf1 Kxf7 (damezetten verliezen eveneens) 18. Pe5+ Kg8 19. Dh7+!! Pxh7 20. Lb3+ Kh8 21. Pg6 mat. Zwart had nog een mogelijkheid: 15. … Lxd6 16. Dh7+ Kf8 17. cxd6 (dreigt mat) 17. … exf1D+ 18. Txf1 cxd6 19. Dh8+ Ke7 20. Te1+ Pe5 21. Dxg7 Tg8 22. Dxh6 Db6+ 23. Kh1 Le6 24. dxe5. De stand is nu niet geheel duidelijk. Spasski geeft aan dat hij voor de kwaliteit voldoende compensatie heeft, gezien de onveilige positie van de zwarte koning,

16. Pxf7 exf1D+ 17. Txf1 Lc5

Het paard van f7 mocht niet genomen worden: 17. … Kxf7 18. Pg5+ Kg8 19. Lb3+ Kh8 20. Txf8 en mat op de volgende zet. Ook damezetten helpen zwart niet: 17. … Dd7 18. P3e5 De6 19. Lb3 en dameverlies en wit blijft in de aanval.

18. Dxf5 Dd7 19. Df4 Lf6

19. … Pe6 beantwoordt Spasski met 20. De4, dreigt mat, 20. … Pf8i 21. P3e5 De6 (21. … Dc8 22. Pxh6+ gxh6 23. Txf8+ Kxf8 24. Df4+ en wint) 22. Lb3 en wint.

20. P3e5 De7

20. … Lxe5 helpt zwart niet: 21. Pxe5 De7 22. Lb3+ Pe6 23. Dg4! en de dreiging 23. Tf7 is beslissend.

21. Lb3 Lxe5

Er dreigde  22. Pg5+ Kh8 23. Pef7+ Kg8 24. Pxh6+ Kh8 25. Phf7+ Kg8 26. Pd8+ Kh8 27. Dh4 mat.

22. Pxe5+ Kh7

Na 22. … Kh8 speelt wit 23. De4 gevolgd door 24. Txf8 en wint.

23. De4+

Bronstein gaf de partij op. Na 23. … g6 wint Spasski de partij met 24. Tf7+ en na 23. … Kh8 is 24. Txf8+ en 25. Pg6+ beslissend.

Partij in viewer:

19 juni:

Mijn vrouw en ik houden van thema reizen. Een reis heeft daardoor een bepaalde verdieping en een gevoel van meerwaarde voor natuur en cultuur. Zo ook in het schaakspel is het ontdekken van thema’s bij de analyse een item om de partij of schaakprobleem beter te leren begrijpen en diepgang beter te volgen. Interessant is dat er veel thema’s zijn die te zien zijn in zowel schaakpartij, schaakstudie als schaakprobleem.

In een schaakpartij komt de minorpromotie niet heel veel voor. Normaal promoveert een pion aan de overkant tot dame, maar een stelling kan er zo uitzien, dat de promotie tot dame niet werkt, maar wel als voor een minder stuk, bijvoorbeeld een toren, loper of paard voor de gepromoveerde pion wordt gekozen. Tot loper of toren promoveren heeft vaak te maken met het feit dat als je tot dame promoveert er patstanden optreden, wat betreft de promotie tot paard heeft dat vaak te maken met de zogenaamde familieschaakjes. In een schaakpartij is de minorpromotie een verrassend wapen.

Dat een minorpromotie al heel vroeg in een partij tot verrassingen leidt, is de volgende partij uit het Albins tegengambiet.

1. d4 d5 2. c4 e5 3. dxe5 d4 4. e3 Lb4 schaak 5. Ld2 dxe3 6. Lxb4?

Zwart kan nu profiteren van de open d-lijn.

6. exf2 schaak

Uiteraard kan wit niet slaan, wegens dameverlies.

7. … Ke2 en nu 7. … fxg2P schaak.

Indien zwart tot dame promoveert ruilt wit eerst op d3, alvorens op g1 terug te nemen. Na de minorpromotie met schaak kan wit niet terug nemen wegens dameverlies na 8. … Lg4 schaak. Maar ook de zet 8. Ke1 verliest natuurlijk na 8. … Dh4 schaak.

In de grootmeesterpraktijk komt de minorpromotie ook voor. Zie diagram 2 uit een partij tussen Ljubojevic en Tarjan, gespeeld in Dresden in 1969.

Tarjan speelde hier 1. … e2!. Ljubjevic antwoordde met 2. Pxe7+. Verrassend genoeg speelde zwart nu 2. … Dxe7!

Als wit nu het hapje wil innen, is het plotseling meteen uit: 3. Dxe7? Txd1!, en het beste voor wit is opgeven. Beter is:

3.Txd8+ Dxd8 4. e7

Het enige wat wit nog kan proberen. Op 4. Te1 wint zwart met 4. … Txg2 schaak!

4. Lxg2! schaak

Na 4. … exf1D schaak 5. Dxf1  Lxg2 schaak is het voor elkaar, maar de gekozen voortzetting is eleganter.

5. Kh2 exf1P schaak.

De minorpromotie.

6. Kg1 Dd4+ 7. Df2 Ld5 schaak 8. Kxf1 Dd1+ en wit gaf de strijd op.

Volgende week maken we de overstap naar de minorpromotie in de eindspelstudie.

Partij in viewer:

26 juni:

Thema’s in het schaakspel spelen een rol om het spel beter te leren begrijpen. Het geeft ook diepgang. Onder de loep nemen we het thema van de minorpromotie in de eindspelstudie.

De paardpromotie, een belangrijk deel van de minorpromotie,  is een geliefd thema voor eindspel- en probleemcomponisten. De eindspelreus Troitzky heeft talrijke opgaven met dit idee gemaakt, waarvan de volgende de aandacht waard is om haar eenvoud  en de esthetische slotstelling.

Studie Troitzky, wit begint en wint.

Het gaat er in de eerste aanleg om met schaak op de b-lijn te komen om de pion van b7 te beschermen. 1.Dh7+!  Lf7! (Minder weerstand biedt 1. … Kd6 2.Db2 schaak en 3.b8D, dan wel 1. … Kd8 2.Dh8 schaak enz.) 2.Dh4 schaak Ke6! (Na 2. … Kd7 wint wit door 3.Da4 schaak Ke6 4. Db3 schaak en promotie na nog een schaakje op de b-lijn. Na andere koningszetten gaat het nog makkelijker.)  3. Dh3 schaak Kd5! (Of 3. … Ke7 6. Da3 schaak Kd7 5. Da4 schaak enz. ) 4. Db3 schaak Kc6! (Nu staat de witte dame wel op de b-lijn, maar tegelijkertijd staat ze aangevallen en dreigt zwart na een schaakje de gevaarlijke b-pion te slaan. Maar geen nood!) 5. b8P! schaak Kd6 (Ook is mogelijk 5. … Kc5, maar dan vangt wit de dame met 6. Pa6 schaak.) 6. Dg3 schaak, en nu sneuvelt de zwarte dame toch. Wit wint.

Dat ook eindspelcomponisten met andere minorpromoties kunnen omgaan, bewijst de Nederlandse componist uit vorige eeuw van diagram 2, Th.C.L. Kok. De studie is 90 jaar geleden gecomponeerd en geplaatst in het tijdschrift van de KNSB.

Studie Kok, wit begint en wint.

In diagram 2 dreigt zwart te promoveren en vervolgens  met een koningszet mat te geven. Wit moet dus heel snel de velden a2 en b2 voor de zwarte koning ontoegankelijk maken. Oplossing is 1.Pa4! (Als zwart nu tot dame promoveert, verliest hij snel: 1. … a1D 2. f8D a2 3.Df7 Db2 4.Dxa2 schaak enz. Daarom speelt zwart op zelfpat. 1. … a1T! De minorpromotie tot toren. Na 2. f8D? a2 heeft verbreking van het zelfpat slechts tot gevolg dat wit mat gezet wordt.) 2. f8P! a2 3.Pg6! hxg6 (Wit haalt op h8 een dame, slaat op c3 en zet zwart mat op b2.)

Partij in viewer:

Nick Maatman
   

13 juni: Schaakproxies

Wetenschappelijke modellen zijn een vereenvoudiging van de werkelijkheid. De werkelijkheid is namelijk vaak zo complex dat een model niet alles kan meewegen.

Daarom gebruiken wetenschappers soms proxies. Een ‘proxy’ is een vervangende graadmeter. Het is iets dat je makkelijk kunt observeren, wat je vervolgens gebruikt om iets anders af te leiden dat juist heel moeilijk te observeren valt.

Een interessant voorbeeld is het klimaat uit het verleden. Want hoe kunnen wetenschappers bepalen wat de aardse temperatuur lang geleden was? Een waardevolle proxy is de dikte van jaarringen van eeuwenoude bomen of van fossiel hout. Dikke ringen betekenen hierbij warme, vruchtbare groeiseizoenen.

Soms lijken proxies niet zo intuïtief. Zo blijkt uit talloze studies dat de gripsterkte van je handen een goede voorspeller is of je vroegtijdig komt te overlijden. Kun je door je handen te trainen de kans op een vroege dood dus aanzienlijk verlagen? Hiervoor is het belangrijk om correlaties te begrijpen. Een goede gripsterkte is namelijk een teken van een gezond zenuwstelsel, een goede metabole gezondheid, en het weerspiegelt de kwaliteit van alle spieren (inclusief je hartspier).

Bestaan proxies ook op het schaakbord? De meest in het oog springende proxy is natuurlijk de materiële verhouding. De kleur met de meeste punten staat doorgaans op winst. Toch blijkt deze proxy in de praktijk niet zo waardevol, want in heel veel stellingen is de materiële verhouding juist gelijk.

Hoe kunnen we dan alsnog bepalen wie er beter voor staat? In de schaakliteratuur zijn veel concepten geïdentificeerd die van invloed zijn. Voorbeelden zijn: de kwaliteit van je pionstructuur en koningsveiligheid. Soms levert dit interessante wijsheden op zoals de ‘eilandjesregel’. Hoe minder verschillende pioneilanden je hebt, hoe sterker je pionstructuur is. Maar ook hiervan is de waarde beperkt. Want om te bepalen wie beter staat maak je (onbewust) een optelsom van een heel groot aantal kleine factoren.

Toch is er één heel interessante proxy. Deze heeft betrekking op mobiliteit. De proxy is een vergelijking welke zijde de meeste zetopties heeft. Meer keuze betekent meer mobiliteit.

De Vlaamse computerwetenschapper Gian-Carlo Pascutto is het brein achter schaakengine Stoofvlees en medeontwikkelaar van Leela Chess Zero. In 2005 schreef hij een programmaatje om de stelling met de meeste opties te vinden. Hij vond:

David Podhorzer – Karl Palda, 1933

Wit heeft al een extra stuk en keuze uit liefst 75 verschillende zetten. Na 25.Ld6! Te7 27.Dc5 was het klaar. 1-0 Tegenwoordig is dit echter niet langer een record.

Loal Davis – Panchanathan MC, 2005

Zwart staat zo actief dat hij keus heeft uit het duizelingwekkende aantal van 79 zetten. Maar veel levert dit niet op. Een torenzet lijkt aangewezen. Na 23…Tc2 24.Pxc5 Txc5 werd uiteindelijk alles afgeruild. De veel lager gerate witspeler behaalde een knappe remise. ½-½

Zo zie je maar: proxies zijn slechts een leidraad. Ze verkondigen geen waarheid.

20 juni: Lont wint Fries Kampioenschap

Het Fries kampioenschap werd dit jaar gewonnen door Addy Lont. Een bijzondere prestatie, want zijn vorige Friese titel dateerde liefst 42 jaar geleden! Met 6 uit 7 bleef hij achtervolger Selwin Keuning een half punt voor. Simon Botter en Dolf Wissmann deelden de derde plaats.

Het Fries kampioenschap werd georganiseerd door de jubilerende Schaakclub Bakkeveen. Ze vonden een prachtige locatie in het nabijgelegen Ureterp. Het format was uniek, waarbij de zeven ronden plaatsvonden in twee achtereenvolgende weekenden.

Waar schaakclubs als Philidor Leeuwarden graag refereren aan hun zeer vroege oprichting, is het bijzonder dat ook tegenwoordig nog nieuwe verenigingen worden opgericht. Schaakclub Bakkeveen werd opgericht in oktober 2001 door een groep dorpsbewoners die graag de kinderen aan het schaken wilden krijgen.

In de dorpskrant kwam een oproepje met het motto “Van Schaken Leer Je Denken” . In korte tijd meldden zich daardoor zo’n 20 tot 30 jeugdleden aan. Een van de bekendste Nederlandse speelsters die bij Schaakclub Bakkeveen haar eerste schaaklessen volgde is Anne-Maja Kazarian.

Later groeide de vereniging van jeugdinitiatief uit tot een volwaardige schaakvereniging. Ze organiseren verschillende evenementen, zoals een rapid en snelschaaktoernooi, een Fischer Random toernooi en een Open Fischer Random-kampioenschap. Het seizoen wordt jaarlijks afgesloten met een simultaan, die in het verleden onder meer gegeven werd door Eddie Scholl en Daan Brandenburg.

In de slotronde van het Fries Kampioenschap behaalde Addy Lont een knappe overwinning op 11-voudig kampioen Migchiel de Jong.

Addy Lont – Migchiel de Jong

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3 Lb4 4.f3 d5 5.a3 Lxc3+ 6.bxc3 c5 7.cxd5 exd5 8.e3 0–0 9.Ld3 b6 10.Pe2 La6 11.0–0 Lxd3 12.Dxd3 Te8 13.Pg3 Pc6

14.Lb2!

De pionnenstructuur die is ontstaan vanuit deze Nimzo-Indische opening is bijzonder interessant vanuit een strategisch perspectief. Het lijkt alsof Lont zijn loper hier levend begraaft, en dat nu zomaar een scenario van ‘goed paard tegen slechte loper’ kan ontstaan. Maar het ligt genuanceerder. Wit heeft op lange termijn interessante perspectieven op de koningsvleugel. Nadat de witte e-pion naar voren stoomt kan de loper weer meedoen aan het spel.

14…c4 15.De2 h5!? 16.Tae1 h4 17.Ph1 Pe7 18.Pf2 Pg6 19.Dc2 Dd7 20.Lc1 Te6?!

Lont heeft zeer handig gemanoeuvreerd. Zwart is er daarentegen niet in geslaagd om te anticiperen op:

21.e4! Tae8 22.e5 Ph7 23.f4 Tc6 24.f5

De witte pionnenmeerderheid walst als een lawine naar voren. Zwart staat inmiddels reddeloos verloren.

24…Pgf8 25.Pg4 Dd8 26.Df2 h3 27.gxh3 f6 28.Dg2 Kh8 29.Kh1 Tc7 30.Tg1 fxe5 31.dxe5 d4 32.cxd4 Dxd4 33.e6 Dc5 34.Lf4 Tce7 35.Pe5 Pf6 36.Pf7+

Schaakmat op g7 is onafwendbaar. 1–0

Partij in viewer:

27 juni: De spatiebalk

De opmars van Oezbekistan als dominant schaakland blijft voortduren. Met Javokhir Sindarov hebben ze nu een uitdager voor het wereldkampioenschap. In 2022 wonnen ze de schaakolympiade. De succesvolle Oezbeekse schakers worden flink beloond voor hun prestaties door de staat. Ze krijgen geldpremies, auto’s en zelfs royale appartementen in de hoofdstad.

Het land organiseert tegenwoordig ook verschillende prominente toernooien. Zo zullen ze later dit jaar de Olympiade organiseren. En recent was er de UzChess Cup, een prestigieus toernooi in Tashkent. Dit toernooi werd zeer verrassend gewonnen door de Oezbeekse grootmeester Mukhiddin Madaminov (19).

Tijdens het kandidatentoernooi was Madaminov mee met Sindarov om hem als vriend en secondant te ondersteunen. Door een afzegging van Sindarov kreeg hij de kans om mee te doen aan de UzChess Cup. In een veld vol wereldtoppers was hij op papier een enorme underdog. Toch werd hij kampioen, wat onder meer kwam door zijn uitmuntende voorbereiding.

In de opening worden verschillende filosofieën gehanteerd. Er heerst een consensus dat alle topspelers de hoofdvarianten wel aardig kennen, waardoor de meeste spelers er tegenwoordig voor kiezen om al vroeg in de partij een verrassende zet te spelen. Toch zijn er nog steeds spelers die welwillend zijn om hoofdvarianten diep te analyseren. Deze aanpak wordt ook wel ‘op de spatiebalk drukken’ genoemd. Dit refereert aan het schaakprogramma Chessbase, waarbij de spatiebalk ervoor zorgt dat automatisch de beste zet wordt uitgevoerd.

Met deze filosofie won Ian Nepomniachtchi een opmerkelijke partij van Hans Niemann. Pas op de 36e zet ging hij voor het eerst in de denktank. Er stond ondertussen een winnend eindspel op het bord, dat hij geanalyseerd had voor zijn WK match tegen Magnus Carlsen.

Madaminov liet iets soortgelijks zien tegen de Griekse grootmeester Theodorou.

Mukhiddin Madaminov – Nikolas Theodorou

1.e4 e5 2.Pf3 Pf6 3.d4 exd4 4.e5 Pe4 5.Dxd4 d5 6.exd6 Pxd6 7.Pc3 Pc6 8.Df4 h6!? 9.Ld2! De7+ 10.Le3

Het nieuwtje. Er staan geen andere partijen met deze stelling in de database. Toch hebben beide spelers de spatiebalk nog heel vaak ingedrukt.

10…g5! 11.Da4 Lg7 12.Pd5 Dd8 13.Ld4! 0–0 14.Lxg7 Te8+ 15.Pe3 Kxg7 16.0–0–0 Te4! 17.c4! g4 18.Dc2! gxf3 19.Txd6! Txc4! 20.Lxc4 Dxd6 21.gxf3 Le6 22.Td1 Dc5 23.Lxe6 Dxc2+ 24.Pxc2 fxe6 25.Td7+

Een spectaculaire reeks met perfecte zetten heeft een eindspel opgeleverd dat objectief in evenwicht is. Maar Madaminov heeft uitstekend ingeschat dat het praktisch kansrijk is.

25…Kf6 26.Txc7 Pe5 27.Txb7 Pxf3 28.Tb3 Pxh2 29.Th3 Pg4 30.f3 Pe5! 31.Txh6+ Kg5?! 32.Txe6 Pxf3 

Hier hield de theoretische kennis van Madaminov op. Hij heeft een belangrijke pion buit gemaakt. Vermoedelijk is het eindspel voor zwart nog steeds verdedigbaar, maar het is zeker geen pretje.

33.b3! Tc8 34.Te2 Pd4 35.Tf2 Pc6 36.Kd2 Tc7 37.Pe3 Kg6 38.Kc3 Tf7 39.Td2 Tc7 40.Kc4 Pb8+ 41.Kb5 Tb7+ 42.Ka4 Kf7 43.Pc4 Tc7 44.Pd6+ Ke7 45.Pb5 Tb7 46.Th2 Ke6 47.Th8 a6 48.Pa7 Pd7 49.Th6+ Kd5 50.Pc6 Pc5+ 51.Ka3 Pd3 52.Pa5 Tc7?

De beslissende fout. Alleen 52…Th2! Maakte nog remise. Madaminov maakt het nu knap af.

53.Pc4 Tc6 54.Th3 Pf4 55.Th7 Te6 56.Tf7 Pd3 57.Td7+ Ke4 58.Pd6+ Ke3 59.Pc4+ Ke4 60.Td8 Tf6 61.Ka4 Tf2 62.a3 Tc2 63.Pd6+ Ke5 64.Pf7+ Ke4 65.Pg5+ Ke3 66.Te8+ Kd2 67.Pe4+ Kc1 68.Td8 Pb2+ 69.Ka5 Kb1! 70.Kb4 Tc7 71.a4 Kc2 72.Pc5 a5+ 73.Kb5 Kc3 74.Kb6 Th7 75.Kxa5 Th5 76.Kb5 Th4 77.a5 1–0

Is dit het schaken van de toekomst? De kracht van de spatiebalk, ondersteund door fantastische eindspeltechniek.

Partij in viewer:

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

Maak zelf een schaakprobleem

De zes diagrammen die zijn afgedrukt, dienen alle zes opgelost te worden. De eerste drie problemen zijn tweezetten (wit begint en zet zwart mat op de volgende zet). Men dient de juiste sleutelzet (eerste zet van wit) iedere keer op een leeg bord te plaatsen en daarmee krijgt men een nieuw probleem. De problemen vier tot en met zes zijn driezetten (wit zet mat in maximaal drie zetten); ook nu is de sleutelzet nodig om het nieuw te maken probleem te krijgen.

De zes sleutelzetten worden dus op een leeg bord geplaatst. Indien alle problemen goed zijn opgelost, is de nieuwe stelling een driezet geworden. De zwarte koning moet op veld f1 worden bijgevoegd. Het is nu de bedoeling dat de zelfgemaakte driezet wordt opgelost. De sleutelzet van deze driezet is de oplossing van de schaakpuzzel.

De oplossing van de driezet kan tot 1 september 2026 opgestuurd worden naar Henk Prins, Reinenweer 42, 3363 XR Sliedrecht (email: hprins@solcon.nl).

Onder de goede inzendingen zullen twee prijzen in de vorm van schaakboeken worden verloot. De bespreking van de oplossingen van de geplaatste schaakproblemen zal plaatsvinden in de vrijdagse schaakrubriek van het Reformatorisch Dagblad. In deze rubriek zullen de winnaars van de schaakboeken geplaatst worden.

—-

—

—

—

—

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

6 juni: Papa Magnus verliest best wel vaak

Mensen die het hebben over de fabels van mainstream media hebben soms een punt. Want zelfs in de doorgaans toch betrouwbare schaakrubriek staan af en toe onwaarheden. Schreef ik een paar weken geleden immers niet hoe bijzonder het was dat Jorden van Foreest gewonnen had van Magnus Carlsen, omdat de Noor vrijwel onverslaanbaar zou zijn in klassieke partijen? Je reinste quatsch! Jan en alleman wint van de voormalige wereldkampioen tegenwoordig. Wie niet van hem wint, wordt uitgelachen, “Haha, remise tegen die kneus!” Of nouja, misschien is dat licht overdreven; feit is dat bij het toernooi Norway Chess na vijf van de tien ronden Carlsen onderaan stond en hij al drie partijen had verloren.

Een logische verklaring is er wel: hij heeft een baby van acht maanden. Vroeger zeiden we het al: vader worden kost 100 ratingpunten. Dat Carlsen tijdens het in Oslo gehouden toernooi thuis slaapt (hij reist dagelijks met de trein heen en weer) zal ook niet helpen. Zal er überhaupt iets van slapen komen?  Maar elk nadeel heeft een voordeel. De zeldzame keren dat hij vroeger verloor was hij dagenlang nog boos. Nu kijkt hij na een van zijn vele verliespartijen naar zijn zoontje en is hij weer gelukkig. Ik sluit overigens niet uit dat als u dit leest, Carlsen het toernooi toch nog gewonnen blijkt te hebben. Hij is ertoe in staat.

Carlsen verloor de eerste ronde van een geblesseerde speler. De Fransman met Iraanse roots Alireza Firouzja had half mei zijn enkel verstuikt tijdens een toernooi in Roemenië, dat hij daardoor niet afmaakte. In Noorwegen speelde hij met zijn voet goed ingepakt op een stoel naast hem. Zijn speelniveau leed er niet onder.

Alireza Firouzja – Magnus Carlsen

1.d4 d5 2.c4 e6 3.Pf3 Pf6 4.Pc3 h6 5.a3 c5 6.cxd5 exd5 7.Lf4 Pc6 8.e3 a6 9.Le2 c4 10.Pe5 Ld6 11.0–0 0–0 12.Lg3 Lf5 13.f4 Le7 14.Lf3 Tc8 15.Tc1 b5 16.Le1 b4 17.axb4 Lxb4 18.Lh4 Lxc3 19.bxc3 Dd6 20.Ta1

Zwart offert nu een pion, maar krijgt daarvoor behoorlijke compensatie.

20…Pe4 21.Txa6 f6 22.Lxe4 Lxe4 23.Pg4 Dd7 24.Pf2 Pe7 25.De2 Tc6 26.Txc6 Dxc6 27.Pxe4 dxe4 28.Ta1 Pd5

Wit heeft een gedekte vrijpion als extra pion, maar zwart een sterk blokkadepaard.

29.Le1 Tb8 30.f5 Kh7 31.Dg4 Dd7 32.Dxe4 Te8 33.Dg4

Ik vermoed dat Carlsen hier van plan was op e3 te slaan, maar schrok van 33…Pxe3 34.Dg6+ Kg8 35.Ta7! Na 35…Dxa7 36.Dxe8+ Kh7 37.Dxe3 staat zwart immers een stuk achter. Er is echter een verrassende redding: 35…Pd1!! 36.Ld2 (36.Txd7 Txe1 is mat) 36…Dxa7 37.Dxe8+ Kh7 is acceptabel voor zwart.

33…Kg8? 34.e4 Pe3 35.Df3 Pc2 36.Tc1 Pa3 37.Lg3 Pb5 38.e5

En met twee pionnen achter zonder compensatie gaf zwart op.

Partij in viewer:

Henk Prins

5 juni: Praktische eindspelstudies

Op de vraag, hoe kan je een sterke schaker kunt worden, kunnen verschillende antwoorden worden gegeven.  Bestudeer het eindspel zorgvuldig. Is vaak het antwoord. In de huidige toernooipraktijk worden de tijden van de partijen ingekort. Vorige eeuw waren bedenktijden van ieder 2 uur tot zet 40 en met 1 of 2 verleningen vanaf zet 40 en 60 van 1 uur normaal, maar thans is 2 uur bedenktijd voor ieder voor de gehele partij al een maximale norm. Het betekent dat in de late fase van de partij te weinig tijd is. Dit gaat ten kosten van het eindspel. Het eindspel wordt dus regelmatig afgeraffeld, wat ten kosten gaat van de kwaliteit van de partijen.

Om inzicht in het eindspel te krijgen, en om die met minder bedenktijd uit te voeren, is het belangrijk snel patronen te herkennen. Oefenboeken voor het beheersen van het eindspel zijn er genoeg op de schaakmarkt. Belangrijk is ook een duik te nemen in de wereld van de eindspelstudie. Dit is uiteraard niet alleen om iets te leren van het eindspel, maar de schaakschoonheid speelt hier ook een rol.

De volgende eindspelstudie is van N. Kralin, zie diagram 1. Zwart dreigt Dxg7 mat te spelen. Wit kan dat niet zomaar pareren met bijvoorbeeld 1. Dg3, want dan volgt 1. … Dd8+! 2. g8D Dxg8 3.D of Kxg8 en zwart staat pat. Wit moet met scherp gaan schieten om deze studie op te lossen. De oplossing is 1.De3+!! Zwart moet wel de witte dame nemen, want anders pakt wit de zwarte dame. 1. … Dxe3 en nu niet 2.g8D? wegens pat, maar 2.g8P+ Kg6 3.Pxe7+. De zwarte koning kan nu twee kanten op, maar helaas gaat dit in beide gevallen ten koste van zijn dame: 3. … Kf6 4.Pd5+ en 3. … Kh6 4. Pf5+.

Een andere eindspelstudie is van L. Topko, zie diagram 2. Wit het in deze stelling helemaal niet meer zitten en geef hem eens ongelijk: zijn toren op e8 staat aangevallen, de zwarte b-pion is niet meer in de hand te houden en bovendien dreigt zwart ook nog eens Th4 mat. In plaats van op te geven ziet wit toch nog mogelijkheden. Alle dreigingen worden stuk voor stuk ongedaan gemaakt. De oplossing is 1.Te7+! Kf8 2.Pxf4! Ziezo, het probleem van de aangevallen toren en de matdreiging is van de baan, maar heeft wit niet iets vergeten? Nee hoor, alles is tot in de puntjes voorbereid. Na 2. … b1D (Niet 2. … Kxe7 wegens 3. Pd5+ gevolgd door 4.Pc3.) komt 3.Pg6+!! Dxg6 4.Tf7+!! en wit beschikt plots over een zogenaamde  dolle toren. Zwart zal zich nu moeten neerleggen bij remise. Zijn koning zou uit pure ergernis nog een paar keer de onderste rij op en neer kunnen lopen, maar de toren verliest hem geen moment uit het oog: 4. … Ke8 5.Te7+ Kd8 6.Td7+ enz.

Nick Maatman
   

6 juni: Strijd tussen de techgiganten

Sinds de overname van de bedrijven van PlayMagnus door chess.com bestaat de online schaakwereld tussen slechts twee spelers. Het grootste is chess.com zelf. Dit Amerikaanse bedrijf heeft dagelijks bijna tien miljoen actieve gebruikers. Hun grootste concurrent is lichess.org. Een open source website, gebouwd door de Fransman Thibault Duplessis. Hierop zijn dagelijks bijna twee miljoen mensen actief.

Valt er veel geld te verdienen in de schaakwereld? Schaakplatform chess.com kan jaarlijks op zo’n 150 miljoen dollar omzet rekenen. Dit geld wordt verdiend aan lidmaatschappen en advertenties. Het contrast met lichess is groot. Deze non-profit organisatie heeft een totale kostenpost die ook dit jaar weer onder het miljoen zal vallen. Er zijn geen advertenties, en het geld wordt uitsluitend opgebracht door donateurs.

Kunnen nieuwe schaakbedrijven met deze twee giganten concurreren? Dat is bepaald niet eenvoudig. Schaakplatform chess.com heeft immers de perfecte domeinnaam. En tegenhanger lichess biedt een fijne gebruikerservaring zonder dat daarvoor betaald hoeft te worden. Bovendien bestaat er zoiets als het ‘netwerkeffect’. Dit is een economisch fenomeen waarbij de waarde van een dienst toeneemt naarmate er meer gebruikers zijn. Iemand die online een potje wil spelen zal immers niet te lang willen wachten op een tegenstander. Dus hoe groter het aantal spelers, hoe gunstiger.

De rijke Noorse investeerder Mats André Kristiansen durfde het toch aan om de concurrentiestrijd aan te gaan. Met zijn bedrijf TakeTakeTake ging hij aanvankelijk een samenwerking aan met chess.com, waarbij TakeTakeTake onder meer de uitzendingen verzorgde rond het evenement Titled Tuesday.

De disciplines waarin online schaakbedrijven kunnen opereren kunnen grofweg worden opgedeeld in drie categorieën: spelen, leren en uitzendingen. Waar spelen en leren een interessante inkomstenbron kunnen vormen, kost het maken van uitzendingen juist vooral geld, waarbij tevens weinig verdiend kan worden.

TakeTakeTake zal zich gerealiseerd hebben dat de initiële samenwerking met chess.com strategisch toch niet zo gunstig was, waardoor bonje ontstond rond de voorwaarden. De samenwerking eindigde abrupt, waarna TakeTakeTake direct in zee ging met concurrent lichess. Op hun nieuwe website kun je partijtjes spelen via lichess, waarbij TakeTakeTake een soort social media-achtige ervaring biedt. Toch ben ik zeer benieuwd of schakers wel geïnteresseerd zijn in dit nieuwe concept.

Ondertussen heeft ook Hans Niemann zijn eigen speelwebsite opgericht onder de naam endgame.ai. Ter promotie organiseert hij matches waarin hij het opneemt tegen andere topspelers. In zijn match tegen Nepomniachtchi gebeurde iets opmerkelijks.

Ian Nepomniachtchi – Hans Niemann

Niemann speelde zojuist het achteloze 13…c5?? Ziet u hoe wit hier had kunnen profiteren? Nepomniachtchi zag het niet, want hij antwoordde vrijwel onmiddellijk met 14.a4??, waarna de partij in remise eindigde. In de diagramstelling was 14.Txe7 al sterk geweest, maar nog sterker was 14.Te5! waarna zwart helemaal verloren staat. Zwart kan het paard niet goed verdedigen. Na 14…Dc7 15.Lxd5! Dxe5 16.Lxb7 is de zwarte toren geen partij voor de extra lichte stukken van wit. Een merkwaardig gevalletje van dubbele schaakblindheid.

Partij in viewer:

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

16 mei: Van Foreest verslaat ‘onverslaanbare’ Carlsen

Magnus Carlsen is vrijwel onverslaanbaar in klassiek schaak. Het gebeurt nog eerder dat Telstar in het voetbal twee keer de landskampioen verslaat dan dat Carlsen verliest. Ooit is de Noor zelfs 125 klassieke partijen op rij ongeslagen gebleven. En tegenwoordig speelt hij nauwelijks klassieke toernooien meer, dus de kans is alleen maar kleiner geworden. Maar vorige week speelde hij er weer eens een, namelijk TePe Sigeman & Co in het Zweedse Malmö. En het wonder gebeurde: hij verloor een partij! De gelukkige winnaar was Jorden van Foreest.

Ook de manier waarop is bijzonder. De Groninger won materiaal, maar ruilde te veel stukken en er ontstond een eindspel van toren en pion tegen paard en twee pionnen. Van Foreest had zich al bij remise neergelegd, maar toen begon de beste eindspelspeler aller tijden opeens rare dingen te doen. Daarna was de vraag: paard kwijt of niet kwijt? Door fouten aan beide kanten wisselde het antwoord nogal eens. Carlsen maakte echter de laatste fout en toen paardverlies onvermijdelijk was, gaf hij op. Een nieuw hoogtepunt in het schaakleven van Jorden van Foreest!

Carlsen kwam door de nederlaag op een teleurstellende 2 uit 4. Maar hij bleek het klassiek schaak toch niet verleerd. Door zijn resterende drie partijen te winnen werd hij gedeeld eerste met Arjun Erigaisi. De Noor won de snelschaakbarrage en daarmee ook het toernooi. Van Foreest eindigde met 3.5 uit 7 als vijfde van de acht deelnemers.

Jorden van Foreest – Magnus Carlsen

Het eindspel begon bij diagram 1.Zwart kan eenvoudig remise maken door zijn paard richting e7 te spelen en de koning op f7 te zetten.

58…Kh7 59.Ta5 Kg6 60.Te5 Pf5+ 61.Kg4 Pd4?

De basisregel van dit eindspel: ga niet onnodig met het paard op stap. 61…h5+ maakt remise, zelfs als zwart de h-pion verliest. In het vervolg jaagt wit het paard op en probeert hij het te vangen. Tegelijkertijd moet zijn koning een eventuele zwarte vrijpion tegenhouden.

62.Te4 Pb5 63.Tc4 Kh7 64.Tc6 Pd4 65.Td6 Pb5 66.Td7? Pc3? 67.Kf5 Pe2 68.Te7 Pd4+ 69.Kf4 Kg6 70.Te4 Pb5 71.Tc4 Kh5 72.Ke5 g5 73.Ke6? Pa3 74.Td4 Pb5 75.Td3 Kh4 76.Ke5 h5 77.Tb3 Pa7 78.Tc3 Pb5 79.Tc5 Pa3?

Na 79…Pa7! 80.Kf5 Kxh3 81.Kxg5 Kg3! is zwart net op tijd om zijn paard te bevrijden. In de partij werkt dit niet vanwege 82.Tc3+ met paardwinst.

80.Kf5 Pb1 81.Tc2 Pa3 82.Tb2 g4 83.hxg4 hxg4 84.Kf4 Kh5 85.Ta2? Pc4 86.Tc2 Pa3? 87.Tc3 Pb1 88.Td3

Het is zetdwang! Zwart verliest of zijn pion en daarna het paard, of na 88…Kh4 89.Td1 zijn paard en daarna de pion. Hij gaf daarom op.

Partij in viewer:

23 mei: Ten Hertog sterkste in OKU

De Utrechtse grootmeester Hugo ten Hertog had een druk hemelvaartsweekend. Op hemelvaartsdag speelde hij de halve finale en finale van het KNSB bekertoernooi. Hij scoorde een overwinning en een remise voor zijn club Paul Keres, maar desondanks won HMC Den Bosch na een barrage de finale. Hun eerste tiental is dit jaar uit de Meesterklasse gedegradeerd en heeft nooit het landskampioenschap gewonnen. In de bekercompetitie (gespeeld met viertallen) veroverden ze al hun zevende titel. De Bosschenaren zijn dus echte cupfighters!

In zijn eigen stad speelde Ten Hertog vervolgens het door Paul Keres georganiseerde Open Kampioenschap van Utrecht. Een zeer goed georganiseerd weekendtoernooi. Vier verschillende ratinggroepen, zodat iedereen op eigen niveau kon spelen. Grootmeesterlijke toernooicoaches hielpen de deelnemers met de analyse van hun partijen. Voor de thuisblijvers was er een stream met livecommentaar en er waren leuke extra’s zoals prijzen voor snelle overwinningen. Maar het was thuisspeler Ten Hertog die de hoofdprijs won. Met 5.5 uit 6 eindigde hij een half punt voor Li Riemersma en de Indiase grootmeester Babu Lalit. De enige nederlaag van de Indiër ging op een opmerkelijke manier. Na 1.d4 Pf6 2.Lg5 c5 3.d5 Pe4 4.Lc1 e6 speelde hij onoplettend 5.f3, in de veronderstelling dat hij de theoriezet speelde. Na 5…Dh4+ 6.g3 Pxg3 7.hxg3 Dxh1 en nog wat zetten boekte de jonge tegenstander Wouter Terlouw zijn eerste overwinning op een grootmeester.

De spectaculairste partij van Ten Hertog was al in de eerste ronde tegen een op papier veel zwakkere tegenstander. De Utrechter wil wel eens verdachte varianten spelen met zwart en dat werd bijna afgestraft. Lang speelde de witspeler sterk, maar in tijdnood ging het toch nog mis en zo lag de weg naar toernooiwinst voor Ten Hertog open.

Branco Titus – Hugo ten Hertog

1.e4 c6 2.d4 g6 3.h3 Lg7 4.Pf3 d5 5.e5 f6 6.Ld3 Pd7 7.exf6 exf6 8.0–0 Pe7 9.Pc3 Pf8 10.Te1 Le6 11.Lf4 Dd7 12.a4 a5 13.Tb1 g5 14.Lh2 h5 15.b4! g4 16.Ph4 Lh6 17.bxa5 Txa5 18.Tb4 Dc8 19.Db1 Ld2

Heeft wit iets overzien? Integendeel, met een dubbel kwaliteitsoffer slaat hij door de zwarte stelling heen.

20.Txb7! Lxe1 21.Ld6! Pd7 22.Dxe1 Dxb7 23.Dxe6 Pf8 24.Dxf6 Tg8 25.Lxe7 Dxe7 26.Dxc6+ Kf7 27.Pf5 De1+

Als wit hier 28.Kh2 had gespeeld, dan had hij zeer waarschijnlijk gewonnen (partij en schoonheidsprijs). Na bijvoorbeeld 28…Ta7 29.Dxd5+ De6 30.Dc5! is meteen uit, ook een zet als 30.Ph6+ wint. In de partij verliest hij onder tijdsdruk zelfs nog.

28.Lf1? gxh3 29.Ph6+ Kg7 30.gxh3? Ta7 31.Pxg8? Tf7!

Door de dreiging op f2 raakt wit alles kwijt.

32.Da6 Kxg8 33.Pxd5 Dxf2+ 34.Kh1 Dxf1+ 35.Dxf1 Txf1+ 36.Kg2 Ta1 37.Pb6 Ta2 Wit gaf op.

Partij in viewer:

30 mei: Warmerdam krijgt cadeau na moeilijke periode

Wat is er met Max Warmerdam aan de hand? In september 2024 stond de nu 26-jarige Limburger met een rating van 2679 op de 47^e plek van de wereld. Ruim anderhalf jaar later is zijn rating gezakt naar 2520, 643^e van de wereld. Hij was iemand met wie zelfs wereldtoppers rekening hielden: zo versloeg hij vorig jaar in Wijk aan Zee zowel Erigaisi als Caruana. Zijn resultaten zijn daarna echter flink achteruit gegaan. Vooral de laatste maanden waren een drama: hij wist diverse spelers ver buiten de top duizend van de wereld niet te verslaan. Hoe komt dat? Dan zoek je naar grote veranderingen in zijn leven en die zijn er inderdaad geweest. Hij kreeg een relatie en sinds juli 2025 is hij professioneel schaker, na in Tilburg zijn bachelor in economie gehaald te hebben. Het lijkt me echter sterk dat dat het is. Nu weer als vrijgezel gaan studeren lijkt me in ieder geval overdreven.

En er is mogelijk licht aan het einde van de tunnel. In een match gespeeld tijdens het Limburg Open boekte Warmerdam een goed resultaat: 2-2 tegen Vasyl Ivanchuk. Die is trouwens net als Warmerdam ver van zijn top verwijderd, maar in zijn geval was dat 2^e van de wereld en 35 jaar geleden. De geniale Oekraïner is inmiddels 57, maar nog steeds sterk. Zo was hij dit jaar in de Challengers in Wijk aan Zee maar een half punt verwijderd van promotie naar de hoogste groep. Met het gelijkspel kan onze landgenoot dus tevreden zijn. Hij kreeg daarbij in de derde matchpartij wel hulp van zijn tegenstander.

Max Warmerdam  – Vasyl Ivanchuk

1.c4 Pf6 2.Pf3 e6 3.b3 b6 4.g3 Lb7 5.Lg2 g6 6.0–0 Lg7 7.Lb2 0–0 8.d4 d6 9.Pc3 Pe4 10.Dc2 Pxc3 11.Lxc3 f5

Wit gaat voor de verkeerde breekzet. 12.Ph4 Lxg2 13.Pxg2 en daarna e4 voorbereiden geeft kansen op voordeel.

12.Tfd1 Le4 13.Db2 De7 14.c5 Pd7 15.cxd6 cxd6 16.a4 Pf6 17.Lb4 Pd5 18.Da3 Tfd8 19.Tac1 a6 20.Lf1 b5 21.La5 Tdb8 22.b4 Tc8 23.axb5 axb5 24.Txc8+ Txc8 25.Tc1 Dd7 26.Txc8+ Dxc8

Nu staat zwart juist prettiger: hij heeft de open lijn in bezit en actievere stukken.

27.Pd2 Lc2 28.e3 La4 29.Db2 Kf7

Ivanchuk hapert. Na 29…Dc3! blijft hij beter staan.

30.Pb1 Dc6 31.Lg2 Dc4 32.Lf1 Dc6 33.Lg2

Ivanchuk wil geen remise en verzint een op zich goed plan: de loper naar d3 of e4 omspelen. Er is alleen een tactisch probleem.

33…Lc2?? 34.Dc1

De loper staat gepend en kan niet meer gered worden nadat wit Pa3 speelt. Zwart gaf daarom op. Zo’n cadeautje kan het begin van de weg naar boven zijn, al verloor Warmerdam wel de laatste matchpartij.

Partij in viewer:

Henk Prins

15 mei: Javokhir Sindarov

Enige weken geleden beloofde ik in deze rubriek wat meer aandacht te geven aan de nieuwe kandidaat -wereldkampioen grootmeester Javokhir Sindarov uit Oezbekistan.

Javokhir Sindarov groeit in razend tempo uit tot een van de meest opvallende figuren in het internationale schaak. De Oezbeek, geboren in 2005 in Tasjkent, werd al op 12jarige leeftijd grootmeester, waarmee hij zich schaarde onder de jongste talenten uit de schaakgeschiedenis. In 2025 zette Sindarov een beslissende stap richting de wereldtop door in Goa de FIDE World Cup te winnen, na een zenuwslopende finale tegen de Chinees Wei Yi. De klassieke partijen eindigden in remise, maar in de rapid- en blitztiebreaks toonde de toen 19jarige zijn koelbloedigheid en moderne, pragmatische aanpak. Zijn overwinning maakte hem de jongste winnaar ooit van het toernooi en leverde hem een ticket op voor het kandidatentoernooi van 2026. Tijdens dat kandidatentoernooi op Cyprus bevestigde Sindarov zijn status als nieuw boegbeeld van het Oezbeekse schaak. Halverwege het toernooi ging hij ruim aan de leiding. Hoewel hij niet foutloos speelde, hield hij in kritieke momenten het hoofd koel. Met zijn opmars naar de wereldtop, zijn volwassen spel en zijn vermogen om onder druk te presteren, staat Sindarov symbool voor een nieuwe generatie schakers die techniek, voorbereiding en intuïtie naadloos combineert. De schaakwereld kijkt uit naar zijn WKmatch tegen Gukesh Dommaraju — een duel dat de toekomst van het wereldschaak mede zal bepalen. Een duel tussen twee twintigjarige.

Een partij van Sindarov uit het kandidatentoernooi.

Sindarov – Esipenko

1.d4 d5 2. c4 e6 3. Pf3 Pf6 4. Pc3 Le7 5. cxd5 exd5 6. Lf4 0–0 7. e3 c5 8. Ld3 Pc6 9. 0–0 c4

Aangenomen damegambiet.

10. Lc2 Ph5 11. Le5 f6 12. Lg3

Dit blijkt een nieuwe zet te zijn. Bekend is een aanvallende variant: 12. Pg5 g6 13. Pxh7 fxe5 14. Pxf8 Lxf8 15. dxe5 Le6 16. Lxg6 Pg7 17. f4 Lc5 18. f5 Lxe3+ en wit wint.

12. … f5 13. Le5 Le6 14. b3 Da5 15. Pe2 b5 16. Pf4 Pxf4 17. exf4 Dd8 18. Te1 Dd7 19. Te3 h6 21. g3 a6 22. Kg2 Lf7

Zwart gaat deze minder goede loper ook in het spel brengen.

23. Dd2 Lb4 24. De2 Lh5 25. a4 La5 26. axb5 axb5 27. Ld1

27. … Lxf3+?

Zwart maakt een beslissende fout. Hij had de penning van het witte paard in stand moeten houden. Aangewezen en sterk is hier 27. … Lb6!) 28. Dxf3 Lb6 29. Ta6 Pxd4 30. Dh5 Txe5 31. Txe5 Dc6? (Met 31. … Lc7 had zwart nog wat.) 32. bxc4 bxc4 33. La4 Dc5 34. Dg6 La7 35. Te8 (Sindarov bouwde de mindere stelling op naar een succesvolle koningsaanval.) 35. … Txe8 36. Dxe8+ Kh7 37. Dg6+ Kg8 38. Ld7 c3 39. De8+ Kh7 40. Dg6+ Kg8 41. Te6 1-0.

Partij in viewer:

22 mei: Igor Agapov

De Russische probleemcomponist Igor Agapov maakte de driezetters nummer 4 en 5 van het winterpuzzelblad. Per abuis stond bij deze problemen een verkeerde voorletter, L in plaats van I, in genoemd puzzelblad en in de rubriek van twee weken geleden.

De uitbreiding van driezet 4 naar een vierling werd ter oplossing aangeboden als opgave 1066.

Vanuit het diagram, die als oplossing had 1.h8L!  Kh6 2. Kf7 Kh7 3. Th5 mat, waren nog drie stelling op te lossen. Het tweede deel  is de stelling na verplaatsing van Kg8 naar e7, dit is dus ook een driezet. De oplossing van dit deel is 1.h8T! Kg7 2. Thh5 Kg6 of Kg8 3. Tdg5 mat. Het derde deel wordt verkregen door vanuit het afgedrukte diagram zwarte pion d6 naar f6 te verplaatsen. De sleutelzet is dan 1.h8D! f5 2. Dh4 f4 3. Dh5 mat. Het vierde deel is hetzelfde als het derde deel maar dan met verplaatsing van de witte koning naar f8, de oplossing is dan 1.h8P+! Kh6 2. Tf5 Kh7 3. Th5 mat.

Vier verschillende promoties van pion h7. Dit heet in de probleemwereld een AUW.

De tweede driezet van Igor Agapov is een stuk ingewikkelder. Sleutelzet is 1. Tdb3! Wit heeft het vluchtveld d5 voor de zwarte koning. Hij dreigt 2.e4+ Pd3 3. Lxd3 mat. Zwart kan hiertegen bijvoorbeeld 1. … Le3 spelen. In dat geval komt er 2. Ld6, dreigt 3. Dg8 mat. Na 2. … Pd4 komt er 3. Pxe3 mat. Heeft u gezien dat zowel de zwarte als de witte loper de beweging tegenhoudt van het twee posities opspelen van een vijandelijke pion?  Een zwarte variant is ook 1. … d6, hierop heeft wit 2.e3+, zwart heeft dan 2. … Pd3, Kc5 en Kd5 waarop wit met 3. Dxc6 mat zet.   Verder heeft zwart nog 1. … Pd4, wit speelt dan 2. Txb4+ Kd5 3.e4 mat, of 2. … Kc3 3. Pe4 mat. Op 1. … Pe3 zet wit mat met 2. Txb4+ en na de zwarte zetten 2. … Kd5  en 2. … Kc3 komen dan: 3. Td4 respectievelijk  3. Pd4 mat. Tenslotte 1. … Pd3 waarop komt 2.exd3+ Kd5 3. Lg2 mat.                                                                                                                                                                    

29 mei: Finale winterpuzzel

Het laatste probleem is aan de beurt van de winterpuzzel. Driezet 6 van M. Mladenović was niet eenvoudig voor oplossers om dat probleem te ontrafelen. De sleutelzet is 1.c7! Wit maakt veld c6 vrij voor zijn dame. Er dreigt 2. Lxd5 schaak Kxd5 en 3. Dc6 mat. Zwart kan deze dreiging ontzenuwen door met zijn toren van c4 te spelen. De dreiging kan dan niet doorgaan, omdat na 2. … Kxd5 de zwarte koning een vluchtveld krijgt op c4 als wit 3. Dc6 wil spelen. Als zwart 1. … Tc1 bijvoorbeeld speelt, dan heeft wit de volgende matmogelijkheid: 2.d3 schaak Lxd3 en 3. Dxd3 mat. Deze matmogelijkheid kan gezien worden als een secundaire dreiging. Als zwart met zijn c-toren anders speelt, bijvoorbeeld 1. … Td4 dan gaat de primaire dreiging (2. Lxd5 Kxd5 3. Dc6 mat) niet door, maar ook de zojuist genoemde secundaire dreiging. Na 1. … Td4 speelt wit 2. Lxg7, dreigt 3. Pf6 mat en na 2. … gxf4 speelt wit 3. Txf4 mat. Dit wordt de tertiaire dreiging genoemd. De spa gaat nog dieper. Na 1. … Tc3 houdt zwart de genoemde primaire, secundaire en tertiaire dreigingen tegen. Wit speelt na die zet 2.fxg5 en 3. Tf4 mat. Dit is dan de quartaire dreiging. Na deze zet is 2. Pc3 schaak Pxc3 3. Pxc5 mat. Interessant is om na te gaan, vooral in de laatste variant, waarom de andere matmogelijkheden niet kunnen. De penning van de witte dame in die variant en de interferentie van loper a5 zijn belangrijke oorzaken waarom die andere matzetten niet gaan en dat de nieuwe matvoering juist wel gaat.

Het laatste stuk, pion c7, kan bijgeplaatst worden op het bord waarop de winterpuzzel wordt gemaakt. De andere stukken stonden al op van de vorige weken. Er ontbreekt nog een zwarte koning op d5. De zelfgemaakte winterpuzzel staat op het diagram van F. Abdurahmanović en is een tweezet.

Dit probleem moest ook opgelost worden. Het probleem heeft zelfs vier verleidingen. Het ligt min of meer voor de hand dat pion c7 de sleutelzet zal moeten doen. Maar na 1.c8D? is het pat, na 1.c8T? speelt zwart 1. … Ke6! en wit kan geen mat geven. Na 1.c8L? speelt zwart 1,  … Kc6! De promotie tot paard mislukt ook: 1.c8P? Kc4! De sleutelzet is dan toch heel verrassend: 1.Pe4! Wit geeft zomaar een vluchtveld en de zwarte koning kan zich verplaatsen in de vorm van een ster. Op 1. … Kc6 komt 2. Dd6 mat, na 1. … Kc4 en 1. … Ke6 is 2. Df7 mat en na 1. … Kxe4 is 2. Df3 mat. Een prachtige finale dus van deze winterpuzzel.

Onder de goede inzendingen zijn de volgende twee deelnemers geloot voor de boekprijzen: Paul Batenburg en Gert Timmermans, beiden uit Capelle a/d IJssel. Gefeliciteerd.

Nick Maatman
   

16 mei: Consternatie op NK jeugd

Het Nederlands kampioenschap bij de jeugd vond dit jaar plaats in het Brabantse Helmond. De ontknoping in de hoogste categorie bleek enorm spannend te worden. Bij aanvang van de slotronde had Wouter Terlouw een half punt voorsprong te verdedigen. Dus besloot hij het veilig te spelen door met de witte stukken zo snel mogelijk op remise af te stevenen. Dat deed hij echter zo snel, dat de partij ongeldig verklaard werd!

Al na zijn eerste zet bood Terlouw remise aan, wat onmiddellijk werd aangenomen. Daar was de arbitrage echter niet van gediend. Volgens het handboek van wereldschaakbond FIDE moeten beide partijen minstens één zet hebben gedaan alvorens een geldig resultaat tot stand kan komen dat verwerkt wordt in de rating. De triomfantelijke blik van Terlouw veranderde onmiddellijk in ontsteltenis, toen de arbiters hem hiervan op de hoogte brachten.

Wat was de verantwoording van Terlouw? Hij had van tevoren iemand van de organisatie geraadpleegd, die toestemming had gegeven. Dus kregen beide spelers een tweede kans. Ze namen opnieuw plaats achter het bord en kwamen na twee zetten alsnog remise overeen. Een leermoment!

Het gevolg was wel dat de concurrentie langszij kon komen. Bram ten Dam uit het Groningse Ten Boer is pas 11 jaar oud, maar hij behoorde in de categorie tot 18 jaar nu al bij de favorieten. Net als Noah Ritzerveld slaagde hij erin om zijn slotpartij te winnen, waardoor tiebreaks werden afgedwongen. In deze tiebreaks wist Ten Dam van Ritzerveld te winnen, maar tegen Terlouw gaf hij zijn riante stelling uit handen. Omdat Terlouw en Ritzerveld remise speelden, kon Terlouw na alle consternatie alsnog de Nederlandse titel in ontvangst nemen.

Ook in de andere groepen was er noordelijk succes. Imara Hardeman uit Groningen werd heel knap Nederlands kampioen bij de meisjes tot 16 jaar. Daarnaast greep Simon Botter uit Leeuwarden het brons bij de jeugd tot 14 jaar. Hij vergaarde hierbij in één klap liefst 90 ratingpunten.

Bij veel jeugdtalenten zie je dat vooral hun tactisch vermogen enorm ontwikkeld is. Opvallend bij Ten Dam is dat juist zijn positioneel inzicht en techniek nu al van een zeer hoog niveau zijn.

Bram ten Dam – Hrdya Dinanath

1.e4 e5 2.Lc4 Pf6 3.Pc3 Pc6 4.d3 Lb4 5.Pf3 h6 6.0–0 d6 7.Pd5!? Lc5 8.c3 a6 9.Le3 0–0 10.Lxc5 dxc5 11.Pe3! Te8 12.a4 Le6

13.Dc2!

Met uiterst verfijnd positioneel spel weet Ten Dam de juiste velden voor stukken te vinden.

13…Lxc4?

Deze positionele concessie speelt wit alleen maar in de kaart.

14.dxc4 Dc8 15.Tad1 a5 16.h3 b6 17.Tfe1 Pd7 18.Ph4! Pf8 19.Phf5 Pe6 20.Pd5 

Het contrast met het vorige diagram is groot. De situatie wordt iedere zet gunstiger voor wit. Terwijl Ten Dam geleidelijk al zijn stukken optimaal heeft weten neer te zetten slaagt zijn tegenstander er niet in om actieve velden te vinden. Het witte positionele overwicht is inmiddels zo groot dat de zwarte stelling op instorten staat.

20…Pf4 21.Te3 Pxd5 22.cxd5 Pe7 23.d6!

Met deze breekzet wordt materiaalwinst afgedwongen. De rest is simpel.

23…cxd6 24.Pxd6 Dc6 25.Pxe8 Txe8 26.Te2 Pg6 27.Ted2 Pf4 28.Td6 Dc8 29.Db3 Db7 30.Td7 1–0

Partij in viewer:

23 mei: Verrassingen bij het NOSBO kampioenschap

Milan Mostertman heeft het kampioenschap van de Noordelijke Schaakbond verrassend weten te winnen in zijn thuisstad Groningen. Hij eindigde samen met Nanne van Foreest bovenaan met zes uit zeven. Maar omdat Mostertman de betere tiebreak had mocht hij de titel in ontvangst nemen.

Bij aanvang van de slotronde lag toernooifavoriet Leandro Slagboom uit Leeuwarden nog in een riante positie. Hij stond een half punt voor en had op papier een gunstige paring met wit tegen Nanne van Foreest.

De jongste Van Foreest telg is niet zo fanatiek als zijn tweelingzus en oudere broers, maar speelde bij het NOSBO kampioenschap het toernooi van zijn leven. In de zesde ronde won hij al knap van schaakmeester Yong Hoon de Rover. Toch was zijn overwinning op Slagboom in de slotronde nog verrassender. Het werd een enerverend schaakgevecht.

Leandro Slagboom – Nanne van Foreest

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pf6

De Berlijnse verdediging is in het amateurcircuit niet zo populair. Wellicht was Nanne geïnspireerd door zijn broers Jorden en Lucas die deze opening met regelmaat hanteren.

4.0–0 Pxe4 5.d4 Pd6 6.La4!?

Een interessant gambiet, dat geldt als de meest agressieve, maar ook meest riskante aanpak tegen het Berlijns.

6…exd4 7.c3 d3?!

Soms een thematische reactie in vergelijkbare stellingen, maar hier wat te voorzichtig. 7…Le7 8.cxd4 b5! is het meest kritiek.

8.Dxd3 Le7 9.Te1 0–0 10.Lf4 Pe8 11.c4!

Op deze wijze houdt Slagboom grip over de stelling.

11…d5!?

Van Foreest geeft zijn pluspion terug om zijn stukken te bevrijden.

12.cxd5 Pb4 13.Dd4 Lf5?! 

14.Pc3?

Slagboom mist zijn kans en raakt de komende zetten de controle steeds verder kwijt. Hij had hier op schitterende wijze in het voordeel kunnen komen met 14.Txe7! Dxe7 15.d6!. Vermoedelijk maakte Slagboom zich zorgen over 15…De4, maar na 16.Pc3! Dxd4 17.Pxd4 Le6 18.dxc7 heeft wit heel mooi spel voor zijn geïnvesteerde kwaliteit.

14…Pd3! 15.Te2?! Lc5 16.Dc4 a6!

Knap gespeeld. Ineens dreigt zwart heel sterk …b5

17.Lg5 f6! 18.Lxe8 fxg5 19.d6+ Kh8 20.d7 

Er staat een uiterst chaotische stelling op het bord.

21…Lxf2+?!

Sterker was eerst 20…g4!

21.Kh1?

Slagboom had hier toch echt zijn toren moeten geven voor de twee lichte stukken. De stelling is dan hoogst onduidelijk.

21…g4 22.Pe5 Pxe5 23.Txe5 Dh4?

Van Foreest trekt ten aanval, maar hij stond op winst als hij gewoon de witte d-pion had geëlimineerd.

24.Df4!

De witte dame is op tijd bij de verdediging. Bovendien hangt nu ook de zwarte loper. Van Foreest heeft echter een dynamisch antwoord in petto.

24…g5!

Dit dwingt de beslissende fout af.

25.g3?

Slagboom raakt in paniek. Met 25.Txf5! gxf4 26.Txf8+ Kg7 27.Tf7+ had hij remise kunnen forceren.

25…gxf4 26.gxh4 

26…Ld4!

Ineens coördineren de zwarte stukken weer fantastisch. De f-pion is niet te stoppen.

27.Tee1 f3 28.Tad1 f2 29.Te2 Le4+

Een fijne slotzet tot besluit. Na 30.Pxe4 f1D+ 31.Txf1 Txf1+ 32.Kg2 Tg1# staat wit mat. 0–1

Partij in viewer:

30 mei: De melancholie van de Benoni

Hoe komen schaakopeningen aan hun naam? De meeste openingen zijn vernoemd naar of de stad of het land waar een opening werd geïntroduceerd. Of naar een prominente speler.

Sommigen hebben een bijzonder verhaal. Neem de Indische schaakopeningen. Het schaakspel is ooit ontstaan in India. De oudste voorloper heet ‘Chaturanga’. In deze vorm mochten de pionnen in de startpositie niet twee stappen naar voren doen. Als aandenken werden enkele belangrijke openingen tegen de beginzet 1.d4 gecategoriseerd als Indische openingen. Want wat hebben het Konings-Indisch, Grunfeld-Indisch, Dame-Indisch en Nimzo-Indisch gemeen? In al deze openingen speelt zwart een pion slechts één stapje voorwaarts.

Nog zo’n iconische schaakopening is de Benoni. Net als de Indische openingen begint de Benoni met 1…Pf6. De Benoni ontstaat vervolgens na 2.c4 c5!?. Zwart maakt hierbij alsnog gebruik van de tweestap, waardoor een nieuwe naam verzonnen moest worden. De naam ‘Benoni’ is niet afkomstig van een schaker, maar rechtstreeks overgenomen van het Hebreeuws in de Bijbel.

Het verhaal is nogal melancholisch. In hoofdstuk 35 van Genesis bevalt Rachel van een zoon. De bevalling valt haar echter zo zwaar dat ze om het leven komt. Voordat ze overlijdt noemt ze het kind: Ben-Oni, wat Hebreeuws is voor ‘zoon van mijn verdriet’.

Hoe kwam de naam later in de schaakwereld terecht? In 1825 publiceerde Aaron Reingagum een boek in het Duitse Frankfurt. Het boek was getiteld: Ben-Oni oder die Vertheidigungen gegen die Gambitzüge im Schache. In dit boek kreeg de toen nog onbekende opening 1.d4 c5 speciale aandacht. Het schrijven bracht Reingagum verlichting van een depressie, waarbij de naam Ben-Oni een referentie was naar de donkere tijden die hij doormaakte.

Vandaag de dag kent de Benoni niet veel volgers meer. Openingen die het centrum cadeau doen aan de tegenstander worden door de computer niet in hoog aanzien geplaatst. Waar andere ‘hypermoderne’ openingen als het Konings-Indisch of de Pirc nog een trouwe schare fans hebben, is dit voor de Benoni niet langer het geval. De laatste succesvolle proponent van de Benoni was de Azerbeidzjaanse schaker Vugar Gashimov. Ook dat verhaal eindigde tragisch. Want in 2014 kwam hij op 27-jarige leeftijd veel te jong te overlijden door een hersentumor.

Toch wist Magnus Carlsen de opening recent met succes toe te passen bij zijn toernooioverwinning in het Zweedse Malmö.

Nils Grandelius – Magnus Carlsen

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3 c5!? 4.d5 exd5 5.cxd5 d6 6.e4 g6 7.Le2 Lg7 8.Le3?!

Grandelius is duidelijk verrast. Hij lijkt al in een vroeg stadium te improviseren.

8…0–0 9.Pf3 Lg4 10.Pd2 Lxe2 11.Dxe2 Pbd7 12.0–0 Pe8 13.f4 f5!? 14.exf5?! gxf5 15.Lf2 Pc7 16.Pf3 Pf6 17.Dd3 

17…b5!

Typisch de Benoni!

18.Pxb5 Pxb5 19.Dxb5 Tb8 20.Dd3? Pe4! 21.Tab1 Da5 22.Pg5 Dd2! 23.Dh3 Pxg5 24.fxg5 Txb2 25.Txb2 Dxb2 26.Dh5 Dxa2

Ondertussen heeft Carlsen de nodige pionnen buitgemaakt. Hij hoeft nu alleen maar te stabiliseren.

27.g6 h6! 28.Df3 a5 29.h4 a4 30.Df4 a3 31.Dxd6 Db2 32.Lxc5 a2 33.De6+ Kh8 34.Kh2 De5+ 35.Dxe5 Lxe5+ 36.Kh3 Td8

De a-pion gaat een toren opleveren. 0–1

Als verrassingswapen kan de Benoni nog steeds gevaarlijk zijn. Het blijft een van de meest unieke en dynamische openingen openingen van het schaakspel.

Partij in viewer:

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

In de Trouw van 22 april jl. wordt het prijswinnende essay van dr. Krisztina Ilko lovend gerecenseerd. Volgens dr. Krisztina Ilko fungeerde het schaakspel in de middeleeuwen als een relatief ‘kleurenblinde’ vrijplaats, waarin intellectuele superioriteit prevaleerde boven huidskleur, ondanks het bestaan van wijdverbreid racisme. Dit klopt niet volgens mij. Dr. Ilko’s studie projecteert hedendaagse concepten van ‘ras’ en ‘racisme’ in sterke mate op de middeleeuwse periode. Dit resulteert in een anachronistische interpretatie van de historische bronnen.

MIDDELEEUWEN: GEEN MODERN BIOLOGISCH RACISME

In de middeleeuwen bestond geen modern biologisch racisme, dat ‘ras’ beschouwt als een erfelijke, biologisch gefixeerde en hiërarchisch geordende categorie, primair gebaseerd op huidskleur en later geassocieerd met slavernij, kolonialisme en negentiende-eeuwse pseudowetenschap.

Wel maakten middeleeuwse samenlevingen wel degelijk onderscheid tussen mensen, maar dat gebeurde vooral langs andere lijnen dan ras in de moderne zin. Religie stond centraal: een christen werd fundamenteel anders bekeken dan een jood, moslim of heiden. Bekering bood daarbij vaak een uitweg; wie zich tot het christendom bekeerde, kon in principe deel worden van de gemeenschap. Daarnaast bepaalde de sociale stand iemands positie: adel, geestelijkheid, boeren en stedelingen vormden strikte hiërarchieën die het dagelijks leven en de kansen van mensen sterk bepaalden. Etniciteit, cultuur en taal speelden eveneens een belangrijke rol – men onderscheidde Franken van Saksen, Mongolen van Saracenen en Ethiopiërs van Europeanen. Geografische herkomst was vaak doorslaggevend: iemand met een donkere huidskleur werd doorgaans gezien als afkomstig ‘uit het zuiden’ of als ‘Moor’. Zo’n herkomst werd geassocieerd met warmte, exotisme en soms wonderlijke kennis, maar niet automatisch met biologische inferioriteit.

Huidskleur bezat vooral een symbolische betekenis (zwart als duisternis, zonde of het exotische; wit als zuiverheid), die flexibel en contextafhankelijk was. Kennisoverdracht verliep niet via een vermeende ‘blanke’ lijn, maar volgde geografische routes via Spanje (Al-Andalus), Sicilië en Constantinopel. Een groot deel van de Griekse filosofische en wetenschappelijke erfenis bereikte Europa juist via islamitische geleerden. Ontdekkingsreizigers beschreven de niet-Europese wereld vaak met oprechte bewondering. Ik geef enige voorbeelden:

Voorbeelden van cross-culturele intellectuele uitwisseling

Deze cross-culturele uitwisseling blijkt duidelijk uit de intellectuele geschiedenis van de periode. Avicenna (980-1037), de Perzisch-Arabische arts en filosoof, schreef de Canon medicinae, een encyclopedisch werk dat eeuwenlang hét standaardhandboek was aan Europese universiteiten als Parijs en Montpellier. Hij werd er vereerd als de ‘prins der artsen’. Averroes (1126-1198), de Andalusische moslimfilosoof en jurist, leverde revolutionaire commentaren op Aristoteles die een enorme invloed uitoefenden op Thomas Aquinas, Albertus Magnus en de hele scholastieke traditie; zijn denken leidde zelfs tot een eigen stroming: het averroïsme. Maimonides (1138-1204), de Joodse filosoof, arts en jurist uit Córdoba, fungeerde met werken als de Guide for the Perplexed als belangrijke bruggenbouwer tussen joods, islamitisch en christelijk denken. Thomas Aquinas (1225-1274) zelf integreerde deze aristotelische traditie – via Avicenna, Averroes en Maimonides – op meesterlijke wijze met de christelijke theologie. En Fibonacci (ca. 1170-1250) bracht de Arabische cijfers, inclusief de nul, naar Europa, een ogenschijnlijk eenvoudige maar revolutionaire bijdrage aan de wiskunde en handel.

Eveneens illustratief zijn de reisverslagen van Marco Polo (1254-1324), wiens werk een middeleeuwse bestseller werd en latere ontdekkingsreizigers inspireerde. De middeleeuwse wetenschap was inherent interdisciplinair en profiteerde sterk van de twaalfde-eeuwse renaissance, waarin de klassieke erfenis via de islamitische wereld opnieuw werd opgenomen.

DE SELECTIVITEIT IN DR. ILKO’S ANALYSE

Dr. Ilko erkent dat racisme in de middeleeuwen wijdverbreid was, maar presenteert het schaakspel desondanks als een soort ‘kleurenblinde’ vrijplaats, waarin intellectuele superioriteit de overhand had op huidskleur. Hoe aantrekkelijk dit beeld ook moge klinken, het is toch enigszins selectief. Het schaakbord fungeerde inderdaad vaak als metafoor voor een geordende kosmos, maar die orde bleef nadrukkelijk hiërarchisch en religieus van aard – christelijk of islamitisch. Een enkele zwarte winnaar bewijst daarom niet de afwezigheid van vooroordelen, net zomin als de aanwezigheid van een zwarte ridder in een hoofse roman of de koningin van Sheba in de bijbelse traditie wijst op algemene maatschappelijke gelijkheid. Dergelijke voorstellingen waren veelal uitzonderingen die een exotische of allegorische functie vervulden.

Toch zijn er wel degelijk positieve representaties van zwarte figuren te vinden. Sint-Mauritius bijvoorbeeld werd vanaf de dertiende eeuw regelmatig afgebeeld als een zwarte Afrikaan in ridderharnas en groeide uit tot een belangrijke beschermheilige van het Heilige Roomse Rijk en de Zwitserse Garde. Ook Sir Morien (Moriaen), de zwarte ridder uit de Arthur-traditie, wordt beschreven als ‘zwart als roet’ en toch als een nobele, dappere en hoogstaande figuur. En Balthazar, een van de Drie Wijzen, werd in de late middeleeuwen veelvuldig als Ethiopiër weergegeven, als krachtig symbool van de universele reikwijdte van het christendom.

Kritische vragen bij het artikel

Een belangrijke vraag is of Dr. Ilko de betekenis van haar hoofdbron,  het Libro de axedrez van koning Alfonso X, niet enigszins overschat. Dit luxe manuscript ontstond in het multiculturele Spanje van de dertiende eeuw, een regio met sterke islamitische invloeden via Al-Andalus. Het weerspiegelt vooral de dynamiek van een grensgebied vol culturele uitwisseling, en kan daarom moeilijk als bewijs dienen voor een pan-Europees raciaal egalitarisme. In Noord-Europa, waar het contact met de islamitische wereld vaak indirecter en conflictueuzer was, lag de beeldvorming van Saracenen of mensen met een donkere huidskleur doorgaans een stuk negatiever.

Daarnaast lijkt de symbolische betekenis van donkere huidskleur – die in sommige scènes met ‘verlies’ geassocieerd wordt – te gemakkelijk terzijde te worden geschoven. Middeleeuwse kunst en literatuur hanteerden kleur bij uitstek symbolisch; zwart kon duisternis, exotisme, zonde of afstand verbeelden. Meerdere interpretaties blijven daarom goed mogelijk.

Tenslotte rijst de vraag of hier niet een hedendaagse identiteitspolitieke lens meespeelt. Het artikel sluit aan bij een bredere tendens om de middeleeuwen als ‘diverser’ en ‘inclusiever’ voor te stellen dan de historische werkelijkheid waarschijnlijk toestaat – deels als begrijpelijke reactie op extreem-rechts misbruik van deze periode. Toch blijft het gevaar van anachronisme reëel: middeleeuwse mensen dachten niet in moderne raciale categorieën van ‘zwart versus wit’.

Bovendien wordt de bredere historische context mogelijk onvoldoende meegewogen. De middeleeuwen werden gedomineerd door kruistochten, de Reconquista, vervolgingen van Joden, strenge standenhiërarchieën en allerlei vormen van groepsconflicten. Tegen die achtergrond zegt een incidentele zwarte winnaar in een schaakpartij betrekkelijk weinig over de dagelijkse omgang met niet-christenen of Afrikanen in Europa.

Slotbeschouwing

Het artikel levert waardevolle inzichten over de cross-culturele verspreiding van het schaakspel (India → Perzië → Arabische wereld → Europa) en toont hoe intellectuele verdienste in elitekringen barrières kon doorbreken. Toch lijkt het de afwezigheid van racisme te suggereren in een tijd waarin ‘ras’ nog geen dominante analytische categorie was. De centrale scheidslijnen lagen bij religie, stand en cultuur. Huidskleur speelde een secundaire, vaak symbolische rol.

De middeleeuwen waren complexer dan zowel het stereotype ‘duistere en racistische’ beeld als het romantische ideaal van een meritocratische smeltkroes. Goede geschiedschrijving vereist precisie, context en terughoudendheid bij het projecteren van hedendaagse kaders. Dr. Ilko nuanceert op het einde, maar de koppen en media-aandacht overdrijven de reikwijdte van haar bevindingen.

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

25 april: Giri sterk, maar niet de sterkste

Wat is Carlsen, Anand, Karjakin, Nepomniachtchi en Giri gemeen – en wie is de odd one out? Antwoord: ze hebben allemaal 8.5 uit 14 gehaald in een kandidatentoernooi. Voor de eerste vier was het genoeg om het toernooi te winnen en zich daarmee te plaatsen voor de WK-match. Voor Anish Giri was de score bij lange na niet genoeg: Javokhir Sindarov haalde maar liefst anderhalf punt meer.

“Je hebt alleen invloed op je eigen resultaat”, zo leert Jutta Leerdam ons vaak in interviews. Met die mindset heeft Giri waarschijnlijk het toernooi aangepakt: partij voor partij bekijken, proberen goed te spelen, hopelijk daarmee een goede score halen en dan maar kijken welk resultaat daarbij hoort. In een alternatieve werkelijkheid waarin Sindarov niet in zo’n bloedvorm had verkeerd had onze landgenoot zich nu kunnen opmaken voor de WK-match. Kranten zouden verhalen vol schrijven over hem, in talkshows zou de ene na de andere schaakexpert zijn opwachting maken, nieuwe schaakclubs zouden opgericht worden…  Maar het werd slechts de tweede plek. Van tevoren zei hij al: om het toernooi te winnen heb je geluk nodig. Want op het resultaat van andere partijen heb je geen invloed.

Er is nog een heel klein kansje dat de tweede plek erg belangrijk blijkt te zijn. Wereldkampioen Gukesh D zit in een crisis en heeft zich voor verschillende klassieke toernooien afgemeld. Als hij zich om die of wat voor reden ook terugtrekt voor de WK-match, dan wordt de nummer twee van het kandidatentoernooi zijn vervanger. Anish Giri dus. In onderstaande partij versloeg hij met zwart de speler die bij de bookmakers favoriet was.

Fabiano Caruana – Anish Giri

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lc4 Lc5 4.0–0 Pf6 5.d3 0–0 6.Pbd2 d6 7.c3 a5 8.h3 Le6 9.Lb5 La7 10.Te1 Pe7 11.d4 Pg6 12.Ld3 Ph5 13.Pf1 Phf4 14.Pg3 Pxd3 15.Dxd3 a4 16.d5 Ld7 17.Lg5 f6 18.Le3 Lxe3 19.fxe3 b5 20.b4 axb3 21.axb3 Db8 22.c4 Db6

Zwart is goed uit de Italiaanse opening gekomen. De witte dubbelpion is eerder zwak dan nuttig.

23.Pf5 Tfe8 24.P3h4 b4 25.Kh2 Ta3 26.Tab1 Ta2 27.Dd1 Pxh4 28.Pxh4 Tea8 29.Te2 Da7 30.Tc1 Db6 31.Pf3 h6 32.Pe1 Kh7 33.Txa2 Txa2 34.Pc2 Le8!

De loper richt zich op pion e4.

35.Dd3 Lg6 36.Ta1 Txa1 37.Pxa1 c5

Nu mist wit (mede door tijdsdruk) een moeilijk te vinden kans om zijn paard te activeren: 38.dxc6  Dxc6 39.Pc2 Lxe4 40.Pxb4! In de partij blijft het paard in de hoek staan.

38.Kg3? Da7 39.Db1 h5 40.Kf3 h4 41.Kg4 De7 42.Dd3

Giri maakt het nu fraai af.

42…f5+! 43.exf5 Kh6!

Vanwege 44.fxg6 e4! 45.De2 Dg5 mat gaf wit op.

Partij in viewer:

2 mei: Twee boeken van Paul van der Sterren

“Wie leest er nog Nederlandstalige schaakboeken?”, zo vraagt Paul van der Sterren zich af in een van zijn columns. Hij vervolgt met dat hij uit ervaring weet dat je best een boek kunt schrijven zonder dat iemand het leest, maar vind daar maar eens een uitgever voor. De oplossing: “Tegenwoordig kun je ook zónder uitgever best een boek uitgeven” en dat heeft hij  gedaan met Een Eenvoudig Spel, een verzameling van zijn columns en stukjes voor Schaakmagazine, MEC Magazine en zijn club Caissa Amsterdam. Zijn schrijfstijl is veelal beschouwend, een van de bijdragen is zelfs expliciet getiteld Beschouwelijk Stukkie. Maar wat nou als je net als ik vrijwel alles al eerder gelezen had? Ook dan heeft het boek meerwaarde, want hij heeft alle stukken van een inleiding met de kennis van nu voorzien. Slim bedacht!

Naast dit persoonlijke project vond Van der Sterren in New In Chess toch een uitgever en wel voor Max Euwe Wereldkampioen! dat over de kampioensjaren 1935-1937 gaat. In het eerste gedeelte van het boek verzorgt hij zelf de biografische informatie. Hij doet dit uitgebreider en met meer duiding dan hoe deze jaren in de Euwebiografie van Alexander Münninghoff beschreven werden. Nieuwe informatie voor mij was bijvoorbeeld dat Euwe minder dan een maand voor het begin van de revanchematch wedstrijdleider was bij een toernooi in Oostenrijk. De wereldkampioen als wedstrijdleider is sowieso al opmerkelijk, maar hoezo is hij daar in plaats van aan openingsvoorbereiding te doen? Van der Sterren ziet het als teken dat Euwe de tweede match met Aljechin veel makkelijker opvatte dan de eerste. Mede daardoor verloor hij die match met ruime cijfers.

In het tweede gedeelte van het boek analyseert Erwin l’Ami een aantal partijen van Euwe uit die periode, met daarbij minibiografieën van de tegenstanders. Ik vind het vooral interessant hoe hij een aantal malen de vergelijking maakt tussen het schaakdenken toen en nu. Bij de volgende korte remisepartij bijvoorbeeld, die volgens hem “niet direct tot de verbeelding spreekt.“

Jose Raul Capablanca – Max Euwe

1.d4 d5 2.c4 c6 3.Pf3 Pf6 4.Pc3 dxc4 5.a4 Lf5 6.e3 e6 7.Lxc4 Lb4 8.0–0 0–0 9.Pe5 c5 10.Pa2 La5 11.dxc5 Dxd1 12.Txd1 Lc2 13.Td4 Lc7 14.Pf3 Pc6 15.Td2 Lg6 16.b4 a5?! 17.b5 Pe5 

Niemand zou destijds 18.Td4! Pxf3+ 19.gxf3 Le5 20.f4! overwegen, maar wit staat toch echt beter na 20…Lxd4 21.exd4 Tfd8 22.Le3 vanwege de sterke damevleugelpionnen.

18.Pxe5? Lxe5 19.Lb2 Pe4 20.Te2 Lxb2 21.Txb2 Pxc5 22.Pc1

Hier gaf Euwe de partij remise, waarschijnlijk uit respect voor zijn tegenstander. L’Ami merkt op een moderne topspeler dit altijd zou doorspelen met zwart. Hij heeft een prettig plusje na b.v. 22…Tfc8 met de betere loper en iets actievere stukken.

Partij in viewer:

https://www.newinchess.com/max-euwe-wereldkampioen-hardcover

https://www.newinchess.com/max-euwe-world-champion (paperback/hardcover)

9 mei: Wouter Terlouw jeugdkampioen

Een paar jaar geleden was er bij het NK meisjes een rare regel ingevoerd. Jonge meisjes konden niet in een oudere categorie kampioen worden, omdat sommige ouders dat oneerlijk vonden. Die regel gold gelukkig dit jaar niet bij het NK jeugd (t/m 18 jaar), want dan hadden we een heel andere titelstrijd gehad. Vooraf hoorden meesterklassers zoals Kobe Smeets, Rhys Arnold en Chenwu Zhu tot de favorieten. Het werd echter een driestrijd tussen  Wouter Terlouw uit Soest (15 jaar), Noah Ritzerveld uit Wassenaar (14 jaar) en Bram ten Dam uit Ten Boer (11 jaar!). De laatste was zelfs favoriet op rating. De drie jongelingen bleken aan elkaar gewaagd en deelden de eerste plaats met 5.5 uit 7. Voor het kampioenschap was een snelschaakbarrage nodig en daarin bleek ervaring de doorslag te geven. De senior van de drie, Wouter Terlouw, won van Bram, speelde remise tegen Noah en haalde zo de titel binnen.

Het is geen grote verrassing dat Wouter kampioen werd: hij had al verschillende keren in jongere categorieën de titel behaald. De Soestenaar speelde afgelopen seizoen in het tweede van Paul Keres, maar grote kans dat hij volgend seizoen voor hun eerste in de meesterklasse speelt. Een belangrijke overwinning boekte hij in de vijfde ronde tegen een directe concurrent.

Wouter Terlouw – Noah Ritzerveld

1.d4 d5 2.c4 c6 3.Pf3 Pf6 4.Pc3 e6 5.Dd3 dxc4 6.Dxc4 b5 7.Dd3 a6 8.g4

Hoe vreemd ook, dit is de beste zet hier! Als zwart slaat krijgt wit langetermijncompensatie.

8…c5 9.g5 c4 10.De3 Pd5 11.Pxd5 Dxd5 12.Lg2 Lb7 13.0–0 Le7 14.b3 cxb3 15.axb3 0–0 16.Ld2

Er is op pion g5 na een vrij normale stelling ontstaan. Wit staat wat beter door ontwikkelingsvoorsprong en omdat 16…Pd7? 17.Pe1! een stuk voor hem wint. Maar als zwart eerst Dd8 en dan Pd7 speelt is er niet zo veel aan de hand.

16…Tc8?! 17.Tfc1 Txc1+ 18.Txc1 Lc6?

18…Dd8 19.Pe5 is inmiddels geen pretje voor zwart maar dit verliest materiaal.

19.Txc6 Pxc6 20.Pe5 Dxd4 21.Dxd4 Pxd4 22.Lxa8 Pxb3 23.Le3 a5 24.Le4 a4 25.Lc2 Pa5 26.Ld2 Pb7 27.Ld3 a3 28.Lxb5?! Lxg5 29.e3 a2 30.Lc3 Pa5 31.La4 Lf6 32.f4 Pc4?!

Hoe minder pionnen, hoe groter de kans op remise. Na 32…g5! was winst nog een grote klus geweest voor wit.

33.Kf2 Lh4+?! 34.Ke2 Pxe5 35.fxe5 Ld8 36.Lb3 La5 37.Ld4 Lb4 38.Lxa2

Vanaf hier speelt wit het goed uit: met de koning de zwarte stelling binnendringen en dan afwikkelen naar een gewonnen lopereindspel.

38…La3 39.Lb1 Lb4 40.h3 Le7 41.Kd3 h5 42.Kc4 Ld8 43.Ld3 Le7 44.Kb5 La3 45.Kc6 Lb4 46.Kd7 Kf8 47.Lb6 La3 48.Lc7 Lc1 49.Ld6+ Kg8 50.e4 Le3 51.Lc4 g5 52.Lxe6! fxe6 53.Kxe6 g4 54.hxg4 hxg4 55.Kd7 g3 56.e6 g2 57.Lh2 Lf4 58.Lg1 Zwart gaf op.

Partij in viewer:

Henk Prins

24 april: Javokhir Sindarov dominante kandidaat wereldkampioen schaken

In de laatste ronde van het kandidatentoernooi om het wereldkampioenschap schaken op Cyprus  sloot de Oezbeekse grootmeester Javokhir Sindarov zijn toernooi af met een snelle remise tegen Wei Yi, een Chinees supertalent, in de laatste ronde, waarmee hij met de hoogste score van een kandidaten toernooi  veilig stelde. Met nog één ronde te gaan had hij de eerste plaats al op zak en dus gaat hij de geschiedenisboeken in met de hoogste score van 10 punten uit 14 wedstrijden. Sindarovs optreden op Cyprus was uitzonderlijk. Hij behaalde zes overwinningen en acht keer speelde hij remise, bleef ongeslagen gedurende het hele evenement en behaalde ruim 30 ratingpunten, waarmee hij opklom naar de vijfde plaats op de wereldranglijst. Hij behaalde 1,5 punt meer dan de nummer twee, en was dus duidelijk de dominante speler van dit kandidatentoernooi.

Op de ongedeelde tweede plaats eindigende de Nederlandse grootmeester Anish Giri met 8,5 punt. Een zeer goede prestatie en zijn resultaat betekende dat hij op de wereldranglijst drie plaatsen naar boven kroop en nu net onder de kandidaat Javokhir Sindarov op de zesde plaats staat.

Zijn laatste ronde tegen de Duitse grootmeester Matthias Bluebaum was een overtuigende overwinning en gaf weer de goede vorm waarin Giri verkeerde.

Van de kandidaat wereldkampioen hopen we later nog een partij op te nemen in deze rubriek. Vandaag wil ik de mooie laatste partij van Giri laten zien.

Matthias Bluebaum – Anish Giri

1.d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 d5 4. Pc3 Lb4 5. Da4+ Pc6 6. e3 0–0 7. Ld2 dxc4 8. Lxc4 Ld6 9. Pg5

Een vroege uitval naar de koningsvleugel van zwart van de Duitser.)

9. … a6

9. … h6 was mogelijk wat veiliger.

10. Dc2

Uiteraard gericht op veld h7.

10. … h6 11. h4

Een bekend schijnoffer, nemen op g5 is goed voor wit.

11. … Te8 

De bekende manier in zulk soort stellingen om een vluchtveldje te maken voor de zwarte koning, wegens het dreigende Dh7.

12. a3 b5 13. La2 Lb7 14. 0–0–0?

De Duitser doet het fout. Met 14. Pce4 had hij het kunnen afsturen naar een remise. Na 14. … hxg5 15. Pxd6  cxd6 16. hxg5 Pd7 17. d5 exd5 18. Lxd5 Dxg5 19. Lxc6 Lxc6 20. Dxc6 Pf6 kan de vrede getekend worden.

 14. … b4 15. d5 Pd4!

Geen 15. … exd5 wegens 16. Pxd5 hxg5 17. hxg5 Pxd5 18. f4.)

16. exd4 bxc3 17. dxe6 cxd2+ 18. Dxd2 fxe6 19. Pxe6 Dc8 20. Da5 Ld5

Wat onnauwkeurig van Giri. Beter is 20. … Kh8 met als gevolg: 21. d5 Pxd5 22. Pg5 Df5 23. g3 Te2 24.Td2 Txd2 25. DXd2 Tf8.

21. Lxd5 Pxd5 22. Pxg7 Kxg7 23. Dxd5 De6

Mijn computer wilde deze zet niet, maar gaf als beste zet 23. … Tb8 aan.

24. Dxe6

Met zwarts vorige zet forceert hij dameruil, waar wit groot nadeel van ondervindt. De rest is niet moeilijk meer voor Giri.

24. …  Txe6 25. g3 Tf8 26. Td2 Tef6 27. Tf1 Tf3 28. Kd1 Txg3. 0-1

Partij in viewer:

1 mei: Wisselende matzetten

Aan aandacht voor het schaakprobleem in de schaakrubrieken in deze krant is het de afgelopen jaren niet ontbroken. Dit heeft natuurlijk een reden. Uw redacteur heeft een bijzondere voorkeur voor het schaakprobleem. Hij heeft in dit genre de internationale meestertitel jaren geleden behaald. Uw redacteur heeft daarnaast voldoende kennis van dit genre, want naast de meestertitel is hij ook internationaal jurylid van de wereldschaakbond (FIDE) in de schaakcompostie. Naast de liefde voor het schaakprobleem speelt uw redacteur ook graag schaak en staat hij bekend in de regio Rotterdam als een vechter die zich vaak redt uit onmogelijke stellingen. Niet voor het eerst moet ik aanhoren dat mijn partijen lijken op ingewikkelde probleemstellingen.

Twee weken geleden lieten we een prachtige tweezet zien van een matverwisseling. De matverwisseling is een bijzondere vorm van matverandering. Bij een matverandering komt er in een schijnspel, dit is het spel wat klaarligt dus voor dat de sleutelzet is uitgevoerd, of in een verleiding, op een bepaalde zet  een witte matzet is. Na de sleutelzet komt er dan op die bepaalde zet een andere witte matzet, in dat geval spreken over matverandering. Bij de matverwisseling komt er in het schijnspel (of in een verleiding) op een zwarte zet een bepaald mat A en op een andere zwarte zet een mat B. Na de sleutelzet komt na die eerste zwarte zet juist mat B en op de andere juist mat A.

In tweezet 1065, die opgelost kon worden, ligt er in het schijnspel het volgen de gereed: Na 1. … Dg4, deze zet blokkeert het vluchtveld g4 van de zwarte koning, komt er 2. Lc6 mat. Daarnaast komt er na een andere zwarte blokkade, 1. … g4 2. Te3 mat. Wit kan hier de zetten niet omwisselen omdat zwart in de eerste variant de witte toren pent en in de tweede variant een lijn voor de zwarte dame opent. Na de sleutelzet 1. f5! is er geen dreiging. De varianten worden nu 1. … Dg4 2. Te3 mat en 1. … g4 2. Lc6 mat. De redenen waarom wit in het schijnspel deze volgorde van de matzetten niet kon uitvoeren  zijn door de sleutelzet vervallen, omdat die de lijnen g4-c8 en h5-d5 gesloten heeft. Maar de sleutelzet opent de lijnen g4-e4 en e3-h6 en dat maakt nu de volgorde uit het schijnspel onmogelijk. Bijvarianten zijn 1. … Pc willekeurig 2. De2 mat, 1. … g1 of 1. … Kg4 2. De4 mat en 1. … Pxf5 2. Dxf5 mat.

8 mei: Een koning die durft

De laatste tweezet uit het winterpuzzelnummer (3.) is aan de beurt van behandeling. Het is een werkstukje van mij. Het probleem heeft een thematische verleiding. Probeert wit als sleutel 1.Db5?, dan dreigt hij met 2. De8 mat te geven. Zwart heeft tegen die dreiging de zet 1. … Tg3. Zwart ontpent zijn paard op f4 en kan tussenzetten op e6 als wit De8 speelt. Na 1. … Tg3 wordt door lijnopening van de witte loper van h1 veld d5 extra gedekt en kan wit met 2. Pc4 mat geven. Zwart kan ook met 1. … Da2 de dreiging 2. De8 tegen houden. Maar dan wordt ook veld d5 extra gedekt en kan wit met zijn paard mat geven: 2. Peg4 mat. Zwart weerlegt de verleiding met 1. … Texe3! De oplossing is de durfachtige zet 1. Kg8! Wit zet zijn koning op een veld waardoor zwart op een aantal manieren kan schaak geven. Dit lijkt gevaarlijk. Onwillekeurig denk ik bij deze zet aan onze koning Willem Alexander laatst bij president Trump, ook toen sprak men over een risico. Na de moedige witte zet van de koning naar g8 dreigt er 2.h8D mat. Maar wat speelt wit als zijn koning schaak wordt gegeven?  Op 1. … Tg3 schaak speelt wit, omdat nu weer veld d5 wordt gedekt, 2. Peg4 met dubbelschaakmat. De andere thematische variant is 1. … Da2 schaak. Dan wordt veld d5 ook weer extra gedekt en is 2. Pc4 mat, ook weer door dubbelschaak. Heeft u gezien dat de matzetjes na 1. … Tg3 en 1. … Da2 juist omgedraaid zijn. Zoals vorige week en die week ervoor zien we hier een prachtige matverwisseling op het bord. Er is nog een schaak van zwart: 1. … Dd5 schaak, daarop komt 2. Txd5 mat.

De eerste driezet blijkt heel simpel te zijn, zie 1066. De sleutelzet is 1.h8L!  Kh6 2. Kf7 Kh7 3. Th5 mat. Deze driezet is onderdeel van een zogenaamde vierling. Het eerste onderdeel van die driezet heeft u opgelost. Het tweede deel  is de stelling na verplaatsing van Kg8 naar e7, dit is dus ook een driezet. Het derde deel wordt verkregen door vanuit het afgedrukte diagram zwarte pion d6 naar f6 te verplaatsen. Het vierde deel is hetzelfde als het derde deel maar dan met verplaatsing van de witte koning naar f8.

Nieuwe opgave vierling 1066

De driezetten met de stellingen van het tweede , derde en vierde deel kunt u oplossen.

Nick Maatman
   

25 april: Atletiek trainer

Wie zitten achter het succes van de topschakers? Dat de grootmeesters bij de grootste schaakevenementen een secondant meebrengen is algemeen bekend. Wordt er ook gewerkt aan de andere aspecten van het spel? In interviews laten de beste spelers van de wereld vaak weten dat ze het overgrote deel van hun tijd aan openingsanalyse besteden. Hun rekenvaardigheid en positioneel inzicht is in hun vormende jaren zo sterk ontwikkeld dat ze hier niet langer veel ruimte voor verbetering achtten.

Is deze werkwijze verstandig? Er zijn schaaktrainers beroemd geworden door hun onderwijsmethoden voor andere aspecten van het spel. Denk hierbij aan de Rus Mark Dvoretsky, die in zijn boeken en trainingskampen materiaal presenteerde met een ongelofelijk hoge moeilijkheidsgraad. Ook de Indiase schaaktrainer RB Ramesh is tegenwoordig beroemd om zijn uitdagende aanpak waarmee hij zijn studenten stimuleert om hun rekenvaardigheid tot een hoog niveau te ontwikkelen.

Toch zijn er ook trainers die in de anonimiteit opereren. De Oekraïner Roman Vidonyak (53) is zo’n voorbeeld. In het verleden gaf hij training aan de Nederlandse grootmeesters Jorden van Foreest en Anish Giri, en tegenwoordig is hij de coach van uitdager Sindarov. Vidonyak groeide op in het Oekraïnse Lviv. Hij trouwde al op 18-jarige leeftijd met een vrouwelijk internationaal meester en verhuisde naar Duitsland. Als schaker behaalde hij zelf ook de meestertitel, maar hij ontdekte dat het onderwijzen hem beter lag.

Vidonyak omschrijft zichzelf als ‘atletiek trainer’. Een opmerkelijke titel, omdat hij niet de nadruk legt op het fysieke aspect van het schaken. In enorme opgavensets biedt hij zijn studenten de gelegenheid om zich te ontwikkelen in allerlei domeinen van het schaakspel. Op verschillende onderdelen kunnen zijn studenten promoveren van een C- tot een A+. Net als bij taaltoetsen. Daarmee verzet Vidonyak zich tegen de drang van topschakers om zich alleen op openingen te richten. Hij geeft de voorkeur aan een meer gebalanceerde trainingsmethode

Ondertussen werd het EK gewonnen door zijn Oekraïense naamgenoot Roman Dehtiarov (17). Dit was een enorme verrassing, want in een veld vol grootmeesters was hij als meester bepaald niet de favoriet.

Roman Dehtiarov – David Anton Guijarro

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0–0 Le7 6.d3 b5 7.Lb3 d6 8.c3 0–0 9.h3 h6 10.Pbd2 Te8 11.Te1 Lf8 12.Pf1 Le6 13.a4 Lxb3 14.Dxb3 Pa5 15.Dc2 c5 16.Pe3 Dc7?!

Beide spelers hebben de partij beheerst opgezet in een rustige Spanjaard. De zwartspeler had hier iets doortassender kunnen zijn met een zet als 16…b4 of 16…c4. De witspeler grijpt nu geleidelijk het initiatief op de koningsvleugel.

17.Ph2! h5 18.g4!

Dehtiarov is niet onder de indruk van zijn formidabele tegenstander. Dat de Europese titel op het spel staat weerhoud hem er niet van om voortvarend ten aanval te trekken.

18…c4 19.axb5 axb5 20.gxh5 Pxh5 21.Pd5 Db7 22.dxc4 Pxc4 23.Txa8 Txa8 24.De2 g6 25.Pg4 Lg7 26.b3 Pa5 27.Lg5 Te8 28.De3 f5? 

29.Ta1!

Zeer krachtig gespeeld. Precies op het moment dat zwart tegenspel  lijkt te ontwikkelen op de koningsvleugel gooit Dehtiarov het over de andere boeg.

29…f4 30.De2 Pc6 31.b4

Wit domineert het hele bord. Zwart heeft geen enkel tegenspel, weinig samenhang tussen de stukken en ook kwetsbare pionnen.

31…Kh8 32.Kg2 f3+

Een wanhoopspoging. Maar dit helpt wit alleen maar.

33.Dxf3 Tf8 34.De3 Dc8 35.Lh6 Pf4+ 36.Pxf4 exf4 37.Lxf4

Ondertussen heeft wit twee pionnen buitgemaakt, terwijl de controle behouden blijft. De rest is simpel.

37…Dd7 38.Lh6 Te8 39.Ta6 Pe5 40.Ta7 Pxg4 41.Lxg7+ Dxg7 42.hxg4 1–0

Partij in viewer:

2 mei: Koffiehuisschaak

Wat is de sterkste landelijke schaakcompetitie van de wereld? Daar is een eenduidig antwoord op. De Duitse Bundesliga is namelijk zowel qua omvang als qua niveau de belangrijkste competitie. Deze competitie bestaat uit liefst zestien teams, die allen eenmaal tegen elkaar spelen. De vijftien ronden worden verdeeld over zeven weekenden.

Deze eeuw is het team uit het Duitse stadje Baden-Baden volstrekt dominant. Van 2006 tot 2015 won het tienmaal achtereen. En sindsdien wisten ze nog zes keer te winnen. Toch lijkt deze hegemonie nu verbroken. In 2024 won Viernheim het kampioenschap voor het eerst, en dit jaar veroverden ze hun tweede titel. Met overmacht, want Viernheim won al hun wedstrijden.

Ook Baden-Baden is nog altijd sterk. Maar omdat ze niet genoeg doorselecteren, treedt er bij hen vergrijzing op. Bijzonder is dat ze onder meer oud-wereldkampioen Viswanathan Anand in hun gelederen hebben. Maar een aantal teamgenoten presteren echter niet langer op de top van hun kunnen.

Viernheim was dit seizoen dus nipt de ratingfavoriet. De Groningse schaker Jorden van Foreest deelde mee in de feestvreugde. In de veertiende ronde scoorde hij bovendien de beslissende overwinning tegen hun aartsrivaal.

De partij was wel een opmerkelijk staaltje koffiehuisschaak. Veel bekende schaakprincipes werden namelijk al in de openingsfase het raam uitgegooid. Het centrum bezetten? Stukken ontwikkelen? Zo snel mogelijk rokeren? Al deze gouden regels konden in de ijskast. Nee, in plaats daarvan ging de voorkeur uit naar bekende schaakzonden zoals het vroeg activeren van de dame en meermaals spelen met hetzelfde stuk.

Jorden van Foreest – Etienne Bacrot

1.c4 e5 2.Pc3 Pf6 3.Pf3 Pc6 4.g3 Pd4 5.Lg2 Pxf3+ 6.Lxf3 Lb4 

7.g4!?

In de Engelse opening is er doorgaans veel ruimte voor creativiteit. Bijzonder is dat de computer deze zet zelfs als hoogste aanbeveelt.

7…h6 8.h4 c6 9.Tg1 Ph7! 10.d4!

Nu zwart er succesvol in is geslaagd om verdere witte expansie tegen te houden gaat Van Foreest alsnog door het centrum.

10…Dxh4! 11.dxe5 Dh2 12.Tg3 Lc5!

De stelling blijft uiterst merkwaardig. Beide spelers kunnen hun ontwikkeling maar moeizaam voltooien. Ondertussen is de zwarte dame behoorlijk verdwaald geraakt.

13.e3!

Helaas ging het gewenste 13.Pe4?? niet goed vanwege 13…Lxf2+!

13…Pg5 14.Ld2

Meestal gaat creativiteit ten koste van kwaliteit, maar tot dusver speelden beide spelers bijzonder sterk. Bacrot gaat nu in de fout.

14…Lb6?

Dit tempoverlies kan zwart zich niet permitteren. Het meer directe 14…d6 of zelfs 14…h5!? bieden zwart beide voldoende tegenspel.

15.De2?! Lc7? 16.0–0–0

Ineens is Van Foreest er toch in geslaagd om zijn ontwikkeling te voltooien, terwijl veel zwarte stukken nog in hun beginpositie staan. Tot overmaat van ramp wordt de zwarte dame nu geforceerd ingesloten.

16…Lxe5 17.Th1 Lxg3 18.Txh2 Lxh2

Op papier bieden twee toren natuurlijk voldoende compensatie voor de dame, maar dat gaat alleen maar op als deze torens ook daadwerkelijk een actieve rol kunnen vervullen.

19.Lg2 Lc7 20.f4 Pe6 21.Pe4 b6 22.Lc3 Tg8 23.Dd2 La6 24.Pd6+ Lxd6 25.Dxd6 0–0–0 26.f5 Pg5 27.Lxc6!

Inmiddels heeft Van Foreest de winsten voor het uitkiezen. Hij rondt soepel af.

27…f6 28.Ld5 Tge8 29.Da3 1–0

Partij in viewer:

9 mei: Het verdwaalde paard

Verliezen, dat doet de Noorse grootmeester Magnus Carlsen zelden. Het lukte de Groningse schaker Jorden van Foreest al wel een keer om met Carlsen af te rekenen in een rapidmatch over vier partijen. Maar in het klassieke schaak zijn nederlagen voor de Noor nog schaarser.

Dat komt ook doordat Carlsen tegenwoordig niet meer heel actief is in het klassieke schaak. In Wijk aan Zee was Van Foreest al wel een keer dicht bij een overwinning. In het Zweedse Malmö mocht hij het opnieuw proberen.

Jorden van Foreest – Magnus Carlsen

1.e4 c5 2.Pf3 d6 3.d4 cxd4 4.Pxd4 Pf6 5.Pc3 a6 6.f4!? e5 7.Pb3 Le7 8.fxe5 dxe5 9.Dxd8+ Lxd8

Een interessante keuze van de witspeler. Hij dwingt een eindspel af tegen de beste eindspelspeler aller tijden. Maar Carlsen is vooral in zijn element als hij zelf de touwtjes in handen heeft. Hier staat wit een fractie prettiger vanwege zijn ontwikkelingsvoorsprong.

10.Le3 Le6 11.Pc5 La5?! 12.Ld3 Lc8 13.Pb3 Lxc3+ 14.bxc3

Deze verzwakking van de structuur is natuurlijk niet mooi, maar in ruil krijgt wit het loperpaar en druk over de b-lijn.

14…Ld7 15.Pa5 Lc6 16.Tb1 Lxe4 17.Lxe4 Pxe4 18.Txb7

Wit heeft het loperpaar ingeleverd, maar blijft druk houden met zijn actieve stukken.

18…Pd7 19.0–0 Tc8 20.c4! Pdf6?!

Carlsen begaat een onnauwkeurigheid onder druk en moet spoedig een kwaliteit inleveren.

21.Pc6! Txc6 22.Tb8+ Ke7 23.Txh8 Txc4 24.Ta8 Ta4 25.c4 Txa2 26.Lb6?! Ke6! 27.c5 Tc2

Door nauwkeurig te verdedigen is de stelling objectief inmiddels weer in evenwicht. Toch blijft de zwarte stelling moeilijker om te hanteren, waardoor wit zo nieuwe kansen krijgt. 

28.Txa6 Ke7?

Correct is 28…Pd5!

29.Ta7+?! Ke6 30.Ta6 Ke7?! 31.Td1

Nog sterker is 31…Te1! waarna wit technisch gewonnen staat. Ook in de partij behoudt Van Foreest het initiatief.

31…Pd5 32.Ld8+ Ke8 33.Ta8 f6!

Carlsen vindt de enige zet om in de partij te blijven, maar de problemen zijn nog niet achter de rug.

34.Lxf6+ Kf7 35.Lg5!

Dankzij dit fantastische zetje heeft van Foreest nog steeds winstkansen. Hij weet de zwarte paarden op handige wijze in bedwang te houden.

35…Txc5 36.Lc1! h6?! 37.Ta7+!

Van Foreest staat opnieuw gewonnen. Toch blijkt de technische klus bepaald niet eenvoudig.

37…Kg8 38.h3 Tb5 39.Kh2 Pef6 40.Td3 Tc5 41.Lb2 Pf4 42.Tg3 P6h5 43.Tc3 Td5 44.Tc2 Kh7 45.La1 Pg6 46.Tca2 Td1 47.Te2 Td5 48.Lc3 Phf4 49.Te3 Tb5 50.Ta5 Tb3 51.Ld4! Txe3 52.Lxe3 Ph4 53.Ld2?

Dit geeft de winst in handen. 53.g4! is weliswaar lelijk, maar zorgt er wel voor dat de pion behouden blijft.

53…Pfxg2! 54.Kg3 e4! 55.Ta7 Kg8! 56.Ta4 e3!

Met een reeks enige zetten dwingt de Noor een remise-eindspel af.

57.Lxe3 Pxe3 58.Kxh4 

58…Kh7(?)

Het is onbegrijpelijk dat Carlsen zijn paard niet direct in veiligheid brengt. Van Foreest weet het hem nu enorm lastig te maken, waardoor het paard begint te verdwalen.

59.Ta5! Kg6 60.Te5 Pf5+ 61.Kg4 Pd4?

61…h5+! maakt nog remise. Het zwarte paard raakt in de partij definitief verdwaald. Er ontstaat nu een buitengewoon ingewikkeld eindspel waarin wit het paard wel kan opsluiten, maar niet kan vangen. Zelfs voor de beste spelers van de wereld blijkt dit te moeilijk, waardoor de nodige fouten worden gemaakt.

62.Te4! Pb5 63.Tc4! Kh7 64.Tc6! Pd4 65.Td6 Pb5 66.Td7?! Pc3? 67.Kf5 Pe2 68.Te7 Pd4+ 69.Kf4 Kg6 70.Te4 Pb5 71.Tc4 Kh5 72.Ke5 g5 73.Ke6? Pa3! 74.Td4 Pb5 75.Td3 Kh4 76.Ke5 h5 77.Tb3 Pa7 78.Tc3 Pb5 79.Tc5 Pa3? 80.Kf5 Pb1 81.Tc2 Pa3 82.Tb2 g4 83.hxg4 hxg4 84.Kf4 Kh5 85.Ta2? Pc4 86.Tc2 Pa3?

Met 86…Pb6! had het paard kunnen ontsnappen. Het verdwaalde paard loopt nu in de val.

87.Tc3! Pb1 88.Td3!

Eindelijk wordt het paard succesvol gedomineerd. Omdat ook de g-pion verloren gaat heeft verdere weerstand geen zin meer. 1–0

Winnen van Carlsen, het is een eer die maar aan weinig schakers toebehoort.

Partij in viewer:

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

4 april:  Titel al binnen voor dominant Apeldoorn

Het ene jaar is het andere niet, ook niet voor Schaakstad Apeldoorn. Vorig seizoen werd hun vlaggenschip nog teleurstellend zevende in de Meesterklasse. Dit seizoen is het kampioenschap al binnen  met een ronde te gaan. Slechts één matchpoint hebben ze afgestaan. En dat met grotendeels hetzelfde team! Maar de prestaties van verschillende spelers waren duidelijk beter. Van Saša Albers bijvoorbeeld. Vorig seizoen debuteerde de Oosterbeker in het eerste team met een matige score van 3 uit 8. Dit seizoen is hij met 6 uit 8 op weg naar een IM-norm. Soms moet je even geduld hebben met jonge spelers. Bij Tommy Grooten was dat echter niet nodig: net 16 jaar, ook 6 uit 8, ook op weg naar een IM-norm.

Opvallend is dat de laatste twee concurrenten van Apeldoorn de strijd opgegeven leken te hebben. LSG Leiden kwam twee keer verzwakt op en Zuid-Limburg liet een bord onbezet tegen Paul Keres en verloor mede daardoor. Uit die laatste match komt ook onderstaande spectaculaire partij.

Xander Wemmers  – Alwin Mainka

1.d4 Pf6 2.c4 g6 3.Pc3 d5 4.cxd5 Pxd5 5.e4 Pxc3 6.bxc3 Lg7 7.Pf3 c5 8.Lb5+ Pd7 9.0–0 0–0 10.Tb1 Pf6 11.Ld3 Dc7 12.h3 Td8 13.De2 Pd7 14.Lb2 a6 15.d5 e5 16.c4 Pf8 17.Lc3

De zwarte opening is mislukt en hij heeft geen compensatie voor de witte gedekte vrijpion op d5. Hij kan nog wel proberen de boel dicht te houden.

17…f6 18.a4 a5 19.Db2 Td6 20.Le2 b6 21.Pe1 De7 22.Pd3 Ld7 23.Ta1 Le8 24.Lg4 h5 25.Ld1 Ph7 26.Lc2 g5 27.Tae1 Ta7 28.Db3 Pf8 29.Pb2 Pg6 30.Pd1 Ld7 31.Pe3 Df7 32.Pf5 Lxf5 33.exf5 Pe7 34.g3 Lh6 35.Le4 Kf8 36.Tb1 Pc8 37.Dc2 h4 38.De2 Ke8 39.Ld2 hxg3 40.fxg3 Kd8 41.Kg2 Dg8 42.Le3 Th7 43.Dd2 Tdd7 44.Lf3 Lf8

De hele tijd was de vraag: hoe komt wit er doorheen? Nu komt het antwoord.

45.Txb6! e4

45…Pxb6 46.Dxa5 Tb7 47.Tb1 is hopeloos.

46.Txf6 exf3+ 47.Txf3 g4 48.hxg4 Dh8 49.Dxa5+ Ke8 50.Te6+ Kf7 51.Lg1 Tb7 52.g5 Th1 53.Tf6+ Kg8 54.Txf8+ Kxf8 55.Dd8+ Kf7 56.g6+ Kg7 57.Dxh8+ Txh8 58.Lxc5

Na allerlei ontwikkelingen is er een heel bijzonder eindspel ontstaan waarbij wit zes pionnen voor een toren heeft! Door de sterke vrijpionnen zou wit dit moeten winnen.

58…Te8 59.Ld4+ Kh6 60.g4 Pd6 61.c5 Pe4 62.Le3+ Kg7 63.Ld4+ Kh6 64.d6 Tb4 65.d7 Ta8 66.Le3+ Kg7 67.c6 Tc4 68.Th3 Pf6 69.c7?

Helaas. Na 69.g5! Txc6 70.Ld4! had zwart kunnen opgeven. In de partij komt hij weg met een half punt.

69…Txc7 70.Ld4 Txd7 71.Th7+ Kg8 72.Lxf6 Txh7 73.gxh7+ Kxh7 74.Kg3 Ta6 75.Lc3 Txa4 76.Kh4 Tc4 77.Lf6 Kg8 78.Kh5 Kf7 79.Lh4 Tf4 80.Kg5 Tf3 81.Le1 Tf1 82.Lc3 Tf3 83.Ld4 Td3 84.Le5 Tf3 85.Ld4 Tf1 86.Le5 Tf3 remise

Partij in viewer:

11 april: Sindarov op weg naar WK-match

Dat Javokhir Sindarov halverwege het Kandidatentoernooi in Cyprus aan de leiding stond was geen grote verrassing. In alle voorbeschouwingen gold hij als de man in vorm.  Bij Tata Steel Chess eindigde hij immers als tweede met 8,5 uit 13, een half punt achter landgenoot Abdusattorov. Ter vergelijking: Pragg, ook deelnemer in Cyprus, haalde daar 5,5 punten. Toch is het in het verleden vaak voorgenomen dat een sterke prestatie in Wijk aan Zee werd gevolgd door een matige prestatie in de Kandidaten, of andersom. Dat Sindarov het veld zou domineren en met 6 uit 7 anderhalf punt voorsprong zou nemen, zullen weinig mensen verwacht hebben. En zo is de 20-jarige Oezbeek de grote favoriet geworden om later dit jaar tegen de dan eveneens 20-jarige Gukesh D om de wereldtitel te spelen.

Dat Sindarov de eerste turnus domineerde kwam natuurlijk omdat hij goede zetten deed, maar wat daarnaast hielp: hij deed ze ook snel. In veel partijen kwam hij zelfs een uur voor op de klok. Daardoor ervoeren de tegenstanders niet alleen een gevoel van haast, maar ook psychologische druk. Vooral omdat de spelers in Cyprus – in tegenstelling tot de meeste klassieke toernooien – geen halve minuut per zet extra kregen in de eerste veertig zetten.  Alleen Anish Giri wist (ondanks een kwaliteit minder) in die situatie nipt remise te maken.

Maar het zat ook een beetje mee. In de eerste ronde stond Sindarov juist achter in tijd met een slechte stelling. Met een verlies was zijn toernooi daarna wellicht anders verlopen. Maar hij won, en kreeg vleugels.

Javokhir Sindarov – Andrey Esipenko

1.d4 d5 2.c4 e6 3.Pf3 Pf6 4.Pc3 Le7 5.cxd5 exd5 6.Lf4 0–0 7.e3 c5 8.Ld3 Pc6 9.0–0 c4 10.Lc2 Ph5 11.Le5 f6 12.Lg3 f5 13.Le5 Le6

Een typische structuur in het Damegambiet. Zwart staat beter op de damevleugel, dus wit wil aanvallen.

14.b3 Da5 15.Pe2 b5 16.Pf4 Pxf4 17.exf4 Dd8 18.Te1 Dd7 19.Te3 Tae8 20.h4 h6 21.g3?! a6 22.Kg2 Lf7!

De “slechte” loper gaat actief worden.

23.Dd2 Lb4 24.De2 Lh5 25.a4 La5 26.axb5 axb5 27.Ld1

Zwart heeft duidelijk voordeel, vooral als hij 27…Ta8 doet. Ook 27…Lb6 is niet slecht, maar dan moet hij niet eerst slaan op f3.

27…Lxf3+? 28.Dxf3 Lb6 29.Ta6! Pxd4

Zonder slaan op f3 was 29…Db7 heel sterk geweest.

30.Dh5 Txe5 31.Txe5 Dc6?

31…Lc7 is nog ongeveer gelijk.

32.bxc4! bxc4 33.La4! Dc5 34.Dg6! La7 35.Te8

Wit heeft opeens een winnende aanval. Dat bleek ondanks 38 seconden voor vijf zetten niet moeilijk in een punt om te zetten.

35…Txe8 36.Dxe8+ Kh7 37.Dg6+ Kg8 38.Ld7 c3 39.De8+ Kh7 40.Dg6+ Kg8 41.Te6! Zwart gaf op.

Partij in viewer:

18 april:  Recordkampioen eindelijk terug in hoogste klasse

Als u dit leest, is Sindarov waarschijnlijk de uitdager van de wereldkampioen geworden, maar ook nationaal is er nieuws. Zo is HMC  Den Bosch gedegradeerd uit de Meesterklasse. Vorig seizoen wonnen ze nog al hun matches een klasse lager, dus een snelle terugkeer ligt voor de hand.

Promotie naar de Meesterklasse is er dit jaar voor HWP Sas van Gent en VAS uit Amsterdam. Vooral het laatste is een bijzonder verhaal. Het gaat namelijk om de recordkampioen. Tussen 1920 en 1965 won VAS 23 keer de landstitel en stadgenoot ASC (waarmee het in 1968 zou fuseren) 10 keer. VAS was zo dominant dat zelfs het tweede team een keer kampioen werd. Daarna ging het bergafwaarts met de club. Het ledental liep terug, het team viel terug naar de derde klasse en in 1989 was er zelfs een opheffingsvergadering. Men ging toch door en zette in op jeugd. Met succes: de jeugdafdeling is heel groot geworden en bracht talenten zoals Eline Roebers en Khoi Pham voort. Zo groeide de vereniging zelfs uit tot de grootste van Nederland (inmiddels gepasseerd door SV Almere). Ook het eerste team werd steeds sterker. Expats zoals de Canadese grootmeester Pascal Charbonneau gingen voor het team spelen, dit seizoen kwam er met Friso Nijboer een tweede grootmeester bij, Tex de Wit was, ondanks de stress van Lubach, in de vorm van zijn leven en haalde bijna een IM-norm. Promotie was een logisch gevolg. Een nieuwe landstitel zit er echter voorlopig niet in. Degradatie vermijden zou volgend seizoen al knap zijn.

Omdat van de eerste klasse de partijen niet gepubliceerd worden volgt geen partij van VAS maar een vermakelijk potje uit de match Kennemer Combinatie tegen Zuid-Limburg.

Tim Grutter – Carlo Pauly

1.e4 c5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pf6 4.Pc3 g6 5.e5 Pg4 6.Lxc6 dxc6 7.0–0 Lg7 8.Te1 0–0 9.d3 Ph6 10.Lf4 Lg4 11.h3 Lxf3 12.Dxf3 Pf5 13.Pe4 Pd4 14.Dd1 Pe6 15.Lg3 Dd5 16.Pc3 Dd7 17.Dg4 Tad8 18.Pe4 Dd4 19.Pc3 h5 20.Dd1 Db4 21.Dc1 Kh7 22.a3 Db6 23.Kh1 Lh6 24.f4 c4 25.dxc4 Td7 26.Tf1 Da6 27.b3 b5 28.De1 bxc4 29.b4 Pd4 30.De4 Pf5 31.Lf2 h4 32.Tfd1 Txd1+ 33.Pxd1 Td8 34.Pc3 Td2 35.Kg1

“Er moet iets inzitten”, zal zwart gedacht hebben en dat klopt, na simpel 35…Pg3 staat hij gewonnen. Maar offeren is verleidelijk.

35…Txf2? 36.Kxf2 Db6+ 37.Kf3 Pd4+ 38.Kg4! c5 39.Dd5! f5+ 40.Kxh4

Het is bijna mat, maar bijna telt niet! Wel heeft zwart nog remise met o.a. 40…Lxf4. Hij hoopt echter met Pf3+ en Df2 alsnog mat te zetten.

40…cxb4? 41.Df7+! Lg7 42.Pd5! Pf3+ 43.Kg3!

Het is geen mat, wit wint.

43…Dd4 44.c3 bxc3 45.gxf3 g5 46.Dxf5+ Kh8 47.Pxe7 gxf4+ 48.Kg4 Zwart gaf op.

Partij in viewer:

Henk Prins

3 april: Fabelachtige paardsprongen

In de schaakwereld geldt het paard als zwakste stuk van het bord. Er geldt in het algemeen een waardebepaling voor een schaakstuk, waarbij de pion de minste punten krijgt, namelijk één en het paard krijgt dan wel drie punten maar moet het toch vaak afleggen aan de loper, die ook drie punten waard is. Maar iedereen begrijpt dat de waardebepaling afhankelijk is van de stelling. Zo kan het gebeuren dat een pion die op promotie staat of een springerig paard ineens belangrijker worden dan een machtige dame.  In de eindspelstudie van L. Koebbelj moet de zwarte dame het afleggen tegen een machtig wit paard, die over het hele bord domineert.

Wit wint.

1.Pd7+ Kd5 2. Pb6+ Kxe5 3. Pc4+ Kf4 4. g3! K willekeurig 5. Pd2+ of Pe3+ en wit wint de zwarte dame. Een andere variant is niet minder mooi: 1. Pd7+ Kd5 2. Pb6+ Kc5 3. Lf2+ (Zwart moet nemen) Dxf2 4.  Pd7+ Kd5 5. Pf6+ Kxe5 6. Pg4+ met damewinst of 5. … Kc5 6. Pe4+ met damewinst.

De studie heeft de naam “tijgersprong” gekregen. Het paard kan dus ook  zo sterk zijn dat hij lijkt op een tijger.

In de driezet 1064, die enkele weken geleden opgelost kon worden,  bepaalt het paard op e2 het spel. Dit paard is hier ook een tijger en zorgt voor vier schaakzetten en acht matzetten.  De driezet is een recent probleem met de “Rösselsprung”. De definitie van dit thema: Voor een Rösselsprung is een witte batterij nodig met een paard als frontstuk. Dit paard dekt een veld naast de zwarte koning. Als het paard weggaat, geeft het staartstuk van de batterij schaak, maar de zwarte koning kan zich hieraan onttrekken door het vluchtveld te betreden dat het paard juist gegeven heeft. De volgende zet van het paard valt dan het veld waar de zwarte koning staat weer aan en dat betekent mat.

De sleutelzet is 1. Le6! Wit dreigt met 2. Pc1+ Kd4 3. Pb3 mat en 2. … Kf4 3. Pd3 mat. De dreiging is dus al een dubbele Rösselsprung. Zwart kan wat tegen de dreiging doen. Op 1. … Ta3 komt 2. P2c3+ Kd4 3. Pxb5 mat en 2. … Kf4 3. Pd5 mat. Weer een dubbele. Na 1. … Txf3 komt 2. Pg1+ Kd4 3. Pxf3 mat en 2. … Kf4 3. Ph3 mat, en de derde dubbele Rössel. Tenslotte komt er na 1. … Td8 2. P2xg3+ Kd4 3. Pf5 mat en 2. … Kf4 3. Ph5 mat. Het superpaard zorgt dus voor vier maal een dubbele Rösselsprung. Er komen na 2. … Kd4 en 2. Kf4 4 maal 2 verschillende matzetten, dit heet een 4×2 Zagurojko.

10 april: Giri doet het goed in het kandidatentoernooi voor wereldkampioen schaken

Van 28 maart tot 16 april vindt op Cyprus het kandidatentoernooi voor het wereldkampioenschap plaats. Tot en met de 9^e ronde staat alleen bovenaan met 7 punten de Oezbeek Sindarov, die onlangs bij het TataSteel toernooi tweede werd. Hij wordt gevolgd met 1,5 punt verschil door de Nederlandse grootmeester Anish Giri. Deze won in de negende ronde van Caruana, waardoor hij op 5,5 punt als ongedeeld tweede staat. Er zijn nog vijf ronden te gaan, en dan zal Sindarov puntjes moeten laten vallen en Giri veel moeten winnen. De kans is er dus dat Giri de wereldkampioen zal mogen uitdagen.

Caruana – Giri

1.e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Lc5

Het Italiaans.

4. 0–0 Pf6 5. d3 0–0 6. Pbd2 d6 7. c3 a5 8. h3 Le6 9. Lb5 La7 10. Te1 Pe7 11. d4 Pg6 12. Ld3 Ph5 13. Pf1 Phf4 14. Pg3

Caruana komt met een nieuwe zet. Vrijwel altijd werd hier 14. Lc2 gespeeld.

 14. … Pxd3 15. Dxd3 a4 16. d5

Een vreemde zet. Caruana stopt met de spanning op het centrum en opent gratis voor Giri de loperlijn van a7. Dit kan toch niet goed zijn?

16. … Ld7 17. Lg5 f6 18. Le3

Wit moet wel zijn loper ruilen met de zwarte. Een gevolg van wits 16^e zet.

18. … Lxe3 19. fxe3 b5

Met de “verre” bedoeling om een zwarte dame op b6 te krijgen en zo ook o.a. via de diagonaal b6-g1 invloed op de partij te hebben.

20. b4 axb3 21. axb3 Db8 22. c4 Db6 23. Pf5 Tfe8 24. P3h4 b4 25. Kh2 Ta3 26. Tab1 Ta2

Giri heeft zich aan de damevleugel goed zaken gedaan door de a-lijn te bezetten. De computer geeft een positieve score van bijna 1 punt voor zwart.

27. Dd1 Pxh4 28. Pxh4 Tea8 29. Te2 Da7 30. Tc1 Db6 31. Pf3 h6 32. Pe1 Kh7 33. Txa2 Txa2 34. Pc2 Le8 35. Dd3 Lg6 36. Ta1 Txa1 37. Pxa1

Dit paard is van het mooie veld f5 in enkele zetten in de hoek (a1) gezet. Dit staat in schril contrast van de aflevering van vorige week, waarin we een zegetocht van een paard mochten meemaken. Nu dus een voorbeeld van een mank paard.

37. … c5 38. Kg3??

Hiermee brengt Caruana zijn koning in levensgevaarlijk toestand.

38. … Da7 39. Db1 h5 40. Kf3 h4 41. Kg4 De7 42. Dd3 f5+!

Uitstekend gezien door Giri.

43. exf5 Kh6

Het is duidelijk. Om mat in 1, 3 of 4 zetten te voorkomen moet wit 44. Kf3 spelen wat na 44. … e4+ een dame voor zwart oplevert. 0-1.

De stand na ronde 9:

1. 7,0 Sindarov
2. 5,5 Giri
3. 4,5 Caruana
4. 4,0 Bluebaum
5. 4,0 Praggnanandhaa
6. 4,0 Wei
7. 4,0 Nakamura
8. 3,0 Esipenko

Partij in viewer:

17 april: Schaakpuzzel december

Het jaar 2026 is al weer op stoom. Hoog tijd om de winterpuzzel uit het magazine van 6 december beet te gaan pakken. Vele zullen geïnteresseerd zijn in de oplossing van die schaakpuzzel en ook wie die hebben gewonnen. Volgens de traditionele formule moesten er drie tweezetters en drie driezetters worden opgelost. De sleutelzetten moesten op een leeg schaakbord worden gezet inclusief een zwarte koning op d5, en er ontstond daardoor een nieuwe tweezet. De sleutelzet van die nieuwe tweezet is de oplossing van de schaakpuzzel.

De eerste en de tweede tweezet waren composities van mij. Tweezet 1 heeft een thematische verleiding. Als wit 1. Lg4? speelt, dan dreigt hij 2. Lc8 mat. Zwart kan tegen die dreiging 1. … Pf3 schaak spelen, waarna 2. Lxf3 mat is. Hier kan niet 2. Dxf3 omdat de dame gepend staat. Zwart kan ook 1. … Pc2 spelen, waardoor veld c8 niet meer verdedigd is en 2. Lc8 niet meer gaat. Na 1. … Pc2 speelt wit 2. Df3 mat, het paard op c2 ontpende de witte dame. Uiteraard kan na 1. … Pc2 niet 2. Lf3 mat, omdat de zwarte koning dan kan uitwijken naar veld c8. Zwart weerlegt de verleiding met 1. … Td7! De juiste sleutelzet van deze tweezet is 1. Df8! Wit dreigt met 2. Dc8 mat. Zwart kan dit weer pareren met het tegenschaak 1. … Pf3. Nu is 2. Dxf3 mat en juist niet 2. Lxf3, omdat nu de witte loper gepend staat. De andere zet van het zwarte paard 1. … Pc2 houdt ook weer de dreiging tegen, opdat veld c8 niet gedekt staat. De matzet is nu 2. Lf3, mogelijk geworden omdat de loper werd ontpend door het zwarte paard. Hier kan niet 2. Df3 omdat de koning naar c8 vlucht. Zwart ook verder nog wat bij-variantjes, zoals 1. .. Pe7 en 1. … Tc7 waarop wit met 2. Tc7 mat zet.

Na 1. … Pf3 en 1. … Pc2 zijn precies de matzetten verwisseld. In de verleiding kwam er 2. Lf3 resp. 2. Df3 en na de sleutelzet juist 2. Df3 resp. 2. Lf3 mat. Dit heet matverwisseling In de schaakproblematiek.

Tweezet 1065 is ook een matverwisselings-probleem. Deze kan opgelost worden, de bespreking volgt over twee weken.

Helaas lukte het Anish Giri niet om het kandidatentoernooi voor het wereldkampioenschap te winnen. Hij behaalde 8,5 punten uit 14 partijen. De winnaar de Oezbeek Javokhin Sindarov haalde 10 punten en zal de wereldkampioen uitdagen.

Nick Maatman
   

4 april: Principes en overmacht

Soms zijn er belangrijkere dingen in het leven dan schaken. Maar daar wordt in de schaakwereld graag anders over gedacht. Ondanks alle spanningen in het Midden Oosten ging het kandidatentoernooi in Cyprus deze week gewoon van start. Alleen de Indiase schaakster Humpy Koneru haakte af. Zij vond spelen onder deze omstandigheden niet vertrouwd. Wat alleen wel vaker blijkt: wie principieel is, heeft vooral zichzelf te pakken.

De Nederlandse schaakbond heeft andere ideeën over overmacht. De zesde ronde van de landelijke competitie stond dit jaar gepland op 10 januari. Vanwege gladheid door sneeuw en code oranje werd het niet verstandig geacht om op die dag verre reizen te maken. De ronde werd dus op het laatste moment afgelast.

Afgelopen weekend werd deze ronde ingehaald. Apeldoorn slaagde erin om het landskampioenschap in de wacht te slepen. Ze waren het hele seizoen soeverein en scoorden al liefst 15 matchpunten. Hun voorsprong is nu zo groot dat ze in de slotronde niet meer ingehaald kunnen worden. Met name de prestatie van Tommy Grooten was indrukwekkend. De zoon van de bekende schaaktrainer Herman Grooten debuteerde dit jaar, won gelijk een schoonheidsprijs en scoorde een TPR van boven de 2500.

Er zijn zo’n tien teams in Nederland van meesterklasse niveau. Omdat er ieder jaar twee teams degraderen en promoveren, vindt er meestal een soort jojo-effect plaats. Dit seizoen heeft promovendus HWP Haarlem nog geen matchpunten gescoord. Maar wie daarnaast zal degraderen wordt nog spannend. Qua niveau zijn de meeste teams enorm aan elkaar gewaagd. Door de twee recente overwinningen is het team van Groninger Combinatie vermoedelijk veilig, maar degradatie is nog niet helemaal uitgesloten. Opmerkelijk, aangezien ook de vierde plek in de eindrankschikking nog steeds realistisch is.

In de achtste ronde was Lucas van Foreest weer eens van de partij. De Groningse grootmeester is in tegenstelling tot zijn oudere broer niet langer schaakprof. Toch kan hij nog steeds fantastisch schaken. Voor zijn schitterende aanvalsoverwinning ontving hij verdiend de schoonheidsprijs.

Lucas van Foreest – Niels Ondersteijn

1.e4 d6 2.d4 g6 3.Pc3 a6 4.Pf3 Lg7 5.De2!?

Een bijzonder interessant systeem dat vermoedelijk navolging krijgt. Het idee is dat wit de ontwikkeling van het zwarte koningspaard onaantrekkelijk maakt, omdat dan spoedig e4-e5 kan komen. Daarnaast wordt de lange rokade voorbereid.

5…Lg4 6.Le3 Pc6?! 7.0–0–0 e5 8.dxe5! Pxe5 9.h3 Lxf3 10.gxf3 b5?!

De opening was een groot succes voor wit. Wit heeft een enorme ontwikkelingsvoorsprong en kan bovendien de stelling spoedig openen om deze ontwikkelingsvoorsprong uit te buiten.

11.f4 Pc4 12.e5! Pe7 

13.h4!

Voortreffelijk stellingsbegrip. Van Foreest anticipeert op de zwarte rokade. De zwarte koning kan nu geen veilig thuis meer vinden.

13…0–0 14.h5 c6 15.Df3! Pxb2

Een wanhoopsoffer, maar de zwarte stelling stond al aan alle kanten op instorten.

16.Kxb2 Da5 17.Pe4 dxe5 

Het oogt allemaal nog niet heel eenvoudig, als zwart de lange diagonaal kan openen dan ontstaan tegenkansen. Van Foreest heeft hier echter een dameoffer berekend waardoor al het tegenspel eruit wordt gehaald.

18.h6! Lh8 19.f5! Pxf5 20.Lc5 Tfd8 21.Dxf5!

Het toetje. Als de dame geslagen wordt dan gaat zwart mat.

21…b4 22.Lc4! 1–0

Partij in viewer:

11 april: Hervertelde verhalen

De schaakwereld kreeg deze week een lang geanticipeerde documentaire op Netflix. In Untold: Chess Mates kregen we een kijkje in wat zich afspeelde achter de schermen bij het drama tussen Magnus Carlsen en Hans Niemann ten tijde van de Sinquefield Cup in 2022.

Carlsen verloor destijds van Niemann met de witte stukken. De volgende dag gebeurde iets opmerkelijks. Carlsen kwam niet opdagen en trok zich terug uit het toernooi. Op Twitter plaatste Carlsen een videofragment van de beruchte Portugese voetbaltrainer José Mourinho: ‘If I speak, I am in trouble’.

En het bleef stil. Ook de maanden na het incident wilde de Noor niet tegen Niemann spelen. Hij vermeed bewust toernooien waarin ze beiden aanwezig zouden zijn, en mocht het lot hen toch koppelen, dan gaf Carlsen zich nog voor de eerste zet gespeeld was gewonnen. Maar een uitleg van Carlsen, die kwam niet.

Toch was de impliciete boodschap helder. Carlsen verdacht Niemann van vals spel. Maar wat waren daarvoor de argumenten? Niemann was al eerder betrapt op vals spel op het internet. Maar de partij in kwestie op het houten bord in St. Louis was helemaal niet zo verdacht. De belofte was dat in de documentaire eindelijk uitsluitsel kwam over de beweegredenen van Carlsen.

Alleen in plaats van untold stories was er vooral sprake van hervertelde verhalen. De beloofde onthullingen bleven uit. In de documentaire was voornamelijk Niemann zelf aan het woord. Hier kreeg hij nogmaals uitgebreid de ruimte om te vertellen hoe ‘de schaakmaffia zijn leven had verwoest’. Na het incident werd Niemann onmiddellijk verbannen van het platform, en ook voor andere evenementen werd hij een tijdlang niet uitgenodigd.

In de documentaire kregen chess.com bazen Erik Allebest en Danny Rensch uitgebreid de tijd om hun kant van het verhaal te delen. Carlsen liet vooral het woord aan zijn vader, en zelf gaf hij aan dat chess.com hen niet helemaal de juiste informatie wilde geven over het vermeende vals spel van Niemann in het verleden. Het is een steek onder water waardoor de documentaire mogelijk toch nog een staartje gaat krijgen.

De documentaire eindigt met de gebruikelijke bravoure van Niemann, die weer eens liet weten dat hij de beste speler van de wereld gaat worden. Maar de beste spelers van de wereld zijn momenteel in Cyprus voor het kandidatentoernooi, terwijl Niemann schittert in afwezigheid. Volgende week volgt uitgebreid aandacht voor dit evenement. Hier is alvast een voorproefje.

Fabiano Caruana – Anish Giri

De Nederlandse zwartspeler heeft zijn formidabele Amerikaanse opponent op fenomenale wijze overspeeld. Hij maakt het nu geniaal af. 42…f5! 43.exf5 Kh6!! 0-1 Caruana gaf zich onmiddellijk gewonnen. Na 44.fxg6 e4! raakt de witte koning verstrikt in een matnet. Nog fraaier is de variant 44.Kf3 e4+! 44.Dxe4 Lh5+ 45.g4 hxg3! De en passant slagzet is beslissend.

18 april:  Sindarov nieuwe uitdager

De Oezbeekse grootmeester Javokhir Sindarov (20) heeft met overmacht het kandidatentoernooi gewonnen. Met een voorsprong van 2 punten op de Nederlandse achtervolger Anish Giri wist de Oezbeek al in de voorlaatste ronde de toernooizege veilig te stellen. Met 10 uit 14 scoorde Sindarov uiteindelijk een puntenrecord. Hij was soeverein en maakte in het gehele evenement slechts één fout, terwijl hij het meest ondernemend speelde. Alleen tegen Bluebaum liet Sindarov de winst glippen, terwijl hij in geen van zijn partijen verloren stond.

Dus ontstaat er nu een serieuze kans dat het WK over twee jaar gaat tussen twee Oezbeken. Sindarov en zijn landgenoot Nodirbek Abdusattorov lijken nu de voornaamste spelers die de hegemonie van Magnus Carlsen kunnen bedreigen als beste speler van de wereld.

Toch lopen we hiermee natuurlijk wel flink op de zaken vooruit. Aan het eind van dit jaar moet Sindarov eerst afrekenen met de zittende Indiase wereldkampioen Dommaraju Gukesh. Naast hun bescheiden karakter zijn de leeftijdsgenoten Sindarov en Gukesh (19) in zekere mate ook tegenpolen. Aan de ene kant is Gukesh de ultieme schaakprofessional. Hij heeft een indrukwekkende discipline, en laat weinig ruimte voor afleiding. Sindarov lijkt aan de andere kant juist een reputatie te krijgen van het ‘luie genie’. In zijn vrije tijd speelt hij graag verschillende computerspellen, en hij heeft ook nog tijd voor zijn vriendinnetje. Het betreft de Kazachse Bibisara Assaubayeva (22), die achter de Indiase Vaishali Rameshbabu (24) als tweede eindigde in het kandidatentoernooi bij de vrouwen.

Ondanks al die afleiding liet Sindarov fantastische openingsvoorbereiding zien. Daarnaast heeft hij een hoge speelsnelheid, die doet denken aan de hoogtijdagen van Anand. 

Javokhir Sindarov – Fabiano Caruana

1.d4 d5 2.c4 e6 3.Pf3 dxc4 4.e3 Pf6 5.Lxc4 c5 6.0–0 Pc6 7.De2 a6 8.Pc3 b5 9.Ld3

Caruana houdt er tegenwoordig van om zijn tegenstanders al vroeg te verrassen, maar hij moet nu als eerste in de denktank.

9…Lb7 10.a4 b4?!

10…bxa4! lijkt iets nauwkeuriger. De Amerikaan komt nu geleidelijk in de problemen.

11.Pe4 Pa5 12.Pxf6+ gxf6 13.dxc5 Pb3 

14.c6!

Dankzij dit fraaie pionoffer kan Sindarov de zwarte dreigingen handig pareren met een tegenaanval.

14…Lxc6 15.Pd4 Pxd4 16.exd4 Tg8 17.g3 f5?!

Na 17…Dxd4! 18.Le3 Dd5 19.f3 f5! blijft de zwarte stelling speelbaar. Maar plezierig blijft het natuurlijk niet. De zwarte koning staat kwetsbaar in het midden en ook de zwarte pionnen op de damevleugel zijn zwak. In de partij krijgt Caruana echter niet eens een pion voor zijn zorgen.

18.Lc4!

Zeer nauwkeurig. Zonder …Dd5 komt zwart niet goed tot tegenspel.

18…Tg4 19.Le3 Ld5 20.Tac1 Le7 21.Lxa6

Sindarov maakt nu zelf een pion buit met aanhoudend positioneel overwicht.

21…Kf8 22.Lb5 Lf6 23.Tfd1 Kg7