Lees het fotoverslag op de toernooiwebsite.

Bij het algemeen kampioenschap een lange partij tussen “Rock Solid” Sergey Tiviakov en de eveneens solide spelende Liam Vrolijk. De krachtmeting kwam de hele parij nauwelijks buiten de remisemarge. Tiviakov koos tegen het remisewapen “Berlijns” de opstelling met 4. d3 en 5. c3 waarna er weinig te beleven viel op het bord. Een kleine kans, al op de rand tussen midden- en eindspel voor Liam lag in

Waar in plaats van het gespeelde 27. … Td3 de opstoot van de c-pion wat betere kansen bood: 27. … c5 28. Ke2 c4 28. Pd2 Tac8 29. Ted1 h5.

In de partij werden alle Torens en Paarden afgeruild en bleef een totaal remise eindspel over, dat nog 35 zetten werd doorgespeeld. In de volgende stand werd tot remise besloten:

Zwart heeft zojuist Wits Loper op f2 genomen. Geen van beide Koningen kan ergens doorbreken behalve op de g- en h-lijn. Als Wit Kg5/h5 maar beantwoordt met Kg3/h3 en omgekeerd is het eindresultaat onvermijdelijk.

Bij de vrouwen ging het er feller aan toe: Machteld van Foreest kwam met wit al snel heel behoorlijk te staan in de oeroude en tegenwoordig weer actuele Steinitz-variant van het Frans.

1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Pf6 4. e5 Pfd7 5. f4 c5 6. Pf3 Pc6 7. Le3 a6 8. Pe2 Db6 9. Dc1 cxd4 10. Pexd4 Lc5 11. c3 a5

Hierna pakte ze het niet op haar allerfelst aan: 12. Le2 (Dc2!) f6 13. 0-0 (direct exf6!) fxe5 14. fxe5 ontstond een gelijke stelling:

Wat doet u hier? Even veilig rokeren met 14. 0-0 of riskant de pion op e5 pakken?  Kazarian koos het laatste.

14. …Pdxe5 15. Pxe5 Pxe5 16. Lg5 (beter De1 met de bedoeling Dg3) Pg6 (Beter Pf7, ook al gaat wit dan door met 17. Txf7 Kxf7 18.. Df4 . dat is nog te houden) 17. Kh1 Ld7 18. Lh5 Lxd4 19. cxd4

Lb5? (haalt het laatste verdedigende stuk weg bij de eigen Koning en gaat op materiaalwinst uit. Dat kan niet goed gaan. Passief verdedigen met 19. …Tf8 20. De3 Dd6 21. Lf4 was ook geen pretje.)

20. Df4 (direct Lxg6+ was nóg beter) Lxf1 21. Lg6+ hxg6 22. Txf1 Kd7 23. Df7+ Kc8 24. Lf4 e5 25. Lxe5 Dc6 26. h3 Ta6 27. Dxg7 Td8 28. Kh2 Dc2 29. Tf7 Tc6 30. Txb7 Tdd6

en met een elegante combinatie maakten de Dames (hint! hint!) het uit. Sportief ook van Kazarian om dit toe te staan. Ziet u het?

1-0.

Zaterdagmiddag 11 juli 12:00 de laatste ronde. Komt dat zien!

Op 9 juli vond als side-event tijdens het NK Schaken de eerste editie van de FIDE Four plaats. Een nieuw concept waarbij schakers in één dag een volledige vierkamp spelen, waarbij alle partijen meetellen voor zowel de klassieke KNSB-rating als de FIDE-rating.

Het speeltempo bedraagt 60 minuten voor de hele partij, met een increment van 30 seconden per zet. Daarmee valt het toernooi binnen de klassieke ratingregels van de FIDE, terwijl het tegelijkertijd mogelijk blijft om drie partijen op één dag te spelen. Dit maakt de FIDE Four een interessant format voor schakers die niet altijd de tijd hebben om meerdere dagen vrij te maken voor een klassiek toernooi, maar wel regelmatig serieuze ratingpartijen willen spelen.

Met 36 deelnemers was de eerste editie direct mooi bezet. De dag verliep soepel en volgens planning, met veel spannende partijen en een prettige toernooisfeer. Naast de eigen partijen was er ook volop aandacht voor het NK Schaken zelf, waar de deelnemers tussen de rondes door konden meekijken en konden genieten van twee spectaculaire barrages.

De positieve reacties vanuit de deelnemers geven de organisatie veel vertrouwen om dit nieuwe concept verder uit te bouwen. Vanaf oktober is het de bedoeling om de FIDE Four maandelijks te organiseren en zo spelers op regelmatige basis de mogelijkheid te bieden extra klassieke FIDE-partijen te spelen.

Foto’s van het evenement zijn hier te vinden:

De volledige uitslagen zijn hier terug te vinden:

Het artikel (achter een paywall) is online te lezen: https://www.volkskrant.nl/sport/aanvallend-en-brutaal-schaken-ligt-de-koningin-van-de-blitz-als-geen-ander~b1c9a725/

Wekelijks publiceren we de schaakrubrieken van Dimitri Reinderman voor HDC Media, Henk Prins voor het Reformatorisch Dagblad, Nick Maatman voor Dagblad van het Noorden / Leeuwarder Courant en Hans Ree in de Groene Amsterdammer.

Dimitri Reinderman | Henk Prins | Nick Maatman | Hans Ree & Hans Böhm

Dimitri Reinderman

13 juni: Indiase fan lacht, Indiase fan huilt

Voor Indiase schaaksupporters zal Norway Chess een toernooi van gemengde gevoelens zijn geweest. Verheugend was het resultaat van 20-jarige Rameshbabu Praggnanandhaa. Door de laatste vier ronden te winnen (onder andere van papa Magnus) wist Pragg de Amerikaan Wesley So nipt voor te blijven. Zo liet het voormalige wonderkind zien dat er nog altijd een toekomstig wereldkampioen in hem schuilt. Voor triviafans is dat sowieso goed nieuws, want zijn zus Vaishali Rameshbabu (bij wie Wikipedia het patroniem achteraan zet) speelt dit jaar om de wereldtitel bij de vrouwen. Het zou zomaar kunnen dat ze op een gegeven moment allebei tegelijk wereldkampioen zijn. Quizvraag: in welk land hebben een broer en zus op dit moment de nationale titels?

Zorgwekkend is de vorm van de andere Indiër die meedeed, wereldkampioen Gukesh D (ook 20 jaar). Net als de door hem verslagen Chinees Ding Liren lijkt de wereldtitel een last voor Gukesh. In Wijk aan Zee ging het nog wel met 50% maar daarna eindigde hij gedeeld laatste in Praag en nu ongedeeld laatste in Oslo. Toen Gukesh wereldkampioen werd, was er kritiek dat hij niet de beste speler is: ik vond dat maar stom gezeur. Inmiddels is hij gezakt naar de virtuele 25^e plek van de wereld en wordt het toch wel beschamend.  Aan zijn inzet ligt het echter niet. Ook gebrek aan strijdlust valt hem niet te verwijten. Eerder het tegendeel. Als je zo uit vorm bent, zou je dan niet beter wat voorzichtiger spelen? Onderstaande partij is een voorbeeld hoe all in gaan mis gaat.

Gukesh D – Rameshbabu  Praggnanandhaa

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3 Lb4 4.a3 Lxc3+ 5.bxc3 b6 6.f3 Pc6 7.e4 Pa5 8.Ld3 La6 9.De2 c5 10.Ph3 cxd4 11.cxd4 Tc8

Richt zich op c4, maar er is ook een andere dreiging.

12.e5 Pg8 13.Pf2 f5!

Zwart voorkomt dat het paard naar d6 gaat via e4. Wit moet nu actief spelen en doet dat door al zijn schepen te verbranden met een torenoffer.

14.g4? Pb3! 15.Lb2 Pxa1 16.gxf5 Pb3 17.Tg1 Ph6 18.f6 gxf6 19.Pe4 fxe5 20.Pd6+ Kf8 21.Dxe5

Objectief klopt het niet wat wit doet, maar dat bewijzen is niet simpel.

21…Dh4+! 22.Kd1 Tg8 23.Txg8+ Pxg8 24.Pxc8 Lxc8 25.Kc2 Pa5 26.d5 Dh6

Nu werkt 27.Db8 Pe7 28.d6 Dxh2+ 29.Kb1 Kf7 niet, maar na 27.Lc1! Dh3! 28.Lg5!? blijft het nog spannend. In de partij consolideert zwart met zijn stuk meer.

27.Kb1? exd5 28.cxd5 d6 29.Dg3 Pb7 30.Lc1 Dg7 31.Dh4 Df7 32.La6 Df5+ 33.Ka2 Dxd5+ 34.Lc4 Df5

Wit gaf op. Antwoord op de quizvraag: Nederland, namelijk Jorden en Machteld van Foreest.

Partij in viewer:

20 juni: Russische bond “geschorst”

Toen de Rus Arkady Dvorkovich in 2018 president werd van de wereldschaakbond FIDE was er enig optimisme in de schaakwereld. Het was lang geleden dat er een beschaafd iemand op die positie kwam. Na de onkreukbare IJslander Ólafsson (president van 1978 tot 1982) kregen we de dubieuze Filipijn Campomanes (1982-1995), een goede  vriend van dictator Marcos. Het werd daarna mogelijk nog erger met de Rus Ilyumzhinov (1995-2018). Die was zelf een dictator: hij schafte in de deelrepubliek Kalmukkië de grondwet af en trok daar alle macht naar zich toe. Dvorkovich is ook een Rus en voormalig vice-premier, maar dat werd niet als een groot probleem gezien. Na de Russische inval in Oekraïne werd dat anders. Internationaal veroordeelde Dvorkovich in eerste instantie de oorlog, om in eigen land dat terug te nemen en zijn steun ervoor uit te spreken. Dat viel wel te begrijpen: hij wilde geen gevangenisstraf riskeren. Russische schakers stond hij toe om (onder neutrale vlag) in internationale toernooien te blijven spelen. Ook dat kreeg begrip, zij konden er tenslotte ook niets aan doen.

Wel waren veschillende critici bang dat  Dvorkovich een verlengstuk van het Kremlin zou worden. Ze lijken helaas gelijk te krijgen. Zo werd in december gestemd op het FIDE-congress om Russen en Russische teams weer onder eigen vlag te laten spelen. Het bestuur deed de onjuiste bewering dat dit volgens de richtlijnen van het IOC zou zijn en daarom werd het voorstel aangenomen. Vorige week kwam er  een opmerkelijke wending: de FIDE schorste de Russische schaakbond, dit vanwege het organiseren van schaakactiviteiten in bezette Oekraïense gebieden. Het bleek afgedwongen door het Hof van Arbitrage voor Sport (CAS). De FIDE doet er echter wel alles aan het met zo min mogelijk gevolgen te laten zijn. Toernooien in Rusland worden gewoon verwerkt voor de rating en zelfs de deelname van Russische teams aan de Olympiade gaat gewoon door als het aan de FIDE ligt, hoewel dat dan wel onder neutrale FIDE-vlag is. Wat een straf.

Met het Russische schaken gaat het trouwens niet zo heel goed, zo staan er slechts twee Russen in de top 60 van de wereld. Maar er is hoop. De 11-jarige Roman Shogdzhiev (geboren in Kalmukkië!) haalde deze maand als jongste ooit zijn eerste grootmeesternorm. In onderstaande partij (zonder commentaar) verslaat hij een grootmeester uit India.

A R Ilamparthi  – Roman Shogdzhiev

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.g3 Pf6 4.d3 d5 5.exd5 Pxd5 6.Lg2 Ld6 7.0–0 0–0 8.Te1 Te8 9.a3 a5 10.Pc3 Pxc3 11.bxc3 h6 12.Tb1 Tb8 13.Pd2 Ld7 14.Pe4 b6 15.Dh5 Te6

16.g4 Tg6 17.h3 Le7 18.Tb5 Df8 19.f4 exf4 20.Lxf4 Pd8 21.Td5 Lc6 22.Lxc7 Tc8 23.Lxd8 Lxd8 24.Df5 Lh4 25.Tf1 Lxd5 26.Dxd5 De7

27.Kh1 Te6 28.a4 g6 29.c4 Td8 30.Db5 Lf6 31.Db1 Le5 32.De1 Lb8 33.Kg1 Dc7 34.Tf3 Dh2+ 35.Kf1 Le5 Wit gaf (wat vroeg) op.

Partij in viewer:

27 juni: Vertrouwen opdoen in Hilversum

Vorige maand schreef ik over de ernstige vormcrisis van Max Warmerdam, die was gezakt van de 47^e naar de 643^e plaats van de wereld. Hij hield wel netjes Ivanchuk op 2-2 in een match in Limburg. Zou dat het begin van de weg naar boven zijn? De eerste tekenen zijn positief. Afgelopen weekend speelde hij in Hilversum het HSG Open en hij won dat met 5 uit 6. Warmerdam was tevreden over het niveau van zijn partijen en vooral over zijn tijdsindeling, want dat was tijdens zijn vormcrisis een groot probleem.

Ook verheugend is de prestatie van Herman Grooten, die net als Warmerdam last had/heeft van een vormcrisis. De internationaal meester uit Waalre, auteur van vele educatieve schaakboeken, was aan het begin van de eeuw nog sterk genoeg om aan het NK mee te doen. De laatste jaren is hij ver teruggezakt en momenteel staat hij op plaats 534 van Nederland. Meer nog dan door zijn leeftijd (hij is van 1958) heeft dat te makenb met een nare ziekte: long covid. Vele partijen verloor hij van zwakkere spelers doordat hij door vermoeidheid blunders maakte. Het zou een reden kunnen zijn om te stoppen met spelen, maar Grooten is juist heel actief. Zijn zoon Tommy is een groot talent, hem ruim in rating gepasseerd, en zij spelen vaak samen toernooien. In Hilversum mochten ze zelfs tegen elkaar, waarbij de zoon verrassend verloor van de vader. Die werd met 4,5 uit 6 gedeeld derde, mede omdat hij in onderstaande partij ook een andere sterke jeugdspeler versloeg.

Kobe Smeets – Herman Grooten

1.e4 c6 2.d4 d5 3.e5 Lf5 4.h4 h5 5.Ld3 Lxd3 6.Dxd3 e6 7.Pf3 Da5+ 8.Pbd2 Da6 9.c4 Lb4 10.0–0 Ph6 11.b3 Pf5 12.a4 Pd7 13.La3 Lxd2 14.Pxd2 Pxh4

Zie diagram 1. Zwart wint een pion, maar de actieve loper op a3 voorkomt de zwarte rokade waardoor wit goede compensatie heeft.

15.Dg3 Pf5 16.Dg5 Da5 17.cxd5 cxd5 18.Pf3 Dd8 19.Df4 Pb8 20.Tfd1 Pc6 21.Td3 Th6 22.b4 Tg6 23.Dd2 f6 24.Te1 Kf7 25.Tc1 Tg4 26.Dd1 Kg8 27.b5 Pa5 28.exf6 gxf6 29.Ph2 Tg5 30.Tcc3 De8 31.De2 Pc4 32.Lc1 Tg6 33.Kf1 h4 34.Lf4 a6 35.Tc1 axb5 36.axb5 Kf7 37.Te1

Zie diagram 2. Wit heeft een paar keer verzuimd de pion terug te winnen (b.v. met 30.f4 Tg7 31.Dxh5) en na 37…Dd7! 38.Dh5 Tag8 heeft zwart een pion meer en sterke activiteit. In de partij krijgt wit nog een kans.

37…Ta3 38.Tdd1 Tb3 39.Dh5 Dxb5 40.Kg1 Dd7 41.Dh7+ Tg7 42.Dh5+ Kg8 43.Pf3?

Met 43.Ta1! Pb6 44.Teb1 Txb1+ 45.Txb1 Pc4 46.Ta1! Pb6 47.Tb1 had wit remise kunnen maken. In de partij dwingt zwart dameruil af, waarna de rest makkelijk is.

43…Df7 44.Dxf7+ Kxf7 45.Kf1 Tg4 46.Lc7 h3 47.Ph2 Txg2 48.Te2 en wit gaf op.

Partij in viewer:

Henk Prins

12 juni:

Bij sommige schaaktoernooien  wordt het spelen van mooie partijen aangemoedigd door een zogenaamde schoonheidsprijs in vooruitzicht te stellen. In Rusland kwam, zeker in de vorige eeuw, dat veel voor, zo ook in het Russisch kampioenschap van 1960 in Leningrad, nu Sint-Petersburg. In het 27^e kampioenschap van Rusland won Boris Spasski, toen nog geen wereldkampioen, de schoonheidsprijs tegen David Bronstein. Na 14 zetten was de volgende, bepaald niet alledaagse stelling ontstaan, zie diagram.

Spasski – Bronstein

Één van de zwarte pionnen is diep in de witte stelling  doorgedrongen en het lijkt  erop dat die onschadelijk gemaakt moet worden. Na 15. Dxe2 Pf8 zou zwart een redelijke stelling hebben. Spasski wil profiteren van de diagonaal c2-h7 en de half-open f-lijn.

15. Pd6!!

Wit geeft een volle toren, die bovendien met schaak van het bord gaat. Er dreigt mat in twee door 16.Dh7+ enz.

15. Pf8?

Zwart dekt h7 op de klassieke manier. 15. … Pf6 wordt gevolgd door 16. Pxf7 exf1D+ 17. Txf1 Kxf7 (damezetten verliezen eveneens) 18. Pe5+ Kg8 19. Dh7+!! Pxh7 20. Lb3+ Kh8 21. Pg6 mat. Zwart had nog een mogelijkheid: 15. … Lxd6 16. Dh7+ Kf8 17. cxd6 (dreigt mat) 17. … exf1D+ 18. Txf1 cxd6 19. Dh8+ Ke7 20. Te1+ Pe5 21. Dxg7 Tg8 22. Dxh6 Db6+ 23. Kh1 Le6 24. dxe5. De stand is nu niet geheel duidelijk. Spasski geeft aan dat hij voor de kwaliteit voldoende compensatie heeft, gezien de onveilige positie van de zwarte koning,

16. Pxf7 exf1D+ 17. Txf1 Lc5

Het paard van f7 mocht niet genomen worden: 17. … Kxf7 18. Pg5+ Kg8 19. Lb3+ Kh8 20. Txf8 en mat op de volgende zet. Ook damezetten helpen zwart niet: 17. … Dd7 18. P3e5 De6 19. Lb3 en dameverlies en wit blijft in de aanval.

18. Dxf5 Dd7 19. Df4 Lf6

19. … Pe6 beantwoordt Spasski met 20. De4, dreigt mat, 20. … Pf8i 21. P3e5 De6 (21. … Dc8 22. Pxh6+ gxh6 23. Txf8+ Kxf8 24. Df4+ en wint) 22. Lb3 en wint.

20. P3e5 De7

20. … Lxe5 helpt zwart niet: 21. Pxe5 De7 22. Lb3+ Pe6 23. Dg4! en de dreiging 23. Tf7 is beslissend.

21. Lb3 Lxe5

Er dreigde  22. Pg5+ Kh8 23. Pef7+ Kg8 24. Pxh6+ Kh8 25. Phf7+ Kg8 26. Pd8+ Kh8 27. Dh4 mat.

22. Pxe5+ Kh7

Na 22. … Kh8 speelt wit 23. De4 gevolgd door 24. Txf8 en wint.

23. De4+

Bronstein gaf de partij op. Na 23. … g6 wint Spasski de partij met 24. Tf7+ en na 23. … Kh8 is 24. Txf8+ en 25. Pg6+ beslissend.

Partij in viewer:

19 juni:

Mijn vrouw en ik houden van thema reizen. Een reis heeft daardoor een bepaalde verdieping en een gevoel van meerwaarde voor natuur en cultuur. Zo ook in het schaakspel is het ontdekken van thema’s bij de analyse een item om de partij of schaakprobleem beter te leren begrijpen en diepgang beter te volgen. Interessant is dat er veel thema’s zijn die te zien zijn in zowel schaakpartij, schaakstudie als schaakprobleem.

In een schaakpartij komt de minorpromotie niet heel veel voor. Normaal promoveert een pion aan de overkant tot dame, maar een stelling kan er zo uitzien, dat de promotie tot dame niet werkt, maar wel als voor een minder stuk, bijvoorbeeld een toren, loper of paard voor de gepromoveerde pion wordt gekozen. Tot loper of toren promoveren heeft vaak te maken met het feit dat als je tot dame promoveert er patstanden optreden, wat betreft de promotie tot paard heeft dat vaak te maken met de zogenaamde familieschaakjes. In een schaakpartij is de minorpromotie een verrassend wapen.

Dat een minorpromotie al heel vroeg in een partij tot verrassingen leidt, is de volgende partij uit het Albins tegengambiet.

1. d4 d5 2. c4 e5 3. dxe5 d4 4. e3 Lb4 schaak 5. Ld2 dxe3 6. Lxb4?

Zwart kan nu profiteren van de open d-lijn.

6. exf2 schaak

Uiteraard kan wit niet slaan, wegens dameverlies.

7. … Ke2 en nu 7. … fxg2P schaak.

Indien zwart tot dame promoveert ruilt wit eerst op d3, alvorens op g1 terug te nemen. Na de minorpromotie met schaak kan wit niet terug nemen wegens dameverlies na 8. … Lg4 schaak. Maar ook de zet 8. Ke1 verliest natuurlijk na 8. … Dh4 schaak.

In de grootmeesterpraktijk komt de minorpromotie ook voor. Zie diagram 2 uit een partij tussen Ljubojevic en Tarjan, gespeeld in Dresden in 1969.

Tarjan speelde hier 1. … e2!. Ljubjevic antwoordde met 2. Pxe7+. Verrassend genoeg speelde zwart nu 2. … Dxe7!

Als wit nu het hapje wil innen, is het plotseling meteen uit: 3. Dxe7? Txd1!, en het beste voor wit is opgeven. Beter is:

3.Txd8+ Dxd8 4. e7

Het enige wat wit nog kan proberen. Op 4. Te1 wint zwart met 4. … Txg2 schaak!

4. Lxg2! schaak

Na 4. … exf1D schaak 5. Dxf1  Lxg2 schaak is het voor elkaar, maar de gekozen voortzetting is eleganter.

5. Kh2 exf1P schaak.

De minorpromotie.

6. Kg1 Dd4+ 7. Df2 Ld5 schaak 8. Kxf1 Dd1+ en wit gaf de strijd op.

Volgende week maken we de overstap naar de minorpromotie in de eindspelstudie.

Partij in viewer:

26 juni:

Thema’s in het schaakspel spelen een rol om het spel beter te leren begrijpen. Het geeft ook diepgang. Onder de loep nemen we het thema van de minorpromotie in de eindspelstudie.

De paardpromotie, een belangrijk deel van de minorpromotie,  is een geliefd thema voor eindspel- en probleemcomponisten. De eindspelreus Troitzky heeft talrijke opgaven met dit idee gemaakt, waarvan de volgende de aandacht waard is om haar eenvoud  en de esthetische slotstelling.

Studie Troitzky, wit begint en wint.

Het gaat er in de eerste aanleg om met schaak op de b-lijn te komen om de pion van b7 te beschermen. 1.Dh7+!  Lf7! (Minder weerstand biedt 1. … Kd6 2.Db2 schaak en 3.b8D, dan wel 1. … Kd8 2.Dh8 schaak enz.) 2.Dh4 schaak Ke6! (Na 2. … Kd7 wint wit door 3.Da4 schaak Ke6 4. Db3 schaak en promotie na nog een schaakje op de b-lijn. Na andere koningszetten gaat het nog makkelijker.)  3. Dh3 schaak Kd5! (Of 3. … Ke7 6. Da3 schaak Kd7 5. Da4 schaak enz. ) 4. Db3 schaak Kc6! (Nu staat de witte dame wel op de b-lijn, maar tegelijkertijd staat ze aangevallen en dreigt zwart na een schaakje de gevaarlijke b-pion te slaan. Maar geen nood!) 5. b8P! schaak Kd6 (Ook is mogelijk 5. … Kc5, maar dan vangt wit de dame met 6. Pa6 schaak.) 6. Dg3 schaak, en nu sneuvelt de zwarte dame toch. Wit wint.

Dat ook eindspelcomponisten met andere minorpromoties kunnen omgaan, bewijst de Nederlandse componist uit vorige eeuw van diagram 2, Th.C.L. Kok. De studie is 90 jaar geleden gecomponeerd en geplaatst in het tijdschrift van de KNSB.

Studie Kok, wit begint en wint.

In diagram 2 dreigt zwart te promoveren en vervolgens  met een koningszet mat te geven. Wit moet dus heel snel de velden a2 en b2 voor de zwarte koning ontoegankelijk maken. Oplossing is 1.Pa4! (Als zwart nu tot dame promoveert, verliest hij snel: 1. … a1D 2. f8D a2 3.Df7 Db2 4.Dxa2 schaak enz. Daarom speelt zwart op zelfpat. 1. … a1T! De minorpromotie tot toren. Na 2. f8D? a2 heeft verbreking van het zelfpat slechts tot gevolg dat wit mat gezet wordt.) 2. f8P! a2 3.Pg6! hxg6 (Wit haalt op h8 een dame, slaat op c3 en zet zwart mat op b2.)

Partij in viewer:

Nick Maatman
   

13 juni: Schaakproxies

Wetenschappelijke modellen zijn een vereenvoudiging van de werkelijkheid. De werkelijkheid is namelijk vaak zo complex dat een model niet alles kan meewegen.

Daarom gebruiken wetenschappers soms proxies. Een ‘proxy’ is een vervangende graadmeter. Het is iets dat je makkelijk kunt observeren, wat je vervolgens gebruikt om iets anders af te leiden dat juist heel moeilijk te observeren valt.

Een interessant voorbeeld is het klimaat uit het verleden. Want hoe kunnen wetenschappers bepalen wat de aardse temperatuur lang geleden was? Een waardevolle proxy is de dikte van jaarringen van eeuwenoude bomen of van fossiel hout. Dikke ringen betekenen hierbij warme, vruchtbare groeiseizoenen.

Soms lijken proxies niet zo intuïtief. Zo blijkt uit talloze studies dat de gripsterkte van je handen een goede voorspeller is of je vroegtijdig komt te overlijden. Kun je door je handen te trainen de kans op een vroege dood dus aanzienlijk verlagen? Hiervoor is het belangrijk om correlaties te begrijpen. Een goede gripsterkte is namelijk een teken van een gezond zenuwstelsel, een goede metabole gezondheid, en het weerspiegelt de kwaliteit van alle spieren (inclusief je hartspier).

Bestaan proxies ook op het schaakbord? De meest in het oog springende proxy is natuurlijk de materiële verhouding. De kleur met de meeste punten staat doorgaans op winst. Toch blijkt deze proxy in de praktijk niet zo waardevol, want in heel veel stellingen is de materiële verhouding juist gelijk.

Hoe kunnen we dan alsnog bepalen wie er beter voor staat? In de schaakliteratuur zijn veel concepten geïdentificeerd die van invloed zijn. Voorbeelden zijn: de kwaliteit van je pionstructuur en koningsveiligheid. Soms levert dit interessante wijsheden op zoals de ‘eilandjesregel’. Hoe minder verschillende pioneilanden je hebt, hoe sterker je pionstructuur is. Maar ook hiervan is de waarde beperkt. Want om te bepalen wie beter staat maak je (onbewust) een optelsom van een heel groot aantal kleine factoren.

Toch is er één heel interessante proxy. Deze heeft betrekking op mobiliteit. De proxy is een vergelijking welke zijde de meeste zetopties heeft. Meer keuze betekent meer mobiliteit.

De Vlaamse computerwetenschapper Gian-Carlo Pascutto is het brein achter schaakengine Stoofvlees en medeontwikkelaar van Leela Chess Zero. In 2005 schreef hij een programmaatje om de stelling met de meeste opties te vinden. Hij vond:

David Podhorzer – Karl Palda, 1933

Wit heeft al een extra stuk en keuze uit liefst 75 verschillende zetten. Na 25.Ld6! Te7 27.Dc5 was het klaar. 1-0 Tegenwoordig is dit echter niet langer een record.

Loal Davis – Panchanathan MC, 2005

Zwart staat zo actief dat hij keus heeft uit het duizelingwekkende aantal van 79 zetten. Maar veel levert dit niet op. Een torenzet lijkt aangewezen. Na 23…Tc2 24.Pxc5 Txc5 werd uiteindelijk alles afgeruild. De veel lager gerate witspeler behaalde een knappe remise. ½-½

Zo zie je maar: proxies zijn slechts een leidraad. Ze verkondigen geen waarheid.

20 juni: Lont wint Fries Kampioenschap

Het Fries kampioenschap werd dit jaar gewonnen door Addy Lont. Een bijzondere prestatie, want zijn vorige Friese titel dateerde liefst 42 jaar geleden! Met 6 uit 7 bleef hij achtervolger Selwin Keuning een half punt voor. Simon Botter en Dolf Wissmann deelden de derde plaats.

Het Fries kampioenschap werd georganiseerd door de jubilerende Schaakclub Bakkeveen. Ze vonden een prachtige locatie in het nabijgelegen Ureterp. Het format was uniek, waarbij de zeven ronden plaatsvonden in twee achtereenvolgende weekenden.

Waar schaakclubs als Philidor Leeuwarden graag refereren aan hun zeer vroege oprichting, is het bijzonder dat ook tegenwoordig nog nieuwe verenigingen worden opgericht. Schaakclub Bakkeveen werd opgericht in oktober 2001 door een groep dorpsbewoners die graag de kinderen aan het schaken wilden krijgen.

In de dorpskrant kwam een oproepje met het motto “Van Schaken Leer Je Denken” . In korte tijd meldden zich daardoor zo’n 20 tot 30 jeugdleden aan. Een van de bekendste Nederlandse speelsters die bij Schaakclub Bakkeveen haar eerste schaaklessen volgde is Anne-Maja Kazarian.

Later groeide de vereniging van jeugdinitiatief uit tot een volwaardige schaakvereniging. Ze organiseren verschillende evenementen, zoals een rapid en snelschaaktoernooi, een Fischer Random toernooi en een Open Fischer Random-kampioenschap. Het seizoen wordt jaarlijks afgesloten met een simultaan, die in het verleden onder meer gegeven werd door Eddie Scholl en Daan Brandenburg.

In de slotronde van het Fries Kampioenschap behaalde Addy Lont een knappe overwinning op 11-voudig kampioen Migchiel de Jong.

Addy Lont – Migchiel de Jong

1.d4 Pf6 2.c4 e6 3.Pc3 Lb4 4.f3 d5 5.a3 Lxc3+ 6.bxc3 c5 7.cxd5 exd5 8.e3 0–0 9.Ld3 b6 10.Pe2 La6 11.0–0 Lxd3 12.Dxd3 Te8 13.Pg3 Pc6

14.Lb2!

De pionnenstructuur die is ontstaan vanuit deze Nimzo-Indische opening is bijzonder interessant vanuit een strategisch perspectief. Het lijkt alsof Lont zijn loper hier levend begraaft, en dat nu zomaar een scenario van ‘goed paard tegen slechte loper’ kan ontstaan. Maar het ligt genuanceerder. Wit heeft op lange termijn interessante perspectieven op de koningsvleugel. Nadat de witte e-pion naar voren stoomt kan de loper weer meedoen aan het spel.

14…c4 15.De2 h5!? 16.Tae1 h4 17.Ph1 Pe7 18.Pf2 Pg6 19.Dc2 Dd7 20.Lc1 Te6?!

Lont heeft zeer handig gemanoeuvreerd. Zwart is er daarentegen niet in geslaagd om te anticiperen op:

21.e4! Tae8 22.e5 Ph7 23.f4 Tc6 24.f5

De witte pionnenmeerderheid walst als een lawine naar voren. Zwart staat inmiddels reddeloos verloren.

24…Pgf8 25.Pg4 Dd8 26.Df2 h3 27.gxh3 f6 28.Dg2 Kh8 29.Kh1 Tc7 30.Tg1 fxe5 31.dxe5 d4 32.cxd4 Dxd4 33.e6 Dc5 34.Lf4 Tce7 35.Pe5 Pf6 36.Pf7+

Schaakmat op g7 is onafwendbaar. 1–0

Partij in viewer:

27 juni: De spatiebalk

De opmars van Oezbekistan als dominant schaakland blijft voortduren. Met Javokhir Sindarov hebben ze nu een uitdager voor het wereldkampioenschap. In 2022 wonnen ze de schaakolympiade. De succesvolle Oezbeekse schakers worden flink beloond voor hun prestaties door de staat. Ze krijgen geldpremies, auto’s en zelfs royale appartementen in de hoofdstad.

Het land organiseert tegenwoordig ook verschillende prominente toernooien. Zo zullen ze later dit jaar de Olympiade organiseren. En recent was er de UzChess Cup, een prestigieus toernooi in Tashkent. Dit toernooi werd zeer verrassend gewonnen door de Oezbeekse grootmeester Mukhiddin Madaminov (19).

Tijdens het kandidatentoernooi was Madaminov mee met Sindarov om hem als vriend en secondant te ondersteunen. Door een afzegging van Sindarov kreeg hij de kans om mee te doen aan de UzChess Cup. In een veld vol wereldtoppers was hij op papier een enorme underdog. Toch werd hij kampioen, wat onder meer kwam door zijn uitmuntende voorbereiding.

In de opening worden verschillende filosofieën gehanteerd. Er heerst een consensus dat alle topspelers de hoofdvarianten wel aardig kennen, waardoor de meeste spelers er tegenwoordig voor kiezen om al vroeg in de partij een verrassende zet te spelen. Toch zijn er nog steeds spelers die welwillend zijn om hoofdvarianten diep te analyseren. Deze aanpak wordt ook wel ‘op de spatiebalk drukken’ genoemd. Dit refereert aan het schaakprogramma Chessbase, waarbij de spatiebalk ervoor zorgt dat automatisch de beste zet wordt uitgevoerd.

Met deze filosofie won Ian Nepomniachtchi een opmerkelijke partij van Hans Niemann. Pas op de 36e zet ging hij voor het eerst in de denktank. Er stond ondertussen een winnend eindspel op het bord, dat hij geanalyseerd had voor zijn WK match tegen Magnus Carlsen.

Madaminov liet iets soortgelijks zien tegen de Griekse grootmeester Theodorou.

Mukhiddin Madaminov – Nikolas Theodorou

1.e4 e5 2.Pf3 Pf6 3.d4 exd4 4.e5 Pe4 5.Dxd4 d5 6.exd6 Pxd6 7.Pc3 Pc6 8.Df4 h6!? 9.Ld2! De7+ 10.Le3

Het nieuwtje. Er staan geen andere partijen met deze stelling in de database. Toch hebben beide spelers de spatiebalk nog heel vaak ingedrukt.

10…g5! 11.Da4 Lg7 12.Pd5 Dd8 13.Ld4! 0–0 14.Lxg7 Te8+ 15.Pe3 Kxg7 16.0–0–0 Te4! 17.c4! g4 18.Dc2! gxf3 19.Txd6! Txc4! 20.Lxc4 Dxd6 21.gxf3 Le6 22.Td1 Dc5 23.Lxe6 Dxc2+ 24.Pxc2 fxe6 25.Td7+

Een spectaculaire reeks met perfecte zetten heeft een eindspel opgeleverd dat objectief in evenwicht is. Maar Madaminov heeft uitstekend ingeschat dat het praktisch kansrijk is.

25…Kf6 26.Txc7 Pe5 27.Txb7 Pxf3 28.Tb3 Pxh2 29.Th3 Pg4 30.f3 Pe5! 31.Txh6+ Kg5?! 32.Txe6 Pxf3 

Hier hield de theoretische kennis van Madaminov op. Hij heeft een belangrijke pion buit gemaakt. Vermoedelijk is het eindspel voor zwart nog steeds verdedigbaar, maar het is zeker geen pretje.

33.b3! Tc8 34.Te2 Pd4 35.Tf2 Pc6 36.Kd2 Tc7 37.Pe3 Kg6 38.Kc3 Tf7 39.Td2 Tc7 40.Kc4 Pb8+ 41.Kb5 Tb7+ 42.Ka4 Kf7 43.Pc4 Tc7 44.Pd6+ Ke7 45.Pb5 Tb7 46.Th2 Ke6 47.Th8 a6 48.Pa7 Pd7 49.Th6+ Kd5 50.Pc6 Pc5+ 51.Ka3 Pd3 52.Pa5 Tc7?

De beslissende fout. Alleen 52…Th2! Maakte nog remise. Madaminov maakt het nu knap af.

53.Pc4 Tc6 54.Th3 Pf4 55.Th7 Te6 56.Tf7 Pd3 57.Td7+ Ke4 58.Pd6+ Ke3 59.Pc4+ Ke4 60.Td8 Tf6 61.Ka4 Tf2 62.a3 Tc2 63.Pd6+ Ke5 64.Pf7+ Ke4 65.Pg5+ Ke3 66.Te8+ Kd2 67.Pe4+ Kc1 68.Td8 Pb2+ 69.Ka5 Kb1! 70.Kb4 Tc7 71.a4 Kc2 72.Pc5 a5+ 73.Kb5 Kc3 74.Kb6 Th7 75.Kxa5 Th5 76.Kb5 Th4 77.a5 1–0

Is dit het schaken van de toekomst? De kracht van de spatiebalk, ondersteund door fantastische eindspeltechniek.

Partij in viewer:

Hans Ree & Hans Böhm

Lees de rubriek van Hans Ree in De Groene Amsterdammer op: https://www.groene.nl/auteur/hans-ree (voor niet-abonnees alleen op vrijdag van verschijning gratis)

Hans Böhm plaatst zijn rubriek voor de Telegraaf op zijn eigen website: https://www.hansbohm.com/2013/?cat=13

Zie ook de aankondiging op schaakclubenpassant.nl voor meer info. De belangrijkste punten:

• Speeldata zijn di 25/8, vr 28/8, di 1/9, vr 4/9, di 8/9, vr 11/9 en za 12/9. De partijen beginnen om 20.00 uur.
• Er zijn twee groepen (A > 1750, B < 1850)
• Speeltempo is 90 minuten + 30 seconden per zet.
• Er mogen in ronde 1 t/m 6 maximaal twee byes (vrije ronden) worden opgenomen waarvoor u een half punt krijgt.
• De resultaten worden verwerkt voor de KNSB-rating.
• In beide groepen wordt een aantal partijen live uitgezonden.
• De pot met inschrijfgelden (€ 15 p.p.) wordt na afloop omgekeerd en verdeeld als geldprijzen.
• Aanmelden bij voorkeur via het online-formulier.

Tiviakov plaatste zich relatief eenvoudig toen Van den Doel zijn gelijke stelling in enkele zetten om zeep bracht. Vrolijk moest winnen, leidde dat in met een geniepig pionzetje en maakte het af met een leuke combinatie. In de tiebreaks was het eerst weer Warmerdam, maar Vrolijk maakte opnieuw gelijk en de volgende twee beslissingspartijen gingen allebei naar hem.

Kazarian had genoeg aan remise en wist dat knap af te dwingen. Dramatisch verliep de partij tussen Peng en Van Foreest. Na de hele partij beter tot gewonnen gestaan te hebben, miste Peng in het verre eindspel uiteindelijk de laatste winstmogelijkheid. Ze kwam nog goed terug in de eerste tiebreakpartij, maar net als Vrolijk wist Van Foreest de volgende drie partijen te winnen.

Liam Vrolijk speelde tegen Max Warmerdam de afruilvariant van de Grünfeld met verwisselde kleuren. Met zwart ruil je over het algemeen niet op d4, omdat je dan de pion op c3 een mikpunt voor de loper op g7 blijft. Met wit heb je al een paard op c3 staan. Dat maakt wel enig verschil, maar heel bijzonder is het niet. Warmerdam speelde hier 11… Lb4+, waar op zich niets mis mee is.

De beste zet voor zwart is misschien 11… Le7. Een aardige variant is dan 12.Lxf6 Da5+ 13.Dd2 (13.b4 Lxb4+ 14.Kf1 is hier gespeeld, maar beter voor zwart) 13… Dxd2+ 14.Kxd2 Txb2+! 15.Kc1 La3! en wit kan maar beter de remise met Txa2+ en Tb2+ toelaten. Goed genoeg voor de finale!

Na de 21e zet staat het gelijk, maar Vrolijk kwam met een gehaaid zetje in de volgende stelling.

22.a3! Nu had Warmerdam er verstandig aan gedaan om 22… Tb6 23.b4 Td6 te spelen, waarna het gelijk staat. Maar 22… Txb3 was gevaarlijk; 23.Dxd4 dreigt richting de zwarte koming te gaan. 23… Tb6 was gedwongen met het mogelijke vervolg 24.Dg4+ (ook Dxa4 kan) 24… Kh8 25.Dh5 Tg8 26.Tf4 Tb1 27.Txb1 Dxb1+ 28.Kg2 Db3 29.Te4 en wit heeft het initiatief. In paats daarvan kwam 23… De7? en dat had moeten verliezen: 24.Dh4 Txa3? 25.Tf4 is gelijk uit dus moet 24… Tbb8 25.Tf4 Kh8 26.Dh6 Tg8 27.Tcc4 Tg7 28.Txa4 en wit heeft alle tijd om e3 te veroveren, zonder dat zijn aanval verzwakt.

Maar vrolijk speelde 24.Dxa4? wat zwart de kans gaf om een pion mee te pakken met 24… Txa3. Nu kwam wel 25.Dh4, wat leidde tot de volgende stelling:

Zwart is nog steeds in groot gevaar, maar met 25… De5 26.Kg2 Db2 27.Tce1 had hij de aanval kunnen vertragen. Het blijft onwaarschijnlijk dat hij dit overleeft, met de zwakke pionnen op f6 en f7 (en het levende lijk op e3).

Na 25… Tfa8? 26.Tc4 (26.Tf4 is nog beter) 26… Kh8 27.Tff4 T3a6? (27… Tg8) koos Warmerdam voor een mooie begrafenis. Ziet u hoe?

In de tiebreak verloor Vrolijk de eerste partij.

Misschien wou hij geen pion achterraken na 18.Pc4 Dxb3, maar stockfish beoordeelt dit na 19.Da1 e5 20.f4 f6 21.d3 als volkomen gelijk; de zwarte dame staat niet helemaal veilig. Maar 18.Pxb7 Tb8 19.De4 Lc8 20.b4 was een misrekening: 20… Pxb4! 21.axb4 Dxb4 22.Db1 d3 was het paard gered, maar de loper niet.

In de andere drie partijen is Vrolijk geen moment in gevaar geweest. Warmerdam speeelde het Marshallgambiet van het Slavisch, maar Vrolijk incasseerde de pion, neutraliseerde de compensatie en won het eindspel. In partij 3 gaf Warmerdam een kwaliteit weg en in partij 4 wist de laatste wat complicaties te creëren, maar werd daar zelf het slachtoffer van.

Na 22 zetten leek Sergei Tiviakov me wat beter te staan tegen Erik van den Doel, maar stockfish ruilt in onderstaande stelling op d1 en vindt het dan 0.00.

Maar Van den Doel ging hier van kwaad tot erger. 22… Pb4 gaat vorbij aan de slechte positie van het paard op h5, dat zo snel mogelijk naar e6 moet. Er kwam 23.Txd8 Dxd8 24.Db1 (24.Dc3! De7 25.g3! Pxa2 26.De3 Pb4 27.Lb1 g5 28.Td1 met voordeel) 24… Pf4 25.Lxf5 Pe2+?! (25… Pbd3 26.Le4 c4 was minder erg) 26.Kh2 Pc3? (26… Pd4 was iets minder erg) 27.Le6+ Kh8 28.Dg6 Dd3 Dat zal de bedoeling zijn geweest, al is 29.Dxd3 Pxd3 30.Ld7 ook niet best.

29.Ph4! Maar er is geen enkele reden om de toren op f1 weg te halen, dus stort Van de Doel zich maar in het zwaard: 29… Dxf1 30.Pf5 Txf5 en tegelijkertijd opgegeven.

Remise maken als dat genoeg is voor een finaleplaats: een kunst die ik niet onmiddellijk toedichtte aan Anna-Maja Kazarian – in mijn ogen een nog ergere rouwdouwer dan Eline Roebers. De Siciliaanse Alapin van Anna-Maja Kazarian tegen Eline Roebers blijkt na 10 zetten identiek aan een van de hoofdvarianten van de Franse Tarrasch. En dus ook even degelijk en weinig ambitieus. Perfect dus!

Hier verlaten we de theorie met 14.Lxg6, een zet die ik maar moeilijk uit mijn handen zou krijgen. Wat heeft dat paard je misdaan? Er is niets mis met 14.Le3 en als je de activiteit van het paard wilt inperken, heb je 14.Dc2 of zelfs 14.g3 (14… Lg4 15.h3!? Lxh3? 16.Pg5 Ld7 17.Dh5). Maar goed, Kazarian heeft genoeg aan remise, en zo heb je één potentiële vijand minder. En Roebers moet winnen, dus wie weet gaat ze gekke dingen doen – en je kunt er gif op innemen dát ze dat gaat doen. Na 14.Lxg6 hxg6 15.Lg5 moet zwart kiezen: na 15… Dd6 16.Pxc6 blijft ze met een geïsoleerde d-pion zitten, volgens SF in een gelijke stelling, maar zit er meer in dan remise? Dus 15… f6 16.Lh4 en nu is dat gat op e6 lichtelijk irritant. 16… Kf7 dekt dat af, maar wit wil nog meer ruilen met 17.Lg3. Als je die niet ruilt, is het niet te zien waar je nog kansen kunt krijgen, vandaar 17… Lxg3 18.hxg3 Als je wilt winnen, zul je nu iets met die h-lijn moeten doen, ongeacht wat stockfish ervan vindt, dus 18… Th8. Stockfish geeft wit hier al duidelijk voordeel na 19.Db3; het gespeelde 19.Dd3 is minder ambitieus maar kan niet slecht zijn. 19… Th5 (objectief was 19… Lg4 beter) gaat op dezelfde weg voort.

Verdubbelen op de e-lijn met 20.Te3 ligt nu voor de hand, maar Kazarian heeft begrijpelijk geen zin om enig risico te lopen, en slaat er nog een stuk vanaf: 20.Pxc6 bxc6 21.Ph4 Th6 22.f4 Dd6 23.Te3 en nu de torens wél op de e-lijn komen, heeft Roebers geen enkele kans meer om er wat van te maken en staat ze met de buiten spel staande toren op h6 verloren. Ze nam dan ook op de 35e zet het remiseaanbod van Kazarian aan, die zich daarmee plaatste voor de finale. Buitengewoon overtuigend gespeeld!

Zhaoqin Peng kwam wat beter uit de opening tegen Machteld van Foreest. Haar vrije c-pion was een stuk gevaarlijker dan zwarts a-pion:

Van Foreest werd gedwongen om de kwalieit te geven: 25… e5 26.c7 exd4 27.cxb8D Txb8 28.Txd4. Dat was nog niet zo slecht voor haar als ze in de diagramstelling maar eerst 28… De6! had gespeeld en pas na 29.Td2 Pxe3. Peng moet de g-pion dekken met Lf1 en na Pxf1 heeft zwart het loperpaar voor de kwaliteit. Maar gelijk 28… Pxe3? was niet goed. Waarom niet?

Met nog 4 minuten op de klok wikkelde Peng in plaats daarvan naar een eindspel af: 29.Dd6? Te8 30.Dxf6 Lxf6 31.Td6 en zag kans een stel torens te ruilen: 31… Lb2 32.Tb1 Pf5 33.Td8 Ld4+ 34.Kh1 Txd8 35.Lxd8 Kg7

Wit heeft nog een probleem met de pion op g2. Vanaf de zijlijn is de oplossing makkelijk te zien: 36.La6 gevolgd door Lb7. Maar Peng was blijkbaar gefocust op het snel uitschakelen van de a-pion: 36.Lc7? Pe3 37.Lf1 Kf6 38.h3. Nu vindt stockfish het al vrijwel gelijk staan na 38… Pxf1. Het gespeelde 38… Le4? had moeten verliezen na 39.Tb4. Misschien had ze gehoopt op 39… Pf5, maar dan wint 40.Kh2 (sterker dan 40.Txd4 Pxd4 41.Le5+ Kf5 42.Lxd4 Kxf4) een stuk. Het eindspel na 39… Pxf1 40.Txd4 zou volgens stockfish gewonnen moeten zijn, maar het is nog wel een klus. Je kunt de lopers niet afruilen en als het paard de zwarte velden afdekt, is het moeilijk de koning te activeren.

Volgens stockfish deed wit het hieronder fout met 49.g3?!

Beter zou zijn 49.Lg7 en ik kan me nu een soort plan voorstellen: loper naar f8, velden van het paard afnemen, dreigen met f5 en na Le6 de koning naar d3 om alsnog f5 te doen. Klinkt aardig, maar ik zie al diverse zijvarianten. Maar je kunt dit lang volhouden; zwart kan ook niet zomaar alles doen. In de partij kwamen de witte pionnen op zwart te staan, en dan wordt het lastig met bijvoorbeeld een paard op f5, loper op d5 en koning op d6. Zie daar maar eens langs te komen, je hebt de mogelijkheid g2-g4 verspeeld!

Wat beide spelers blijkbaar niet doorhadden, is dat zwart na ruil van paard tegen loper een vesting heeft. Na de 60e zet van wit kan zwart f6 spelen en dan is er geen doorkomen aan. De loper blijft op de diagonaal c8-h3 en de zwarte koning op f7 of f8. Met de witte koning op d6 en de toren op e7 kun je Te6 proberen, maar zwart slaat niet en speelt Kf7.

Op de 73e zet kreeg Van Foreest de laatste kans om die vesting te bereiken.

73… Kg7! 74 Kd8 f6! 75 Te7 Kf8! met remise. In plaats daarvan kwam 73… Lg4? 74.Kd8 Lh3 75.Ke8 Lg4 76.Kf8 Lh3 77.Te7 Le6

Peng is vlak bij een finaleplaats, maar zag blijkbaar spoken (die zijn wat vaker aanwezig na 77 zetten). 78.Txe6+? en nu is het zowel na 78… Kxe6 als het gespeelde 78… fxe6 remise.

Daarentegen had (bijvoorbeeld) 78.Ta7 Ld5 79.Kg8 Lc4 80.Kh7 Le6 81.Kh6 Lg4 82.Ta4 Lf5 83.Tb4 Lg4 84.f5! gewonnen. De zwarte koning wordt met tempodwang van zijn koningsvleugelpionnen gescheiden: 84… Lxf5 85.Tf4 Ke5 86.Kg5 Ke6 87.Tf1

en nu 87… f6+ 88.Kh6! Ke5 (88… Kf7 89.Txf5 gxf5 90.Kh7! en wint) 89.Kg7 Ke6 90.Te2+, of

87… Ke5 88.Te1+ Le4 89.Te2 f6+ 90.Kh6 f5 91.Tf2 (maar niet 91.Kg5? f4! 92.gxf4+ Kd4 en dit is remise!) 91… Kf6 92.Tf4 Ld5 (92… Kf7 93.Kg5 Kg7 94.Tf2) 93.Td4 en wit verovert pion g6 en vervolgens h5.

Wat een leuk eindspel!

In de tiebreaks herhaalde zich het scenario van bij Vrolijk en Warmerdam, tenminste wat de scores betreft. Peng won de eerste partij, toen Van Foreest in al mindere stelling hier 25… Tg8?? speelde.

Ja zeg, ik ga geen oplossing geven!

Maar hierna won Van Foreest driemaal op rij. In partij 2 herstelde Peng zich goed na een mislukte opening, om in het eindspel onbegrijpelijk te blunderen. Daarentegen stond ze in partij 3 lange tijd erg goed, om in een stelling waar Van Foreest net een kwaliteit verblunderde door de vlag te gaan. In partij 4 liet ze zich op simpele wijze wegcombineren – geen energie meer, neem ik aan.

De partijen

Tiebreaks

Bij Van den Doel-Tiviakov kwam een Franse Fort Knox op het bord; de variant die zijn naam dankt aan de solide stelling die ontstaat na 1.e4 e6 2.d4 d5 3.Pd2/c3 dxe4 4.Pxe4 en dan Ld7-c6 met het plan Lxf3 en stutten maar met c6. 

Van den Doel-Tiviakov na 11..c6.

Beide spelers hebben hier vermoedelijk wat ze wilden . Van Den Doel heeft een klein plusje op basis van het loperpaar en en iets meer ruimte in het centrum. Uit persoonlijke ervaring weet ik dat hij hiermee uren kan masseren en persen. Tiviakov heeft ontzettend veel ervaring in deze structuur waarin hij de witveldige loper gegeven heeft voor het paard op f3 en dan met een pionnen op c6 en e6 tegen de witte pion op d4 gaat spelen. Hij bereikt deze structureel nagenoeg identieke stellingen zowel vanuit het Scandinavisch met 3..Dd6 en het Frans. Opvallend genoeg echter lijkt hij de derde opening waaruit deze structuur vaak voorkomt , de Caro-Kann ( na 1.e4 c6 2.d4 d5 3.dxe4 Pxe4) echter te vermijden met zwart, terwijl zwarts witveldige loper hier toch vaak een beter leven is beschoren dan in de varianten die hij speelt en dat lijkt me eerder een voordeel dan een nadeel. Ik kan naar de reden slechts gissen, maar wat ik zo kan bedenken is dat hij een hekel zou kunnen hebben aan de doorschuifvariant van de Caro-Kann. Dit geldt dan blijkbaar voor beide kleuren want met wit speelt hij het ook nooit hoewel het me toch minstens zo’n kritieke voortzetting lijkt als 3.Pd2/c3.  

Even later stond het zo:

Van den Doel-Tiviakov na 17..Dd8 

Tiviakov heeft de thematische c5 break gerealiseerd en er staat een IQP-stelling op het bord. De conventionele schaakwijsheid dicteert dat de IQP partij beter staat met 4 paar lichte stukken, 2-3 paar stukken ongeveer gelijk is, en 1 paar of minder beter is voor de niet-IQP partij. De thematisch d5-break van wit hangt niet bepaald in de lucht hier. De engine vindt het desondanks nog altijd iets beter voor wit na een zet als 18.Lc2, maar Van Den Doel besloot tot 18.Pe5, wat na 18..Pxe5 19.dxe5 tot een gelijk middenspel leidde. Op het moment dat een remise met nauwkeurig spel in de lucht hing, verslikte Van den Doel zich echter flink met 28.h6?, een pion die er met schaak af gaat Tiviakovs sterke antwoord 28..Dd2! omdat wit de loper veilig dient te stellen. 

Van den Doel-Tiviakov na 28..Dd2!  

Vanaf dat moment was het uittikken voor de zwartspeler leek het. In de tijdnoodfase wist Van den Doel echter toch nog te ontsnappen met een halfje. De mooiste kans om het punt binnen te halen kreeg Tiviakov toen hij in onderstaande stelling 36..g5 kon spelen: 

Van den Doel-Tiviakov na 36.Lf3 

Na 37.Ld1 g4+ 38.Kh4 Pg6+ 39.Kxh5 Dc5+ 40.Kxg6 was 40..Dg5# een leuk slot geweest: 

Van den Doel-Tiviakov analyse

Sergey Tiviakov zal niet tevreden zijn met het halve punt ( foto:Frans Peeters, nk.schaken.nl)

Ondertussen won Max Warmerdam van Liam Vrolijk vanuit een Slow Italian:

Warmerdam-Vrolijk na 5..d6 

Toen ik een jaar of 12 was speelde ik deze opening met wit en zwart in bijna elke partij, niet gehinderd door de kennis dat dit zo’n dertig jaar later beschouwd zou worden als een subtiele en zeer theoretische variant. We wisten niet beter en volgden gewoon de ‘Gouden Regels’. Sindsdien heeft de wereldtop de variant herontdekt: “(Before), we gave up too early” hoorde ik Anand er eens over zeggen. Helaas is mijn begrip van de stelling sinds mijn 12de niet navenant toegenomen.  

Dat zal zeker niet gelden voor Max Warmerdam, die onder meer als secondant van Anish Giri deze varianten waarschijnlijk diepgaand heeft geanalyseerd. Tot de 14de zet werd een partij Giri-Martinez Alcantera gevolgd.  

Warmerdam-Vrolijk na 14.Lxc6+ 

Warmerdam ‘offert’ zijn loper tegen een paard om de zwarte pionnenstructuur te verminken. Dat deze strategie uitmondde in een volledig succes, werd duidelijk nadat Liam in een al mindere stelling besloot tot 27..dxc5? 

Warmerdam-Vrolijk na 27..dxc5? 

Na 28.Dxc5 hingen er 3 pionnen bij zwart en tot overmaat van ramp bleek de zwart koning kwetsbaar en konden de witte torens via de d-lijn de zwart stelling binnendringen. 

De slotstelling zegt genoeg over de witte dominantie.

Warmerdam-Vrolijk slotstelling na 34.Pxf5 

Waar het Open/Mannen NK dus een kleine identiteitscrisis lijkt te hebben geldt dat niet voor het NK Vrouwen , waar de strijd ging tussen Eline Roebers-Anna-Maja Kazarian en Machteld van Foreest-Zhaoqin Peng.  

Roebers koos haar stijl getrouw voor een scherpe, wat ongebruikelijk variant tegen het Frans: 

Roebers-Kazarian na 7.Ld3 

Hele volksstammen spelen hier zonder nadenken a tempo 7.Le3, maar Roebers natuurlijk niet. De stelling vertoont gelijkenissen met een gambietvariant in de Franse doorschuifvariant die na 1.e4 e6 2.d4 d5 3.e5 c5 4.Pf3 Pc6 5.Ld3 cxd4 ontstaat: 

In deze variant heeft wit soms problemen met de verdediging van pion e5. Dat probleem is in de variant uit partij in elk geval opgelost omdat wit een pion op f4 heeft.  

Kazarian speelde slim 7..Pxd4 in plaats van het meest gespeelde en voor de hand liggende 7..cxd4. Dat kan natuurlijk nooit veel slechter zijn, en Roebers zal dus toch de meeste voorbereidingstijd wel in die laatste zet hebben gestopt. 

Een interessant moment ontstond na 17..Dxb4. In dit soort stellingen is meestal de automatische reactie om 18.Tb1 te spelen zoals Roebers ook deed, om met de toren op b7 te slaan. Hier was opvallend genoeg echter 18.Db1 de zet die de balans had vastgehouden . 

Roebers-Kazarian na 17..Dxb4 

Na dameruil is de witte druk op de damevleugel en het sterke paard op d4 blijkbaar voldoende compensatie voor de pion. na 18.Tb1 ging pion a5 er ook nog af, en voor 2 pionnen was de compensatie blijkbaar onvoldoende. Even later kreeg Roebers nog een kans om terug te komen in de partij toen ze in onderstaande stelling na 22..Tc8? de gelegenheid had om met 23.Da3! een vervelende penning is de stelling te brengen. 

Roebers-Kazarian na 22..Tc8? 

Zwart moet 23..Dd2 doen om stukverlies te voorkomen, maar dan werken de tactieken in wits voordeel. In plaats daarvan koos ze de vlucht naar voren met 23.Dg5, maar Kazarian weerde de aanval af, hield pluspion(nen) over en maakte het bekwaam af.  

Anna-Maja Kazarian verraste Eline Roebers ( foto:Frans Peeters)

In de vierde partij tussen Machteld van Foreest en Peng kwam voorde derde maal vandaag een Franse opening op bord. Fabiano Caruana zei een tijdje terug in de C-squared podcast dat heden tegen het Frans alleen 3.Pc3 en 3.e5 serieuze pogingen zijn. De spelers op dit NK lijken het met hem eens te zijn, want na 2x 3.Pc3 kwam nu 3.e5 op het bord. Peng koos de variant met 5..Pge7.  

Van Foreest-Peng na 5..Pge7 

Nu dacht ik altijd dat dit wit de kans bood Pa3-c2 te spelen omdat het paard op e7 verhindert dat zwart dit beantwoord met Lf8xa3, en dat de stellingen die ontstaan als wit het e7-paard op f5 laat komen en dan Lxf5 speelt na exf5 weinig beloven. De dames dachten hier anders over, want dit was de stelling die op het bord kwam. De partij bleef lange tijd ongeveer in evenwicht, maar Van Foreest raakte uiteindelijk de greep op de stelling kwijt. Toen probeerde ze het met een speculatief loperoffer. Hoewel objectief incorrect werd de stelling chaotischer en met weinig bedenktijd gebeurden er nog allerlei dingen.  

Van Foreest-Peng na 28.gxf5 

Peng koos hiervoor 28..Dxb2?. Ik kan niet uitleggen waarom dit de voorkeur kreeg boven 28..Pe7. Misschien is er een psychologische reden, want het paard kwam hier enkele zetten geleden juist vandaan. Nu kan simpel 29.fxg6 wat wit volgens de engine winnend voordeel geeft, maar Van Foreest koos 29.e6. Blijkbaar kan zwart zich nu redden met 29..Tc3! 30. exf7+ Kh8 31.De8 Tcc8! 

Van Foreest-Peng analyse 

De engine geeft nu zetherhaling (!) na De3 Tc3 enz. Dat zie je ook niet elke dag. Na het door Peng gespeelde 29..Dc2 zit er nog steeds een winst in met een reeks computerzetten, maar die lagen niet bepaald voor de hand en zo kwam er weer een gelijke stelling op het bord. Nu was het weer de beurt aan Peng voor een kans toen ze in onderstaande stelling met 40..Dh7 een stuk kon winnen. 

Van Foreest-Peng na 40.Pxh6? 

Ze speelde echter 40..Df4 waarna van Foreest zich net kon redden met 41.Dg6 en de vrede niet veel later getekend werd.  

Een spectaculaire ronde al met al waarin veel te beleven was. Morgen de beslissing in de halve finales.