Jos Timmer had altijd een zwart paard op zak. Want stel je voor dat hij onverwachts een schaakpartijtje zou spelen en er zou… Nee wacht, laat ik eerst vertellen wie Jos Timmer was.

De lezers van de Canon hebben het al kunnen lezen. In het venster over Hans Böhm wordt Timmer genoemd als KRO-programmamaker, die van 1978 tot 1992 samen met Böhm het radioprogramma Man en Paard maakte. Veertien jaar lang, een halfuur per week schaakactualiteiten, een partij van Jan Timman tegen de luisteraars (iedere week een zet) en een probleemopgave. En vaak een telefoontje naar Timman, die ergens zat te schaken in Joegoslavië, op de Canarische Eilanden of in Buenos Aires.

“Dag Jan.”

“Dag Hans.”

En Nederland werd weer bijgepraat met onze grote schaakheld. Ook andere bekende Nederlandse schakers zaten regelmatig in de uitzending. En Jos Timmer had altijd een zwart paard op zak.

Ook in het venster over de KRO-matches wordt Jos Timmer genoemd. Zijn samenwerking met Böhm leidde ertoe dat in de studio in Hilversum Jan Timman van 1982 tot en met 1991 ieder jaar een match tegen een wereldtopper speelde. Timmer haalde de KRO-bazen hiertoe over. Duizenden toeschouwers kwamen elke dag af op één partij. De match Timman-Kasparov in 1985 trok 15.000 bezoekers in zes dagen. Natuurlijk had Timmer ook daar altijd een zwart paard op zak.

Jos Timmer was zelf een gepassioneerd schaker, bij de Hilversumse schaakclub De Pion. Sterk was hij niet, in tegendeel. Maar dat hoeft ook niet. Een Elo-rating hadden zwakke schakers in die tijd nog niet, anders zou die misschien 1500 geweest zijn. Het leuke van zwakke schakers is dat ze altijd sterker kunnen worden. Timmer droomde er misschien van op de clubavond een keer remise te spelen tegen meneer Diepstraten of het bij een simultaanseance heel lang vol te houden tegen Coen Zuidema. Bij zo’n seance zou hij nog wel eens baat kunnen hebben bij zijn zwarte paard op zak.

Natuurlijk was Timmer dolgelukkig toen hij via Man en Paard en de KRO-matches een rol ging spelen op het hoogste schaakniveau in Nederland. Ook heel gelukkig was hij met zijn zoon Robert. Die speelde ook voor De Pion, maar stapte over naar BSG (Bussum) en ging in de hoofdklasse spelen. Tussen de honderd sterkste schakers van Nederland! Ook schreef Robert twee leuke boekjes, één over de zet Pxf7 en één over de korte rokade. Daarin kwamen natuurlijk ook veel zwarte paarden voor, waarvan Jos Timmer er altijd eentje op zak had.

Jos Timmer was geen theoreticus, maar hij had wel boekjes. Van Euwe uiteraard, want de generatie Timmer leerde schaken van Euwe. Hij kende niet alle openingen van Euwe, maar spelers van het kaliber Jos Timmer weten meestal alles van één opening. De één weet alles van het Morra Gambiet, de ander van het Lettisch Gambiet en Timmer wist alles van het Albin’s Tegengambiet. De anderhalve pagina die Euwe daarover had geschreven in deel 3 van zijn twaalfdelige serie openingsboekjes kende Timmer helemaal uit zijn hoofd. De mooiste variant was de volgende.

1.d4 d5 2.c4 e5 3.dxe5 d4 4.e3

De gebruikelijke voortzetting is 4.Pf3

4…Lb4+ 5.Ld2 dxe3 6.Lxb4?

Na 6.fxe3 kan zwart volgens Euwe slechts op een klein positievoordeel hopen.

6…exf2+ 7.Ke2

Wit zal nu denken dat het allemaal wel meevalt. Na 7…fxg1D 8.Dxd8+ Kxd8 9.Txg1 moet de strijd nog beginnen. Er volgt echter een daverende verrassing.

7…fxg1 PAARD, SCHAAK

Nu wordt Txg1 natuurlijk met Lg4+ beantwoord. Na 8.Ke1 Dh4+ heeft zwart zijn paard niet direct uit de hoek terug, maar wint hij in alle varianten.

Vanaf het moment dat Timmer de zet 7…fxg1 PAARD zag, had hij nog maar één wens, en ook één angst. Zijn vurige wens was uiteraard dat hij de zet een keer op het bord mocht uitvoeren. Maar zijn angst was groter. De angst dat hij onverwachts een schaakpartij zou spelen, het Albin’s Tegengambiet op het bord zou krijgen, en er in de omgeving geen derde zwart paard voorhanden zou zijn. Vanaf dat moment droeg Jos Timmer voor de rest van zijn leven naast een portemonnee, een sleutelbos en een zakdoek altijd een zwart paard op zak.

door Joop Burgerhout, Voorschoten

In de vele jaren dat ik heb gedamd, was er altijd ook interesse voor het schaken. In Oegstgeest vond in 1970 de geweldige vierkamp tussen Botwinnik, Donner, Larsen en Spassky plaats. Ik was er dagelijks, waarschijnlijk spijbelend van de HBS. Ik genoot van de sfeer, hoewel ik van de partijen weinig begreep. De spanning, de verhalen en de schaakgezichten zijn me bijgebleven.

Ik ben niet de enige dammer die van schaken weinig begrijpt, maar het wel bewondert en ervan geniet. Andersom zien we hetzelfde gebeuren. In het Leids Denksportcentrum dammen schakers van (groot)meesterlijke klasse, zoals John van der Wiel, Bert van der Marel, Eelco Kuipers, Eric van ’t Hof en Fred Slingerland, op een redelijk niveau. Bij het jaarlijks Leidse kroegdammen is hun enthousiasme opmerkelijk. Zij genieten van de sfeer.

Er is wederzijdse herkenning en bewondering. Voor bridgen en biljarten heb ik trouwens een andere vorm van bewondering. Bij schaken voel ik emoties die ik bij andere denksporten niet heb. Waar komt die emotionele bewondering vandaan? Ik ga daar zo op in, maar eerst iets over verwondering en bewondering.

DE VERWONDERING

Bewondering heeft te maken met respect, waardering en misschien zelfs adoratie. Verwondering heeft daarentegen een diepere emotionele lading die niet los te zien is van ontzag voor het raadselachtige. Dat is precies wat ik voel voor zowel het schaken als het dammen.

Ik heb ooit tijdens een van de vele nachten in het Denksportcentrum de vraag naar de verwondering gesteld, en alle schakers en dammers beaamden dat: in het spel zitten elementen die hoger reiken dan de mens. We kunnen ernaar kijken, maar het raadsel blijft.

Dat hebben de ware liefhebbers gemeen. Dammers kunnen zich verwonderen over schakers en het schaken; schakers kunnen dat ook met dammers en het dammen. Mijn boekenkast bevat honderden damboeken, maar minstens zoveel schaakboeken. De Koning van Donner, de boeken van en over Ton Sijbrands, de curiosa van Tim Krabbé en de gebundelde rubrieken van Andreas Kuyken maken verwondering los bij zowel dammers als schakers.

WAT ONS BINDT

Het antwoord ligt misschien in een gemeenschappelijke, eeuwenoude historische achtergrond. Schaken en dammen zijn geen concurrenten die los van elkaar bestaan, maar twee takken van dezelfde rijke Europese – en wellicht zelfs mondiale – bordspelcultuur. Ze hebben elkaar eeuwenlang beïnvloed, gedeeld en naast elkaar geleefd, vaak letterlijk op hetzelfde bord.

Het recente onderzoek van dr. Arie van der Stoep en zijn medeauteurs (in het boek Schaken, dammen, molenspel en triktrak. Een Nederlands/Vlaamse cultuurhistorie, 2025) geeft hiervan een genuanceerd en origineel beeld. Enkele impressies uit het boek:

WEDERZIJDSE BEINVLOEDING

Dammen vond waarschijnlijk al in de eerste eeuwen na Christus plaats in het gebied van het huidige Frankrijk, Italië en Spanje. Eeuwenlang werd het gespeeld met schijven op lijnenborden (merelles). In de veertiende eeuw maakten Europese dammers de overstap naar het schaakbord – hetzelfde bord dat ook voor schaken werd gebruikt. Vanaf dat moment deelden beide spellen fysiek dezelfde ruimte: hetzelfde bord, dezelfde omgeving, dezelfde spelerskringen.

Het damspel ontleende zijn naam aan het Franse dames (verwijzend naar de verhoogde rand van het bord – de dam, de verhoging): de schijf die de overkant haalde, promoveerde tot dam. De vroegste vermelding daarvan dateert uit 1385. Een eeuw later komt de promotie van de schaakpion aan de orde. De soldaat wordt ‘dame’, niet verwijzend naar de koningin, maar ontleend aan de dam uit het dammen. Een mooi voorbeeld van hoe de twee spellen linguïstisch en cultureel met elkaar verweven raakten.

Historische inventarissen uit Frankrijk en de Nederlanden laten zien dat dammen en triktrak vanaf de zestiende eeuw populairder waren dan schaken. Dat verandert langzaam in de achttiende eeuw. In de koffiehuizen werd zowel geschaakt als gedamd. Philidor (1726-1795) was een briljante schaker en kon goed dammen. In het voorwoord van zijn boek (1749) klaagt hij dat de schakers te veel als dammers speelden.

Tot ver in de twintigste eeuw werd er gezamenlijk gespeeld. Er waren veel clubs waar zowel geschaakt als gedamd werd – het was kostenbesparend. Voor de een was de achterkant van het bord de voorkant van de ander. De afgelopen honderd jaar is het beeld enorm veranderd. Het georganiseerde dammen heeft moeite om het hoofd boven water te houden, terwijl het schaken in vrijwel alle werelddelen floreert. Afrika is een opvallende uitzondering.

NOGMAALS DE VERWONDERING

Deze gedeelde geschiedenis verklaart voor mij de diepe herkenning die schakers en dammers voor elkaar voelen. Beide spellen vragen om strategisch inzicht, tactisch vernuft, geduld en creativiteit. Beide bieden die bijzondere combinatie van diepe verwondering en ontzag voor iets dat groter lijkt dan de mens zelf. Wie ooit een prachtige damcombinatie of een briljante schaakzet heeft gezien, herkent onmiddellijk datzelfde gevoel van verbazing en schoonheid.

Schakers en dammers zijn mede-erfgenamen van een gezamenlijke traditie. We bewonderen elkaars spel omdat we in het andere iets herkennen van wat ons zelf zo fascineert. In die gedeelde liefde voor het bord, voor de oneindige mogelijkheden en voor die momenten van pure verwondering, vinden we wat ons werkelijk bindt.

Literatuur:

Wim van Mourik, Jan de Ruiter en Arie van der Stoep: Schaken, dammen, molenspel en triktrak. Een Nederlands/Vlaamse cultuurhistorie (Middelburg, 2025)

424 pagina’s, 26,5 x 20 x 2,7 cm, gewicht: 1370 gram.

Te bestellen bij wavanmourik@planet.nl

Het is al weer jaren geleden dat er in Den Haag het Aegontoernooi werd gehouden. In het hoofdgebouw van de verzekeraar werd jaarlijks het “Mens versus Schaakcomputer-toernooi” gehouden. De mens werd vertegenwoordigd door sterke grootmeesters, internationale meesters, hoofdklassers, schaakjournalisten, maar ook echte amateurs en liefhebbers, dus van een verschillend niveau. Dat gold ook voor de computerprogramma’s. De sterkste schaakcomputers ter wereld waren aanwezig, als ook het betere hobby-werk. De match haalde de landelijke pers omdat veel mensen reikhalzend uitkeken naar de vorderingen die het elektronisch rekentuig aan het maken was. Deze belangstelling werd ook gevoed door een weddenschap die Professor Jaap van den Herik aangegaan was met Hans Böhm, namelijk dat binnen afzienbare tijd de wereldkampioen schaken het zou moeten afleggen tegen de computer. In de beginjaren van de computer werd er nog lacherig gedaan over de rare fouten die er in de diverse programma zaten, tegenwoordig weten we wel beter.

Het is in dit verband aardig een anekdote op te halen. Ik kan me herinneren dat Tim Krabbé in een totaal verloren stelling was beland, maar hij ontsnapte met remise omdat de programmeur het eindspel van de verkeerde loper niet in zijn programma had opgenomen! Een ander grappig voorval was dat de bekende hoofdklasser Ad van den Berg goede resultaten tegen de sterkste machines boekte. Hij was erachter gekomen dat naarmate de stellingen eenvoudiger werden de computer meer moeite had met het vinden van goede zetten. In elk geval had de Engelse grootmeester John Nunn wel eens geschreven dat middenspelen zonder dames door de computer een stuk minder sterk werd behandeld. Vandaar dat Van den Berg heel graag de openingszetten 1. d3 d5 2. e4 dxe4 3. dxe4 Dxd1+ 4. Kxd1 op het bord bracht.

De computer liet zich hier op in omdat in zijn programma stond dat het verhinderen van de vijandelijke rokade gunstig zou zijn. Van den Berg speelde vervolgens ergens c2-c3 gevolgd door Kd1-c2 en kreeg daarmee een acceptabele stelling. Op de vraag van een journalist waarom hij zo’n ‘gekke’ opening speelde, antwoordde hij heel gevat: “Jij gaat toch ook niet hoofdrekenen tegen de kassa van Albert Heijn!”.

Zelf gaf ik vrijwel elk jaar acte de présence. Begin jaren negentig was ik als deelnemer actief, later werd ik benaderd om als commentator te fungeren. Op enig moment stond ik voor een volle zaal met publiek uit te leggen dat de computer niet zo goed is in gesloten stellingen. Eigenlijk alle type stellingen waarin het ‘denken op lange termijn’ nodig is, behandelen computers over het algemeen niet geweldig. Ook dát had John Nunn ooit gezegd. Een opening als het Konings-Indisch of het Frans is volgens hem ideaal tegen de rekenmonsters. Een gesloten stelling, waar aan twee kanten van een pionnenketen moet worden gemanoeuvreerd, doet de mens vele malen beter dan het schaakprogramma.

Om dit te illustreren liet ik de zaal de volgende geconstrueerde stelling zien:

Deze stelling had ik in elkaar gezet naar aanleiding van een stelling die mij vaag bijstond. Ik meen ooit iets analoogs gezien te hebben dat door Tim Krabbé was bedacht. Wit aan zet, speelt en wint. Ik vroeg aan de zaal of de laagste ratinghouder een poging wilde doen. Om te bepalen wie de laagste rating had, vroeg ik de mensen vingers op te steken met een rating onder 1400, 1300 enzovoort. Bij ongeveer 1250 bleef de teller steken en de bewuste persoon dacht welgeteld 5 seconden na en stelde de volgende zet voor.

1. h5!!

Het is de enige zet waarmee wit kans maakt nog op winst te spelen. Na elke andere zet speelt zwart … h5 waarmee hij “de deur op slot doet” en wit nooit meer verder kan komen. Zwart moet dan vooral van het materiaal afblijven dat wit in de aanbieding doet. Na een zet als 1… cxb3 wint wit bijvoorbeeld als volgt: 2. Ta3 b2 3. Tb3 h6 4. Txb2 Ke6 5. c4 dxc4 6. d5+ Kxd5

7. Lc3 en de witte stukken komen binnen. 1-0

Na wits eerste zet komt wit ook verder als zwart ‘niets’ doet. Bijvoorbeeld: Of 1… h6 2. Tb1 Ke6 3. Taa1 Kf7 4. Th1 Kf6 5. Th4 Kf7 6. Tah1 Kf6 7. Txg4 fxg4 8. Th4 Kf5 9. Lc1 Kf6 10. Txg4]

Maar de sterke computerprogramma’s die ik destijds had slaagden er niet in om de winstzet überhaupt te evalueren, laat staan te spelen. Ik heb diverse programma’s ’s avonds aangezet om ze een hele nacht hierop te laten rekenen, maar de resultaten waren bedroevend. Kortom: deze stelling liet de kracht zien van het ‘menselijke oog’, zoals ik het destijds formuleerde.

Ik had deze woorden nog niet uitgesproken of ik werd met de neus op een paar andere feiten gedrukt. Ik was namelijk bezig met het bespreken van een partij van de sterke Nederlandse meester Rini Kuijf (toen een rating van 2475), ooit nog Kampioen van Nederland. Hij had het moeilijk tegen Zugzwang, een programma van Duitse makelij. Het ging hier om – als ik tenminste goed geïnformeerd ben – 1024 parallel geschakelde processors. Dus eigenlijk 1024 pc’s die aan elkaar gekoppeld waren en die met elkaar moesten communiceren in een netwerk. Het ding was verbonden met een modemlijntje naar Duitsland. De twee knapen die achter het bord zaten, de jongemannen Rainer Feldmann en Peter Mysliwietz waren promovendi van de Universiteit van Paderborn (Duitsland). Zij deden een promotieonderzoek naar het synchroniseren van deze parallel geschakelde processoren. Zelf had ik een paar jaar eerder tegen “Het Beest” gespeeld, klik hier.

Het was wel duidelijk dat het hier ging om een verschrikkelijk rekenmonster, dat in de tussenliggende jaren behoorlijk verbeterd was. Kuijf had het moeilijk in de partij, dat was wel duidelijk. Maar net toen ik het publiek vertelde dat Kuijf het eindspel uitstekend behandelde en volgens mij tegenkansen begon te krijgen, zodat er wellicht een half puntje voor hem in het verschiet lag, kondigde het “Beest” ineens mat in 46 aan! De Duitsers liet Kuijf weten dat hij in maximaal 46 zetten mat gezet zou worden. “Doe mij maar een grote pils!”, antwoordde Kuijf onmiddellijk.

Omdat hij het zelf moeilijk kon geloven dat zoiets mogelijk was, sputterde hij nog lang tegen. Na afloop bleek wat hier aan de hand was. De computer had natuurlijk de beschikking over de eindspeldatabase van Ken Thompson, waarin alle eindspelen met 5 stukken helemaal uitgeanalyseerd zijn, zijn opgenomen. Tegenwoordig is die online te vinden bij Shredder: de eindspeldatabase, waarin zelfs ook al veel te vinden is over eindspelen met zes stukken. Hier de partij, die natuurlijk ook meteen gecheckt is met bovengenoemde eindspeldatabase, de “tablebases”, zoals ze te boek staan.

Computer Zugzwang – Rini Kuijf (2475), Den Haag 1997.

1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Pf6 4. Lg5 Le7 5. e5 Pfd7 6. Lxe7 Dxe7 7. f4 a6 8. Pf3 c5 9. dxc5 Pxc5 10. Ld3 Pc6 11. O-O b5 12. De1 h6 13. Dg3 O-O 14. Kh1 Td8 15. Dg4 Pb4 16. Pd4 Pcxd3 17. cxd3 Ld7 18. Dg3 Pc6 19. Pb3 Le8 20. Tac1 Tac8 21. Df2 Da7 22. De1 Pe7 23. a3 a5 24. Dd2 Pf5 25. Tf3 Db6 26. g4 Ph4 27. Th3 Pg6 28. d4 b4 29. Pa2 bxa3 30. bxa3 Txc1+ 31. Paxc1 a4 32. Pc5 Db1 33. Kg2 Tb8 34. P5d3 Lb5 35. f5 Lxd3 36. Pxd3 Tc8 37. De3 Dxd3 38. Dxd3 Pf4+ 39. Kf2 Pxd3+ 40. Txd3 Tc2+ 41. Kg3 Kf8 42. fxe6 fxe6 43. h4 Ke7 44. Kf4 Kd7 45. g5 hxg5+ 46. Kxg5 Tg2+ 47. Kf4 Te2 48. Kg5 Tb2 49. Tf3 Ke7 50. h5 Tg2+ 51. Kf4 Td2 52. Ke3 Th2 53. Tg3 Kf7 54. Tf3+ Kg8 55. Tg3 Txh5 56. Kd3 Th1 57. Kc2 Th4 58. Kc3 Th1 59. Kb4 Td1 60. Tg4 Kh7 61. Kxa4 Kh6 62. Kb4 g5

Ik meen dat het hier ergens was dat ik het publiek stond te vertellen dat Kuijf aardig aan het terugvechten was vanuit een wat problematisch toreneindspel. 63. Kc5 Kh5 64. Tg2 g4 65. Kd6 Wit geeft ook materiaal om zichzelf zo snel mogelijk een ver opgerukte vrijpion te bezorgen. 65… Txd4 66. Kxe6 Kh4 67. Kd6 g3

68. e6 De witte e-pion is nu beresterk, maar dat is de zwarte g-pion ook. 68… Kh3 [Een mogelijke verdediging bestond misschien in 68… Te4] 69. Te2 g2?! Dit had beter vervangen kunnen worden door een andere zet. [Dat kon ook nu: 69… Te4 70. Txe4 dxe4 71. e7 g2 72. e8D g1D 73. Dh5+ Kg2! [73… Kg3 74. Dg5+ Kf2 75. Df4+ is veel ongunstiger.] 74. De2+ Kh3 75. Dxe4 Er is niets anders meer om op winst te spelen. 75… Dg3+ 76. Kd5 Dxa3 en de remise is een feit.] 70. Te3+ Het was uiterst lastig te zien dat deze voor de hand liggende zet vervangen had moeten worden door een erg rare, die waarschijnlijk wel voldoende is voor remise.

70… Kh2?! [Na 70… Kh4! 71. e7 g1D 72. e8D geeft Rybka 4 de onverwachte verdediging 72… Dg7!! waarna wit geen nuttige schaakjes heeft.] 71. e7 g1D 72. e8D Zwart heeft eerder een dame kunnen halen, maar de zwarte koning staat tactisch veel ongunstiger op veld h2 zoals weldra duidelijk wordt. 72… Dg4 De beste zet, maar wit wint nu op een andere manier. [Nu faalt 72… Dg7? op 73. Dh5+! en zwart verliest materiaal of wordt mat gezet. Een voorbeeld: 73… Kg1 74. Te1+ Kf2 75. De2+ Kg3 76. Tg1+ en de dame gaat verloren.] 73. Te2+ Kh3 74. Dh8+ Dh4 Zwart moet er gedwongen een toreneindspel van maken.

75. Te3+! Dit kan alleen gevonden door de ‘tablebases’ op de achtergrond mee te laten ratelen. [Als ik Rybka 4 moet geloven is 75. Dxh4+ nog sterker. Na 75… Kxh4 kan wit de toren achter de vrijpion zetten en dan lijkt de winst minder lastig dan in de partij. 76. Ta2 Maar de eindspeldatabase geeft uitsluitsel: zwart maakt remise door: 76… Ta4! Ik geef nu de belangrijkste hoofdvariant, waarvan de eerste zetten van zwart allemaal de enige zet zijn om remise te maken. 77. Kxd5 Kg5 78. Kc5 Kf6 79. Kb5 Te4 80. a4 Te5+ 81. Kb6 Te6+ 82. Kb7 Te7+ 83. Kc8 Te8+ 84. Kd7 Te7+ 85. Kd8 Ta7 86. a5 Ke6 87. Kc8 Kd6 88. Kb8 Th7 89. a6 Kc6 Weer de enige zet, waarna wit niet verder kan komen. Het verhindert in elk geval 90. a7?? wegens 90… Th8#] 75… Kg2 76. Dxh4 Hier geeft de eindspeldatabase een geforceerde winst in 46 zetten aan. 76… Txh4 77. Kxd5

77… Kf2 Nu is het winst in 40 zetten. [De hardnekkigste verdediging is kennelijk 77… Ta4] 78. Te4 Th5+ 79. Kc6 Th1 80. a4 Kf3 81. Tc4 Ke3 82. a5 Kd3 83. Tc5 Th7 Het is nu een winst in 24 zetten. [Ook nu houdt 83… Ta1 het wat langer voor, maar wat maakt het allemaal uit tegen een computer.] 84. Kb6 [Vreemd genoeg geeft de eindspeldatabase op het internet dat 84. a6 twee zetten sneller wint.] 84… Th8 Ook niet de optimale zet. 85. a6 Tb8+ 86. Kc7

En hier geloofde Kuijf het verder wel. 1-0

Ik hoop voor hem dat hij zijn grote pils gekregen heeft!

Tot slot nog een vreemd geval uit mijn eigen praktijk. Een aantal jaar daarvoor, toen ik nog zelf deelnemer was, leek ik door het toen vrij sterke schaakprogramma Chess Genius opgerold te worden. Ik overleefde – met wit nog wel – de opening niet en kwam in een vreselijk eindspel terecht met een pion minder. Normaal gesproken zou je zeggen: kat in het bakkie, in dit geval voor de computer. Maar ziehier wat er gebeurde:

Herman Grooten (2410) – Computer Chess Genius, Den Haag 1993.

1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. Pf3 a6 4. a4 Pf6 5. e3 Lg4 6. Lxc4 e6 7. O-O c5 8. h3 Lh5 9. Pc3 Pc6 10. dxc5 Lxc5 11. b3 O-O 12. Dxd8 Tfxd8 13. Lb2 Lxf3 14. gxf3 Pe5

15. f4? [Uiteindelijk was het geplande 15. Le2 achteraf beter geweest. 15… Td2 16. Ta2] 15… Pxc4 16. bxc4 Tac8 17. Tfd1 g6 18. Kg2 Kf8 19. Kf3 Le7 20. Txd8+ Lxd8 21. Td1 Ke8 22. Pe2

22… Pd7 Na een troosteloze opening raak ik nu gewoon een ‘gezonde’ pion achter. 23. Ld4 Txc4 24. Tb1 b6 25. Pc3

25… Pc5?! Tegen de huidige programma’s zou ik met deze stelling geen kans op behoud meer hebben gehad. [Winnend is 25… f6! met de dreiging … e6-e5 en stukwinst. Het paard moet dus wijken, maar dan is pion a4 het kind van de rekening. Er is nog wel een tactisch grapje. 26. Ta1 e5 27. fxe5 fxe5 28. Pe4 Ke7 29. Lb2 en zou behoudt wit nog met kunst en vliegwerk zijn pion, maar zijn stukken staan nu zo passief dat de technische afhandeling ook niet al te lastig meer zal zijn.] 26. Lxc5! bxc5 27. Pe4 Tb4 28. Txb4 cxb4

Dit is precies het eindspel waar ik nog op gehoopt had. Wit heeft een paard tegen een loper en die strijd is redelijk abstract voor de rekenmonsters, zelfs voor die anno 2011. 29. Ke2 Kd7 30. Kd3 a5 31. Kc4

31… Kc6 De moderne programma’s zijn het eens met deze zettenreeks. Maar inmiddels staan er twee pionnen van zwart op de verkeerde kleur en dat is een gegeven waar ook moderne programma’s moeite mee hebben. De gedekte vrijpion is natuurlijk wel een geduchte factor. 32. Pd2 h6 Waarschijnlijk niet zo handig: er gaat weer een pion naar de verkeerde kleur. Maar ook moderne programma’s hebben problemen met het winnen van dit eindspel. Het valt ook niet mee om een constructief plan te bedenken. 33. Pf3 Mijn strategie was erop gebaseerd om flink rond te huppelen met het paard om zoveel mogelijk pionnen naar de verkeerde kleur te lokken. 33… Lf6 34. Pd2 Lc3 35. Pb3 Kb6 36. e4 Le1 37. f3 Lg3

38. f5 Wit raakt nog een pion kwijt, maar dat is geen probleem. Een eventuele zwarte dubbelpion is in principe waardeloos. 38… exf5 Daar was ik zeer tevreden mee. Zwart geeft wit het veld d5 voor de koning. Maar misschien moest het wel omdat het paard anders via veld d4 of c5 pion e6 zou aanvallen, waarna die ook naar de verkeerde kleur zou worden gedwongen. 39. exf5 g5 40. Kd5 Lf4 41. Ke4 h5 42. Kd5 Lg3 43. Kc4 Le5

44. Pc5 Inmiddels begon ik optimistisch te worden over de uitslag van deze partij. Dat vertelde ik de programmeur ook, die zich niet bewust was van het verschijnsel “goed paard tegen slechte loper”. 44… f6 De volgende pion, het lijkt wel een soort spelletje: hoe krijg ik zoveel mogelijk pionnen van de tegenstander op de voor hem verkeerde kleur… 45. Kd5 Lc3 46. Pb3

46… h4 En weer een… 47. Pc5 Lb2 48. Pe4 Le5 49. Pd2 Winstkansen zijn er nog nauwelijks voor wit omdat de zwarte b-pion een geduchte factor is. 49… Kb7? Maar zelfs een computer kan kennelijk zijn geduld verliezen. [49… Lc3 50. Pb3 Le5 is een soort dynamisch evenwicht, geen van beide spelers kan vorderingen boeken.] 50. Pc4 Lc7 51. Ke6 Ld8

52. Kd7 Een mooi voorbeeld van een slechte loper. Hij heeft geen ruimte meer omdat zijn pionnen op de verkeerde kleur staan. Desondanks is voor zwart nog geen verliesgevaar. 52… Lb6 53. Ke7?! Wit gaat het nu proberen, hoewel dat objectief misschien niet verantwoord was… [Na 53. Pd2 is de stelling nog altijd in evenwicht.]

53… Ld4?! Altijd fijn als er materiaal ingeleverd wordt. [De juiste zet was 53… Kc6! waarna er een soort wedloop ontstaat waarin de loper veel sterker is dan het paard. Een voorbeeld: 54. Kxf6 b3 55. Kxg5 Le3+! 56. Kg6 Kc5 57. Pb2 Ld4 58. f6 Kd6 59. Pc4+ Ke6 60. f7 Ke7 en wit moet vrezen voor zijn ‘leven’.] 54. Pxa5+ Ka6 55. Pb3 Lc3 56. Kd6 Omdat ik nu een belangrijke pion heb veroverd besluit ik om een risicoloze winstpoging te gaan doen. Het omsingelen van pion b4. 56… Kb6 57. Kd5 Le5

58. Kc4?! Niet de handigste. [Veel sterker was 58. Pc5! Lb2 59. Kc4 Ka5 60. Kb3 Lc3 61. Pe4 Ld4 62. Pd6 Kb6 63. Kc4 Lc5 64. a5+ met winst.] 58… Ld6 59. Pd4 Ka5? Daar gaat ie dan de mist in! [De juiste voortzetting was 59… Lf8 waarna het de vraag is of wit vorderingen kan boeken.] 60. Kb3 Kb6 61. Pc2 Ka5 62. Pe3! Het paard springt er lustig op los. 62… Le7 63. Pd5 Ld8

64. Pxb4 De belangrijke pion is veroverd, de rest is een fluitje van een cent. 64… Lc7 65. Pc6+ [65. Pd5 Le5 66. Pe3 was iets systematischer.] 65… Kb6 66. Pb4 Ka5 67. Pd5 Le5 68. Pe3 Dan maar in tweede instantie. 68… Kb6 69. Pc4+ Kc5

70. Pxe5 Hier had hij al mogen opgeven maar de operator wist niet van ophouden. 70… Kd6 71. Pg4 Kd5 72. Kc3 Kd6 73. Kd4 Kc6 74. Pxf6 Kd6 75. Pe4+ Ke7 76. Ke5 Kd7 77. f6 Ke8 78. Ke6 Kd8 Hoe is het mogelijk dat computers een eindspel zo beroerd kunnen behandelen? 1-0

Wat was hier het probleem? De beoordeling dat het paard zoveel sterker is dan de loper, als er pionnen zijn vastgelegd op de kleur van de loper, wordt door de computer helemaal verkeerd gedaan. Zelfs anno 2011 worstelen de programma’s hier nog steeds mee. Ik heb dit eindspel ook aan de huidige top-engines ‘gevoerd’. Hoewel ze de stelling niet verliezen, weten ze zich er ook geen raad mee om hem te winnen. Ik denk dat ik tegen een sterke speler echter weinig kans zou maken om hem te houden.

Heeft de wereldkampioen inmiddels van de computer verloren en wordt hij op het tactische vlak voortdurend gefopt door het rekentuig, bij mijn weten zijn er nog geen schaakprogramma’s die dit soort strategische evaluaties correct oplossen. Hierin is de mens nog altijd superieur. Dat zal volgens mij ook niet lukken met de manier waarop de programma’s zijn samengesteld. Want zolang ze blijven rekenen in eenheden van een pion, kun je er met ‘brute force’ niet komen. Maar wie ben ik?

Alle fragmenten en partijen via de viewer:

Wat zeg je? Een simpele stelling? Inderdaad, je hebt volkomen gelijk. Zwart zet zijn koning op c6, zijn loper op d6, en gaat verder met h3 en h2. Daarmee verovert hij de witte loper, en vervolgens wint hij met zijn goede randpion. Elementair.

Waarom ik dat dan niet deed? Nou, dat komt allemaal door mijn jeugd. En met name door vroegere voetbalwedstrijden. Want toen stond ik altijd buitenspel.

Je moet weten: ik vond mezelf nooit goed in voetbal, en mijn vriendjes vonden dat ook. Als ik tijdens gym werd toegewezen aan een team, leidde dat bij mijn medespelers tot grote teleurstelling. Vaak probeerden ze me te ruilen tegen een speler van de tegenstander, en één keer boden ze zelfs een pakketkorting: “Als jullie hem nemen, krijgen jullie er gratis nog een speler van ons bij.”

Toen ook deze deal doodliep, kwamen ze met een plan B. De aanvoerder sloeg een arm om mijn schouder en zei: “Jij staat deze wedstrijd buitenspel.”

Het was een term die hij ongetwijfeld een keer had opgevangen, en hij gaf er een eigen invulling aan. De hele wedstrijd bracht ik door buiten de lijnen. Ik ketste stenen in het water van het park, en wandelde naar de kinderboerderij, een paar honderd meter verderop. Daar kon je geitjes voeren en lammetjes aaien.

Zo werd voetbal mijn favoriete vak.

Beker
Ik moest hieraan denken toen ik enige tijd geleden werd uitgenodigd voor een bekerwedstrijd met LSG tegen Philidor. We speelden een dubbelrondige rapidmatch, en ik zat aan bord vier. En, zo luidde de toelichting in de mail, bij een gelijke stand valt dat laatste bord af.

Toen ik het las, voelde het als vroeger. Als buitenspel. En dus had ik een historische kans om een paar zaken in mijn leven recht te zetten. Om mijn medespelers te laten zien dat ik waarde kon leveren, ook als ik daadwerkelijk meedeed. Binnen de lijnen.

Oké, de eerste partij wilde dat nog niet lukken. Ik ging remise uit de weg, en verloor een pion. Mijn tegenstander, de zeer gewaardeerde Bert van der Marel, speelde het eindspel ijzersterk.

Maar toen kwam partij nummer twee. Die verliep een stuk beter. Na een rommelig middenspel was het Bert die in de fout ging, en na een zet of dertig stond het zo.

Simpel, zeg je, en je hebt nog steeds gelijk. Koning naar c6, loper naar d6, h3 en h2 – zwart wint. Natuurlijk besefte ik dat mijn koning zo snel mogelijk terug moest naar b6. Maar zoals met zoveel dingen in het leven: het kwam er gewoon niet van.

Na wat doelloos heen-en-weer geschuif volgde het beslissende moment.

Bert heeft net 5. Lg5 gespeeld en ik antwoordde met 5…, h3. Na 6. Ld8+ ging ik mat.

Nabeschouwing
Een tragedie voor LSG? Niet echt. Want de wedstrijd was geëindigd in 4-4. En inderdaad: ons laatste bord telde niet mee.

De historische revanche bleef dus uit. Maar na ruim 50 jaar kreeg ik weer datzelfde gevoel als in de kinderboerderij. Het was goed om af te vallen. Lang leve de buitenspelregel!

Bedrog tijdens partijen schijnt tegenwoordig schering en inslag te zijn. De drie Franse spelers die recentelijk in opspraak kwamen, omdat zij gebruik zouden hebben gemaakt van ongeoorloofde middelen, was even hot news. De geruchten dat Topalov signalen zou ontvangen van zijn secondanten, zijn we ook bepaald nog niet vergeten. En de Duitser met een rating van rond 1800 die met een pruik en oortelefoontjes een toernooi wist te winnen, om vervolgens door de mand te vallen, staat menigeen nog scherp op het netvlies. Zelf ben ik ook ooit het slachtoffer van malversaties van een tegenstander geweest.

Ooit trok ik er met een paar schaakvrienden op uit om rond de Kerstdagen deel te nemen aan een open toernooi in Porz-Wahn. Dat is een dorp dat ligt onder de rook van Keulen. Zoals bekend sponsort een hotelmagnaat daar al decennia lang een van de sterkste schaakploegen van Duitsland die uit dit dorp afkomstig is. Ik heb zelf ook een jaar of acht deel uitgemaakt van “Die zweiten Mannschaft”.

Een van de topspelers van het eerste uur binnen de vereniging was Vlastimil Hort. De voormalige Tsjech was zijn land uitgevlucht om zijn heil te zoeken in Duitsland. In die tijd hoorde een speler met een rating van boven 2600 bij de eerste tien van de wereld. Hort speelde nog ooit een match tegen Spassky in de strijd om de wereldtitel. De hotelmagnaat had Hort kennelijk verplicht om mee te spelen in het open toernooi dat verder niet supersterk bezet was. Daar had de man, die de vriendelijkheid zelve is, kennelijk niet zo’n zin in. Hij werkte zijn partijen af, alsof het een simultaan was. Het was middenin de winter, koud buiten en Hort hield zijn jas aan om – soms staande achter het bord – zijn zetten te doen. De tegenstanders waren vaak zo geïmponeerd, ook door de rating van de tegenstander, dat zij zich snel lieten opbrengen, waardoor Hort zo snel mogelijk weer de deur naar de uitgang kon vinden.

De keer dat ik – als ‘eenvoudig tweeklasser KNSB-speler’ – een keer goed begon in dit toernooi, mocht ik het opnemen tegen deze geweldenaar. Ik zei tegen mijn clubgenoten dat ik het tot mijn belangrijkste taak zag om hem tot nadenken te dwingen zodat hij in elk geval zijn jas moest uitdoen! Dat lukte zowaar, zodat ik een nieuwe doelstelling moest verzinnen tijdens de partij. Ik kwam er achter dat ik zelfs erg goed stond, maar ik hield er (vooralsnog) geen rekening mee dat ik wel eens een goed resultaat zou kunnen behalen. Maar tot mijn grote verbazing kwam Hort in lichte tijdnood, terwijl ik nog steeds alle troeven in handen had. En toen, met nog een klein kwartiertje op de klok en nog meer dan twintig zetten voor de boeg, kwam er plotseling een remise-aanbod. Ik herinner me dat ik bijna van mijn stoel viel. Nadat ik het had aangenomen, besefte ik dat ik misschien een grote kans op een overwinning op een topspeler had versmaad (zo goed stond ik als ik mijn tegenstander moet geloven), maar ik was toen heel blij met deze voor mij ongekende prestatie. Dat spelers soms grote hoogten en diepe dalen kennen, is voor mij heel erg van toepassing. De dalen heel wat dieper dan de hoogten die maar schaars gezaaid zijn. Dat bleek ook in dit toernooi waar ik plotseling dacht dat ik de hele wereld aankon. Een paar ronden later werd ik fijntjes met beide pootjes op de grond teruggezet door een bijzonder onsympathiek heerschap. Hij stelde zichzelf voor als Dr. Dr. Jahr.

Dr. Dr. Jahr (foto Wikipedia)

Deze meneer, waar ik op een verschrikkelijke manier van verloor, voerde een dubbele doctortitel. Later zei iemand dat je in Duitsland dit soort academische titels kon kopen, maar of dat dan weer waar is, valt ook weer te betwijfelen. In elk geval verbleef mijn tegenstander nauwelijks aan het bord. Hij speelde net als Hort, soms staande achter het bord, zijn zetten. Als ik een rondje ging maken door de toernooizaal dan waren er twee mogelijkheden. Ofwel hij was in velden of wegen te bekennen, ofwel hij was bezig met een notitieboekje aantekeningen te maken van de stellingen op de belendende borden. Hij schreef de openingszetten op van de mensen die bij hem in de buurt zaten.

Het was begin jaren tachtig, er waren nog geen laptops, pda’s en dergelijke. Maar sommige spelers waren wel al goed op de hoogte van de theorie. En die werd op de ouderwetse manier uit de boeken gehaald.

In de partij die ik speelde tegen Dr. Dr. Jahr kwam de Lc4-variant in de Najdorf op het bord. De man speelde vrijwel alles a tempo. Inclusief de twee pionoffers die gebracht werden. Voordat ik het wist kon ik opgeven.

Maar het werd me tijdens de partij al snel duidelijk dat de man een fraudeur moest zijn. Hij had dan wel een wat hogere rating dan ik, maar ik kon me toch niet voorstellen dat hij het allemaal zo snel zag. Het gerucht deed ook de ronde dat hij de theorie tijdens de partij opzocht, alleen werd niet duidelijk hoe en waar hij dat deed. Er viel natuurlijk ook niets te bewijzen.

Een duurde een paar jaar, eer ik in een tijdschrift te lezen kreeg dat een Duitser met een dubbele academische titel gesnapt was in een toernooi in Gent. Daar had men ook achterdocht gekregen, zodat hij door een wedstrijdleider in de gaten werd gehouden. Naar verluidt was men hem gevolgd en toen bleek dat hij naar het parkeerterrein liep tijdens de partij, waar hij in zijn auto een complete cartotheek met openingstheorie had ingebouwd, had men hem op heterdaad betrapt. Het schijnt dat hij toen maar in zijn auto was blijven zitten en weer huiswaarts was gereden. Nog wel vriendelijk afscheid nemend met de woorden: “Tot volgend jaar!”

Ik heb de partij niet kunnen terugvinden in mijn eigen archief. Al mijn notatieboekjes zijn gesneuveld bij een verhuizing, veel is niet ingevoerd in de computer. Ook de database geeft geen uitsluitsel. De nederlaag is zo hard aangekomen dat ik de partij ook volledig uit mijn geheugen heb verbannen. Wat ik wel weet, is uit welke variant alles afkomstig was. De database gaf wel de nodige partijen van meneer Jahr te zien. Een heb ik daarvan geselecteerd en uit de varianten blijkt dat ik ergens in een opzichtige truc getrapt moet zijn.

Ulrich Jahr – Hans Cordes, Bundesliga 1980.

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 a6 6. Lc4 e6 7. O-O b5 8. Lb3 Le7 9. a3 O-O 10. f4 Lb7 11. f5 e5 12. Pde2

12… Pxe4 In mijn ongebreidelde optimisme neem ik die vergiftigde pion van het bord, mij niet realiserend wat mij boven het hoofd hing. 13. Pxe4 Lxe4 14. Pg3 Lb7

15. f6!? Daar moet het dus van komen! Dit moet toch wel als een koude douche over mij heen gekomen zijn. Objectief gezien is er niet veel aan de hand. 15… Lxf6 16. Ph5 Het is me uitstekend gelukt deze partij uit mijn geheugen te verbannen. Wat ik hier gespeeld heb, weet ik absoluut niet meer.

16… Kh8! Meneer Cordes vindt de beste verdediging. Omdat ik me met de beste wil van de wereld niet kan herinneren hoe de partij gegaan is, heb ik een paar blunders op een rijtje gezet die zwart kan begaan. Ik moet in een van deze trucs getrapt zijn, want ik weet wel dat de partij niet lang duurde. Er zijn een paar alternatieven:

1) Geen oplossing biedt 16… Lg5?! want na 17. Dg4 h6 18. h4 gaat er een stuk de doos in.
2) Een van de lelijke fouten die zwart kan maken is: 16… Pd7? Er volgt dan: 17. Dg4 en nu zijn er drie belangrijke voortzettingen:2a) 17… Kh8 Lijkt de enige zet, maar die verliest onmiddellijk na 18. Txf6!2b) 17… g6? faalt nu op het aardige grapje: 18. Dxd7! en de paardvork beslist.

2c) Met de huidige engines heb ik kunnen uitzoeken dat zwart een soort tegenaanvalletje op touw te kan zetten, waarbij wit eventjes flink zijn best moet doen om alles bij elkaar te houden. 17… Db6+ 18. Kh1 Dd4 19. Dxd7 en het lijkt erop dat dit het ook niet zal zijn. Wit moet nog wel uit de schaakjes zien te komen na 19… Lxg2+ 20. Kxg2 De4+ 21. Kf2 Dh4+ en dat is nog een heel gedoe. Na 22. Pg3 Dxh2+ 23. Kf3 Lh4 zit er een flinke adder onder het gras. (zie analysediagram)

De juiste zet is nu 24. Ph5! [24. Dg4? is geen oplossing omdat wit het stuk weer kwijt is na 24… Lxg3 daar 25. Dxg3?? faalt op 25… e4+ 26. Kf4 g5+!] 24… e4+ 25. Ke3 Lg5+ 26. Pf4 Dg3+ 27. Ke2 en het zwarte initiatief wordt neergeslagen. Het is duidelijk dat dit soort computervarianten door de mens in een gewone partij nauwelijks te analyseren zijn.

3) Een speelbaar alternatief is 16… Le7. Zwart moet dan wel bereid zijn een kwaliteit te offeren met: 17. Dg4 g6 18. Lh6 Dd7 19. Dg3 Pc6 en de zwarte stelling is alleszins verdedigbaar.

Het is niet ondenkbeeldig dat ik een van bovengenoemde valstrikken ben getrapt, waarna de stukken weer in de beginstelling konden worden gezet.

17. Lh6!? Weer zo’n aanvalszet, waar de heer Jahr patent op heeft. [Interessant is overigens ook 17. Dg4!? Db6+ 18. Kh1 Dd4 19. Dxd4 exd4 20. Pxf6 gxf6 21. Txf6 +/- en door zijn slechte pionnenstructuur ondervindt zwart grote problemen.]

17… Tg8! Weer uitstekend verdedigd door de zwartspeler en de aanval lijkt hiermee tot staan gebracht. 18. Ld5?! Lijkt logisch maar in werkelijkheid helpt het de zwartspeler. [Het beste lijkt nu 18. Pxf6 gxf6 maar na 19. Tf2 Tg6 zwart zeker niet minder.] 18… Dc7 19. Pxf6 gxf6 20. Df3 Tg6 21. Lxb7 Ta7 22. Le4 Txh6 23. Tad1 Pd7 Zwart heeft alles bij elkaar weten te houden en hoewel zijn witte velden dodelijk zwak zijn, gaat het materiële verlies nu een rol spelen. 24. b4 Db6+ 25. Kh1 Tc7 26. Dd3 Tc4 27. Dxd6 Dxd6 28. Txd6 Txe4 29. Txd7 Kg7

En het resterende toreneindspel ging voor wit verloren. 30. Kg1 Tg6 31. Tc7 Te2 32. g3 Th6 33. h4 Tg6 34. Tc3 Tg4 35. Tf2 Txf2 36. Kxf2 f5 37. Tc6 Tg6 38. Tc5 Te6 39. c4 bxc4 40. Txc4 Td6 41. Tc5 Kf6 42. Ke3 Ke6 43. b5 axb5 44. Txb5 Ta6 45. Tb3 Kf6 46. Kf3 Kg6 47. Kf2 Kh5 48. Kf3 Ta4 49. Tc3 f4 50. Tb3 fxg3 51. Kg2 Txh4 52. Txg3 Ta4 53. Tg7 f5 54. Te7 Ta5 55. Txh7+ Kg4 56. Th3 f4 57. Tb3 Ta4 58. Kf2 Tc4 59. Tb2 Tc1 60. Ta2 e4 61. a4 f3 62. a5 Kf4 63. Ta4 Tc2+ 64. Kf1 Kg3 65. Ta1 Th2 0-1

De partij en analyses via de viewer:

Doneer mensen!

Dat komt niet door zijn state-of-the-art openingsrepertoire. Want Mr. Very Best heeft een voorkeur voor systemen die in de database matig scoren. Vaak kiest hij voor het onconventionele 1…, f6, en 2… Kf7, en als hij daar een paar keer mee heeft gewonnen, zet hij nog een tandje bij. Dan sprint hij met die koning via e6 naar b6, om hem vervolgens met a7 en Ka7 in veiligheid te brengen.

Chat
Indrukwekkend, vind ik. Want niet alleen heeft hij na deze manoeuvre steevast zo’n 10 incrementseconden gewonnen, ieder van die zetten gaat vergezeld van een bericht in de chat. Soms luidt dat “Good move, no?”, maar meestal gaat het om een boodschap in de trant van: “I am good, I am better, I am Mr Very Best!”

Dit zonnige zelfbeeld houdt hij knap vast, ook als het op het bord wat minder gaat. Op een avond kreeg ik hem drie keer achter elkaar mat, twee keer op d6, en een keer op b6 – maar dat kon zijn stemming niet drukken. “You are good”, meldde hij me, “but I am better. I am Mr. Very Best!” En inderdaad: dan won hij er weer vijf op een rij.

Maar vandaag was anders. Plotseling deed Mr. Very Best de ene normale zet na de andere, en voordat ik van de schok was bekomen, stond het zo:

Mr. Very Best – Peter Passenier

+26, zegt de computer, en zo voelde het ook. Ik verwachtte een killer blow als 1. f6, gevolgd door een positieve zelfaffirmatie in de chat.

Maar verrassend genoeg bleef het stil. Een volle minuut lang.

Toen kwam het bericht. “My wife just came home.”
Gevolgd door: “I love my wife”
En toen: “She is much more beautiful than you.” Hij zette een foto in de chat. Ze was inderdaad aanzienlijk mooier dan ik.
“I resign the game”, meldde hij. “I want to be with her.”

0-1 dus. Het voelde niet als een overwinning, maar mooi was het wel. Die leven vast nog heel lang en gelukkig, Mr. en Mrs. Very Best.

“Zou je dit ook hebben gedaan voor mij?” vroeg mijn vriendin.
“Natuurlijk schat!” riep ik – maar ze hoorde de aarzeling.

Want opgeven…? In zo’n stelling…?