Uiteraard heeft elke Chess 960 opstelling twee torens, maar deze met dit hele specifieke nummer springt toch wel bijzonder in het oog. De positie verscheen vanochtend onwetend op het bord bij het potje Fischer Random schaak dat ik elke vrijdag speel tegen iemand die een nummer kiest (vandaag niet willekeurig ;-)) waarvan ik vervolgens via het internet de bijbehorende opstelling opzoek…

Op het ene deel het koninklijk paar (de dame overigens níet op de eigen kleur) aan weerszijden beschermd door de torens, de andere helft bezet door de mindere machten, maar wel eendrachtig en zij aan zij: een span paarden en aan het eind twee hoog opstekende lopers die daarmee de torens lijken te willen uitdagen. Zeker, je kunt er elke symboliek in stoppen die je maar wilt, maar sowieso is het de enige opstelling (naast de klassieke) die ik sinds vandaag zonder enige moeite kan reproduceren.

Een uitwedstrijd op maandag 8 februari in Gouda bij de vrienden van Messemaker met mijn Sliedrechtse team geeft aanleiding tot het schrijven van geschiedenis maar meer tot het herschrijven van geschiedenis. Geschiedenis of wat meer een woord van deze tijd is: historie, was dan wel niet mijn keuzevak vroeger op school, toch lijk ik ergens een zwak voor dit vak te hebben. Ik heb het dan niet over die beroemde schaakpromotor Hans Berrevoets die bijna bij iedere datum en jaar een schaakfeit in zijn historische Dordtse agenda heeft staan, ….overigens een mooie activiteit…. , maar over hoe de historie beleeft wordt in Gouda. De naam van de Goudse schaakclub Messemaker 1847 roept eigenlijk gelijk al historie op. In die tijd speelden wereldkampioenen partijen waar flink op los geofferd werd. Vaak was er veel vuurwerk te zien in die partijen van weleer.

Het komt bij veel spelers voor als de tegenstander aan zet is om wat zo langs borden te ijsberen. Daar doe ik graag aan mee en liep zo langs de partijen van de onderlinge competitie van de messemakers. Een partij tussen Arjan van der Leij, (een Leeuwaanhanger en daardoor bekende van Sliedrecht), en de clubkampioen Jan Evengroen (bekend voor mij i.v.m. de wegwijs-simultaans) trof mijn aandacht. Het leek wel in 1847 te worden gespeeld. In een niet foutloze partij presteerde Jan het om zijn beide torens in een vroeg stadium van de partij te offeren, zo ik ondervond, in de stijl van de oudheid. Ik heb me op die avond afgevraagd in welke tijd dat ik leefde. Toen drong het tot mij door. Die twee torens, is dat niet eerder een motief voor vuurwerk geweest? We zijn weer met beide benen in het hedendaagse geland: the twin towers van 11 september 2001 en ook dat is al weer historie.

Die mooie partij van Arjan en Jan verdient een plaatsje in de geschiedenis. Speelt hem na en geniet van het vuurwerk wat werd getoond. Ik werd tijdens die teamwedstrijd goed afgeleid door dit gebeuren. Ik moest aan het bord zijn maar de NewYorkse skyline trok me hard. Aan het tweede bord tegen Leslie Tjoo ging het redelijk, ik had wat initiatief, maar werd verrast door een subtiel, door mij gemist, omschakelzetje in de achterhoede (La2-b1) waardoor de kansen keerden. Lesley maakte het in vuurwerkstijl af. Dat het Messemakers team met 7,5 – 0,5 ons afdroogde viel natuurlijk wel even tegen. Toch had ik die geschiedenisavond in Gouda daarvoor niet willen missen. Natuurlijk vergeet ik niet dat Messemakers team te feliciteren, want die zullen wel kampioen gaan worden.

Arjan van der Leij – Jan Evengroen, Gouda, 8-2-2010.

1.e4 e6 2.d4 d5 3.Ld3 Een zijvariant van de Franse opening. 3…dxe4 4.Lxe4 Pf6 5.Lf3 c5 6.Pe2 Pc6 7.c3 cxd4 8.cxd4 e5 9.Pbc3 Pxd4 10.Pxd4 exd4 11.Da4+ Dd7 12.Pb5 De7+ 13.Kd1 Kd8! (Beide partijen kunnen niet meer rokeren.) 14.Ld2 Lg4? 15.Pxa7? (Wit had op de volgende manier de winst binnen kunnen halen. 15.Lxg4! Pxg4 16.La5+! b6 17.Lxb6+ Kc8 18.Da6+) 15…Lxf3+ 16.gxf3 Dc5! (zie diagram 1)

17.Pc6+ Dxc6 18.Dxa8+ (de eerste toren wordt gegeven) 18. …Kd7 19.Te1 Lb4!! (Zie diagram 2.)

De dame op a8 staat door de toren op h8 aangevallen. Er zit weinig anders op dan het aannemen van het tweede torenoffer. 20.Dxh8 De dame staat nu wel volledig buitenspel.) 20…d3? (Dreigt mat op c2 maar de volgende variant was beter: 20…Dxf3+ 21.Kc2 d3+) 21.Te3? (veel beter is: 21.Lc3.. Nu is het uit.) 21…Dc2+ 22.Ke1 Lxd2+ 23.Kf1 Lxe3 24.fxe3 De2+ 25.Kg1 Dxe3+ 26.Kg2 De2+ 27.Kg1 d2 28.Dxg7 d1D+ 29.Txd1+ Dxd1+ 30.Kg2 Ke7 0-1. Wat kan schaken schitterend zijn!

Tot ongeveer 1800 werd in Nederland vooral geschaakt door de adel en door legerofficieren. Mede daardoor was Den Haag het schaakcentrum van Nederland. Op 15 mei 1803 werd het Haagsche Schaakgenootschap opgericht, de eerste schaakvereniging van Nederland. Niet veel later werden er ook clubjes opgericht in Alkmaar, Goes en Vlissingen, maar het is niet duidelijk of daar sprake was van echte verenigingen.

Op 19 september 1822 werd het Amsterdamse Schaakgenootschap (ASG) opgericht. Dat speelde correspondentiepartijen tegen onder andere Vermaak door Oefening, de eerste schaakclub in Rotterdam, en Palamedes uit Den Haag. Een verschil van mening over de vraag of het sociëteitskarakter of het schaken centraal moest staan, leidde tot een afsplitsing van ASG. De ‘schakers’ gingen verder onder de naam Philidor, een club die niet lang standhield.

In Den Haag ging Palamedes ten onder. Een nieuwe poging (schaakvereniging Stein) mislukte al snel, maar op 29 december 1852 werd het nu nog steeds bestaande Discendo Discimus (DD) opgericht, wat betekent ‘Door te leren, leren wij’.

Bij het ASG waren er leden die wilden fuseren met de andere Amsterdamse vereniging, La Bourdonnais. Die fusie ketste af, waarna enkele ASG’ers het Nieuw Amsterdamsch Schaakgenootschap oprichtten. Dat bleek niet levensvatbaar en fuseerde alsnog met La Bourdonnais tot het Vereenigd Amsterdamsch Schaakgenootschap (VAS), op 21 december 1878. Het VAS (dat nog steeds bestaat) nam later 1822 als oprichtingsjaar aan, het jaar dat het ASG werd opgericht. Ton Sibbing, die deze hele geschiedenis beschreef in het boek Amsterdam Schaakstad (1994), noemde dit ‘een zeldzaam staaltje geschiedvervalsing’. ASG bestond in 1878 namelijk nog en was dus niet opgegaan in VAS, dat 1878 als oprichtingsjaar heeft.

Dit oude verhaal kwam weer naar boven toen de Goudse schaakclub Messemaker in 1997 zijn 150-jarig jubileum vierde, zijn naam wijzigde in Messemaker 1847 en claimde de oudste schaakvereniging van Nederland te zijn. Philidor Leeuwarden wees er toen hier en daar op dat zijn officiële naam luidde: Koninklijke Schaakclub Philidor 1847 Leeuwarden. In 1999 promoveerde Hans Scholten op het proefschrift ‘Het loopt ongenadiglijk mat’, over het schaakleven in Nederland in de negentiende eeuw. Hij onderzocht de historie van beide verenigingen uit 1847 (en vele andere) en concludeerde dat er een lange geschiedenis was van uiteenvallen, opnieuw beginnen en fuseren, zodat de huidige verenigingen niet meer die van 1847 mogen heten. Om dezelfde reden vond hij dat Strijdt met Beleid (SMB, Nijmegen) niet echt van 1848 was, ook al schreef de geschiedenisstudent Jan van de Mortel in 2002 als stageopdracht een boek over de geschiedenis van SMB tussen 1848 en 1998. In Leeuwarden bracht men als belangrijk tegenargument in dat de vereniging in 1947 het predikaat koninklijk had gekregen (wat pas bij een honderdjarig bestaan kan worden verleend) en dat de koningin een hogere autoriteit is dan dr. Scholten.

Scholten concludeerde dat de oudste nog bestaande schaakverenigingen zijn:

1. Discendo Discimus (Den Haag), 29 december 1852

2. Doesborghsch Schaakgenootschap, 21 mei 1873

3. Schaakclub Utrecht, 5 oktober 1886

4. Hilversumsch Schaakgenootschap, 28 september 1887

Websites van deze verenigingen:

1. Discendo Discimus

2. Doesborghsch Schaakgenootschap

3. Schaakclub Utrecht

4. Hilversumsch Schaakgenootschap

Daarnaast mag men in diverse plaatsen zeggen dat er al van voor 1852 bijna onafgebroken in clubverband werd geschaakt.

Zowel Ritzerveld, Zhu als Van Osch speelden afgelopen weekend in het Open Kampioenschap van Arnhem (waarvan de organisatie helaas geen verslag over geplaatst en/of ons gemaild heeft). Zhu en Ritzerveld werden gedeeld eerste en behaalden daarmee zoals te zien is een behoorlijke ratingwinst. Op de spelerspagina van Noah Ritzerveld (te zien door zijn naam aan te klikken of via het zoekveld bovenin) staan o.a. zijn ratingontwikkeling en de toernooien die hij recent gespeeld heeft met de ratingprestaties erbij. Dat kunt u dus ook van uzelf zien, als u een FIDE-rating heeft. Een nuttige service!

(Met dank aan Oscar Lemmers voor de tip)

Voor de vroege boekers (tot 31 oktober) geldt er een korting op het inschrijfgeld van € 10,- euro voor het 9-rondig toernooi, en € 5,- voor het Compact, het Seniorentoernooi en de Vierkampen.

Open toernooi (9 ronden) van 19-24 december.

Compact toernooi (5 ronden) van 20-24 december.

Seniorentoernooi (5 ronden, 50+) van 20-24 december.

Vierkampen (3 ronden) van 21-23 december.

Pak die korting, schrijf je nu vast in:

Inschrijven Chessfestival Groningen

Vergelijkbaar met de Johan Cruijff Schaal bij het voetbal, plaatsen zich voor de Jan Timman Schaal vier verenigingen, namelijk de top drie van de Meesterklasse (Apeldoorn, Zuid-Limburg en Kennemer Combinatie) en de bekerwinnaar (HMC Den Bosch). Vier viertallen zullen in een halve finale en finale strijden om de schaal en doen dit in rapidpartijen (dubbelrondig), met waar nodig een snelschaakbarrage. Als side event zullen bovendien nog twee viertallen volgens het Scheveninger systeem tegen elkaar aantreden: Jong Apeldoorn versus De Rest van Nederland. Het totale prijzengeld is 2000 euro (1e prijs 800 euro, 2e prijs 600 euro, 3e prijs 400 euro en het winnende team van het side event ontvangt 200 euro).

Spektakel is gegarandeerd en doordat alle partijen op digitale borden worden gespeeld, kan alles live op internet worden gevolgd (Lichess-link volgt later). Bovendien wordt het toernooiverloop van onderhoudend commentaar voorzien door het duo Alexander Polak en Felix Kuijken, dat op locatie zal vertoeven en zal berichten op twitch.tv/schaakbond. Voor wie in de buurt is: Denksportcentrum Apeldoorn Noord (adres: Sleutelbloemstraat 22A, Apeldoorn) opent zondag 13 september om 10.00 uur zijn deuren en is de hele dag vrij toegankelijk voor publiek. De wedstrijden beginnen om 11.00 uur. Gastheer is Schaakstad Apeldoorn-voorzitter Cees Visser. Arbiter is Paul Ham en de liveborden worden gerund door Marco Beerdsen. Ondersteuning vanuit de KNSB wordt verzorgd door Koos Stolk. Schaakacademie Apeldoorn is in de persoon van Karel van Delft aanwezig met een informatiestand. Geertje Timman en Hans Böhm kunnen niet aanwezig zijn, maar dragen het evenement een warm hart toe.

Lees de schitterende long read van Peter Doggers om een gevoel te krijgen bij de betekenis van Jan Timman voor het Nederlandse schaken, en uiteraard het prachtige boek dat Hans Böhm en Jan Timman samen hebben geschreven over hun gemeenschappelijke schaakleven.

Jan Timman Schaal op Lichess | Halve Finale – partij 1 op Lichess | Jan Timman Schaal op LiveChess | Jong Apeldoorn vs. Rest van Nederland op LiveChess

Aankondiging | Reglement | Uitslagen/stand | Uitslagen/stand Jong Apeldoorn vs. Rest van Nederland

Contactpersoon voor vragen en nadere info: Merijn van Delft (merijnvandelft@gmail.com)

Het is een andere benadering. We zijn allemaal geïnteresseerd zijn in mooie partijen uit één stuk. Maar niemand gaat een partij naspelen waar het evenwicht 100 zetten nauwelijks wordt verbroken en die na een lang viertoreneindspel in remise eindigt. Voor een interessante partij moet er een 1-0 of 0-1 uitslag zijn, of tenminste momenten in de partij waar één van de spelers verloren staat en desondanks remise maakt of zelfs wint. En het meest interessant en leerzaam zijn de partijen vol bluf en agressie of juist te timide gespeeld, de fouten en de afstraffingen daarvan.

Ik ben dus op zoek gegaan naar programma’s die een bestand van meerdere partijen zelfstandig kunnen doorploegen en daarover rapporteren. Liefst in een totaaloverzicht. Er zijn meerdere programma’s die losse taktische opgaves maken van een pgn-bestand, zoals Vitogits chess tactics generator en chessblundertrainer.com. Dit laatste programma kan ook selecteren op witte of zwarte blunders. Maar ik wilde een totaal-overzicht van een hele groep partijen.

Het begon met een samenraapsel van programmatuur: Met het commandline-programma pgn-extract kan je een groot pgn-bestand omzetten in alle losse stellingen in epd-formaat (uitgebreide FEN). Dan het commandline-programma Game Analyzer van Ferdinand Mosca, later verbeterd in Chess Artist. Dit programma geeft bij elke zet de waardering van de stelling volgens een engine. Je kunt instellen hoe lang het engine mag rekenen en vanaf welke zet. De stelling na 1. e4 e5 hoeft niet uitgerekend te worden. Probleem 1 van dit programma is dat het niet de epd/fen stelling per zet geeft en probleem 2 is dat ieder oordeel gesplitst is over twee regels. Door de output van pgn-extract en Chess Artist te combineren in een Excel-bestand, met wat formules kon ik toch vrij vlot overzichten maken waar de ergste blunders in het pgn-bestand zaten. Ik was hier erg tevreden met mezelf: binnen een uur kan ik met 18 ply diep analyse precies vertellen waar in een verzameling van 20 partijen de fouten zitten. Mijn laptop is een Ultra 7 met 32 GB intern geheugen en 16 processoren.

Mijn verbazing was groot toen collega-medewerker aan Schaaksite, Lennart Ootes, binnen de kortste keren een programmaatje had gemaakt dat al mijn geknutsel verre overtrof, zowel in snelheid / zoekdiepte als in de overzichtelijkheid. Er wordt nog aan gesleuteld, ik ben slechts de tester. Hierbij met toestemming van Lennart enkele screenshots vanuit de rubriek van vorige week.

Lennart is niet van plan dit programma publiek beschikbaar te maken en ik ben hem dankbaar dat hij het voor mij heeft gemaakt. Wat ik langzaam en grotendeels handmatig met pgn-extract, ches-artist en Excel knutselde staat nu zo op mijn scherm. Alleen nog een kleine selectie maken voor de rubriek. Een weggegeven Toren is té makkelijk bijvoorbeeld, hoewel het hoog scoort in dit programma.

Daarnaast wordt een .csv bestand geproduceerd, inleesbaar in Excel met alle fen/epd stellingen en relevante informatie zoals witspeler, zwartspeler, waardering stelling bij gespeelde zet/ betere zet etc.

Wat kunnen we nu met deze benadering?

1. Gekscherend noemde ik dit tegenover Herman Grooten een hulpmiddel voor luie en domme schaakjournalisten. Ik bedoelde uiteraard alleen mijzelf. Binnen de kortste keren een aardig idee van waar de spannende momenten zitten en langs welke afgronden de spelers zijn gewankeld.  Snel klaar. Gelukkig dat onze gewaardeerde medewerkers een beter arbeidsethos hebben en goede educatieve verslagen schrijven met meer uitleg en meer achtergrondinformatie dan alleen de Stockfish-variant.

2. Specifieke analyse openingen. Maak een bestand (vanuit Chessbase) van partijen met de Hatseflats-variant van zwart, waar de witspeler 200 elo meer heeft dan de zwartspeler, en de partij binnen 32 zetten wint. Haal die door het programma en je ziet precies (zwarte blunders) waar je als zwakke speler de teil in kunt gaan in die variant. Doe daarna hetzelfde met de zwartspeler 200 elo beter et cetera. Daar zie je aan hoe het echt moet. Constateer hoeveel zwarte blunders er dan nog in staan. In de Chessbase selectie kun je op nog wat meer dingen in de Hatseflats filteren, zoals alleen recente partijen of partijen waar de witte Torens tijdens de partij een of meer zetten lang op a1 en b1 staan, een bekende wending in de Hatseflats.

3. Specitieke analyse eindspelen. Dat is iets lastiger, maar uit een bestand van veel epd-stellingen, gemaakt met pgn-extract, kun je die partijen halen die stellingen bevatten met bijvoorbeeld één wit paard tegen één zwarte loper en verder alleen pionnen en twee Koningen op het bord. Een kwestie van epd stellingen in Excel filteren op “er mag één keer “n” in voorkomen en één keer “B” en verder uitsluitend p, P, k en K. Stop die partijen in de automatische analyse en je kunt daarmee je eigen eindspelboek maken, met voorbeelden van het eindspel Loper tegen Paard met allerlei voorbeelden waar het mis ging.

4. Constateren bij welk tempo de meeste fouten worden gemaakt. Het zal u niet verbazen dat (ook) de wereldtop meer fouten maakt in rapid chess dan in normaal schaak, en nóg meer in blitz. I heb met name in die blitz-partijen zoveel blunders gezien dat ik die al niet meer interessant vind. Hele stukken worden weggegeven, mats overzien etcetera. Naar het gemengd kampioenschap snelschaken- hoedjewip ga ik ook niet kijken. Geef mij maar een klassiek toernooi of tweekamp met normale bedenktijd. Bij Go en Shogi worden nog steeds partijen gespeeld met 9 uur bedenktijd per speler, en 1 minuut byo-yomi (als je bedenktijd op is: iedere zet doen binnen een minuut, niet opspaarbaar). Van fouten bij partijen met lange bedenktijd valt meer te leren dan van het gooi- en smijtwerk van snelschaak.

5. Een beter beeld van historische partijen. Als ik AVRO 1938 of Zürich 1953 analyseer zie ik aan de top nog weinig fouten, maar daaronder doen zich de ernstige missers voor.

6. Met het programma van Lennart kan ik ook Chess960 partijen analyseren. Daar worden, wegens onwennigheid van de spelers, ook veel fouten in gemaakt, maar je leert wel nieuwe, onverwachte patronen, met name in samenhang met de rokade zijn er hele nieuwe wendingen te zien.

—

Een bijzondere set programma’s wilde ik nog noemen. Ed Schroeder, de sterprogrammeur die eind vorige eeuw vele mooie producten heeft afgeleverd met zijn Mephisto en Rebel, is nog steeds bezig. Hij kiest ervoor om dit grotendeels nog in grafische schermen met uiterlijk anno 1985 en zonder muisbesturing, alleen cursor en sneltoetsen. Ik wil u hier niet teveel afschrikken, maar een schermvoorbeeld:

Voor wie daar in onze tijd nog mee om kan gaan: Al zijn programmatuur staat opgesomd op https://rebel7775.wixsite.com/rebel

De Protools gebruik ik, en ook losstaand, uit het menu “More”, zijn programma Best-of-Chess. Dit selecteert spectaculaire partijen uit een groot pgn-bestand. Een waarschuwing vooraf: ik heb het een paar keer meegemaakt dat het programma naar de “eigen” pgn terugschrijft en die dus muteert, niet altijd met gewenst resultaat. Ik doe het dus alleen met een kopie van een pgn-bestand, zodat ik het oorspronkelijke bestand intact laat. Het programma is razendsnel en uit een groot toernooi-bestand vist het de meest spectaculaire partijen.

Neem even tijd voor het doorgronden van deze programma’s. Ze zijn de moeite waard. Raadpleeg zonodig een MS-Dos dinosaurus uit uw omgeving, die vroeger nog code kraste op de wanden van zijn grot

Momenteel zitten we op bijna 200 deelnemers en ik verwacht dat we zeker rond de 220 deelnemers uitkomen. We kunnen er maximaal 240 hebben maar dan wordt het best krap. De inschrijving sluit op woensdag om 16:00 uur. En we hopen heel erg op slecht weer, want helaas kan het op onze locatie best warm worden.

De hele dag hebben we 12 borden live. Dat is een uitdaging met het tempo van 3+2 maar andere jaren is dat ook gelukt dankzij onze operators Fons en Erik. De uitslagen en standen zijn de hele dag te volgen via www.livechess.nl/nksnel26. Mocht je de andere drie edities terug willen kijken dan vervang j2 26 door een vorig jaartal.

Bekijk de toernooisite livechess.nl voor alle info.

Ja, ook in 2027 zal er een Scheldemond Schaaktoernooi zijn. De data staan zelfs al vast. Noteert u maar alvast in uw agenda: 7 t/m 14 augustus 2027 schaken in het zonnigste schaaktoernooi van Nederland.

Schaken op klapstoeltjes

En ja, we hebben het lichte gemopper van enkele deelnemers dit jaar gehoord. De klapstoeltjes. We wachten de resultaten van het onderzoek van Karel van Delft, die momenteel bezig is met een diepgravende studie naar de relatie zitvlak – rug – denkvermogen, niet eens af en melden nu al enthousiast en proactief dat er in 2027 geen klapstoeltjes gebruikt gaan worden!

Wie nog wil terugkijken naar de editie van 2026: op de toernooisite zijn alle dagverslagen nog terug te vinden. Evenals een berg foto’s en vrijwel alle partijen gespeeld aan de bovenste 30 borden.

Tot ziens in Vlissingen, augustus 2027

Een momentopname

Nu hadden wij afgelopen zaterdag ons rapidtoernooi, het Hans Sandbrink Memorial, en in voorbereiding daarop keek ik eens op die kalender. Nu zijn er op de eerste zaterdag van september wel vaker toernooien, maar afgelopen zaterdag was op het oog best veel. Negen toernooien! En werkelijk van alles: rapidtoernooien, kroegloperstoernooien, een terrassentoernooi, een strandtoernooi, het kon niet op.

Nu vond ik dat ook helemaal geen probleem: er was een mooie geografische spreiding, en voor elk wat wils: zo moest je voor goedgevulde envelopjes niet in Utrecht zijn. Ik vroeg me wel af waar al die toernooien ineens vandaan komen. Gaat het schaken in Nederland echt vooruit, mede door de groei van de kroegloperstoernooien en de belangstelling van niet-clubschakers? Zijn clubs actiever geworden zodat ze het seizoen knallend in kunnen luiden? Of was dit gewoon toeval? Ik ben benieuwd naar de mening van de lezers.

Het Jan Schut-rapidtoernooi (https://www.schakenlewenborg.nl/einduitslag-jan-schut-rapidtoernooi-2026/)