Een mooie nazomerdag. Op een terrasje in Rotterdam was ik in het aangename gezelschap van een vriend die in zijn jonge jaren een groot talent was geweest voordat hij als actieve speler de schaakwereld de rug toekeerde. Zonder evenwel het spel geheel los te laten. Natuurlijk was schaken onderwerp van gesprek, ons beider passie.

Ik liet de naam vallen van de Sovjet-Oekraïense schaker die, toen ik jong was en net lid geworden van een schaakclub, als een komeet omhoog was geschoten maar door zijn vroegtijdige dood een grote belofte niet kon inlossen. Dat had destijds diepe indruk op me gemaakt. Mijn gesprekspartner, een stuk jonger dan ik, had nog nooit van hem gehoord.

https://www.sv-erasmus.nl/2026/10/in-de-knop-gebroken/

Net als bij veel andere jeugdschakers, begon de interesse voor het Tata Steel chesstournament bij onze zoon Jonas al op jonge leeftijd. We maakten kennis met het toernooi als bezoekers in het tweede jaar dat hij schaakte; hij zal 9 jaar zijn geweest. We waren positief verrast door de bijzondere sfeer in het schaakdorp. Echt alles ademde er schaken. Voor kinderen werd een heus schaakfestival georganiseerd in de basisschool. Maar het meest indrukwekkend was natuurlijk dat je er live kon kijken naar de profs van de Masters-groep. Urenlang keek Jonas vanaf het podium naar hun partijen. Sindsdien volgde hij het toernooi, via YouTube, op de voet.

Die dag ontdekte Jonas dat er ook kinderen waren die zelfs mee mochten spelen, met de volwassenen. Dat wilde hij ook! Een jaar later was het zo ver. Na vele jeugd- en grand prix-toernooitjes, vaak op basisscholen, mocht hij van ons meedoen aan de weekendvierkamp. In het strandhotel speelde hij zijn eerste partijen tegen volwassenen. Die bleken een heel eigen speelstijl en openingsrepertoire te hebben, heel anders dan wat hij normaal tegen kreeg van jeugdspelers in rapid-toernooitjes. Hij verloor zijn eerste partij, was uitgeput (als laatste van de zaal klaar) en zwaar teleurgesteld. Maar een dag later was hij apetrots na een overwinning in de tweede partij. Zo kreeg hij voor het eerst ook een klassieke rating.

Deelname aan de vierkamp hielp enorm om zijn zelfvertrouwen en plezier in het schaken te stimuleren. Zijn doel werd nu om bij een volgende editie niet meer in het hotel, maar in de grote zaal te spelen. Daarvoor moest zijn klassieke rating wel omhoog. En dat lukte: vorig jaar speelde Jonas voor het eerst in de grote zaal. Op de hoek van het balkon, met een prima uitzicht op de zaal waar niet alleen de profs, maar ook drie schaakvriendjes uit zijn jeugdteam van HMC Den Bosch hun partijen speelden.

Opnieuw waren er onvergetelijke momenten, niet alleen tijdens het toernooi, maar ook in ons hotel. Daar bleken namelijk ook de topschakers te overnachten. In de ochtend werden foto’s en handtekeningen verzameld. Maar het meest indrukwekkende was wel dat, toen Jonas en een schaakvriendje in de ontbijtzaal hun partij van die dag aan het 'preppen' waren, GM Vasyl Ivanchuk spontaan (ongevraagd!) aanschoof bij hun tafeltje. Bijna 20 minuten nam hij de tijd om naar hun opening te kijken, gaf hij tips en bezorgde hij hen een ervaring voor het leven.

Dit jaar slaat Jonas Tata Steel over. Net als zijn drie schaakvriendjes, die –zelfs met hun ratings ruim boven de 2000 – niet welkom zijn bij de weekendvierkamp, alleen omdat ze nog (lang) geen 16 jaar zijn.

Als alternatief organiseert Tata Steel nu een tweedaags rapid-toernooi voor kinderen en jeugd tot 16 jaar op de basisschool. Het inschrijfgeld (€ 40,-) is even hoog als voor de driedaagse vierkamp. Maar los daarvan, is dat dus precies wat ze niet zoeken op Tata: “De tijd dat ik het leuk vond om op basisscholen snelle partijtjes tegen kinderen te spelen, heb ik wel gehad, pap.” Omdat er ook nog zoiets is als school (proefwerkweek) is, is ook de door-de-weekse vierkamp voor hen geen alternatief.

Ik weet niet wat de reden is dat de organisatie deze keuze heeft gemaakt. Het is duidelijk dat de belangstelling voor de weekendvierkamp erg groot is. Wil de organisatie zo meer plek voor volwassenen creëren? Kwamen er klachten van volwassenen die vorig jaar in de basisschool moesten spelen, en is de inschatting dat de jeugd die locatie geen probleem vindt? Vinden volwassenen het irritant om tegen een kind te spelen? Spelen jonge kinderen te snel? Werd het percentage jeugdschakers te groot?

Maar ik weet één ding wel: op deze manier ontneem je schaaktalentjes een kans om onvergetelijke ervaringen op te doen op het ‘Wimbledon van het schaken’. Het allermooiste aan schaken is toch dat je leeftijd er niet toe doet? Omdat je indeelt op rating, kan een negentigjarige spelen tegen een kind van elf. En achteraf samen de partij analyseren. Juist dat is de charme van de schaaksport.

Hoe vaak zal Erwin l’Ami als kind eigenlijk hebben deelgenomen aan de weekendvierkamp, vraag ik me af. Hopelijk zorgt hij er als nieuwe toernooidirecteur voor dat deze vorm van leeftijdsdiscriminatie snel wordt teruggedraaid.

Maar wie kan me helpen aan uitslagen van de Hoofdklasse en lagere klassen van daarvoor?

• 1977–78. Het hele seizoen.
• 1973–74 t/m 1976–77. Alles behalve de Meesterklasse.
• 1972–73. De uitslagen van de Meesterklasse. Eerste klasse A is compleet.
• 1970–71 en 1971–72. De uitslagen van de Meesterklasse, en alles behalve de Meesterklasse.
• 1969–70. De uitslagen van 1A, 1B en 2A–2D. De Meesterklasse is compleet.
• 1968–69. Alles behalve de Meesterklasse.
• 1966–67 en 1967–68. De uitslagen van 1A, 1B en 2A–2D.
• 1965–66. De uitslagen van de Meesterklasse, en alles behalve de Meesterklasse.
• 1964–65. Alles behalve de Meesterklasse.
• 1963–64. De uitslagen van de Meesterklasse, en alles behalve de Meesterklasse.
• 1961–62 en 1962–63. Het hele seizoen.
• 1960–61. Rotterdam–Philidor Leeuwarden, en alles behalve de Meesterklasse.
• 1959–60. Alles behalve de Meesterklasse.
• 1958–59. Het hele seizoen.
• 1957–58. HSG–Spangen, en alles behalve de Meesterklasse.
• 1956–57. Het hele seizoen.
• 1955–56. Alles behalve de Meesterklasse.
• 1952–53. Middelburg–Den Bosch en Middelburg–Max Euwe in de Tweede klasse D.
• 1949–50. Groep C.
• 1948–49. Het hele seizoen.
• 1946–47. Eén wedstrijd in de finale, Philidor–Philips. Die is niet gespeeld. De overige klassen zijn compleet.
• 1945–46. Utrecht–Leiden in de finale, Utrecht–BSG in Groep Centrum, en van beide de bordpunten. West-Noord, West-Zuid en Zuid hebben alleen een stand, zonder bordpunten.
• 1944–45. Niet gespeeld.
• 1942–43 en 1943–44. Het hele seizoen.
• 1941–42. Kralingen–Eindhoven in Groep West-Zuid.
• 1940–41. De uitslagen van de Meesterklasse, en alles behalve de Meesterklasse.
• 1939–40. De uitslagen van de Meesterklasse en van de Eerste klasse B.
• 1935–36 t/m 1937–38. De uitslagen van de Meesterklasse, en alles behalve de Meesterklasse.
• 1934–35. Alles behalve de Meesterklasse.
• 1933–34. De uitslagen van de Meesterklasse, en alles behalve de Meesterklasse.
• 1931–32 en 1932–33. Alles behalve de Meesterklasse.
• 1930–31. ASC–Bussum, en alles behalve de Meesterklasse.
• 1929–30. De uitslagen van de Meesterklasse, en alles behalve de Meesterklasse.
• 1928–29. Het hele seizoen.
• 1927–28. Alles behalve de Meesterklasse.
• 1926–27. Het hele seizoen.
• 1925–26. Alles behalve de Meesterklasse.
• 1922–23 t/m 1924–25. Het hele seizoen.
• 1921–22. De uitslagen van de Meesterklasse, en alles behalve de Meesterklasse.
• 1920–21. Alles behalve de Meesterklasse.

De top-5 van kampioen bij één club:
1. R.A.J. Meijer, SMB, 36x
2. Jaap Dros, En Passant Texel, 32x
3. Haije Kramer, Philidor Leeuwarden, 30x
4. Eric de Haan, Soest, 28x
5. Chris de Saegher, Sjaak Pielaet, Bas v/d Plassche en Marc Helder staan op 25x

De top-5 van opgetelde kampioenschappen:
1. Chris de Saegher, 40x
2. R.A.J. Meijer, 36x
2. Eric de Haan, 36x
4. Jaap Dros, 32x
5. Haije Kramer, 30x

Daar kwamen echter diverse aanvullingen op:
– Via René Olthof: Nico Schouten minimaal 19x kampioen bij OSV (Oss)
– Ook via René: Arjan Schuurmans 26x kampioen bij Caïssa Heeswijk-Dinther
– Tip Michel van Leeuwen: Guust Homs die 36x kampioen bij Zevenaar en 8x bij ASV Arnhem is

Rechts Nico Schouten (via site Schaakvereniging Deurne)

Waarmee de boel aardig is opgeschud.

De top-5 van kampioen bij één club:
1. R.A.J. Meijer, SMB, 36x
1. Guust Homs, Zevenaar, 36x
3. Jaap Dros, En Passant Texel, 32x
4. Haije Kramer, Philidor Leeuwarden, 30x
5. Eric de Haan, Soest, 28x
6. Arjan Schuurmans, Caïssa Heeswijk-Dinther, 26x
7-10. Chris de Saegher, Sjaak Pielaet, Bas v/d Plassche en Marc Helder staan op 25x

De top-5 van opgetelde kampioenschappen:
1. Guust Homs, 44x
2. Chris de Saegher, 40x
3. R.A.J. Meijer, 36x
3. Eric de Haan, 36x
5. Jaap Dros, 32x

Guust Homs (website seniorentoernooi)

Uiteraard zijn dit geen statische lijstjes: in elk geval Guust, Chris en Eric zullen er nog wel wat bij scoren, schat ik in. En in de woorden van Richard Vedder zal er vast een kampioen van een Fries of Achterhoeks clubje met 10 leden zijn die we nog niet hebben ontdekt. Maar de lat ligt hoog!

Het is een verhaal van alle tijden. Het standaard schaak lijkt bijna uitgeanalyseerd te zijn, met nieuwtjes op de 25e zet, de enorme rol van het bijhouden van de openingen en het zoeken -al voor de partij- naar stellingen die de tegenstander van die avond niet zo prettig zal vinden. Vooral Carlsen is hier een grootmeester in: liever een speelbare maar complexe stelling met een licht nadeel, dan een overzichtelijke stelling met een klein voordeel.

Chess 960 zet alles op zijn kop. Alle pionnen staan nog goed, maar de stukken staan geschuffeld op de eerste en achtste rij. Weg openingsvoorbereiding. Weg voorspelbaarheid. Hoofdschuddend kijk je toe wat er nu weer op je bord ligt.

Johannes Carow helpt hier een weg in te vinden. Hij maakt duidelijk dat sommige schaakprincipes uit het standaardschaak blijven gelden, zoals snelle ontwikkeling, centrumbeheersing en de veilige stand van de eigen koning.

Hoofdstuk 1 geeft een aantal voorbeelden uit het standaardschaak, hij illustreert hoe belangrijk het herkennen van patronen is. In de g3-variant van het Nimzo-Indisch, het Catalaans, de Konings-Indische aanval en de Grünfeld verdediging kan zwart ernstig de mist in gaan als hij de standaard strategieën die wit op hem loslaat niet tijdig aan ziet komen. Dat is in Chess 960 een extra groot gevaar: voor beide spelers is de stelling nieuw. Degene die het diepste plan heeft overwint degene die schijnbaar normale ontwikkelingszetten doet.

Hoofdstuk 2 gaat in op de beheersing van het centrum, ontwikkelingszetten en Koningsveiligheid. We zijn weer even teruggeworpen naar de tijden van vóór 1850. Openingstheorie was er nauwelijks en partijen van rivalen ken je niet. En al had je die, beiden kijken nu naar een nieuwe, vreemde opstelling. Bij de ontwikkelingszetten speciale aandacht voor de Lopers: in Chess 960 kan het zomaar zijn dat na één pionzet er zomaar een pion van de tegenstander wordt aangevallen, zoals wanneer de witte Loper op g1 staat en a7 ongedekt is.

Hier lijkt 1. … Pb6 een goede zet, maar wit belemmert met 2. f5! beide zwarte lopers voor langere tijd. Een veel betere eerste zet is 1. …f5.

Ook moet je er, zelfs al lijkt de stelling er sterk op, niet te snel denken dat de openingszetten uit het normale schaak goed zullen werken. Een voorbeeld met “gespiegeld Russisch”: Alleen de Koning en de Dame van beide partijen staan andersom.

Voor de details moet u het boek kopen, maar e7-e6, de standaardzet in het Russisch (maar dan met d6) is hier slecht. Wit gaat heel snel tot de 0-0-0 rokade komen (Koning op c1, Toren op d1). De beste zet is het 3. …Pxd4 dat in het ongespiegeld Russisch zo slecht is.

Besef de waarde van de rokade: “lange” en “korte” rokade zijn hier verwarrende termen. Met de rechter Toren rokeren voor wit kan ook een Koningsverplaatsing van b1 naar g1 zijn. Dat is niet kort meer, net als de rokade van Kd1 en Tc1 (stukken omwisselen, K naar c1 en T naar d1) niet meer lang is.

Jobava kwam met zwart al heel snel in de problemen tegen Sarana: Beginstelling als normaal, maar dan met Dames en Koning omgewisseld.

1. d4 d5 2. Nc3 Nf6 3. Bf4 e6 {beter dan Lf5, waarna wit met kracht f3 en e4 gaat doorzetten, gedekt door de Dame op e1.} 4. e4 Bb4 5. a3 Bxc3 6. Qxc3 Qc6 7. Qg3 {en zwart kwam in een slechte stelling terecht na 0-0 (Koning naar g8, Toren naar f8), 8. Lh6 Ph5 9. Dg4 dxe4 10. Dxh5 gxh6 11. 0-0-0. (Koning naar c1, Toren naar d1)

In Chess 960 is het ook altijd uitkijken geblazen welke pionnen er al in de beginstelling ongedekt staan. Dat maakt het een veel taktischer spel, al in de beginstelling. Carow wijdt er een apart deelhoofdstuk aan: “Early tactics”. Ook is er een hoofdstuk hoe om te gaan met symmetrische stellingen. Net als in normaal schaak kun je met gambieten de positie uit evenwicht brengen.

Een groot hoofdstuk (3)  over pionnen. Streven naar mobiliteit, oppassen om je pionnen niet te ver naar voren te laten lokken en over ketens. Dit zijn natuurlijk weer héél andere ketens dan we in het Frans  gewend zijn. Uit een partij Rapport – Mendonca, Karlsruhe 2025:

Hoofdstuk 4 over het zelf analyseren van Chess 960 partijen. Hier is het van belang om op zoek te gaan naar soortgelijke partijen. Niet door partijen met dezelfde beginpositie te zoeken, maar partijen waarin dezelfde stellingskenmerken voorkomen. In standaard schaak zit er bijvoorbeeld een overlap tussen stellingen uit de Caro-Kann en het Damegambiet als daar een geïsoleerde pion uit voortkomt.

Hoofdstuk 5, met 33 opgaven en uitwerkingen besluit het boek. Ik geef u daaruit twee niet al te moeilijke stellingen. Twee illustraties hoe snel het al mis kan gaan in Chess 960. Links is zwart aan zet, rechts wit. Voor de oplossingen kope men het boek, of bediscussiert men ze in de reacties.

Al met al de conclusie: Ik voel me weer een stuk meer beginner. Het is ook wel eens leuk om compleet nieuw materiaal onder je vingers te krijgen, met allerlei onverhoedse wendingen die je nog nooit hebt gezien. De schrijver beargumenteert op een aantal plaatsen in het boek dat de denkmethoden van normaal schaak ook toepasbaar zijn in Chess 960, en dat het bestuderen van Chess 960 je geest voor normaal schaak ook wat losser maakt, in die zin dat je wat meer onderzoekt in plaats van de sjablone-zetten te doen. Van harte aanbevolen, dit boek.

Zijsprong: ik gebruikte het wat oudere freeware programma Arena http://www.playwitharena.de/   om de partijen na te spelen en stellingen op te zetten met de correcte rokade-regels. Arena speelt en analyseert ook Chess 960.

Understanding Chess 960

Johannes Carow

Uitgeverij Gambit

ISBN 9781805042167

Verkrijgbaar bij de bekende schaakboekhandelaren.

Komende zaterdag is het weer KNSB-competitie. Ik kan me voorstellen dat niet ieders hoofd ernaar staat vanwege Renzo, al had hij dat mogelijk zelf onzin gevonden. Anyway, wat staat er op het programma?

In de Meesterklasse treffen de koplopers elkaar: Apeldoorn reist af naar Zuid-Limburg. Toevallig zijn dat ook de nummers 1 en 2 van vorig jaar, om dit een Vorentscheidung (om de voertaal van de thuisploeg even aan te houden) te noemen is het wat vroeg, maar zeker een belangrijke. Onderin zijn Stukkenjagers – HWP Sas van Gent en Paul Keres – VAS wel interessant: de thuisploegen willen van de nul af, de bezoekers zijn promovendi en goed gestart, zie bijvoorbeeld dit vrolijke verslag.

HWP – Charlois van ronde 2 (via www.hwpsasvangent.nl)

Een grappige stand in klasse 1A: vijf koplopers met allemaal 3 MP, waarbij Zukertort – Purmerend de enige onderlinge is. Onderin is de noordelijke derby (tot hoeveel kilometer mag je dat eigenlijk zo noemen?) Assen – LOS van belang. In klasse 1B gaan DD en LSG2 fier op kop en heeft favoriet HMC Den Bosch al schade opgelopen, waardoor HMC – LSG2 wel ergens om gaat, terwijl DD de jonge honden van Voorschoten ontvangt.

Gedrang bovenin 1A

Maar net onderweg zijn de verschillen in klasse 2A al best groot: twee koplopers met 4, twee puntloze teams en de rest op 50%. Net als in 1A komt er een noordelijke derby: Staunton – Philidor. Van klasse 2B word ik als SGS’er een beetje droef: de drie ploegen-op-fietsafstand hebben samen 0 match- en 15 bordpunten. Ook hier bovenin een Zuid-Limburg vs. Apeldoorn (en ik kijk al uit naar het verhaal van Kuip). Nog meer falend armoedebeleid in klasse 2C: drie ploegen met alles en drie met niks. Twee koplopers treffen elkaar: Philidor Leiden ontvangt VAS2 (die van die leuke verslagen).

Vooruit, iets schaaktechnisch uit r2. Hoe ging Jos v/d Kaap (Souburg) er doorheen?

Tot zover. Mochten er nog andere wedstrijden zijn die net iets interessanter zijn dan andere, laat het dan vooral weten in de reacties.

Check-in is om 10.30 uur in De Rode Loper, Sint Jacobsstraat 32. De eerste ronde begint om 11.00 uur en rond 17.15 uur is de prijsuitreiking. Er zijn geldprijzen voor de beste duo’s in drie groepen naar gemiddelde rating: 1850 en hoger, 1500 tot 1850 en onder 1500.

Het inschrijfgeld is 10 euro per persoon onder 1850 en 15 euro vanaf 1850. Wie zich uiterlijk zondag 1 november inschrijft, betaalt alleen voor de speler met de hoogste rating: de partner speelt gratis.

Iedereen kan meedoen, ook zonder clublidmaatschap. Geen partner? Mail je naam, rating en telefoonnummer naar drl-captain@structuur.biz, dan koppelen we je aan iemand van ongeveer jouw sterkte.

Inschrijven kan tot woensdag 25 november om 19.00 uur: https://stickchess.com/blitzleeuwarden2026

Veranderingen in de toernooiorganisatie

Nieuwe toernooidirecteur is Aurore Gay met Carl Hoekstra als toernooisecretaris. Voormalig toernooidirecteur Govert Pellikaan doet een stapje terug, maar blijft betrokken bij het onderwaterschaak en de website. Perscontacten blijven bij Bart Beijer en de hoofdarbiter zal opnieuw Erwin Denissen zijn.

Nevenactiviteiten

Op 21 december is er weer het toernooi voor medewerkers en studenten van de Rijksuniversiteit en de Hanzehogeschool. Er worden 7 ronden rapid gespeeld en de deelname is gratis. Natuurlijk wordt ook het onderwaterschaken weer georganiseerd in het Willem Alexanderbad van de Hanzehogeschool. Schaakclub Staunton  rganiseert weer de Jeugd Grand Prix. Verder vindt het Noord Nederlandse kampioenschap Sneldammen plaats en is er een apart damtoernooi voor de jeugd. Het traditionele Afterchess programma in Proeflokaal Hooghoudt wordt later bekendgemaakt.

Locatie en nadere informatie

Er wordt gespeeld in het ACLO Sportcentrum van de Rijksuniversiteit en Hanze Hogeschool: Blauwborgje 16, 9747 AC Groningen.
Nadere informatie: https://chessfestival.nl/

Renzo werkte in een boekwinkel, was belezen en vertelde me soms dat hij wéér zich had voorgenomen om te stoppen met nieuws volgen om zich af te sluiten van ellende in de wereld. Dit lukte echter nooit. Om de paar weken kreeg ik een mail binnen waarin Renzo zijn kijk op het wereldgebeuren gaf. Vaak met daarbij een link naar zijn blog, of beter gezegd blogje. Zijn blog kenmerkte zich door meestal kortbondig zijn visie te beschrijven.

Ik had een paar keer zonder het Renzo te vragen hem toegevoegd aan de beruchte Schaak Schorem-Whatsappgroep waar in een paar honderd appjes per dag schakers het wel en wee in de (schaak)wereld doornemen. “Te veel, te vaag, te langdradig”, was Renzo’s antwoord om hierop te vertrekken.

Renzo hield van persoonlijk contact, niet van groepen. Wel gaf Renzo in persoonlijk contact posities aan van anderen om hierop te reflecteren. “Jaap, wist je dat Erik van den Doel dit erover zegt? En dat Karel van der Weide dat denkt? Hoe zie jij het Jaap?”

De namen genoemd zijn grootmeesters, iets waar Renzo in de loop der jaren vaak op terug kwam. Dat je grootmeester kunt zijn, iets wat voor ons huisschakers iets heel bijzonders is, maar waar geen vrouw op afkomt en waar het moeilijk mee is om aan schaakcenten te komen. Dat fascineerde Renzo.

“Renzo is een coole gast!”, dat schreef GM Erik van den Doel, nadat ik op het Utrecht Schaakforum gevraag had wie in Godsnaam Renzo Verwer is die mij zijn Fischer-boekje wil opsturen. Ik nam het boekje aan waarna een levendige correspondentie ontstond.

Renzo mailde dat hij bij me in de buurt zou komen. Hij wilde al jaren het huis van Jan Timman in Arnhem gaan bezichtigen. Echt iets voor Renzo, van een afstandje iets observeren en er dan over nadenken. Dat klinkt wat apart, maar ik vond het wel humor om mee te gaan.

We gingen eerst naar een onbeperkt buffet waar we er de sport van maakten om ons geld er eens goed uit te gaan eten en drinken. Wij door naar het adres van Timman die in een winkelstraat een bovenwoning had. Een simpele deur naast de winkel op de begane grond was het entree tot het domein Timman. In tv-documentaires zag ik later dat er flink wat trappen te beklimmen waren.

Wij staan daar naar boven te turen. Niks, geen actie. Ik vond het maar saai. Dus ik zeg na 12 bier op: “Ik ga gewoon aanbellen, want ik heb zin in een borrel met Jan.” Renzo wilde daar niets van weten en trachtte mij tegen te houden. Dit werd een worsteling waar ik zo misselijk door werd dat de inhoud van het onbeperkt buffet samen met 12 bier op de voordeur van Timman belandde! Zoals elke goed burger kozen we snel het hazenpad.

In latere jaren kwam ik Timman nog wel tegen: in de winkelstraat, in de Albert Heyn, in een simultaan en zelfs in de trein. Sterker nog, bij het beroemde vistoernooi van En Passant werd ik ingedeeld tegen Timman! Ik heb maar niet gevraagd naar die ene keer dat hij zijn voordeur wilde dichttrekken en toen… u snapt het wel.

“Je zwijgt als het graf!” zei Renzo, “ook niet op het Utrechtschaakforum zetten!” Nu Jan en Renzo niet meer bij ons zijn is het tijd dat ik het boetekleed aantrek en me publiekelijk verontschuldig voor dit debacle. Ze zeggen weleens ‘achteraf dan lachen we erom’. Het is nu een geinige anekdote geworden.

Vrijdag sprak ik Renzo nog. Hij zat met wat dingen. Ik probeerde hem nog perspectief te laten zien en ook snel weer een afspraak te maken. Renzo zei dat hij een afspraak mentaal niet aan kon. Zo ging het al jaren. Tijdje niet, dan weer wel. Ik ben blij dat Karel van der Weide me nog liet weten dat Renzo op zaterdag aan Karel liet weten het gesprek met mij op vrijdag te waarderen. Zo was Renzo, nooit vrienden samenbrengen in een groep, maar los praten met vrienden over vrienden. Drukte was niets voor Renzo.

Als ik in Amsterdam musea ging bezoeken ging ik altijd langs de boekwinkel van Renzo. Effe bijpraten. Een boekwinkel aan het einde van De Wallen. Een plek waar je geen boekwinkel zou verwachten, maar die zat er al 140 jaar. Renzo moest niks van De Wallen hebben. Het was toeval. Ik had hem wel gepolst om lol te gaan trappen op De Wallen, maar dat was niet aan hem besteed. Had misschien ook wel met het voordeurincident te maken.

Renzo was eigenlijk een keurige, nette man. Wat hij zag in zo’n discutabel randfiguur als ik, was zijn verwondering over hoe zoiets tot stand komt. Vooral hoe anderen in de pers de figuur ‘Terror Jaap’ bespraken, terwijl ik in het echt eigenlijk heel anders was. Renzo besprak met mij ook eens het fenomeen ‘de familie Tokkie’, hoe zoiets kan ontwikkelen in Nederland. Maar ook bijvoorbeeld hoe de beveiliging van Geert Wilders zou werken of zijn irritatie hoe domme politici die belastinggeld verspillen met onzin toch verkozen kunnen worden.

Renzo Verwer verwonderde zich over de wereld, maar kon uiteindelijk de wonderen in de wereld niet meer aan. We gaan Renzo missen.

Renzo Verwer rechts vooraan tijdens een simultaan tegen Manuel Bosboom in 2021, foto gemaakt door Richard Vedder

Benno de Jongh stuurde nog drie foto’s gemaakt door Harry Gielen, gemaakt in Wijk aan Zee bij het NK Journalisten. De eerste foto is uti 2025, de laatste twee uit 2020.